grihten Scnjfalgr]
Çırağanm meşhur
kadın simaları
Üç aylık bir saltanat devre-
f
sinden sonra tahtından indiri len V. Murat kalabalık bir maiyet halkıyla beraber Çırağan sarayına kapatılmıştı.
Osmanh sarayının devrine ve muhitine göre münevver, biraz lisan bilir. Meşrutiyet hareket lerine taraftar şehzadesinin kendisinden beklenen kanunu- esasîyi ilân edemeden ve ısla hat hareketlerine girişemeden makamdan uzaklaşması, başta Jön Türkler olmak üzere geniş
lazan
Halûk Y.
Şehsavaroğlu
tanı bulmuş, niçin bıraktım* diye sormuş. O da ustacığım saat geldi diye odasındaki saati göstermişti.
Usta şaşırmış hemen saatle ri kontrola başlamış, o daire- dekilerin hep aynı olduğunu görmüş, fakat diğer daireye gi dince aldatılmak istendiğini an lamıştı.
Diirrünâp hocanın bazı bes teleri de vardı Başta Sultan Murada olmak üzere marşlar yazmış, bir takım polkalar vü cuda getirmişti.
Çirağanda bestekârlığiyle meşhur Arabi ve Farisî dillerine derin bir vukufu olan diğer ta-V. Muradın hazinedar ustası
Aynıler ustaydı. Diğer hazine darlar Ispandiyar, Renginaz, Elâdil ve Dilberengizdi.
Elâdil, V. Muradın çok yakm- larıııdandı. Kendisi esmer ve zayıf bir kadındı. Tab’an da __ _____ _ ___ „ „„„„„ ^ „ ,1( hırçındı. H. Abdülhamit, şeh-bir zümreyi üzüntüye ve ümit- sadeliğinde tanıdığı Elâdil’i bü- sizliğe düşürmüştü. yük biraderi vefat, edince
Yıl-Uğradığı rahatsızlığın bir dıza aldırmış, fakat V. Muradın
müddet sonra tamamen geçmiş hazinedarı (Efendimi hapiste ---- - --- - _ bulunması ve bu haberin mem- öldürdü) diye her gün Padişa- nınmış sima da Tarzmevin ho- lekete yayılması da Yıldızın ha beddua etmeye başlamış ve caydı. Çirağanda sultanlara, vehmini, tarassut tedbirlerini Yıldızda oturamıyarak Bursaya şehzadelere Arabi ve Farisî arttırmıştı. .gitmişti. ¡dersleri vermiş ve mahpusiyetle
93 harbinin kötü neticeleri ve 1 Dilberengiz de V. Murada da- geçen uzun yıllarda bir çok bes- sonraları da memlekette istib- ima hizmet edenlerdendi. II. teler vücuda getirmişti Marş- dat idaresinin bunaltıcı havası Abdülhamit büyük biraderi Sul- ları, valsleri, mazurkaları Çi- zaman zaman V. Muradı tek- tan Muradı cülûsuııda tebrike rağanm büyük salonlarında, rar tahta geçirmek arzularım gittiği vakit kendisine Dilber- tenha dairelerinde sultanlar, ateşlemiş bir çok hürriyet se- engiziıı hizmet ettiğini ve sık kızlar tarafından çalınır ve bu verler, idealistler hayatlarını sık konyak getirdiğini hâtırala- piyano, keman sesleri âdeta Çi- tehlikeye atarak bu korkulu te- rında anlatmaktadır. jrağanıh ıstırabını dile getirirdi, şebbüse girişmişlerdi. | Çırağanm pek akıllı ve ma- j Tarzmevin hocayı, Çirağanın V. Murat akim kalan bu te- lûmatlı kadınlarından hirisi de elemli hayatı ve bilhassa Sul- şebbüslerden sonra ölümüne Gevheriz hanımdı. V. Muradın tan Murada karşı duyduğu, fa- kadar geçen yirmi sekiz sene gözdelerinden olan bu hanım kat karşılıksız kalmış derin aş- içinde Çirağan sarayının yük- Fransızcaya tamamen vâkıftı, kı muktedir bir bestekâr yap- sek duvarları arasında kadın- Eski hükümdar veliahtlığında mıştı.
larla beraber münvezi bir ha- dairesinden bazı müstait ço- | Çırağandakileri bin bir türlü yat yaşamış, başta kendi olmak euklarla beraber Gevheriz ha- mahrumiyet içinde âdeta yalnız üzere maiyetindekiler musiki, nımı da Fransız mektebine musiki yaşatıyordu. Küçük sul-reslm, dikiş gibi bir takım meş- göndermişti. ¡(anlar, şehzadeler de hocaları galelerle vakitlerini geçirmiş- * Fransız mektebinin muvaffak gibi besteler yapıyorlar hiirri- lerdi. I talebelerinden, olan Gevheriz yet şarkıları. 313 Yunan har
iç. Murat biraderi II. Abdiil- hanım Fransız lisanına iyice bindeki kahramanlıklarımıza hamide nispetle çocuklarına, vâkıf olduktan sonra Sultan dalı- marşlar tertibedîvorlardı. sarayındaki kadınlara daha iyi Muradın dairesinde kızlara,1 Çirağanda hissi vatanî tem-bir tahsil verdirmiş, onların u- sonra Çirağanda sultanlara, siller de verilir, buıiiarm marş- mumi kültürlerinin, sanat zevk- Şehzadelere Fransızca dersleri ları, hattâ oyunda giyilecek lerinin üstün olmasına çalış- vermişfi. j kostümler hep Tarzınevln hoca mıştı. j V. Muradın hal’ir.den b ir. tarafından hazırlanırıiı
Yıldız tiyatrosunda Beyoğlu- müddet sonra su yollarından! Çirağanın çalgıcı ve oyuncu na gelen yabancı operetlerin, Çtrağana alınan bir Fransız he- sanatkâr kadınlan arasında operaların oynamasına mukabil kime de Gevheriz hanım ter- Lebriz, Tirandil Ka l f a l a r d a vav- Çlrağandâ çalgıcı ve oyuncu cümanlık etmişti [*] ¡di.
kızların temsilleri seyredilirdi, i Vallde Sultanın hazinedarla- V. Muradın da seyrettiği tem- Çlrağanda genç kızların tah- rında11 Nakşifend usta: Çırağa- siller, danslar pek muvaffak o- sillerine, terbiyelerine pek itina mn siyasî simalarından birisiy- hır, piyanoda bir artist olan olunurdu. Sarayın musikideki di- Hastayım diye tımara çıkan eski hükümdar temsil verenle- üstatlıklariyle.Türk edebiyatına, Nakşifeııd, şehirde V. Muradı re takdirlerini ve teşekKÜrleri- Arabî ve Farisî’ye vukuflâriyle tekrar tahta çıkarmak için mü- ni bilidrirdi.
tanınmış meşhur kadın simala- 111111 bir teşebbüse girişmiş,! Çirağanda vrmi sekiz sene-rı vardı. ¡mensup olduğu gizli cemiyetin ,mıı büyük ıstırabı musikiyle,
Çırağanm en eski ve yaşlı kav is a lim cu « m ve yajıı Ka- -^alarmdan bir kısmı yakala- edebiyatla, ve veni Dilgiler öğ- dınları, Valide Sultanın maiye- nmca Nakşifend de Yunanista- renmekle giderilmeye çalışılmış tinde bulunan Sultan Mecit sa- na firar etmişti , ve Burada hakikaten içli ve
V. Murada hemşiresi Refia kuvvetli sanatkârlar yetişmişti tinde bulunan Suitan Mecit sa
rayından kalma eski kalfalardı.
Valide Sultanın hazinedar us- Sultanın takdim ettiği Dürrü-1 ~
tası Sercemal usta Çirağanın nâp kalfa Çirağanın baş sa- Bir bııçıik sene evvel öieh en büyük ve yaşlı kadın sima- zendesiydi Bütün Sultanların Cev:,eriz hamım «örmüş ve siydi. Kendisi Valide Sultan öl-i Piyano hocasiydi Gayet- titiz ve kendSsiVîe kotmşmustiMn Ah- diikten sonrada baş kadınla aksi tabiatliyrii Sultanlar Mm- i dulâ*izin- V. Muradın cülusuna beraber büyük Çirağanda otu- dişinden pek korkarlardı. Buna
¡rağmen zaman zaman hocayı rurdu. __________ ________
V. Muradın vefatını mütaakıp kızdıracak bazı filelere baş vur- diğer bazı hazinedarlarla be- maktan da çekinmezi erdi, raber Sercemal usta da Yıldıza ; V. Muradın ikinci kızı Fehitııe alınmış ve kendisine beşinci Sultan bir defasında hocanın kâtiplik verilmişti. ¡verdiği uzun meşklerden
yorııl-Bir zamanlar Çirağanda V. muş ve bilhassa bu meşkleri tâ- Muıada ve validesine hizmet yin edilen iki saat müddet çal-, etmiş olan Sercemal usta hal'ine maktan usanmıştı. Akima saat- ıcadar Yıldızda n. Abdiıllıami- leri ileri aimak gelmiş ve bu- de hizmet etmişti. Padişah da lunduğtı dairedeki bütün saat- babasından kalma bu emektar leri ileri alarak piyanoyu bı- ustaya Hürmet ve Itlbaı göste- rakmıştı. Meşkin durduğunu ıiyordu. duyan hoca derhal küçük
Sül-m ı Sül-m ! ! i ı ı ı ı i H Sül-m i j ! i l l |1ı ı ı m 1, ı „ „ l m ı l I l l ı m ı | „ | !1 II| !H U
ve o günlere ait bazı kıs» h ıiı- ralarım not etmiştim tiuniarı bir ayrı vazıda okuyucularıma bildireceğim.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Taha Toros Arşivi
Belleği
