Şeyh Sait İsyanı

ŞEYH SAİT İSYANI

patlak veren bir ayaklanma hareketi hızla komşu illere de sıçradı ve kısa zamanda genç Cumhuriyet için olduk­ ça tehlikeli bir olay haline geldi. Üç aya yakın bir süre bütün yurtta heyecanlı günler yaşandı. Bu olay Cumhu­ riyet tarihimizde sonradan Şeyh Sait isyanı adıyla anı­ lacaktı.

İsyancılar kendilerini dinin koruyucusu sayıyorlar­ dı. Cumhuriyetin başlattığı devrimlerle din elden git­ mişti. Elden giden dini geri getirecekler, kovulan halife Abdülmecid’in oğlu Selim’i de tahta çıkartacaklardı.

Gene soruşturmalardan, sonradan anlaşıldığına şö- re bu örtünün altında başka bir neden vardı. Halka kişi­ liğini kazandıran, halkı sömüren kara düşünceye karşı savaş açan, yobazlara ve din sömürücülerine açıktan mücadeleye giren yeni devlet şeyh ve seyit gibi Unvanla­ ra sahip bazı kişileri tedirgin etmiş bulunuyordu.

Doğuda kurulmuş olan çağ dışı sosyal düzeni Cum­ huriyetin değiştirmesini istemiyorlardı.

isyan kolay ve çabuk büyüdü. İsyancılar Doğu A- nadolu’nun 9 ilini işgal altına aldılar. Hareket seri ve kanlı oluyordu. Hükümet derhal o bölgede sıkıyönetim

ilân etti. Hareketin bastırılması da o derece sert oldu. Ordu, isyancıları silâh gücüyle bastırıyordu. Yakala­ nanlar, Diyarbakır'da kurulan İstiklâl Mahkemesi hu­ zuruna çıkarıldılar. İsyanın başında Şeyh Sait, liderleri arasında da Şerif, Şemsettin, Galip, Ali Abdullah adın­ da bir takımşeyhlervardı. Mahkeme lider kadrosunu 36 kişi olarak tesbit etti.

‘‘Şark İstiklâl Mahkemesi” adıyla Denizli Milletve­ kili Mazhar Müfit (Kansu) Beyin başkanlığında kurul­ muş olan mahkeme 26 Mayıs 192r> günü sanıkları yargı­ lamaya başladı. Yargılananlar arasında beş şeyh, üç yüzbaşı, bir emekli binbaşı, bir jandarma teğmeni, bir ilkokul öğretmeni, bir imam ve o zamanki Malazgirt savcısıyla eşraftan bazı kişiler bulunuyordu.

Uç ay içinde bastırılmış olan isyanın duruşması da bir ay sürdü ve karar 27 haziranda okundu.

O gece, 27 haziran I92*r> gününü 28 haziran’a bağla­ yan gece Diyarbakır'ın Daşkapısı dışındaki futbol saha­ sında 47 darağacı kuruldu. Adaletin emri sabaha karşı

verine getirileli. .A1- >n* *v-h I jtm f i * n v r *. S 1 ->*• *>•

*>y cifi' ¿yit «v. v

V eJk-wii u j ^ .î js'r «•/ tflUlvD ıfl \ft “ üoğu'da S* M t .jj J V í . X f «V t / * —M A * d l j . . / * 0 p * t, ... *" T . — ->>/ t*r~i ¿ g f} j ¡>tx ı)**1 / ■ ♦ » • • . 4... mİ*. j- V *‘i j’j t . ir. w r W ^,7. Jm!«!* v <¿1.^4 lal a a a '.***-’ ^ / •*: ır J* s > <•*«**1 ^mu» ıM ¿yi' c—i»- ijfc <$/

J í ¿ 4 *** d » * # 1

U« ¿ Í o ' i ¿ I j r / , / i Jsirf

*•/* **VS* c?* 7'

A**’ *4" C'î***"

Sait’in öncülüğünü yaptığı bir grup, ku­ rulmuş olan çağ dışı sosyal düzeninCumhuriyetle birlik­ te değişmesine karşıydılar. Ve bu yüzden isyan ettiler.

Yukarıda Şeyh Sait ve o dönemde olaya geniş yer veren gazeteler görülüyor.

235

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi