• Sonuç bulunamadı

Esansiyel Hipertansiyon Hastalarında Sosyo-ekonomik Düzey Farklılığı ve İlaç Uyuncu

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Esansiyel Hipertansiyon Hastalarında Sosyo-ekonomik Düzey Farklılığı ve İlaç Uyuncu"

Copied!
7
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)Türk Aile Hek Derg 2002; 6(4): 165-171. Esansiyel Hipertansiyon Hastalar›nda Sosyo-ekonomik Düzey Farkl›l›¤› ve ‹laç Uyuncu H. DRUG COMPLIANCE AND THE SOCIO-ECONOMIC LEVEL DIFFERENCE IN THE ESSENTIALLY HYPERTENSIVE PATIENTS. U. Güney Özer Ergün1, M. Yaflar Y›ld›r›m2, Nazan Alparslan3. Özet. Summary. Amaç: Çal›flmam›z, esansiyel hipertansiyon hastalar›nda ilaç. Objective: To investigate the factors influencing drug compli-. uyuncunu etkileyen sosyo-ekonomik faktörleri araflt›rmak amac›yla planland›.. Material and Method: The age, social security, monthly inco-. Yöntem: Hipertansiyon poliklini¤inde takip edilen esansiyel hipertansiyonlu 74 kad›n, 21 erkek, toplam 95 hastada hipertansiyonun süresi, meslek ve e¤itim durumu, ayl›k gelir düzeyi ve sosyal güvence belirlendi. ‹laç uyuncunu saptamak amac›yla, karfl›laflt›klar› güçlükler, ilaca ara verme nedenleri ve hipertansiyon regülasyonunda kulland›klar› non-farmakolojik yöntemler soruldu. Güçlükler; G1: fiyat›n›n yüksek oluflu nedeniyle alamama, G2: unutkanl›k nedeni ile kullanamama, G3: ilaç kullanma zorunlulu¤unun bilincinde olmama, G4: zararl› oldu¤unu düflünerek ilac› b›rakma, G5: hekimin yeterli bilgi vermemesi, G6: hastan›n kendisini iyi hissederek ilac› kesmesi. Regülasyon yöntemleri; R1: tuzsuz diyet, R2: kilo verme, R3: uygun egzersiz, R4: bitkisel ürün kullan›m› olarak belirlendi.. me, occupation, education level, duration of hypertension of 95 patients (74 women and 21 men) were evaluated in an outpatient hypertension clinic. For evaluating the drug compliance, the difficulties they faced, the reasons of stopping the therapy and the non-pharmacologic methods they have been using for regulation of hypertension were asked. The difficulties; D1: purchasing problem due to the high price, D2: forgetting the medication, D3: being not aware of the obligation of medical treatment, D4: stopping the treatment conceiving that it is harmful, D5: the lack of patient information, D5: cessation of medication for feeling (him) herself healthy. Regulation methods; R1: nonsalty diet, R2: weight reduction, R3: exercise, R4: using herbal products.. Bulgular: Hipertansiyon ve ilaç kullan›m süreleri, düflük gelire. Results: Compared to the middle and middle-high income. sahip ve sosyal güvencesi olmayan grupta, orta ve orta-üstü gelir düzeyinde olan gruba k›yasla s›ras›yla (x=5.36, p< 0.05), (t=-2.69, p<0.01) daha uzundu. G3, G5 ve G6 ile karfl›laflan hastalarda ilaca ara verme süresi s›ras›yla (t=-4.30, p<0.001), (t=-2.43, p<0.05), (t=-2.81, p<0.01) daha yüksekti. Non-farmakolojik yöntemler kullananlar ve kullanmayanlar aras›nda bir fark gözlenmedi.. grup, the low income grup has a longer duration of hypertension and drug administration, as (x=5.36, p<0.05), (t=-2.81, p<0.01). Patients who have faced the difficulties D3, D5, D6 have had a longer duration of stopping the treatment, as (t=4.30, p<0.001), (t=-2.81, p<0.01), (t=-2.81, p<0.01). There wasn’t any difference between the group using non-pharmacologic methods.. Sonuç: Çal›flmam›zda e¤itim ve sosyo-ekonomik düzey. düflüklü¤ünün, esansiyel hipertansiyon hastalar›nda ilaç uyuncunu olumsuz yönde etkiledi¤i saptand›. Hastalar›n hastal›klar› ve ilaçlar› hakk›nda daha fazla bilgi sahibi olmalar› ile kronik hastal›klarda tedaviye uyuncun artabilece¤ini düflünmekteyiz.. Conclusion: We have found a negative correlation between drug compliance and the education and socio-economic levels in the essentially hypertensive patients. We consider that, informing patients about their diseases and medication would improve the drug compliance for chronically ill patients.. Anahtar sözcükler: Esansiyel hipertansiyon, sosyo-ekonomik düzey, ilaç uyuncu, hasta bilgilenimi. Key words: Essential hypertension, socio-economic level, drug compliance, patient information. * 1) 2) 3). ance in essentially hypertensive patients.. Bu çal›flma 14-17 Ekim 1999 tarihleri aras›nda ‹stanbul’da düzenlenen IV. Ulusal Aile Hekimli¤i Kongresi’nde bildiri olarak sunulmufltur. Çukurova Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Ö¤retim Görevlisi Haydarpafla Numune E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi 1. Dahiliye Klinik fiefi, Kardiyoloji Uzman› Çukurova Üniversitesi T›p fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dal› Ö¤retim Üyesi, Biyoistatistik Uzman› 2002 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Medya taraf›ndan yay›mlanmaktad›r. Copyright © 2002 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, a division of Deomed Medical Media, Istanbul..

(2) rteryel kan bas›nc› kan›n damar duvar›na yapt›¤› bas›nçt›r; normal de¤er kabul edilen s›n›rlar›n üzerine ç›kmas›na hipertansiyon denir.1 Hipertansiyon özellikle geliflmifl ülkelerde yayg›n ve önemli bir sa¤l›k sorunu olarak karfl›m›za ç›kar. E¤er zaman›nda tedavi edilmezse, ölümle sonuçlanabilen komplikasyonlara yol açabilir.2,3. A. 1950’li y›llara kadar tedavi imkan› oldukça s›n›rl› olan hipertansiyona karfl› etkili tedavi yöntemlerinin gelifltirilmesi, t›p dünyas›ndaki önemli geliflmelerden biridir.4,5 Son 20-30 y›lda antihipertansif ilaç tedavisi ile komplikasyon s›kl›¤› azal›rken, hipertansiyon komplikasyonlar›na ba¤l› olarak geliflen mortalite oran›nda yaklafl›k %40 azalma görülmüfltür.6,7 T›p dünyas›ndaki bütün bu olumlu geliflmelere karfl›n, hipertansiyon takibinde ve kontrolünde en önemli etken kuflkusuz hasta uyuncudur. Hasta uyuncunu etkileyen faktörlerin bafl›nda ise toplumdaki bireyler aras›ndaki sosyo-ekonomik düzey farkl›l›¤› ve buna ba¤l› olarak ortaya ç›kan sorunlar gelir.8-10 Geliflmifl ülkelerde yap›lan çal›flmalar, sosyo-ekonomik durum ve gelir düzeyinin, hipertansiyon gibi kronik hastal›klarda, hasta davran›fllar›n› etkileyerek tedaviye uyumu aksatt›¤›n› göstermifltir.11-16 Ayn› sorun geliflmekte olan bir ülke olarak bizim ülkemizde de mevcuttur. Sosyo-ekonomik düzey farkl›l›¤›n›n yaln›z kronik hastal›klarda de¤il tüm sa¤l›k sorunlar›nda önemli bir etmen oldu¤u bilinmektedir.17 Bu çal›flman›n amac›, devlet hastanesine baflvuran hipertansif hastalarda, sosyo-ekonomik düzey farkl›l›¤›n›n, hipertansiyon regülasyonuna, kontrolüne ve ilaç uyuncuna olan etkisini araflt›rmakt›r.. Gereç ve Yöntem Haydarpafla Numune E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi 1. Dahiliye Klini¤i Hipertansiyon poliklini¤inde esansiyel hipertansiyon tan›s› ile takip edilen, 18 yafl üzeri 21’i erkek, 74’ü kad›n olmak üzere toplam 95 hasta çal›flmaya al›nd›. Hastalar›n hipertansiyon süreleri dört ay ve üzerinde idi. Hastalar›n hepsi en az 3 aydan beri antihipertansif tedavi al›yordu. Sosyo-ekonomik durumlar›n›, hipertansiyon hakk›ndaki bilgi ve görüfllerini ve ilaç tedavisine uyunçlar›n› tespit etmek amac›yla, kontrole geldikleri süre içerisinde cevaplamak üzere hastalara 23 soru içeren bir anket formu verildi. Okuma yazma bilmeyen hastalara sorular okunarak, cevaplar yaz›ld›. Hastalar›n hepsi sorular› eksiksiz olarak yan›tlad›. Sosyo-ekonomik durumlar›n› tespit etmek için hastalara yafllar›, medeni durumlar›, sahip olduklar› çocuk say›s›, ayl›k gelirleri ve sosyal güvenceleri soruldu. Devlet. 166. ‹statistik Enstitüsü’nün 1998 y›l› için belirledi¤i rakamlara göre dört kiflilik aile için 150 milyon liraya kadar ayl›k gelir; düflük sosyo-ekonomik düzey, 150-300 milyon liral›k ayl›k gelir; orta sosyo-ekonomik düzey, 300-450 milyon liral›k ayl›k gelir; orta-üstü sosyo-ekonomik düzey ve 450 milyon ve üzeri liral›k ayl›k gelir; yüksek sosyo-ekonomik düzey olarak kabul edildi. Hastalar›n ev ve araba sahibi olup olmad›klar› ayr›ca de¤erlendirmeye al›nmad›. Gayri menkul kira geliri de ayl›k gelir içinde kabul edildi. Hastalar›n davran›flsal risk faktörlerini belirlemek için sigara ve alkol kullan›mlar› soruldu. Hipertansiyon hakk›nda ne kadar bilgi sahibi olduklar›n› anlamak için hipertansiyonun sa¤l›k aç›s›ndan iyi bir fley olup olmad›¤›, zarar› varsa neler oldu¤u, hipertansiyon kontrolünü ne s›kl›kla yapt›rd›klar› ve kan bas›nc›n› ne s›kl›kla ölçtürdükleri soruldu. ‹laç uyuncunu saptamak için, ne kadar zamand›r ilaç kulland›klar›, ilaç kullan›rken karfl›laflt›klar› güçlükler, ilaç d›fl›nda hipertansiyon regülasyonunda kulland›klar› yöntemler, ilaç kullanmaya ne kadar ve ne s›kl›kla ara verdikleri soruldu. ‹laç kullan›rken karfl›lafl›lan güçlükler alt› maddeye ayr›ld›; Güçlük 1: ilaç fiyat›n›n yüksek olmas› nedeniyle ilac› alamama, Güçlük 2: ilac› unutkanl›k nedeniyle kullanamama, Güçlük 3: ilaç kullanmak zorunda oldu¤unun bilincinde olmama, Güçlük 4: ilac›n zararl› oldu¤unu düflünerek ilac› kesme, Güçlük 5: hekimin ilaç hakk›nda yeterli bilgi vermemesi nedeniyle ilac›n kesilmesi, Güçlük 6: hastan›n kendisini iyi hissederek ilac› kesmesi. Hipertansiyonun non-farmakolojik regülasyonu dört grupta topland›; Regülasyon 1: tuzsuz diyet uygulama, regülasyon 2: kilo vermek, regülasyon 3: uygun egzersiz, regülasyon 4: bitkisel ürün kullan›m› ‹statistiksel de¤erlendirmede verilerin analizi SPSS 6.0 paket program› kullan›larak gerçeklefltirildi. Gruplar aras› karfl›laflt›rmalarda, Student-t testi (gerekli oldu¤u durumlarda Levene (F) testi ile varyans homojenli¤i araflt›r›ld›) ve Fisher kesin ki-kare testi uyguland›. Tan›mlay›c› de¤erlendirmelerde, aritmetik ortalama, standart sapma ve yüzde de¤erleri kullan›ld›.. Bulgular Çal›flmaya 21’i (%22.1) erkek, 74’ü (%77.9) kad›n olmak üzere toplam 95 hasta kat›ld›. Hastalar›n yafl ortalamas› 56.8±24 y›l olarak belirlendi. Hastalar›n %71.6’s› (n=68) evli, %4.2’si (n=4) bekar ve %24.2’si (n=23) dul idi. Hastalar›n % 36.3’ünün 5 ve daha fazla say›da çocu¤u mevcuttu (Tablo 1). Hastalar›n 38’i (%40) okuma yazma bilmiyordu. 43 (%45.3) hasta ilkokul, 11 (%11.6). | Ergün UGÖ, Y›ld›r›m MY, Alparslan N | Esansiyel Hipertansiyon Hastalar›nda Sosyo-ekonomik Düzey Farkl›l›¤› ve ‹laç Uyuncu.

(3) Tablo 1 Hastalar›n sahip olduklar› çocuk say›s› Çocuk say›s› (n). Hasta say›s› (n). Yüzde (%). 0. 7. 7.3. 1. 7. 7.3. 2. 10. 10.5. 3. 26. 27.3. 4. 20. 21.0. 5. 12. 12.6. 6. 6. 6.3. 7. 4. 4.2. 8. 2. 2.1. 9. 1. 1.0. Toplam. 95. 99.6. hasta ortaokul ve 3 (%3.2) hasta lise mezunu idi. Hastalar›n meslek gruplar›na göre da¤›l›m› Tablo 2’de verilmifltir. Hastalar›n %43.2’nin (n=41) Ba¤ Kur, %37.9’unun (n=36) Emekli sand›¤› ve %10.5’inin (n=10) Yeflil Kart güvencesi vard›. Hastalar›n %39’unun (n=37) gelir düzeyi düflük, %54.7’sinin (n=52) orta ve %6.3’ünün (n=6) ise orta-üstü idi. Tablo 2 Hastalar›n meslek grubuna göre da¤›l›m› Meslek grubu. Hasta say›s› (n). Yüzde (%). ‹flsiz - ev han›m›. 69. 72.6. Serbest meslek. 15. 15.7. Memur. 11. 11.5. Hastalar›n ortalama hipertansiyon süresi 72.6±64.6 ay idi. Hastalar›n ortalama ilaç kullan›m süresi ise 51.6±52.3 ay idi. Hastalar›n 42’si (%44,2) antihipertansif ilaç kullan›m›na hiç ara vermemiflti. 95 hasta için ortalama ilaca ara verme süresi 20.4±37.9 ay idi. Çal›flan hastalarda, çal›flmayanlara k›yasla hipertansiyon süresi (t=2.65, p<0.05) ve ilaç kullan›m süresi daha k›sa bulunmufltur (t=3.60, p<0.01). ‹ki grup aras›nda yafl ve ilaca ara verme süresi bak›m›ndan anlaml› bir fark gözlenmemifltir. Hastalar›n ilaç kullanmada karfl›laflt›klar› güçlükler alt› grupta de¤erlendirildi. Güçlük 1 ile 45 (%47.4) hasta, güçlük 2 ile 37 (%39) hasta, güçlük 3 ile 23 (%24.2) hasta, güçlük 4 ile 18 (%19) hasta, güçlük 5 ile 16 (%16.8) hasta ve güçlük 6 ile 1 (%1.05) hasta karfl›laflm›flt›. Hastalar›n karfl›laflt›klar› güçlükler ile cinsiyet, medeni durum, e¤itim düzeyi, meslek, gelir düzeyi, sosyal güvence, hipertansiyon süresi, ilaç kullanma süresi ve ilaca ara verme süresi aras›nda anlaml› bir iliflki olup. olmad›¤› incelendi. Gelir düzeyi düflük olan grup, orta ve orta-üstü gelir düzeyine sahip olan gruba k›yasla güçlük 1 ile daha fazla karfl›lafl›yordu (x2=5.76, p<0.05). Sosyal güvencesi olmayan hastalar, sosyal güvencesi olanlara k›yasla güçlük 1 ile daha s›k karfl›lafl›yordu (x2= 9.771, p<0.01). Uzun süredir hipertansif olanlarla, uzun süredir ilaç kullananlarda güçlük 1 ile karfl›laflma daha s›k idi (t=-2.69, p<0.01). Güçlük 3, güçlük 5, güçlük 6 ile karfl›laflan hastalarda ilaca ara verme süresi (s›ras›yla t=4.30, p<0.001), (t=-2.43, p<0.05), (t=-2.81, p<0.01) anlaml› ölçüde daha uzundu. Di¤er gruplar aras›nda istatistiksel olarak anlaml› bir iliflki bulunamad›. Farmakolojik olmayan yöntemlerle hipertansiyon regülasyonu sa¤lamaya çal›flan hastalar›n say›lar› tablo 4’te verilmifltir. Hastalar›n uygulad›klar› non-farmakolojik yöntemler (regülasyon 1, regülasyon 2, regülasyon 3, regülasyon 4) ile yafl, cinsiyet, medeni durum, e¤itim düzeyi, meslek, sosyal güvence ve gelir düzeyi aras›nda istatistiksel olarak anlaml› bir ba¤lant› bulunamam›flt›r (x2=2.17, p>0.05). Non-farmakolojik yöntemler kullanan hastalar ile kullanmayan hastalar aras›nda hipertansiyon süresi, ilaç kullan›m süresi, ilaca ara verme süresi ve yafl aç›s›ndan istatistiksel olarak anlaml› bir fark bulunmam›flt›r. Hastalar›n 76’s› (%80) hipertansiyon kontrolü için düzenli olarak bir merkeze baflvuruyordu. Hastalar›n kan bas›nçlar›n› ölçtürme s›kl›¤› ve hipertansiyon regülasyonu için bir merkeze kontrole gitme s›kl›¤› ile, hastalar›n cinsiyeti, medeni durumu, e¤itim durumu, gelir düzeyi, sosyal güvencesi ve mesle¤i aras›nda istatistiksel olarak anlaml› bir ba¤lant› bulunamam›flt›r. Düzenli olarak tansiyonunu ölçtüren ve kontrole giden hastalarla düzensiz olarak kontrole giden hastalar, hipertansiyon süresi, ilaç kullan›m süresi ve ilaca ara verme süresi aç›s›ndan anlaml› bir farkl›l›k göstermiyordu. Ancak kontrole düzenli olarak giden grup daha genç hastalardan olufluyordu (t=2.08, p<0.05). Çal›flma kapsam›ndaki 95 kifliden 5 erkek hasta (%5.3) alkol kullan›yordu. Alkol kullananlardan 3’ü ilkokul, 2’si ortaokul mezunu idi; 1’i düflük, 3’ü orta ve 1’i orta-üstü gelir düzeyinde idi. Alkol kullananlardan biri d›fl›nda hepsinin sosyal güvencesi vard› ve hepsi çal›flan kiflilerdi. Erkekler aras›nda sigara içme oran› %61.9 (n=13) iken, kad›nlar aras›nda bu oran %10.8 (n=8) idi. ‹ki grup aras›ndaki fark ileri düzeyde anlaml› bulundu. (x2=16.76, p<0.001). Okuma yazmas› olmayan grubun %7.9’u (n=3) sigara içerken, ilkokul mezunu olan grupta sigara içme oran› %48.8 (n=21) idi (x2= 8.64, p<0.01). Çal›flan grupta sigara içme s›kl›¤›n›n, çal›flmayan gruba göre daha fazla oldu¤u tespit edildi (x2=13.68, p<0.001).. Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 6 | Say› 4 | 2002 |. 167.

(4) Sigara içen grup ile içmeyen grup, hipertansiyon süresi, ilaç kullan›m süresi ve ilaca ara verme süresi aç›s›ndan karfl›laflt›r›ld›. Sigara içen grupta ilaca ara verme süresi anlaml› düzeyde daha k›sa bulundu (t=3.12, p<0.01). Sigara içenlerde bu süre ortalama 7.3 ay iken, içmeyenlerde 24.8 ay idi. Di¤er gruplar aras›nda anlaml› bir fark gözlenmedi. Doksan hasta (%94.7) kan bas›nc›n›n yükseldi¤ini fark ediyordu. Hastalar›n 88’i (%92.6) yüksek kan bas›nc›n›n kötü oldu¤unu söylerken, 7 hasta (%7.4) bu konuda bilgi sahibi olmad›¤›n› söyledi. Hastalar›n, hipertansiyonun vücuda verdi¤i zararlar hakk›ndaki bilgileri incelendi (Tablo 3). Felç hakk›nda bilgi sahibi olan hastalar›n, olmayanlara k›yasla hipertansiyon süresi daha uzun idi (t=3.99, p<0.001). Bu hastalar daha uzun süredir ilaç kullan›yorlard› (t=3.32, p<0.01). Felç hakk›nda bilgi sahibi olan hastalar, olmayanlara k›yasla daha yafll› idi (t= -2.23, p<0.05). Böbrek tutulumu hakk›nda bilgi sahibi olan hastalar›n, olmayanlara k›yasla yafl ortalamalar› daha yüksek idi (t=2.39, p<0.05). Hastalar›n 54’ünde (%56.8) aile öyküsü mevcut iken, 16’s› (%16.8) ailesinde hipertansiyon hastas› olup olmad›¤›n› bilmiyordu. Aile öyküsü mevcut olan hastalar›n hipertansiyonun zararlar›ndan beyin kanamas› hakk›nda di¤er gruba k›yasla daha fazla bilgi sahibi oldu¤u tespit edildi (t=2.12, p<0.02). Tablo 3 Hastalar›n hipertansiyonun zararlar› hakk›ndaki bilgileri* Hipertansiyon zararlar›. Hasta say›s› (n). Yüzde (%). Felç. 39. 41.1. Kalp hastal›¤›. 13. 13.7. Beyin kanamas›. 12. 12.6. Ölüm. 10. 10.5. Böbrek tutulumu. 8. 8.4. Bilmeyen. 27. 28.4. * Hastalar birden fazla seçenek iflaretlemifllerdir.. Tart›flma Sa¤l›k ve sosyo-ekonomik düzey aras›ndaki ters ba¤lant› y›llard›r araflt›r›lmaktad›r.18 Meslek, e¤itim ve gelir düzeyi ile ölçülen sosyal s›n›f ayr›m› 1911 y›l›ndan beri, mortalite ve sosyo-ekonomik düzey aras›ndaki farkl›l›¤›n araflt›r›lmas› için temel oluflturmufltur.19 Araflt›rma sonuçlar›, düflük yaflam standartlar›n›n yüksek morbidite ve mortalite ile iliflkili oldu¤u yolundaki görüflü desteklemektedir.20 1981 y›l›nda Rose ve Marmot,21 yafl, sigara içimi, boy, vücut kitle indeksi, sistolik kan bas›nc›, serum total. 168. kolesterol düzeyi ve açl›k kan flekeri düzeyi gibi risk faktörlerinin istatistiksel olarak kontrol alt›na al›nmas›n›n, sosyal s›n›f ve koroner kalp hastal›¤› riski aras›ndaki negatif korelasyon üzerinde orta derecede etkili oldu¤unu bildirmifllerdir. Sosyo-ekonomik düzeyin, sa¤l›¤› etkileyen ba¤›ms›z bir risk faktörü olarak kabul edilmesini önermifllerdir. Bizim çal›flmam›zda da ba¤›ms›z bir risk faktörü olarak al›nan sosyo-ekonomik düzeyin hipertansiyon regülasyonunu ve kontrolünü etkiledi¤i görülmüfl, düflük gelir düzeyinde ve herhangi bir sosyal güvencesi olmayan kiflilerin ilaç kullan›m›nda uyunç bozuklu¤u tespit edilmifltir. Smith ve arkadafllar›22,23 1967-1969 y›llar› aras›nda 18.403 erkek hastada sosyo-ekonomik düzey farkl›l›¤›n›n, mortalite üzerindeki etkisini ve nedenlerini araflt›rm›fllard›r. 1990 y›l›nda Whitehall çal›flmas› olarak yay›nlad›klar› bu araflt›rman›n sonuçlar›na göre, sosyo-ekonomik düzey indeksi olarak al›nan sosyal s›n›f kavram›n›n yetersiz oldu¤u ve gözden kaçan pek çok etkenin olabilece¤ini belirtmifllerdir. Bununla birlikte düflük sosyal s›n›f›n birçok nedenle ölüm riskini art›rd›¤›n› ve sa¤l›k koflullar›nda eflitsizli¤e neden oldu¤unu aç›klam›fllard›r. Bir di¤er çal›flmada, bir kiflinin sa¤l›¤›n›n toplumun sosyo-ekonomik düzeyi ile ba¤lant›l› oldu¤unu, fakat bireysel ve ailesel sosyo-ekonomik düzey göstergelerinin toplumsal seviyedeki göstergelerden daha sa¤l›kl› oldu¤unu belirtmifllerdir. Bununla birlikte, kiflinin sa¤l›¤›n›n geliflmesi için toplumun yap›s›n›n önemini vurgulam›fllard›r.17 Bizim çal›flmam›zda da sosyal s›n›f ayr›m› kullan›lmam›fl ve olgular kiflisel sosyo-ekonomik düzey göstergelerine göre de¤erlendirilmifllerdir. Yurt d›fl›nda yap›lan çal›flmalarda, sosyo-ekonomik düzey ile e¤itim düzeyi aras›nda genel olarak bir paralellik mevcut iken, bizim yapt›¤›m›z çal›flma için bu genelleme yap›lamamaktad›r. Ortaokul mezunu bir kifli düflük sosyo-ekonomik düzeyde, ilkokul mezunu veya okuma yazma bilmeyen bir kifli de orta sosyo-ekonomik düzey s›n›flamas›nda yer alabilmektedir. Sosyo-ekonomik düzey göstergesi olarak ayl›k net gelir dikkate al›nm›flt›r. Bu ölçüt tek bafl›na, gerçek anlamda kiflilerin hayat standard›n› tespit etmekten uzakt›r. Kiflilerin hayat standard›n›n tam olarak anlafl›lmas› için, ev ve araba sahibi olup olmad›klar›, sosyal hayatlar›, kültürel al›flkanl›klar› ve spor yapma gibi ayr›nt›l› bilgilerin dikkate al›nmas› gerekti¤ini düflünüyoruz. Bununla birlikte, Türkiye flartlar›nda kiflisel gelir düzeyinin bütün bu faktörleri etkileyebilece¤i kan›s›nday›z. Kardiyovasküler risk faktörleri ve sosyo-ekonomik düzey aras›ndaki ba¤lant›n›n araflt›r›ld›¤› çal›flmalarda, düflük sosyo-ekonomik düzey ile tütün kullan›m› aras›nda pozitif bir korelasyon oldu¤u bulunmufltur.24,25 Farkl›. | Ergün UGÖ, Y›ld›r›m MY, Alparslan N | Esansiyel Hipertansiyon Hastalar›nda Sosyo-ekonomik Düzey Farkl›l›¤› ve ‹laç Uyuncu.

(5) baz› çal›flmalarda ise sosyo-ekonomik düzeyden ba¤›ms›z olarak, e¤itim düzeyi ile tütün kullan›m› aras›nda tersine bir ba¤lant› oldu¤u tespit edilmifltir. E¤itim düzeyi artt›kça tütün kullan›m›n›n azald›¤› saptanm›flt›r.26,27 Bizim çal›flmam›zda, hastalar›n sosyo-ekonomik düzeyleri orta ve düflük oldu¤u için, yüksek sosyo-ekonomik düzeydeki hasta popülasyonu ile ilgili karfl›laflt›rma yap›lamam›flt›r. Ancak orta ve düflük grup aras›ndaki farkl›l›klar karfl›laflt›r›lm›fl ve karfl›laflt›rma sonucuna göre; düflük sosyo-ekonomik düzeydeki gruba k›yasla, orta seviyedeki grupta tütün kullan›m› daha fazla bulunmufltur. Tütün kullan›m›n›n erkeklerde, okuma yazma bilmeyenlerde ve serbest meslek ile u¤raflanlarda daha fazla oldu¤u saptanm›flt›r. Bu sonuç literatürde e¤itim düzeyi ve tütün kullan›m› aras›nda tespit edilen negatif korelasyon ile uyumlu bulunmufltur. Tütün kullanan kiflilerde antihipertansif ilaç kullan›m›na ara verme süresinin di¤er gruplara k›yasla daha k›sa oldu¤u bulunmufltur. Tütün kullan›m›n›n hipertansiyon etiyolojisinde rol oynad›¤› bilinmektedir.28 Bu durumda, tütün kullanan hipertansif kiflilerin ilaç kullanmaya ara vermeleri sonucunda tansiyon regülasyonunun bozuldu¤u ve hastalar›n rahats›zl›klar›n›n artmas› nedeni ile ilaç kullanmaya devam ettikleri düflünülebilir. Lowal ve arkadafllar›29 1996’da yay›nlad›klar› bir makalede sosyo-ekonomik düzeyi düflük olan kiflilerde, ilaç uyuncunun da düflük bulundu¤unu belirtmifllerdir. 1997’de Bailey ve arkadafllar›30 hipertansiyon tedavisinde ilaç uyuncunu araflt›rm›fllar ve tedavide en önemli engelin zay›f ilaç uyuncu oldu¤unu göstermifllerdir. Hastalar›n ilaçlar hakk›ndaki bilgilerinin oldukça zay›f oldu¤unu tespit etmifllerdir. ‹laç uyuncunu artt›rmak için, hastalar›n ilaçlar hakk›ndaki kuflku ve korkular›n›n giderilmesi gerekti¤ini vurgulam›fllard›r. 1998’de Olubodun,31 Afrika kökenli hastalarda hipertansiyon tedavisi ve kontrolünün, hastal›k hakk›nda bilgi eksikli¤i, uyumsuz ekonomik kaynaklar, doktorlar ve devlete ait faktörler nedeniyle oldukça kötü oldu¤unu bildirmifltir. Bizim çal›flmam›zda hastalar›n ço¤unlu¤u (%92.6) hipertansiyonun zararl› oldu¤unu biliyordu. Aile öyküsü bulunan, uzun süredir hipertansiyon hikayesi olan ve yafl ortalamas› yüksek olan hastalar sosyo-ekonomik düzey ve e¤itim düzeyinden ba¤›ms›z olarak hastal›k hakk›nda yeterli bilgiye sahipti. Ancak hastal›k hakk›ndaki bu olumlu bilgi, ilaç kullan›m uyuncunu olumlu yönde etkilememifltir. ‹laç fiyat›n›n yüksek olmas› nedeniyle ilaç alamayan gelir düzeyi düflük ve sosyal güvencesiz kiflilerde ilaç uyuncu zay›ft›r. Ayr›ca hastalar›n ilaç kullanmak zorunda olduklar›n›n bilincinde olmamalar›, hekimin yeterli bilgi vermemesi ve kendini iyi hissetme nedeni ile ilaç kullanmaya ara verdikleri de tespit edilmifl-. tir. Bu sonuç literatür ile uyumlu olarak, hastalar›n hastal›klar› ve kulland›klar› ilaçlar hakk›nda bilgi eksikli¤i içinde olduklar› ve hekim taraf›ndan yeterli bilgi verilip, desteklenmediklerini göstermektedir. Bu konuda hekimlerin sorumlulu¤unun büyük oldu¤unu düflünmekteyiz. Arteryel hipertansiyonda ilaç uyuncunu etkileyen faktörler, 1997 y›l›nda Pineiro ve arkadafllar›n›n32 174 hasta üzerinde yapt›klar› bir çal›flma ile araflt›r›lm›flt›r. Uyunçsuzlu¤un nedeni %39.8 oran›nda bilgi eksikli¤i ve %28.9 oran›nda unutkanl›kt›r. Bizim çal›flmam›zda da, ilaç uyuncunu etkileyen faktörlerin %24.4’nün bilgi eksikli¤i ve bilinçsizlik, ve %18.9’un unutkanl›k oldu¤u bulunarak benzer sonuçlar elde edilmifltir. Bilgi eksikli¤i düflük ve orta gelir düzeyine sahip kiflilerde eflit olarak görülürken, unutkanl›¤›n yafll›larda ve orta gelir düzeyindeki kiflilerde daha fazla oldu¤u görülmüfltür. Bu hastalarda, nörolojik komplikasyonlar›n unutkanl›¤a yol açmas›n›n yan› s›ra, unutkanl›k nedeniyle ilaç uyuncunun ve hipertansiyon kontrolünün zay›f olmas›n›n da komplikasyonlara neden olabilece¤i düflünülmektedir. 1996 y›l›nda Brown ve arkadafllar›33 hipertansiyon tedavisinde ev yap›m› ilaçlar›n ve doktor taraf›ndan verilen antihipertansif ilaçlar›n kullan›m› ile sosyo-ekonomik düzey aras›ndaki ba¤lant›y› araflt›rm›fllar; zencilerde ve düflük sosyo-ekonomik düzeydeki kiflilerde ev yap›m› ilaç kullan›m›n›n daha fazla oldu¤unu bulmufllard›r. Bu tür ilaç kullan›m›n›, hastal›¤a yaklafl›m, evde yap›lan ilaçlar›n yararl›l›¤›na inanma ve doktor taraf›ndan verilen ilac›n fiyat› etkilemektedir. Bizim çal›flmam›zda, hipertansiyon regülasyonunda doktor taraf›ndan verilen ilaç d›fl›nda bitkisel ev yap›m› ürün kullan›m› %11 civar›nda idi. Ancak, literatürden farkl› olarak bu ürünleri tercih edenlerin sosyo-ekonomik düzeyleri aras›nda anlaml› bir fark saptanamad›. Bilindi¤i gibi, hipertansiyon gibi kronik hastal›klarda sa¤l›k durumu e¤itim düzeyindeki farkl›l›¤a ba¤l› olarak de¤ifliklik göstermektedir.8 Pavlik ve arkadafllar›34 1997 y›l›nda, Amerikal› 962 kad›n ve erkek hasta üzerinde yapt›klar› bir çal›flmada, hipertansiyon hakk›nda bilinçlilik ve kontrole gitme s›kl›¤›n› araflt›rm›fllard›r. Amerikal› zencilerin büyük ço¤unlu¤unun düflük sosyo-ekonomik düzeyde, hipertansiyon kontrollerinin zay›f ve hipertansiyona ba¤l› morbidite ve mortalitede yüksek risk grubunda olduklar›n› tespit etmifllerdir. Hastal›k hakk›nda bilinçsiz olan hastalar›n tansiyonlar›n› uzun aral›klarla ölçtürdükleri ve ilaç uyunçlar›n›n zay›f oldu¤unu saptam›fllard›r. Bizim çal›flmam›zda, e¤itim düzeyi ve sosyo-ekonomik düzey ile kontrole gitme aras›nda anlaml› bir iliflki saptanamam›flt›r. Düzensiz olarak kontrole gelenlerde. Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 6 | Say› 4 | 2002 |. 169.

(6) ilaç uyuncunun etkilenmedi¤i görülmüfltür. Hastalar kontrole gelmeseler bile ilaçlar›n› kullanmaya devam etmekte idiler. Ancak uzun süredir hipertansiyonu olan ve uzun süredir ilaç kullanan hastalarda, gelir düzeyinin düflük ve ilaç fiyat›n›n yüksek olmas›n›n, ilaç uyuncunu olumsuz yönde etkiledi¤i tespit edilmifltir. Lotur-Perez ve arkadafllar›35 1995 y›l›nda yapt›klar› bir çal›flmada, akut miyokard enfarktüsü geçiren hastalarda sosyo-ekonomik düzeyin tedavi çabas› üzerindeki de¤iflik etkilerini araflt›rm›fllard›r. Bu çal›flman›n sonucunda, sosyo-ekonomik düzeyi düflük yafll› hastalar›n genç hastalara k›yasla göreceli olarak daha az terapötik çaba gösterdikleri saptanm›flt›r. Bizim çal›flmam›zda da, e¤itim ve sosyo-ekonomik düzeyden ba¤›ms›z olarak genç hastalar›n yafll› hastalara k›yasla daha s›k ve düzenli hipertansiyon kontrolüne giderek daha fazla terapötik çaba gösterdikleri tespit edilmifltir. Bu sonucun yafll› hastalarda görülen, genel t›bbi bozuklukla iliflkili depresyon veya duygudurum bozuklu¤u ile ilgili olabilece¤i düflünülmüfltür.. Sonuç Geliflmifl ülkelerde oldu¤u gibi ülkemizde de, sosyoekonomik düzey farkl›l›¤› hipertansiyon regülasyonunda ve ilaç uyuncunda oldukça önemli bir rol oynamaktad›r. Biyolojik, davran›flsal ve genetik risk faktörlerinden ba¤›ms›z olarak sosyo-ekonomik risk faktörleri, kronik bir hastal›k olan hipertansiyonun kontrolünde ve takibinde, morbiditenin geliflmesi ve önlenmesinde oldukça etkilidir. Düflük sosyo-ekonomik düzeyde ve düflük e¤itim düzeyindeki hastalar›n, hastal›klar› ve ilaçlar› hakk›nda oldukça az bilgi sahibi olmalar›, hastalar aç›s›ndan tedaviye uyuncu fazlas›yla güçlefltirmektedir. Burada hekimlere daha fazla rol düfltü¤ü kan›s›nday›z. Sosyo-ekonomik düzey farkl›l›¤›n›n giderilmesine hekimlerin çok önemli bir etkileri olmasa bile, hastalar›n hastal›klar› ve kulland›klar› ilaçlar hakk›nda çok daha fazla bilgi sahibi olmalar›na ve bu konuda bilinçlenmelerine oldukça faydal› olacaklar› inkar edilemeyecek bir gerçektir. Hastalar›n bilinçlenmesi ile, kronik hastal›klarda kontrol ve takibin daha kolay yap›labilece¤ini ve hastalar›n kendilerine düflen role daha iyi uyabileceklerini ve bu flekilde morbiditenin de bir ölçüde azalabilece¤ini düflünmekteyiz. Kaynaklar 1.. Kaplan NM. Clinical Hypertension. 6. bask›. Baltimore, Williams and Wilkins 1994; 1.. 2.. Stampler J. Blood pressure and high blood pressure. Aspect of risk. Hypertension 1991; 1(18): 95.. 170. 3.. Braunwald E, Kurt JI, Petersdorf RG, Wilson JD, Martin JB, Fauci AC. Harrison’s Principles of Internal Medicine, 12. bask›. International Edition Mc Graww, Hill Inc 1991; 1: 1001-5.. 4.. Erol Ç. Hipertansiyon ve tedavisi. Med Network Kardioloji Dern. Hipertansiyon ve Koroner Risk Faktörleri Eki 1995; 1: 3-10.. 5.. Kaplan NM. Guidelines for the treatment of hypertension; An American view. J Hypertension 1995; 113-7.. 6.. The Sixth Report of The Joint National Committee on Prevention, Detection, Evolution and Treatment of High Blood Pressure ( JNC VI) 1997; 5.. 7.. Delporte JP, Rarive G. Pharmaco-economic aspects of the treatment of hypertension. Rev Med Liege 1998; 259-64.. 8.. Van der Meer JB, Mackenbach JP. Course of health status among chronically ill persons: Differentials according to level of education. J Clin Epidemiol 1998; 1(3): 171-9.. 9.. Colhoun HM, Hemingway H, Poulter NR. Socioeconomic status and blood pressure: an overview analysis. J Hum Hypertens 1998; 12(2): 91110.. 10. Holme I, Helgeland A, Hjermann I, Leren P. Socio-economic status as a coronary risk factor: the Oslo Study. J Epidemiol Community Health 1994; 48(4): 4348-54. 11. Mackenbach JP. Socioeconomic health differences in The Netherlands: a review of recent empirical findings. JAMA 1998; 280(4): 356-62. 12. Luoto R, Pekkanen J, Uetela A, Tuomilehto J. Cardiovascular risks and socioeconomic status: differences between men and women in Finland. J Epidemiol Community Health 2000; 54(2): 108-13. 13. Osler M, Gerdes LU, Davidsen M, Bronnum-Hansen H, Madsen M, Jorgensen T. Socioeconomic status and trends in risk factors for cardiovascular diseases in the Danish MONICA population, 1982-1992. Soc Sci Med 1992; 34(3): 213-26. 14. Yu Z, Nissisen A, Vartiainen E, Song G, Guo Z, Zheng G. Association between socioeconomic status and cardiovascular risk factors in an urban population in China. J Clin Epidemiol 1994; 47(12): 1401-9. 15. Yu Z, Nissisen A, Vartiainen E, Song G, Guo Z, Tian H. Changes in cardiovascular risk factors in different socioeconomic groups: seven year trends in a Chinese urban population. J Epidemiol Community Health 1999; 53(12): 757-64. 16. Bobak M, Herztman C, Skodova Z, Marmot M. Socioeconomic stastus and cardiovaskular risk factors in the Czech Republic. Ann N Y Acad Sci 1999; 896: 262-77. 17. Robert SA. Community-level socioeconomic status effects on adult health. J Health Soc Behav 1998; 39(1): 18-37 18. Antonovksy A. Social Class, life expectancy and overall mortality. Millbank Mem Fund Q 1967; 45: 31-73. 19. Fein O. The influence of social class on health status. American and British research on health inequalities. J Gen Int Med 1995;10(10): 577-86. 20. Fox AJ, Goldblatt P. Socioeconomic differentials in mortality 19711975.(Office of Population Censuses and Surveys Series LSI) London: HMSO, 1989. 21. Rose G, Marmot MG. Social class and coronary heart disease. Br Heart J 1981; 45: 13-9. 22. Smith GD, Shipley MJ, Rose G. Magnitude and causes of socioeconomic differentials in mortality: further evidence from the Whitehall Study. J Epi & Com Health 1990; 44: 265-70. 23. Smith GD, Neaton JD, Wenthworth D. Socioeconomic differentials in mortality risk among men screened for the multiple risk factor intervention trial: in white men. Am J Public Health 1996; 86: 489-96. 24. INCLEN Multicentre Collaborative Group. Socioeconomic status and risk factors for cardiovascular disease: a multicentre colloborative study in International Clinical Epidemiology Network (INCLEN). Arch Intern Med 1997; 157(8): 873-81. 25. Pickering T. Cardiovascular pathways: socioeconomic status and stress effects on hypertension and cardiovascular function. J Womens Health Gend Based Med 2000; 9(8): 905-15.. | Ergün UGÖ, Y›ld›r›m MY, Alparslan N | Esansiyel Hipertansiyon Hastalar›nda Sosyo-ekonomik Düzey Farkl›l›¤› ve ‹laç Uyuncu.

(7) 26. Choiniere R, Lanfontaine P, Edwards AC. Distribution of cardiovascular disease risk factors by socioeconomic status among Canadian adults. J Epidemiol Community Health 2000; 54(9): 692-6. 31. Olubodun JO. Inadequate blood pressure control in African hypertensives. Who is responsible. Patient. physician or government? Ethn Dis 1998; 8(2): 240-8.. 27. Iribarren C, Luepker RV, McGovern PG ve ark. Twelve-year trends in cardiovascular disease risk factors in the Minnesota Heart Survey. Are socioeconomic differences widening? Acta Med Scand Suppl 1982; 660: 147-51.. 32. Pineiro F, Gil V, Donis M. Factors involved in noncompliance with pharmacological treatment in arterial hypertension. Aten-Primario 1997; 20(4): 180-4.. 28. Neaton JD, Kuller LH, Borhani NO. Total and cardiovascular mortality in relation to cigarette smoking, serum cholesterol concentration, and diastolic blood pressure among black and white males followed for up to five years. Am Heart J 1984; 108: 759-69.. 33. Brown CM, Segal R. The effects of health and treatment perceptions on the use of prescribed medication and home made remedies among African American and white American hypertensives. Soc Sci Med 1996; 43(6): 903-17.. 29. Lowal SO, Olubodun JO. Alcohol consumption and heart failure in hypertensives. Int J Cardiol 1996; 53(1): 81-5.. 34. Pavlik VN, Hyman DJ. Hypertensive awareness and control in an inner city African-American sample. J Hypertens 1997; 277-83.. 30. Bailey BJ, Carney SL. Hypertension treatment compliance; what do patients want to know about their medication? Prg-Cardiovasc-Nurs 1997; 23-8.. 35. Lotur-Perez J, Gutierrez-Vic’en T. Differences in therapeutic effort because of the socioeconomic level of patients with AMI. Soc Sant 1995; 9(46): 5-10.. Gelifl tarihi: 12.02.2001 Kabul tarihi: 15.04.2002 ‹letiflim adresi: Uzm. Dr. U. Güney Özer Ergün Çukurova Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal› Balcal› 01330 ADANA Tel: (0322) 338 60 60 / 3087 (0322) 323 23 74 - 225 51 23 Faks: (0322) 338 67 21. Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 6 | Say› 4 | 2002 |. 171.

(8)

Referanslar

Benzer Belgeler

6 – Kamu ve özel sektör işletmeleri yan sanayi tesislerini kendi bünyesinde kurmuşlar , bu yüzden potansiyel olmasına rağmen ilimizde yan sanayi sektörü

VPA tedavisi alan grupta, TK, HDL-C, LDL-C, VLDL-C, TG, TK/HDL ve LDL/HDL de¤erle- rinin yafl, cinsiyet, VPA'in serum düzeyi, dozu ve kulla- n›m süresinden etkilenmedi¤i

Çal›flmam›zda CsA tedavisi alan Behçet üveiti olan olgular retrospektif olarak degerlendirilmifl ve CsA'n›n üveit atak s›kl›g›n› azalt›c› etkisi, görme kes-

16/07/2009-11/09/2009 tarihleri aras›nda kulak burun bo¤az, üroloji, ortopedi, kad›n do¤um ve genel cerrahi ameliyathaneri ile endoskopi ünitesinde kullan›lmakta olan

Mikroorganizma say lar n n belirlenmesinde ekimler 0,1’er ml yap l rsa, bulunan de erler seyreltim faktörü yan nda 10 ile çarp larak örne in gram veya mililitresindeki

E¤itim düzeyinin düflüklü¤ü, bireyleflme yeter- sizlikleri gibi nedenlerle de ba¤lant›l› olarak yoksul kad›nlar birey olarak içinde bulunduklar› koflulla- r›n,

Potasyum tutucu diüretikler (renal epitelyal Na+ kanal inhibitörleri). • Aşırı potasyum deplesyonunu önlemek için

Konjestif kalp yetmezliğinin tedavisinde digoksin gibi pozitif inotropik (kalbin kasılma gücünü arttıran) ilaçlar ve ödem sıvısını vücuttan atmak ve kalbin yükünü