TEZ ADI: Covid-19 Pandemi Döneminde Tüketicilerin Seyahat Tercihleri ile Koronafobi Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi ENSTİTÜ: İstanbul Gelişim Üniversitesi Eğitim Enstitüsü BÖLÜMÜ: İşletme Anabilim Dalı. Kadir SAĞLIK'ın "Covid-19 Pandemisi Sürecinde Tüketicilerin Seyahat Tercihleri ile Koronafobi Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi" başlıklı tez çalışması jürimiz tarafından İşletme Anabilim Dalında yüksek lisans tezi olarak kabul edildi. Tüm ekonomik ve ticari faaliyetleri olumsuz etkileyen Covid-19 virüsünün dünya genelinde hızla yayılmasıyla birlikte ülkeler adeta kendilerini karantinaya aldı.
Covid-19 pandemi sürecinde tüketicilerin seyahat tercihleri ile koronafobileri arasındaki ilişkiye bakılan çalışmada, anket yöntemi kullanılarak 501 tüketiciden veri toplandı ve veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edildi. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Covid-19 pandemisi bağlamında tüketicilerin seyahat tercihleri ile koronafobileri arasındaki ilişki araştırılmış ve anket yöntemi kullanılarak veriler toplanmış ve analiz edilmiştir.
Tüketici-Seyahat Kavramının Tarihsel Gelişimi
Çalışmanın bu bölümünde tüketici seyahati kavramı açıklanacak, tarihsel gelişimi, aynı zamanda dünyada ve Türkiye'de seyahat, tüketicilerin seyahat tercihlerini etkileyen faktörlerle birlikte detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Tüketici kavramına atıfta bulunarak, "tüketici, kişisel istek, arzu ve ihtiyaçları için pazarlama bileşenlerini satın alan veya satın alma kapasitesine sahip olan gerçek kişidir". Mark O'Neil, müşterilerine "aile" diyor. Ona göre müşteri, “her hafta küçük bir şimşek satın alma bahanesiyle de olsa, çocuğunu da yanına alarak, konuşmak için düzenli olarak mağazaya gelen kişidir” (Hill ve Riffkin, 2001, s.55-56).
Tüketici, bir tüketim biriminden çok ekonomik bir birim olarak, bireyin veya ailenin ihtiyaçlarını karşılayabilecek satın alma gücüne sahip gerçek kişidir” (Denli, 2007, s.3). Bu süreçte tüketici daha aktif olan ve üretilen malın seçiminde rol oynayan önemli bir karar verici olarak karşımıza çıkmaktadır (Hill ve Riffkin, 2001, s.55-56).
Dünya’da ve Türkiye’de Seyahat
Grafik-1'e bakıldığında, özellikle 2017-2018 ve 2018-2019'un ilk yarısında uluslararası turist girişlerinin dünyadaki diğer bölgelerle karşılaştırması görülmektedir. Dünya Turizm Örgütü Genel Kurulu'nda yayınlanan UNWTO Dünya Turizm Barometresi 2019'a göre, Ocak-Haziran 2019 döneminde uluslararası turist sayısının 2018'in aynı dönemine göre %4 arttığı bildiriliyor.
Tüketicilerin Seyahat Tercihlerine Etki Eden Etmenler
- Psikolojik Etmenler
- Ekonomik Etmenler
- Toplumsal Etmenler
- Siyasi ve Hukuki Etmenler
- Diğer Etmenler
İnsanlar, doğal ve sosyal çevreye uyum sağlamak için ihtiyaçlarını karşılayan ürün veya hizmetleri satın alırlar. Tüketiciler yaptıkları veya yapacakları harcamaların karşılığını almak istedikleri için seyahat tercihlerinde psikolojik doyum elde etmek istemektedirler. Tüketicilerin seyahat tercihlerini belirleyen ve doğrudan etkileyen en önemli faktörlerden bir diğeri de ekonomik faktörler yani finansal faktörlerdir.
Örneğin; Tüketicinin gelir düzeyi arttığında daha lüks seyahat ve daha pahalı ülke veya bölgelerde konaklamayı tercih edebilir. Bu nedenle tüketicilerin bir ürün veya hizmeti edinme sürecinde aile ve arkadaşları tarafından motive edildiği ve bu satın alma sürecinin belirli kampanyalarla teşvik edildiği işletmeler tarafından bilinmektedir.
Tarihte Pandemiler
- Veba
- Kolera
- Tüberküloz
- Çiçek Hastalığı
- Influenza
- Aids-HIV
- Ebola
- Sars - CoV
Böylece dönemin doktorları ya da şifacıları hem etrafa yayılan ceset kokusundan hem de salgına neden olan mikroptan korunmayı amaçlamışlardır (Genç, 2011, s.123-150). Daha çok hijyen kurallarına uyulmayan veya bu şartları sağlayamayan bölgelerde ve az gelişmiş ülkelerde görülür. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayınlanan kolera verilerine göre, her yıl yaklaşık 4 milyon kişinin kolera virüsü ile enfekte olduğu ve kolera nedeniyle ortalama 21.000 ila 143.000 kişinin hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir (Echenberg, 2011, s. 17).
Verem, Dünya Sağlık Örgütü tarafından akciğerleri etkileyen ve oldukça ölümcül kabul edilen bir hastalık olarak tanımlanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü'nün verilerine göre tüberküloza karşı geliştirilen tüm koruyucu tedavilere ve aşılara rağmen her yıl yaklaşık 1,5 milyon kişi bu hastalıktan hayatını kaybediyor. Bu vakanın ardından yapılan çalışmalar ve tıp biliminin gelişmesi sayesinde Dünya Sağlık Örgütü 1980 yılında hastalığın neslinin tükendiğini ilan etti (WHO, 2020c).
İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra çok kısa bir süre içinde ortaya çıkan ve 20. yüzyılın ortalarında gerçekleşen Dünya Savaşı'nın. Çalışmanın bu bölümünde 20. yüzyıl ve sonrasında ortaya çıkan pandemiler aşağıdaki başlıklar altında ele alınacaktır. HIV virüsü ya da diğer adıyla AIDS, modern çağın kara vebası olarak tanımlanıyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün HIV ile enfekte kişilerin 2019 yılı verilerine göre, dünya çapında farklı bölge ve ülkelerde yaklaşık 39 milyon kişinin enfekte olduğu bilinmektedir (WHO, 2020e). Hastalık çok kolay bulaşabildiği için Dünya Sağlık Örgütü en çok bulaşanların sağlık çalışanları olduğunu belirtmişti. Eylül 2019 Ebola virüsü ile ilgili verileri paylaştığı Dünya Sağlık Örgütü'nün resmi internet sayfalarında yaptığı net açıklamayla; Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin Ekvator Eyaletinde 11.
Covid-19 ve Koronafobi
- Covid-19 Pandemi Kavramı
- Covid-19 İstatistikleri
- Dünya’da Covid-19 Etkisi ve Koronafobi
- Araştırmanın Amacı
- Araştırmanın Önemi
- Veri Toplama Yöntemi ve Araştırmanın Değişkenleri
- Araştırmanın Modeli ve Hipotezleri
- Araştırmanın Evren ve Örneklemi
H1: Tüketicilerin sosyo-demografik özellikleri arasında Covid-19 pandemi sürecinde şehir içi seyahat tercihlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardır. H11: Covid-19 pandemisi sürecinde, tüketicilerin şehir içi seyahat tercihlerine göre tüketici cinsiyetleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var. H12: Covid-19 pandemisi döneminde tüketicilerin şehir içi seyahat tercihlerinde yaşları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var.
H13: Covid-19 pandemi sürecinde tüketicilerin medeni durumları ile şehir içi seyahat tercihleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardır. H14: Covid-19 pandemi sürecinde tüketicilerin şehir içi seyahat tercihlerine göre gelir durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var. H15: Covid-19 pandemi sürecinde şehir içi seyahat tercihleri açısından tüketicilerin eğitim düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var.
H2: Covid-19 pandemi sürecinde şehirler veya ülkeler arasında tüketicilerin seyahat tercihleri açısından sosyo-demografik özellikleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardır. H21: Covid-19 pandemisi döneminde şehirler veya ülkeler arası seyahat tercihlerinde tüketicilerin cinsiyetleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var. H22: Covid-19 pandemi sürecinde şehirler veya ülkeler arasında tüketici seyahat tercihlerinde tüketici yaşları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var.
H23: Covid-19 pandemi sürecinde şehirler veya ülkeler arasında seyahat tercihleri açısından tüketicilerin medeni durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardır. H24: Covid-19 pandemisi döneminde tüketicilerin seyahat tercihleri açısından şehirler veya ülkeler arasında gelir durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var. H25: Covid-19 pandemi sürecinde şehirler arası veya ülkeler arası seyahat tercihleri açısından tüketicilerin eğitim düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardır.
Araştırmanın Bulguları
Koronafobi Ölçeğinin Güvenilirlik Analizi
H4: Covid-19 salgını sırasında tüketicilerin şehir içi seyahat tercihleri ile koronafobi düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır. H5: Tüketicilerin Covid-19 pandemisi sırasında şehirler veya ülkeler arasındaki seyahat tercihleri ile koronafobi düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır.
Koronafobi Ölçeğinin Normallik Analizi
Tüketicilerin Sosyo-Demografik Özelliklerine Ait Frekans Dağılımları
Tüketicilerin Seyahat Tercihleri İle İlgili İstatistikler
Tüketicilerin Seyahat Tercihleri Açısından Sosyo-Demografik Özelliklerinin
Tablo 13'te yer alan Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre, şehir içi seyahat tercihlerine ilişkin anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişkenler; "Şahsi aracımı tercih ederim" ve "Toplu taşımayı (otobüs, minibüs, minibüs vb.) tercih ederim". Tablo 14'te gösterilen Mann-Whitney U testi sonuçlarına göre, şehir içi seyahat tercihlerine ilişkin anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişkenler; "Kişisel arabamı tercih ederim", "Başkasının arabasını tercih ederim", "Taksiye binmeyi tercih ederim" ve. Tablo 15'te yer alan Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre, şehir içi seyahat tercihlerine ilişkin anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişkenler; "Şahsi aracımı tercih ederim" ve "Toplu taşımayı (otobüs, minibüs, minibüs vb.) tercih ederim".
Tablo 16'da yer alan Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre, kentsel seyahat tercihleri açısından anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişkenler; "Kısa mesafeleri yürümeyi tercih ederim", "Kendi arabamı tercih ederim" ve "Toplu taşımayı (otobüs, minibüs, minibüs vb.) tercih ederim" şeklinde sıralanmıştır. Tablo 17'de gösterilen Mann-Whitney U testi sonuçlarına göre, şehirler veya ülkeler arası seyahat tercihleri açısından anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişken; "Uçakla gitmeyi tercih ederim" şeklinde. Ortalama sıralamaya bakıldığında, şehirler ya da ülkeler arası seyahat söz konusu olduğunda erkeklerin kadınlara göre uçak yolculuğunu daha çok tercih ettiği görülmektedir.
Tablo 18'de yer alan Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre, şehirler veya ülkeler arası seyahat tercihlerinde anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişkenler; “Otobüsle gitmeyi tercih ederim” ve “Trenle gitmeyi tercih ederim”. Tablo 19'daki Mann-Whitney U testi sonuçlarına göre, şehirler veya ülkeler arası seyahat tercihleri açısından anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişkenler; "Kendi arabamı tercih ederim", "Başkasının arabasını tercih ederim". Sıralama ortalamasına baktığımızda evlilerin bekarlara göre şehirler ya da ülkeler arasında kendi araçlarıyla seyahat etmeyi tercih ettiklerini görüyoruz.
Tablo 20'de yer alan Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre şehirler veya ülkeler arası seyahat tercihlerinde anlamlılık düzeyi (p) %5'in altında olan değişkenler; Bunlar "Kendi aracımı tercih ederim", "Başkasının aracını tercih ederim", "Otobüsle gitmeyi tercih ederim", "Trenle gitmeyi tercih ederim" ve "Uçakla gitmeyi tercih ederim" şeklindedir. "Otobüsle gitmeyi tercih ederim", "Trenle gitmeyi tercih ederim" ve "Deniz yoluyla gitmeyi tercih ederim" şeklinde sıralanmıştır.
Tüketicilerin Koronafobi Düzeyleri Açısından Sosyo-Demografik
Ortalama sıralamaya göre lise ve lise altı eğitime sahip olanların şehirler arası ya da ülkeler arası otobüsle seyahat etmeyi diğerlerine göre daha çok tercih ettikleri anlaşılmaktadır. Tablo 23'te sunulan Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre, tüketicilerin koronafobi düzeyleri açısından anlamlılık düzeyi (p), gerekli olan %5'in altındadır. Sıra ortalamasına bakıldığında 46 yaş ve üzerindekilerin koronafobi düzeyi diğer yaş gruplarına göre daha yüksek.
Tablo 24'te görülen Mann-Whitney U testi sonuçlarına göre tüketicilerin koronafobi düzeyleri açısından anlamlılık düzeyi (p), istenen %5'in üzerindedir. Tablo 25'te sunulan Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre, tüketicilerin koronafobi düzeyleri açısından anlamlılık düzeyi (p), istenen %5'in altındadır. Sıra ortalamasına bakıldığında TL ile TL arasında geliri olan tüketicilerin koronafobi düzeyi diğerlerine göre daha yüksek.
Tablo 26'daki Kruskal Wallis testi sonuçlarına göre tüketicilerin koronafobi düzeyleri açısından anlamlılık düzeyi (p), istenen %5'in üzerindedir.
Tüketicilerin Seyahat Tercihleri ve Koronafobi Düzeyleri Arasındaki
26-35 yaş arası insanların diğer yaş gruplarına göre şehirde araba kullanmayı daha çok tercih ettiği ortaya çıktı. 46 yaş ve üzerindekilerin diğer yaş gruplarına göre toplu taşımayı tercih ettiğini görüyoruz. Lisans mezunları, diğer mezun gruplarına göre şehir içinde kısa mesafeleri yürümeyi daha çok tercih etmektedir.
Son olarak önlisans mezunlarının toplu taşımayı diğerlerine göre daha çok tercih ettikleri tespit edilmiştir. Şehirler arası ya da ülkeler arası seyahatlerde erkeklerin kadınlara göre daha çok havayolunu tercih ettikleri görülmektedir. 46 yaş ve üstü kişiler şehirlerarası veya yurt içi seyahatlerinde diğerlerine göre daha çok otobüsü tercih ediyor.
36 ile 45 yaş arasındakilerin şehirler veya ülkeler arasında trenle seyahat etmeyi diğerlerine göre daha çok tercih ettiği dikkat çekiyor. Evlilerin bekarlara göre şehirler ya da ülkeler arası seyahati kendi araçlarıyla yapmayı tercih ettikleri dikkat çekiyor. Geliri 5001 TL ve üzerinde olanların şehirler arası ya da ülkeler arası seyahat ederken tercihlerinin kendi araçları ve havayolları olduğu anlaşılmaktadır.
Şehirler arası ya da ülkeler arası trenle seyahat etmeyi tercih edenler, geliri 2501-3500 TL arasında olanlardır. Lise ve ilkokul mezunu kişilerin şehirler arası ya da ülkeler arası otobüsle seyahat etmeyi diğerlerine göre daha çok tercih ettikleri açıktır. Tüketicilerin şehirler arası veya yurt dışı seyahat tercihleri ile koronafobi derecesi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunan değişkenler;
