Matematik ve Geometri Öğretiminde Somut Materyal Kullanımı

20

2.7. Matematik ve Geometri Öğretiminde Somut Materyal Kullanımı

21

zamanda “manipulatif”, “nesne” ve “model” kavramları da kullanılabilmektedir.

Öğrencilerin öğrenmelerinde kullanılan materyaller, soyut kavramların ifade edilmesinde ve anlamlandırılmasında etkili olan somut malzemeler, ders araç gereçleri ya da bilgisayar ortamlarında hazırlanmış içeriklerden oluşabilmektedir.

Matematik öğretmenler konseyi tarafından 2000 yılında yayınlanan makalesinde somut materyaller ile ilgili bazı standartlar getirilmiştir. Bunlar, matematik ve geometri konularında soyut düşüncelerin öğrenciler tarafından somutlaştırılması için kullanılan, model ya da temsili olarak öğrenciler tarafından hissedilen, dokunulan, tutulan ya da hareket ettirilen nesneler olarak tanımlanmıştır (NCTM, 2000). Moyer (2001) ise soyut olan matematik kavramlarının temsil edilmesinde ve somutlaştırılması amacıyla tasarlanmış olan öğrencilerin duyularını harekete geçirerek bilişsel süreçlerine etkisi olan dinamik nesneler olarak tanımlamaktadır.

Öğrencilerin matematiksel kavramları öğrenmeleri için geliştirilen somut materyaller her zaman sınıfta bulunmak zorunda değildir. Gerekli olduğunda dışarıdan da temin edilebilir. Örneğin, boncuklar, çubuklar, özel matematik dersi için hazırlanmış birim küpler, örüntü blokları, tangram ya da geometrik şeritler olarak çeşitli malzemeler kullanılabilir.

De Walle matematik öğretiminde kullanılan somut materyallerin büyük öneme sahip olduğunu ifade etmiştir. Matematik öğretiminde yer alan soyut bir kavramın öğrencilere doğrudan gösterilememesi bunun yerine somut materyallerin kullanılmasıgerektiğini savunarak, bu materyallerle girdiği etkileşim sonucunda bir soyutlama işlemi gerçekleştiren öğrenci soyut kavramları daha iyi öğreneceğini belirtmiştir (Akt. Olkun ve Toluk-Uçar, 2007).

Matematik derslerinde somut materyallerin kullanılması aynı zamanda öğrencilerin derse olan ilgilerini artırarak kendi bilgilerini yapılandırmalarında yardımcı olmaktadır. Matematik öğretiminde kullanılan somut materyallerin öğrencilere sağlamış olduğu çok sayıda faydası bulunmaktadır. Bunlar (Yıldız, 2009a):

 Öğrencilerin matematiksel olarak akıl yürütmelerine ve kavramsal ilişkiler arasında keşiflerde bulunmaya yardımcı olur.

 Öğretmen derste somut materyal kullandığında, derse olan ilgisi ve tutumunda artış sağlanabilir.

 Geliştirilen matematik materyallerinde öğrenciler bazı örüntüleri keşfedebilir.

22

 Öğrencilerin akıl yürütmesinde etkili olan çarpımsal düşünme becerilerinin gelişmesinde faydalı olabilir.

 Çoğu geometrik yapının anlamlandırılmasında ve soyut kavramların öğretilmesinde etkin olarak kullanılabilir.

 Geometrik nesneler arasındaki ilişkileri keşfedebilir.

 Öğrenciler tarafından kullanılan matematiksel dilin gelişmesine ve bilgiyi farklı alanlara aktararak temsil edilmesine imkân sunar.

 Öğrencilerin uzamsal görselleştirme yeteneklerinin gelişmesine zemin hazırlar.

 Öğrencilerin zihinde döndürme yeteneklerinin gelişmesine olanak sağlar.

Yapılan araştırmalar sonucunda matematik ve geometri derslerinde somut materyal kullanmanın eğitim alanında çok fazla faydasının olduğu söylenebilir. Örneğin geometrik tangram setleri ile öğrenciler çeşitli geometrik şekillerin dönüşümlerini gerçekleştirebilecek, şekiller arasında çevre ve alan ilişkilerini çözümleyerek soyut kavramları öğrenebilecek bu sayede de geometrik kavramlara ilişkin bilgi dağarcıklarını geliştireceklerdir. Ayrıca materyal kullanımı hakkında ders öğretmeninin gereken hazırlıkları yapması gerekmektedir. Aksi halde öğrencilere olumlu katkılar sağlayan materyal bir anda akademik sorunların yaşanmasına neden olabilir (Moyer, 2001).

Öğretim etkinliklerinde çeşitli materyal kullanan öğretmenler işin asıl meselesi olan öğretim amaçlarını göz ardı ederek bu materyalleri sadece öğrencilerin ilgisini çekmek ve dersi daha eğlenceli işlemek adına kullanırsa materyallerin asıl hedefinden uzaklaşmış olur. Clements (1999) matematik dersinde kullanılan materyallerin öğrencilerin matematiksel düşünce güçlerini geliştirmesine ve yeni fikir üretmelerine yardımcı olacağını ifade etmekte ve derslerde tek başına materyal kullanımının anlamlı öğrenmeye yol açmayacağını belirtmektedir. Bu noktada en önemli olan unsur kavram öğretiminde uygulanan materyallerin öğretmenler tarafından nasıl kullanıldığıdır. Bunun en önemli nedeni de materyali hangi amaçla kullanacağını bilen öğretmen, kendi öğretimini de bu materyale uygun olarak tasarlamaktadır (Fuson ve Briars, 1990).

Somut materyaller öğrenmeyi, öğretmeyi destekleyen ve öğretmenlere ders anlatımı noktasında yardımcı olan araç ve gereçlerdir. Anlamlı öğrenmenin gerçekleşebilmesi için öğretmen tarafından belirlenen hedef ve davranışlara uygun materyallerin kullanılması öğretim açısından oldukça önemlidir. Ayrıca uygun materyal seçiminde dikkat edilmesi gereken bazı hususlar bulunmaktadır. Bu çerçeve kapsamında Kaplan (2005) uygun materyal seçimine ilişkin dikkat edilmesi gereken noktaları şu şekilde sıralamaktadır:

23

 Belirlenen amaca hizmet etmesi,

 İmkânlar doğrultusunda birden fazla amaca dönük olması,

 Öğretmen tarafından kolay kullanılabilmesi,

 Öğrencilerin hazırbulunuşluk seviyelerine uygun olması,

 Matematiksel kavramlar için uygun zihinsel şemaları temsil edebilmesi,

 Öğrenciler açısından derse motive edici olması,

 Hazırlanan öğrencilerin yaş düzeyine uygun olması,

 Karşılaşılan problem durumlarına ilişkin gerçekleri yansıtabilmesi,

Yukarıda ifade edilen özelliklere sahip olan somut materyaller kullanılarak öğrencilere anlatılan derslerde akademik başarılarının daha yüksek olacağı tahmin edilmektedir. Materyal kullanımının ders içi etkin katılım noktasında sağlamış olduğu bir diğer fayda da öğretmenin transfer edebilmesidir. Matematik öğretiminde kavramların öğretimi konusunda sıkıntı çektikleri konulardan birisi de matematiksel soyutlama ve sembolleştirmeyi zihinlerinde canlandıramamalarıdır. Bu noktada öğretmen tarafından kullanılan somut materyaller bilginin somuttan soyuta doğru bir transferin mümkün olacağı düşünülmektedir (Kamina ve Iyer, 2009).

Somut materyallerin matematik ve geometri öğretiminde kullanımına ilişkin genel bir değerlendirme yapılacak olursa materyal kullanımının birçok öğrenmenin gerçekleştirilmesinde faydalı olacağını fakat materyallerin tek başlarına anlamlı öğrenmenin gerçekleştirmesini sağlamayacağı düşünülmekte ve derse giren öğretmenin iyi bir hazırlık yapması gerektiği söylenebilir.

2.7.3. Somut Materyal Kullanımının Avantaj ve Dezavantajları

Yapılan araştırmalarda derslerde kullanılacak olan materyallerin seçiminde öğrencilerin gelişim düzeyine uygun materyallerin seçilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Eğitim ortamında kullanılan materyaller seçilirken özellikle Piaget’in bilişsel gelişim kuramı ön planda tutulmalı ve seçimler bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir. Bunun yanı sıra şu hususlara da dikkat etmek materyalin olumlu yönde kullanılmasına fayda sağlayacaktır (Çontay, 2012):

Öğretmen özelliği: öğretim araçlarının büyük bir çoğunluğu doğrudan öğretmen tarafından kullanıldığı için ders için seçilen araç ve gereçler, öğretmen tarafından kullanışlı olması gerekmektedir. Bu noktada öğretmen kullanım hususunda kendisini güvensiz

24

hissettiği durumda bu araç gereçleri kullanmayı bırakarak daha güven duyacağı ve yetkin hissettiği araçlara yönelmesi daha doğru olacaktır.

Konu alanı özelliği: Dersin öğretiminde kullanılacak araç gereçlerin seçiminde dikkat edilmesi gereken bir başka hususta anlatılacak olan dersin konu alan özelliğidir.

Öğretilen dersin hangi alanda ve hangi amaca yönelik olduğu iyi bilinmeli ve buna uygun materyaller seçilmelidir.

Öğretim hedefler: Eğitim alanında kullanın her türlü araç gereç öncelikli olarak öğretimin amaçlarına ulaşması için kullanılmaktadır. Ders için kullanılacak materyal dersin amaç ve hedefleri ile uyumlu olmalıdır. Aksi bir durumda materyal dersin amaçlarına hizmet etmeyecek ve gerekli görülen kazanımlar gerçekleşmeyecektir.

Öğrenci sayısı: Öğretim noktasında öğrenci sayısı oldukça önemlidir. Sınıf mevcudunun az olduğu ortamlarda materyallerden herkes yararlanırken daha kalabalık sınıflarda materyal kullanımı güçleşmektedir. Böylece yaparak ve yaşayarak öğrenme gerçekleşmemektedir ve öğrenmeyi sınırlandırmaktadır. Bundan dolayı materyal seçerken geniş kitlelere hitap eden araç ve gereçler seçilmelidir.

Fiziki koşullar: Öğretim ortamlarında seçilen her türlü materyal öncelikli olarak dersin işleneceği fiziki ortama uygun olarak seçilmeli ya da mevcut durum materyal için uygun hale getirilmelidir. Örneğin karanlık ortamlarda kullanılan araçlar için ortamın karanlık hale getirilmesi söylenebilir.

Matematik ve geometri öğretimini için kullanılan somut materyallerin bazı faydaları bulunmaktadır. Bunlar:

 Soyut kavramların öğretilmesinde somutlaştırma görevi üstlenmektedir.

 Karmaşık ve zor öğrenmeleri basitleştirmektedir.

 Öğrencilere kavram öğretiminde gerçek yaşantılar sağlamak.

 Görülmesi ve ulaşılması mümkün olmayan yaşantılar sunarak öğrencilere yardımcı olmak.

 Öğrencilere alıştırma ve tekrar imkânı sunar.

 Öğrenmede kalıcılığı artırma imkânı sunar.

 Farklı öğrenme stillerini destekler.

 Öğrenmede zamanı kısıtlayarak verimliliği yükseltmede yardımcı olur.

 Bilgilerin hatırlanmasına yardımcı olur.

 Çoklu öğrenme ortamları kullanılarak kalıcılığı artırmaktadır.

25

Yukarıda bahsi geçen avantajların yanı sıra öğretimde materyal kullanımının öğrenciler ve öğretmenlere karşın bazı dezavantajları bulunmaktadır.

 Öğrenciler ve öğretmenler arasındaki iletişimi azaltacağı düşünülmektedir.

 Öğretmenler kendilerine yeni görevlerin yüklenmesini istemediği için kolaya kaçması.

 Öğrenme-öğretmen sürecinin mekanikleşmesi,

 Materyallerin öğretmenlerin yerini alması,

 Öğretmenlerin materyal kullanımına karşın isteksiz olması,

 Öğretmenlerin materyal kullanımına ilişkin yeteri kadar bilgiye sahip olmaması,

 Bazı öğretmenlerin teknolojik materyalleri kullanmakta zorlanması,

Öğretim etkinlikleri esnasında kullanılmak üzere hazırlanan materyaller, çok ayrıntıya sahip olmamalı, verilmek istenen mesajı yalın ve anlaşılır bir şekilde verecek yapıya sahip olması gerekmektedir. Ne yazık ki öğretmenlerin büyük bir kısmı öğretim aracı olarak kullanılan materyallerin hangi amaç için kullanıldığı konusunda fikir sahibi değildir. Çoğu gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş ülkelerden ithal edilen öğretim malzemeleri olarak düşünülmekte ve amaca uygun olarak kullanılmamaktadır. Bu yanlış anlaşılmanın giderilmesi için ve materyallerin öğrenmeye destek veren araçlar olarak görülmesi materyallerin öğretmenler tarafından geliştirilmesine olanak sağlar (Tuncer, 2008).