• Sonuç bulunamadı

UZAY HUKUKU

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "UZAY HUKUKU"

Copied!
3
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

Bilim ve Teknik Eylül 2019

Hayatımızın her alanını düzenleyen hukuk,

kritik bir alan olan

uzayın keşfi ve kullanımı ile ilgili

nasıl uygulanıyor?

Dr. Medeni Soysal [Başuzman Araştırmacı, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü

Doç. Dr. Lokman Kuzu [Enstitü Müdürü, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü

UZAY HUKUKU

(2)

Uzay faaliyetleri alanın-da hukuki düzenlemele-rin gerekliliği uluslararası gündeme ilk kez Sputnik-1’in yörüngeye yerleşti-rilmesi ve dünya ile ile-tişim kurmasıyla birlikte taşındı. 1957 yılında, üç hafta süren bu görece basit faaliyet ile insanlar tarafından kullanılmaya başlanan uzay, günümüz-de artık hayatımızın ay-rılmaz bir parçası hâline geldi. Bugün iletişim için yoğun olarak kullanılan internet ve mobil telefon-lar; televizyon yayınları-nın neredeyse tamamı; havada, karada ve deniz-deki tüm ulaşımımız için hayati önem taşıyan kü-resel konumlandırma sis-temleri; doğa ve

atmos-ferdeki değişimleri gözlemlemek için kullandığımız uzaktan algılama sis-temleri; hatta tüm finans dünyasını birbirine bağlayan bankacılık sistem-leri ve bunun gibi daha birçok kritik uygulama, uzay tabanlı teknolojilere bağımlı hâle gelmiş durumda. Peki, hayatımızın her alanını düzenleyen hukuk böylesine kritik bir alan olan uzayın keşfi ve kullanımı ile ilgili nasıl gelişti, uzay hukukunun temel kuralla-rı ne ve kimler tarafından belirlendi?

Sputnik 1’in başarısıyla birlikte uzay faaliyetleri alanında hukuksal düzen-leyici faaliyetlerin eksikliği ve gerek-liliği de uluslararası gündeme taşın-dı. Dünyadaki en geniş katılımlı hü-kümetlerarası kuruluş konumundaki Birleşmiş Milletler (BM) bu konuya hızla el attı. 1959 yılında, Uzayın Ba-rışçı Amaçlarla Kullanımı Komitesi-nin (UBAKK) kurulmasıyla uzay ko-nusundaki devletlerarası görüşmeler kurumsal bir hâl aldı.

UBAKK tarafından ha-zırlanan ilk uluslararası antlaşma konumundaki “Ay ve Diğer Gök Cisim-leri Dâhil, Uzayın Keşif ve Kullanılmasında Dev-letlerin Faaliyetlerini Yö-neten İlkeler Hakkında Anlaşma” veya diğer a-dıyla “Uzay Antlaşması” ise, 1967 yılında yürür-lüğe girdi. Bu antlaşma hazırlandığı sırada, iki süper güç konumunda bulunan ABD ve Sov-yetler Birliği arasında başlayan, daha sonraları “uzay yarışı” olarak ad-landırılacak mücadelede kimin galip geleceği ko-nusunda kimsenin kesin bir fikri yoktu. İnsanoğlu henüz Ay’a ayak basma-mıştı. Ne var ki yarışta üstünlük sağlayan devletin uzay or-tamı, Ay ve diğer gezegenlerde ege-menlik ilan etmesi ve hegamonya kurmasının önüne geçilmesi gerekti-ği konusunda bütün devletler hemfi-kirdi. İki süper güç, diğerinin yarışı kazanması durumuna karşı önlem almak isterken, o sıralarda bu tekno-lojilere sahip olmayan diğer ülkeler de uzay yarışı sırasında meydana ge-lebilecek felaketlere karşı kendilerini korumayı amaçlıyordu.

Uzay Hukuku en geniş anlamıyla, uzayda veya uzaya dair faaliyetlerde uygulanabilen ve bunla-rı düzenleyen tüm hukuki kaynaklabunla-rı içerir. Uzay hukukunun temelini oluşturan uluslararası uzay

anlaşmaları yanında, bilimsel, teknolojik ve eko-nomik gelişmelerle birlikte ortaya çıkan birçok farklı tipteki kurallar, düzenlemeler ve ilkeler de bu alanın bir parçası olarak değerlendirilir.

47

(3)

Bu antlaşma ile insanlık henüz herhangi bir gezegene ayak bile basmadan, uzayı ve içindeki –Dünya hariç- gök cisimlerini sahiplenmeyi ve bunların üzerine kitlesel tah-rip gücüne sahip silahları yerleştirmeyi engellemiş ve özel/tüzel kişilerin faaliyetlerinden de ülkeleri uluslarara-sı düzeyde sorumlu tutmuş oldu. Bugüne kadar 130 ülke tarafından imzalanan Uzay Antlaşması daha sonra hazır-lanan dört uluslararası uzay antlaşması ile detaylandırıl-dı. Türkiye’nin tamamına taraf olduğu bu beş antlaşma, uzay hukukunun en temel kaynakları olarak tarihe geçti. Gelişen teknoloji ve artan özel sektör katılımıyla gittik-çe karmaşıklaşan uzay faaliyetlerine ayak uydurabilmesi için, uzay hukuku alanında güncellemelere ihtiyaç duyu-luyor. Uzay madenciliği, Dünya’nın çevresinde yörünge-ye yörünge-yerleştirilmiş yapay cisimlerin miktarındaki tehlikeli artış, binlerce uydudan oluşan mega takımuydular ve gezegenlerde kolonileşme gibi konularda tüm ülkelerin katılımı ile herkesin çıkarlarını koruyan adil düzenleme-ler yapılması konusunda en büyük umut ise bu konuda özelleşmiş BM UBAKK komitesi olarak görülüyor.

Bu komitenin kararıyla kurulan BM Uzay İşleri Ofisi (UNOOSA) ise, komite toplantılarının sekreteryası

göre-vini yürütmenin yanı sıra BM adına uzay nesnelerinin ülkeler tarafından yapılan resmi kayıtlarını tutuyor ve güncel konularda farkındalık oluşturmak ve işbirlikleri yoluyla gelişmelerin önünü açmak için çalışıyor.

Ülkemiz eylül ayında uzay hukuku ve politikası alanın-da dünya çapınalanın-da önde gelen uzmanların katılacağı bir organizasyona ev sahipliği yapıyor. “Birleşmiş Milletler/ Türkiye/ APSCO Uzay Hukuku Ve Politikası Konferansı”, Türkiye ev sahipliğinde, Türkiye Uzay Ajansı, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü ve Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO) ortak organizasyonunda, 23-26 Eylül 2019 tarihlerinde, İstanbul Teknik Üniver-sitesinin (İTÜ) de katkılarıyla, İstanbul’da İTÜ Ayaza-ğa Kampüsü’nde bulunan Süleyman Demirel Kültür ve Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Sözkonusu kon-ferans, uzay alanında kurumsallaşmaya yönelik somut adımların atıldığı bu dönemde, ülkemiz açısından ulus-lararası görünürlük ve prestij boyutuyla da büyük önem taşıyor.

Konferans ile ilgili en güncel bilgi için www.unoosa.org ve http://slc2019.uzay.tubitak.gov.tr/ resmi internet say-falarını ziyaret edebilirsiniz. n

48

Referanslar

Benzer Belgeler

O güne kadar 38 yýl yaþamýþ, birçok tecrübe, gözlem biriktirmiþ olan Montaigne, þimdi burada kendisinin kim olduðunu ara- maktadýr.. Evde annesi, karýsý,

Sadece yaklaşık 2 milyon yaşındaki bu dev yıldız kümesi gökadamızın en sıcak, en parlak ve büyük kütleli yıldızlarından bazılarını barındırıyor.. Jüpiter ve

Yerden kendi motorlar› yard›m›yla havalan›p uzaya gidebilen ve görevi bitti¤inde ayn› flekilde dönüfl yapabilen uzay araçlar› ya- p›m› için X-33 projesi ortaya

Ayrıca, bilinmeyen dünyanın keşfi konusuna olumlu yaklaşılacak, yaratı- cı teknolojiler ve sistemlerin geliştiril- mesine yönelik çabalar arttırılarak Ja- pon

RemoveDEBRIS’in çöp toplamak için de- nediği yöntemlerden elde edilen bilgilerle daha etkili çöp- çü robotlar tasarlanarak uzay görevlerine gönderilecek_.

• Randevunun gerçekleşmesi için ikinci uzay aracının fırlatılma anı çok önemlidir. • Radar donanımı, bilgisayar ve itici roketler ile işlem

Çünkü sesi taşıyacak kadar yeterli hava yoktur...

Dayanımları Çelik için yaklaşık 5 Gpa, Kevlar 3.6 Gpa, değerlerindeyken karbon nanotüpler 130 Gpa lık Yoğunluklara baktığımızda çelik 7900 kg/m3, Kevlar 1440 kg/m3