. . . TARİH. ARAŞTIRUALARI . ENSTİTÜSÜ
TARll-İ .. ARAŞTIRMALARI.
D~RGİSİ
Cilt :
III~ Sayı: . 4-5 Arikara -1965 ·
· : AN KA.R.A: U N i v·E R S İ TE S İ B AS I M. E V İ .. 1967
IN ANNA'NIN CEHENNEME
İNİŞİEFSANESi.
Prof. Dr. Füruzan KINAL
Eski Mezopotamya medeniyetinin edebiyat alanındaki başan
larını gösteren bir çok efsaneler, kasideler vardır .. Gerçi bunların hepsi dini (liturgique) .mahiyette eserierdir, fakat eski devirlerde sanatm her kolu gibi, edebiyat da dinin emrinde çalışmaktan kencl.ini kurtara-
mamıştı. Bu dini edebiyatın büyük: bir kısmı Sumerler tarafından ya-
ratılmıştır. Bu .eser ler umumiyede nazım halind0 yazıldığından, bütün . kavimlerin tarihiİıde olduğu gibi, Surnerierde ek yazısız devTİrlerde tanrılarm veya tanrısal kahramanların maceralarını anlatan bu şürle
rin veya şarkıların ezberienerek bir müzik aletinin refakatinde okun-
duğu tahmin edilebilir. Sumerler
hu
manzum eseriere "BALBAL"diyorlardı. ·
Sume~lerin edebiyat alanmd3ki başarılarını göstermek için, bu- rada Surnerierin aşk ve harb tanrıçası "İnanna'nm yeraltı dünyasına inişi" mitosu ele alınacaktır. Dünyanın başlıca ilim dillerine tercüme edilen ve Sumer muhayyelesinin zenginliğini ortaya koyan bu mito- sun evvela akkadea nüshası neşredildiğinden, bu efsane daha çok "İş
tarm cehenneme inişi" ismi ile tanınmıştır 1• Sumerce nüshanm derien- mesinin ise uzun bir hildl.yesi vardır:
Efsanenin Suınerce Nüshasının Derlenmesi
Sumer liturjik edebiyatının şaheserlerinden biri olan "İnan.na'
mn cehenneme inişi" mitosuna ait sumerce tablet parçaları muhtelif
şehir kazılarmda bıılunmuş ve bu parçalardan her biri dünyanın bir
tarafındaki bir müzeye konıılmuştu. Bu parçaların aynı ınitosa aidi- yetinin anlaşılması ve toplanarak yeniden kurıılması senelerce süren uzun ve yorucu çalışmalarla kabil olmuştur .
. ı İnanna'ın ceheneme inişi efsanesinin akimdea nüslıası 8 tablet halinde ele geçmiş ve Jensen tarafından KB (Keilsclıriftliclıe Bibliotlıek) VI, ı de .ve Ebeling, KA.R I. Nr: ı de yayınlannııştır. Bunlardan 7 tablet aynı ııüslıava aittir, 8 inci metinin ise bir çok eksikleri oldugu sumerce ~üslıadan anlaşılmıştır.
F .. 1
Efsanenin Sumerce nüslıası üzerindeki ilk çalışmalar, .Arno Poebel'in 1914 de Filadelphia Üniversite müzesindeki tablet parçalarını neşri ile başlar 2• Aym sene içinde Stephan Langdon da İstanbul Müzesindeki.
Nippur koleksiyonu arasında bu mitosla ilgili iki parçayı neşretmişti 3• Bu tabietlerden bir tanesi dört sütunluk büyük bir tabietin alt yansını göste- riyordu. On sene sonra A. Genouillac'ın «Textes religieux sumeri~ns»
(1924) arasında bulunan mitosa ait paralel metinlere Eduard Clıiera işaret etmiş ve bu arada: Pennsylvania Üniversite müzesinde yeni bul-
duğu üç metni de ilave etmişti 4• Daha sonra E. Clıiera, vaktile Lang- don'un İstanbul müzesinde bulmuş olduğu dört sütunluk büyiik tab- Ietin üst yansını Filadelplıia tabietleri arasında buldu. Böylece mitos- sun sumerce nüslıası kısmen tam bir hale gelmişti. Bunun üzerine. Ame- rikalı S.N. Kramer 1937 senesinde İstanbul müzesinde çalışırken mi- tosun sumerce nüslıasına ait üç yeni parça daha keşfetti ve bunlarla birlikte efsaneyi bir bütün haline neşretmeğe muvaffak oldu 5•
Fakat bu sırada S.N. Kramer mitosa ait beş yeni parça daha bul-
muştu. Bu suretle mitosun sumerce nüslıasını bir bütün halinde 1942 senesinde Proceedings of the American Plıilosoplıical Society 85 s.
293 de tekrardan neşrederek eserin transkripsiyonunu ve İngilizce tercümesini yaptı.
Daha sonra Kramer'in bu tercümesini Alman sumerologu Adam Falkenstein satır satır eleştirerek Almanca bir tercümesini yaptı 6• Witzel ise her iki tercümeyi karşılaştırarak efsanenin Almanca yeni bir tercümesini verdi 7• Daha sonra Falkenstein 1951 senesinde aktedi- len III. Assyriologlar Kongresine sunduğu tanrı Dumuzi hakkındaki tebliğ münasebetiyle tekrar bu mitosa temas etti 8 •
Fakat Kramer .Y ale Üniversitesi koleksiyonları· arasında aynı sumerce nüslıaya ·ait 92 satırlık yeni biı· parÇa daha bulmuştu.
Bunun üzerine, "İnanna's Decent to the Nether World" ismi ile evvela JCS IV (1951) s. 1...:.17 ve V s. 1-20 de sumerce nüslıasının
364 ınısralık bir metnin tam ve nihai bir tercümesini verrneğe muvaffak
2 S. N. Kramer, History begins at Sumer, s. 167 - 169 3 RA XXXIV, 93 n.d.
4 Cbieranın evrakı metrokesine dayanarak Kramer JAOS 54 E. 407 · 5 RA 34· (1937) s. 93-134.
6 MO XIV (1941/44) s. 113-138.
7 M. Witzel, Orientalla XIV 2 (1945) s. 24-69.
8 Compte Rendu de la troisiemc renconfre assyrlologique international (Leiden 1954) s. 41-65.
İNANNA'NIN CEHENNEl\IE İNİŞİ EFSANESİ 3 oldu. Biz burada. bu muhtelif tercümeleri karşılaştırarak Türk. okuyu- cular içiri . efsanenin . Türkçe h~ tercümesini vereceğiz. ·
Efs~enin konusu
İnanna,'nın yeraltı. dünyasına inişi efsanesi, tanrıç\lnın. yeraltına inmeğe karar vermesiyle haşlamakta ve. memleketin m~Jhtelif şelri:ı:
lerindeki . mabedierini terkettiği belirtilmektedir. Y eral4 dünyaslii,l)J.
h~kimesi Ereşkigal~ innana'nın ahiası olduğu için., tanrıça bu .kar~- .
nı ahiasma bildiriyor ve kendisine yardım etmesini rica.ediy0r. Fakat ahiası İnanna~nın ilahi kudretlerini sembolize eden z;iy~et eşyalarını verİiı.ek şartiyle bu iş~ razı oluyor. İnanıla bu müsaad.ey:i aldıktan soııra, çıkacağı seyahat iç!fi hazrr!anıyor, hlitün takılarıni' ta.kıyor, merasim elbisesini giy:iyor. Sonra ve zirini çağırarak, şayet üÇ gün iÇin4e. döıiiıiez
se, olayı gökteki hüyükle:re, yani babasi Ay tannsıl''fannar:ile yerYüzü
tanrısı Eniile haber vermesini, onlar alakad.ar. olmazlarsa, oza.man sular ve okyanuslar ve akıl ve hikmet ta,nrısı Eİı.ki (Ea)ye ha·ş _VUiııiası
ni,
0n'lin kendisini yer altından kÜrtarmak iÇill "Hayat suyun:ıi'1.ve
"Hayat ekmeğini" ,muhakkak vere~eğini tenhih ediyor.ve yola Çıkıyor.
Cehennemin kapısına vardığı zaman, kendisine. dönüşü olmayan h~ mem.lekete niçin geldiğini soran: Cehennemin kapıcı başısına İnanna,
ahiasının ölen kocasının .defin n;ı.erasiminde. bulunmak . istediğini,
on,a ölü kurbanı yapacağını söylüyor ve böylece içeri girmeğe. muvaf- fak oluyor. Fakat Cehennemin yedi kapısından geçerken ilahi kudret- lerinin sembolleri olan takılarından her biri elinden almarak tanriça, çok defa kahartma ve heykellerinde. göründüğü şekilde, çırıl çıplak bırakılıyor .. Buna itira:~; etı:iiek istiye:rı İnanıla'ya "Yer altı dünyası kanun- Iarinın değişmez" olduğu ihtar ediliyor~. Yeraltı düılya.siııln yedi ha'k:lıni olan. Annunaki'ler tannçayı hemen hl.r ceset haline sokarak bir çiviye
asıyorlar.
Aradan üç gün geçiyor, hanılllJ.llli!.. dönmediğini gören İnaı:ı.na'nın
veziri Ninşuhur, aldığı talimat gereğince, derhal harekete· geçiyor:
Evvela Nippurdaki Enlil'in mahedine koşuyor, fakat Enliiden de, Ur şehrindeki Ay taıırısı Nannardau da red cevabı alıyor, bunun üze- rine tanrı Enki'nin oturduğu Eridu şehrine gidiyor, ricasını ona da tek- rar ediyor. inauna'yı çok seven v·e onun her arzustiıiiı yerine getiren Sula:r ve okyanusla:r tanrısı Enki derhal iki adailllİla ·"Hayat suyunu"
ve "Hayat ekmeğini" vererek Yeraltı dünyasına gönderiyor ve onlara
bazı talimat veriyor. Metnin bu kısmı kırık olduğundan, talİmatın
mahiyetini öğreneıniyoruz, fakat mevcut satırlarda İıı8.nna'nın tek- rardan dirilerek yeryüzüne çıktığı anlaşılıyor.
Ancak, Annunakiler Yeraltı dünyasının .kanunları gereğince, İnan
na'nın iadesine karşılık bir bedel istemektedirler. Bu yü:iiden İnanna
nın refakatine "Galla Demonları" denilen :liehanileri veriyorlar. Metin- de bu merhametsi:li zehanilerin yemek yemedikleri, su içmedikleri, fa- kat adamın kucağından karısını, anasının göğsünden çocuğunu aldık
ları belirtiliyor.
Bu suretle İniuina, Galla Demonları ile birlikte ycryü:iiüııe dönün- ce, evvela kendisini heldemektc olan veziri Nillşuhurla karŞılaşıy~r.
Hanımının ayaklarına kapanan veziri, Galla demonları inauna'nın hed,eli olarak alıp götürmek istiyorlar, fakat İıi.aııua sadık adamını müdafaa ediyor. Bunun Üzerine kafile Umma şehrinc geliyor. Bu şeh
rin tanrısı Şara da İnanna'nm. maiyetine mensup olduğu için, o da derhal hanımının ayaklarına kapanıyor, İnanna aynı suretle onu da
Demonların elinden kurtanyor. So~ra Badtihira şehri tanrısı Emuşka
lamma için de aynı hal vııkühııluyor. Nihayet hep birlikte Kullah şehrine varıyorlar. Buı·ası inauna'nın kocası çoban tanrı Dumuzi'nin kilit merkezidir. Nitekim ınitosta Dumuzinin güzel bir merasim elbi- sesi ile tahtında oturduğu belirtiliyor. Galla demonları İnanıia'nın he- deli olarak onu alıp götürmek istiyorlar. Hayret~ değer ki, İnanna sevgili kocasını müdafaa etmiyor, hilakis ona "ölü gözlerle" bakıp:
"Alın onu götürün!" diyor.
Bunun üzerine Dumuzi şaşırıyor ve ölüm korkusu ile yüzü yem. ye- · Şil oluyor. İnanna'nın kendisine yaptığı hu haksızlığı, aynı zamanda
kayııı hiraderi olan Güneş ve Adalet tanrısı UTUya şikayette bulunu- yor. Münacaatında ellerini ve ayaklarını hemen: bir yılana veya bir ga:iiala çevirmesi için yalvarıyor, böylece Demonlardan kaçabileceğini, onların kendisini yakalayamayacaklarını zanuediyor. Fakat tabii ya- kalamyor ve yeraltı dünyasına götürilliiyor.
Mitosun Türkçe Metni
. 1-O yukarıdaki Büyükten aşağıdaki Büyüğe gitmeyi kafasına koydu 2- Tanrıça yukarıdaki Büyükten aşağıdaki Büyüğe gitmeyi kafasına
koydu
İNA'.'i"NA'NIN CEHENNEME İNİŞİ EFSANESİ 5 3- İnanna yukandaki Büyükten aşağıdaki Büyüğe gitmeyi kafasına
koydu
4- Hakim em göğü terketti, yeryüzünü terketti, cehenneme gitmek için 5- İn.anna göğü terketti, yeryüzünü terketti, cehenneme gitmek için.
· 6- Saltanatı terketti, hakin:ieliği terketti, cehenneme inmek için.
7- Uruk'ta. Eannayı terketti, . cehenneme inmek için,
8- Badtibirada Emuşkalamama'yı ·.terketti, cehenneme inmek için, 9- Ur'da Edilmura'yı terketti, cehenneme inmek için
10..., Adab'ta Eşarra'yı terketti, cehenneme inmek için,
:ll- Nippur'da Ebaradurgarra'yı terketti, cehenneme inmek için, 12- Kiş'te Gursagalamama'yı terketti, cehenneme inmek. için,
13-
Agade'de Eulmaşı t~rketti, cehenneme inmek için.14- O yedi Parsunun hepsini aldı
15- Parsuları topladı, avucuıia koydu.
16- Parsuları ... koydu.
17- Şugurrayı, ovalarm tacını başına koydu 18- Kaküllerini almlıkla bağladı
19- Lapislazuliden ·(ilahi) bumerangları aldı
20- Küçük hıpislazuli boncuklanndan bir kolyeyi .boynuna taktı
21- Çifte· NUNUZ taşlarını göğsüne taktı
22- Altın bir bileziği bileğine geçirdi.
23- İnsanları cezbeden broşunu sarkıttı 24- Merasim elbisesi Pala ile ·vücudunu örttü 25- Gözlerine erkeği çekici sürmeyi çekti.
26- İnanna cehenneme gitti
27- Veziri Ninşıibur yanmda gidiyordu 28- Kutsal İnanna Ninşubura dedi:
29- Benim sadık dayanağım 30- Benim iyi sözlü vezirim
31- Benim doğru ·sözlü ·hizmetkanm, 32- Şimdi ben cehenneme iniyorum 33- Ben cehenneme gittiğim zaman 34- Herkesi topla,
.35- Guenna evinde benim için ·bir yas düzenle.
36- Tanrılar evine benim için arka arkaya git!
37- Gözlerin benim için ağlasın, ağzın benim için yırtılsm!
38- İnsanlarm [Dön]mediği yerde benim için senin büyük .... in cefa
çeksiiı!
39-' Hiçbir şeyin yokiiiuş gibi benim için bir· tek elbise giyin.
4·0- Evvela Ekura, Enlil'in mabedine git.
41- Ekura, Enlinin mabedille girince,
42- Kutsal Enlil'in huzurunda (şöyle) ağla:
43- Ey Enlil, senin kı20ın cehennemde öldfuülmemeli,
. 44- Senin gü20el pırlantan yeraltı dünyasın.ııl. to2;larıyla örtülmemeli.
45..::. Setdiı güzel lapislazulin taş ·işçisinin taşları ile kırılmamalı.
46- Senin gü20el . abanozlın. ke:testelerle (birlikte) -kestimemeli 47- Kutsal İnanna cehennemde öldürülmemeli". ~
48..::. Eğer-'Enlil bu· işte sana yardım • etme2;se, Ura git, 49- ·urda memleketin mutluluk evinde
50- Nanna'nin. niabedi Eginugale girince, 51- Kutsal Nanna'nın önünde (şöyle) ağla:
52- "Ey N aıına kızın cehennemde öldürülı:i:ıemeli
53- Senin kıymetli pırlantan yeraltı dünyasının tozlarıyle örtilimemeli 54- Senin gü20el Lapislazulin taş işçisinin t;aşlaril~ kırılmamalı
55- Senin güzel abano20un ker~stele:tle (birlikte) kesilmeİneli . 56- Kutsal İnanna cehennemde. öldürülmemeli."
57~ Eğer Nanna bu meselede sana yardım etmezse, Eridu'ya git!
58- Eriduda Enki'nin mabedine girince, 59- Kutşal Enki'nin önünde (şöyle) ağla:
60- "Ey Enki, kızın cehennemde öldürülmemeli.
61- Senin kıymetli pırlantany.l?raltı dünyasının todarıyle örtülmem~li,
62- Senin gü20el Lapisla20ulin taş işçisinin taşlarıyle kırılmamalı,
63- Senin gü20el abano2iun kerestelerle (birİikte) kesilmemeli 64- Kutsal İnanna cehennemde . öldürülmemeli". . 65- Ey Enki, Beyim, kulağını ver,
66- Sen "Hayat ekmeğini" bilirsin, sen ''Hayat suyunu" bilirsin".
67- O, beni mutlaka hayata getirecektir! . 68- İnanna cehenneme gidiyordu
69- Veziri Ninşubura dedi:
70- "Git Ninşubur,
71- Saıia söylediğim söderi ihmal tıtme!
72- İnanna saraya, La,pislazuli dağına -geldiği .20aman, 73- Cehenneınin · kapısında.:· "ölü kurbam" yaptı.
74- Yeraltı dünyasının sarayının önünde .. bağırmaya başladı:
7·5-:- "Kapıyı aç l;:apıcı, kapıyı aç!,
76- .Aç kapıyı Neti, aç kapıyı, yalnı20 ben girmek istiyorum".
İNANNA'NIN_ CEHElYNEl\IE İNİŞİ EFSANESİ
77- Neti, cehennenıin kapıcı başısı
78- Kutsal İnanna'ya cevap verdi: · 79- "Kimsin sen?"
80- Ben; güneşin doğduğu yerden gelen İnannayını".
81- Eğer sen güneşin doğduğu yerden gelen İnanna isen, 82- Niçin dönüşü olıılayan nıeııılekete . geldin?
83- Gidenin dönnıediği yola kalbin nasıl dayanır?
84- Kutsal İnnana ona cevap verdi:
85- "Benim ahianı Ereşkigal için, 86- Onun kocası Gurgalanna öldüğü için, 87- Onun cenazesinde bulunmak için,
88- Bir çok içki kurbanı yaptım onun için, gerçek bu!
89- Neti, cehennenıin kapıcı haşısı.
90- cevap verdi İnannaya:
91- "Dur İnanna, Hanınııma haber vereyim, 92- Hammım Ereşkigale bunu hildireyinı.
93- Neti, cehennenıin kapıcı başısı
94, Hamını Ereşkigalin yanına, eve girdi.
95- "Hanınıını, bir genç kız ....
(96- 99 uncu satırlar kırıktu.)
100- Parsulan topladı, oııları aviıcuna koydu 101- Parsuları. ... koydu.
102- Şugurrayı, ovaların tacını başına koydu J03- Kaküllerini alınlıkla bağladı
104- Lapislazuliden (kutsal) bumerangiarı aldı.
105- Küçük lapislazuli honcuklarından bir kolyeyi ··boynuna taktı.
106- Çifte NUNUZ taşlarını gösüne taktİ
107- Altın bir hileziği hileği:İ:ı.e geçirdi 108- İnsaııları cezheden hroşunu sarkıttı 109- Merasim elbisesi Pala ile vücudunu örttü.
llO- Gözlerine "erkeğj çekici'' sürnıesini çekti.
lll- Ozaman ... Ereşkigal .
ll2- Cevap verdi Netiye·, kendi kapıcı haşısına:
ll3- Haydi Neti, cehennenıin kapıcı haşısı, 115- ... · ... ;.; ... .
ll6- Cehennenıin yedi kapısının sürgüsünü ona açma!
ll7- Ona ·yalnız cehennenıin önündeki .Ganzir kapısını aç!
ll8- O büyük kapıdan girince,
7
119- ... onun ... . 120- Neti, cehennemin kapıcı başısı
121- Hanımının sözlerine dikkat. etti.
122- Cehennemin yedi kapısının sürgüsünü ona açmadı,
123- Ona yalnız Ganzir kapısını açtı.
124- Kutsal inauna'ya dedi:
125- "Haydi gir!"
126- Birinci kapıdan girdiği zaman,
127- Birisi Şugurrayı, ovaların tacını aldı.
128- "Bu ne demek?"
129- "Sus İnanna, cehennenıin kanunları mükemmeldir!"
130- İnanna, Yeraltı kanuniarına dil uzatmal 131- İkinci kapıdan geçtiği zaman,
132- Birisi lapislazuliden düz hantı aldı.
133- "Bu ne demek oluyor?"
134- Sus İnanna, celıennemin kanunları mükemmeldir.
135- inanua, cehennem kanuniarına dil uzatmal 136- Üçüncü kapıdan geçtiği zaman.
137- Birisi lapislazuli honcuklarından kolyesini boynundan aldı.
138- ·"Bu ne demek?"
139- Sus İnanua, celıenn~min kanunları mükemmeldir.
140- İnanna cehennem kanuniarına dil uzatmal 141- Dördüncü kapıdan geçtiği zaman,
142- Birisi NUNUZ taşlarını göğsünden aldı,
143- Bu ne de:i:nek?
144- Sus İnanna, cehennemin kanunları mükemmeldir.
145- İnanna, celıennemin kanunlar~a dil uzatmal 146- Beşinci kapıdan geçtiği zaman,
146- Birisi altıı::i. bileziği kolundan aldı.
147- Bu ne demek?
148- Sus İnanna, celıennemin kanunları mükemmeldir.
149- İnanna, ceh~nnemiıi kanuniarına ·dil uzatmal 150- Altıncı kapıdan g~çtiği zaman,
151- İnsanları davet eden broşunu birisi aldı.
152- Bu ne demek?
153- Sus İnanna, cehennemin .kanunları mükemmeldir.
154- İnanna cehennemin. kanuniarına dil m;atma!
155:._ Yedinci kapıdan geçtiği zaman,
İNANNA'NIN CEHENNEl\IE İNİŞİ EFSANESİ
156- Birisi Pala, merasim elbisesini aldı.
151- Bu ne demek?
158- Sus İnanna, cehennem kanunları .·mükemmeldir, 159- İnaur;,a, cehennem kanun.larına dil uzatmal
8 satır kınk
168- Vaktaki İnanna ... c •••••
169- topladı, onun veziri Ninşuhur,
170- Onun iyi sözlü veziri 171- Oi:ıun doğru sözlü elçisi, 172- Onun yüzünden insanları
173- Guenna evinde onun için yas .:tutturdu.
174- Onun için Tannlar evine arka arkay~ gıttı.
175- Onun için gözlerini ağlattı, ağzuı:i onun için yırttı.
9
176- İnsanların . .".. mediği yerde onun büy-ük... onun için cefa çekti.
177- Onun için hiç bir şeyi yokmuş gibi, bir tek elbise giydi.
178- Ekura, Ei:ılilin mabedine, ayağını ilk defa bastı.
179- Ekura, Enlilin. ~ab edin e girdiği zaman;
180- Enlilin huzurunda ağladı:
181- Ey Enlil, kızın yeraltı d.ünyasında öldürülmemeli,
182- Senin kıymetli pırlantan yeraltı dünyasının tozlarıyle örtül- memeli
183- Senin güzel LapislazUİin taş içşisinm taşlarıyle Jurılniamah 184- Senin güzel abauozıiu kerestelerJe ])irlikte kesilmemeli.
185- Kutsal İnanna cehennemde öl~ürülmemeli.
186- Tanrı Enlil Ninşubura cevap verdi:
187- Benim kızım büyük göğü, büyük y~ri istedi.
188- İnauna büyük göğü, büyük ye~i istedi:
189- Ben ona yeraltı kantmlarına ~y . dedim.
190- O kimdir ki?
191- Ey Enlil, bu işte sen b~na yardım etmiyeceğiıı için, Ura gidi~.
yorum.
192- Memleketin mutlu.luk evi Ura. gittiği zaman, 193- E gişnugale, Nanna'nın evine girdi.
194.- Kutsal Nanna'nın önünde ağladı:
195- Ey N anna, Seııin ·kızın cehennemde öldürülmemeli.
196- Senin kıymetli pırlantan yeraltının tozlarıyle örtülmemeli.
197- Senin . güzel Lapislazulin taş işçisinin taşlarıyle kırılmamalı
198...,. Senin abanozun keresteler]e birlikte kesilmemeli İ99- Kutsal İnanna cehennemde öldürülmenieli.
200- Nanna Ninşubura cevap verdi:
201- Benim kızım Büyük göğü istedi Büyük yed istedi 202- İnanna Büyük göğü, Büyük yeri istedi
203- Ben ona yeraltı kanuniarına uy dedim.
204-
o
kiıri.dir ki?205- Ey Nanna, bu işte sen bana yardım etnıiyorsun, ben Eriduya gidiyorum.
206- Eridud~ Enki'nin mabedille giı:ince, 207:_ Enki'nin önünde ağladı:
208- Ey Tanrı Enki, kızın yeraltında öldürülmemeli,
209- Senin kıymetli pırlantan cehennemin tozlanyle örtülmemeli 210- Senin güzel · Lapisla~ taş işçisinin taşlanyle kırılmamalı
211- Senin abanozun kerestelerle birlikte kesilmemeli!
212- Kutsal İnanna yeraltında öldürülmemeli
213- Enki Ninşubura cevap verdi: Benim kızıma ne oldu? Üzül-
düm. .
214- İnanna için ne istiyorsun, üzüldüm?
215- Memleketler kıraliçesi için ne istiyorsun üzüldüm.
216...,. Göğün Hierodulü için ne istiyorsun ? üzüldüm.
217- Tırnağından kiri çıkardı: Kugarru yaratıldı
218- Penbe boyalı tırnağından kiri çıkardı: Kalaturra yaratıldı.
219- Kurgarruya hayat· ekmeğini verdi, 220- Kalaturraya hayat suyunu verdi.
2~1- Enki . Kalaturra ile Kurgarruya dedi:
(20 satır eksik)
241- Oıılar sana annağaiı. olarak su verirlerse, onu kabul etme!
242- Onlar sana armağan olarak buğday verirlerse, onu. kab-iıl etme!
243- Onlara: "Bize çiviye asılmış cesedi ver " de! · · 244- Biriniz hayat ekmeğini; diğetiniz hayat suyunu serpsin!
245- İn,anna muhakkak dirilecektir.
(18 satır eksik)
264- Onlar· oıılara su armağanı olarak bir iıehir hediye ettiler, kabul etmediler.
265- Oıılar oıılara ekin armağam olarak bir tarla hediye ettiler, kabul etmediler.
266- Oıılar, ona "Bize çiv-iye asılmış cesedi. ver" dediler.
İNANNA'NIN CEHENNEl\IE İNİŞİ EFSANESi
267- Kutsal Ereşkigal Kalaturra ile. Klirgarruya cevap verdi:
268- Bu cesed sizin kıraliçenizdir.
l l
269- Bu cesed bizim kıraliçeıniz olsa dahi, onu bize ver, dediler ona.
270- Onlar o.nlara çiviye asılmış cesedi verdiler.
271- Biri onun üzerine hayat ekıri.eğin1 ,öbürü hayat suyunu serpti 272- İnanna dirildi.
273.- İnanna yeraltı dünyasınilan yukarı çıkmak üzeredir.
274- Annunakiler onu durdurup dedilerki:
275- Yeraltı dünyasına inenlerden kim cehennemden zarar görmeden . çıkmıştır ?
276-. İnanna ·yeraltı dünyasından çıkarsa, 277- Kendi yerine bir he~el hıraksın!
278:... İnani:ı.a cehennemden çıkar.
279- Küçük demonlar Şukur kamışları gibi 280- Büyük demonlar duhhan kamışları gibi, 281- Onun yanlarından tuttıılar
282- Bir ralıip olmadığı halde, onun önünde yürüyen biri elinde asa
taŞıyordu.
283- Bir ceİı.kçi olmadığı halde, helinde bir silah asılı idi.
284- Ona refakat edenler,
285- İnaunaya refakat edenler,. .
286- Yiyeceği hilmeyeı;ı., suyu bilmeyen yaratıklardı.
287- Serpilıniş un yeıniyorlardı.
288- Adak suyu içıniyorlardı.
289- Adamın kucağından karısını alıyorlardı,
290- Emzikli annenin göğsüı;ı.den çocuğunu alıyorlardı ..
291- İnanna yeraltı dünyasından çıkıyordu.
292- İnannanın yeraltı. dünyasından çıkması üzerine, 293- V eziri . Ninşlıhur ayaklarına . kapandı,
294- Pis bir elbise giymiş, toz içinde yatıyordu.
295- Galla · demonları kutsal innannaya dediler:
.296- Ey İnanna, sen şehire git, biz bunu (Nin.şuhuru) gotüreceğiz.
297- Kutsal İnanna demonlara cevap verdi:
298- Güzel sözlü vezirim, 299- Doğru sözlü cengaverim,
300- Tenhilılerimi . yerine getirmemezlik etmez 301- Ona verdiğim emirleri ihmal etmez:
302- Guenna evinde benim için yas tutuyordu.
303- Benim için toplantı evindeki davulu çaldı.
304- Benim için tanrıların evlerini · dolaştı.
305- Benim ıçın gözlerini liarabetti, ağzınl. benim için yırttl.
306- Hiç kimsenin.... mediği yeri onun b \i yük.... benim için· 1ıarah oldu.
307- Benim yüzümden bir dilenci gibi, tek bir elbise giydi.
308- Ekura, Enlinin mabed.ine, 309- Urda Nannarın mabedine
310- Eriduda Enki-'nin mabedine gitti.
311- Beni hayata getiıtti.
312- Ummadaki Sigkurşagga'da kadar sana refakatimize müsaade et!
313- Ummadaki · Sigkurşaggada
314- Şara ayaklarına kapandı.
315- Pis bir elbiseyle tozlar içinde yatıyordu.
316- Demonlar kutsal inauna'ya dediler ki:
317- Ey İnanna sen şehire git, biz h\ınu (Şaray-ı) götüreceğiz.
318- Kutsal İnanna demonlara cevap Yerdi 9 319- [Benim Şaram ki ilahilerin .... dir.
· 320-:- Benim . berberim, uşağımdır,
321- Onu ne balıasma olursa olsun, 'vermem.]
322- Badtibiradaki .Emuşkalamma'ya kadar sana refakatimizc mü- saade et!
323- Badtibiradaki Emuşkalamma' da 324- Latarak ayaklarına kapandı.
325- Pis bir elbiseyle tozlar içinde oturuyordu.
326- Demonlar Kutsa 1 İn annaya dediler ki:
327- Ey· İnanna sen şehrine git, biz bunu götüreceğiz.
328- Kutsal İnnna ·. Galla dem,onlarına cevap verdi 10 : ·
329- Latarak benim sağımda ve solumda duran liderdir.
330:... ·onu ne balıasma olursa olsun vermem ..
331- Sana Kullah'ın Haşhur ağacına kadar refakatimize müsaade et!
332.,.. Onu Kullah 'ın· Haşhur ağaciİla kadar. tahlb ettiler.
333- Orada Dumuzi asiilere ~ahsus elbisesiyle tahtında asilane otu- ruyordu.
334- Demonlar onu yakaladılar.
9 nlüteakip üç satır yalnız Krame.r'de va~dır, fakat o da italik harflerle yazılıdır, yani
şüpheli bir tamamlamadır. ·
· lO Falkeiıstein'in tercümesi burada kesilir.
İNANNA'NIN CEHENNEME İNİŞİ EFSANESİ
335- Yedi ibikli kabın içindekileri boşalttılar
336- Yedisi ona hastalık kuvveti gibi saldırdılar.
337- Çobanlar onun önünde kaval. ve flüt çalmıyorlar,
338- Tanrıça ölümün gözii olan gözünü ona dikti.
339- Onun aleyhinde kızgın sözler söyledi.
340- On,u suçlar Şekilde ona bağırdı:
341- ":Suna gelince, alın götürün onu!"
342- Kutsal İnanna Çoban Dumuziyi onların ellerine teslim etti.
343- Ona refakat edeııler,
344- D~muziye refakat edeııler,
345- yemeği bilmeyen, suyu bilmeyen varatıklardı.
346- Serpilmiş un yemiyorlard~
34 7- Adak suyunu içmiyorlardı.
348- Kadının kucağını zevkle doldurmıyorlardı.
349- N adir yemeklerle büyütülmüş çocukları. öpnıiyorlardı.
350- Adamın oğlunu dizininden aldılar,
351- Geliıli kayınbabasının evinden. alıp götür~üler. · 352- Duıriuzi ağladı, yüzü yem yeşil old.u.
353- Göğe, UTU'ya doğru ellerini ·kaldırdı.
13
354- Ey UTU, sen benim karımın erkek kardeşisin, ben senin kıı; kar-
deşinin kocasıyım.
355- Ben ~nnenin ~vine yağ · getirenim 356- Ningalin evine süt getirenim 357- Ellerimi bir yılanın ellerine çevir,
358- Ayaklarımı bir gazabın ayaklarına çevir,
359- Demoıılardan beni kurtar, onlara. beni yakalatma11!
(15 satır eksik) . · . . . .
1- Dumuzi ağlıyor, feryat ediyordu 12 • ·
2..:.. İnanna, · Hanımım beni . malıfetti, dostuma· · gidiyorıım.
(Falkensteine göre . takrih~n 30 satır . k}rı.ktan sonra ·Dumuzi
Demonların elinded,ir)
33- Önünde giden onu bir. şeye. doğru· sevkediyordu 34- Arkasında giden ise ona sopa ile vuruyordu.
35- Ozaman O, ellerini göğe UTU'ya kaldırdı
ll Kramer'in metni burada sona eriyor. Müteakip. birkaç satır çok bozuk olduğundan bir
. • • 1
mana çıkmıyor.
12 .Bundan sonraki kısmı, Falkenstein'in "3 eme Rencontre"daki almanca tercümesinden
alınmıştır.
36- Ey UTU! Sen benim zevcemin erkek kard,eşisin, hen seın kız kardeşinin kocasıy:tı:ıi.
37- Eanııa'ya daima yiyecek getirdim. · 38- Uruk' a düğülı. hediyesi getirdim.
39- Kutsal dudaklan öptüm,
40- İnanııa'nın kutsal koynlinda tanrılaştııni
41- Eğer sen şimdi ellerimi gazal elleri yaparsan, 42- Eğer sen şimdi ayaklanmı gazal ayaklan yaparsan;
43- Ozamaiı. hen ihtiyarın evine Beliliye kaçacağııni
44- UTU onun feryatlarını duydu:
45- Eğer hen onun ellerini gazal· elleri yaparsam, 46- Eğer hen onun ayaklannı gazal· ayaklan yaparsam, .4 7- O, ihtiyann evine, Beliliye kaçacak.
4~- İhtiyarın evine, Beliliye yaklaştı.
49- Ben- ihtiyat adam değilim, hen tanrıça kocasıyıın.
50- Ben onun hoşalttığı suyıı içerim;
51- Ben onun yuğurdu~ hamuru yerim.
Açıklama ve Eleştirme: .
Miı;osun sumerce nüshiısı uzerinde hugü..ı:ie kadar çalışan bilginler, ilk üç mısra'ın gerçekten efsanein başlangıcı olup olmadığı hususunda fikir birliğine varaıhamışlardır. Mesela Kramer'e göre, bu ilk üç satı
nu efsane ile ilgisi yoktur 13• Falkens~ein ise bu üç satinn efsanenin
giriş kısmını teşkil ettiği kanaatındadır 14 • Witiel. de birinci satırda
geçen . erkek anlamında "Ü" zamirine haklı olarak dikkati çekmekte-
dir 15 • Buna mukabil 2. satırda taıırıça .ve 3. mısradıi İnaniı.a denilir.
Burada bir ka Üp hatası mı vardır? Bu soruİı.un ceyahı açık kalmakla.
beraber, mitosun bu üç satın ihtiva "eden tahlet ile başlayıp başlama
dığı sorusuna, inauna'ya Çoban .tann Dunıuzin.iıi izdivaç talebilli an- latan s1ııherce şu BALBAL'i okumadan, cevap verilemez; bu itiharla evvela onu okuyahm:
Biraderi, kalıraman cengaver UTU Kutsal İnanııaya· dedi:.
"Ey hemşirem, · İı.İçin çohanla evlenmiyorsun?
13 S.N. Kramer, RA 34 (1937) s. 116.
14 Falkenstein, MO XIV 2 ·s. 114 15 }ıf. Witzel, Orientalia 14 (1945) s. 26
İNANNA'NIN CEHENNEME İNİŞİ EFSANESİ
Ey bakire İnanna, nıçın arzu etmiyorsun?
Onun yağı iyidir, sütü halistir.
Çobanın eli her şeye bereket getirdi.
Ey İnanna, Çoba.D.la evlen!
Bütün takılarını taktın, niçin istemiyorsun ?"
- Çobanla evlenı:İı.iyeceğim.
O beni yeni elbisesi ile sarmıyacak.
Onun ince yünü beni örtıniyecek.
Ben bakire kız çiftçi ile evleneceğim.
Bereketli ağaçlar . yetiştiren çiftçi ile.
Bereketli ekin . yetiştiren çiftçi ile.. .
15
Fakat İnanna'nıiı bu, nazlanmalarına· · ve itirazlarına rağmen,
ne'ticede Dumuzi onu inandırmaya ve keıidis.iyle evlenıneye razı edi- yor 16• Nitekim gerek efsaıieıniz~e, gerekse daha bir çok efsane ve des- tanlar<la İnauna'iun Dumuzinin zevcesi olduğu açıkça belirtilir. Buiı.a göre evlenmeden evvelki izdivaç teklifini anlatan bu BALBAL, efsa- neyi teşkil eden şarkılardan ilki olabilir.
Şimdi tanrıçanın bu korkunç seyahati ri.e maksatla yaptığını sora- biliriz. Bu soruyu 75-88 inci satırlar arasinda cehennemin kapıcı başısı
da sormakta ve İnanna ona, abiasının ölmüş bulunan kocası· Gurga~
lannanın cenaze merasiminde buluİI.mak ve gerekli Ölü kurbanlarını
y~pmak iÇin geldiğini söylemektedir: Efsanenin akkadca i:ı.tish~sında ise İştar· (İnanııa'nın akkadca isıni) kocası tabiat ve bereket tanrısı
Tammuzu (Dıırnuzi). :kuı-iarmak . ve yeraltında top~ak yiyen öliileri insanları yesin diye tekrardan yeryüzüne çıkarmak içiıi yeraltı dünya-
sına indiği anlatılmaktadır 17 •
İlk bakışta bir tenakus gibi görünen bu meseleyi Faikestein, Gur-
galanna'nın Dumuzi'nin isimlerinden biri olduğunu isbat . etmek· sure- tiyle halletıniştir 18 • Öyle anlaşılıyor ki, Dumuzi (Ta~ uz) yaz sıcak~
larıyle ölünce, Yeraltı dünyasının kırallçesi ve İnanna'nın. abiası olan Ereşkigal ile evlennıişti. Şuhalde İnanna ~sk'anç bir zevce olark, öle~
kocası· Duniuziyi (yani tabia~ı) yeniden yeryüzüne getirmek iç4ı bu
seyahati yapmaktadır; . .
16 S.N. Kxamer, History begins at Sumer (N~w York 1959) s. 140.
17 Ch. Virollaud, Legends de balıyione et de Canaan (Paris 1949) s. 29. ·
18 A. Falkenstein, MO XIV Zeile 86 dave 3 erne Ren·contre s. 59 da bu ismi Amauşum
galanna şeklinde oh."UUIlaktadır.
Bundan. başka mitos bize hangi şehirlerde inauna'ya tapıldığını da bildirmektcdir.
7-13 üncü satırlar arasmda inauna mabedlerinin bulunduğu şehirlerin başta kült merkezi Urukolmak ·üzere, Ur, Adab, Nippur, Agade ve Kiş olduğunu öğreniyoruz. Metinde bu mabedierin isimleri de verilmektedir.
14- 25. satırlar arasmda tanrıçanın seyahat için hazırlanışı aııla
tılırken geçen "Parsu" kelimesi· çok münakaşalıdır. S.N. Kramer bu kelimeyi evvela (RA 34 s. 99) "7 Rietes", sonra (JCS V s. 2 de)
"decrees" ohirak çevirdi. Buna karşı Falkenstein kelimeyi aynen bı
rakarak tercüme etti (Afü XJV s. 1). Witzel ise bu kelimeyi "ölü hedi- yeleri -:-Totei:ı.gaben" olarak anlamaktadır 19• Ancak "7 Parsu" dan sonra anlatılan 7 parça ziynet eşyası. sayıldığına dikkat edilirse, bu ke- limeyi tanrıçanın. süslerini teşkil eden takılar (Bij o us) olarak anlamak biz~ daha doğru gibi görünmekt~dir. 7 parçadan ibaret olan bu takı
lar şunlardır:
1- ŞU:gurra denilen taç 2- Hili denilen alın bandı
3~ Lapislaz'ruiden kutsal bumerang .4- Lapislazııli boncuklarında.n kolye 5- Çifte .NUNUZ. taşları . . 6-·Altından bilezik
7-:- İnsanları cezbeden bir broş. ""
Mitosun akkadca nüshasında ise bu '/ parçalık takılar şunlardır:
1- Büyük taç 2- Küpeler 3- Kolye 4- Göğüs süsü 5- Doğum kemeri
6- El ve ayak bilezikleri 7 ~ · Mahrem yer· örtüsü
· · Tanrıçanın bu takılarınİ bir İştar kabartması üzerinde tesbit et- mek kabildir. Mesela M.Ö. 18. yüzyıla ait İsin-Larsa çağında tarihle- .· nen Burney kabartması üzerindeki ziynet eşyaları ile karşılaştİrılır
sa, Şugurra belki. de boynuzlu tacm adı (Resim.: 1). Pernka olarılk ter- cüme edilen "hili"nın· resimde tanrıçanın kakülleri üzerine bağladığı
19 M. Witzel, Orientalla 14 s. 29
İNANNA'NIN CEHENNE;\IE İNİŞİ EFSANESi 17
altın şeridi anlamaktayız ki, bu şeritlerden alacahöyük mezarlarında
da bulunmuştur; 2 numaralı resimde bu alınlık daha güzel görün- mektedir. 19. mısrada "Lapislazuliden bir ekmek boytındaki bo- ru" şeklinde tarif edilen şeyi, ziynet eşyasından ziyade, yalnız İş~
tar kahartmalarında değil, brr çok tanrıların ellerinde tuttukları bir halka içinden geçen boru şeklinde gösterilen "İlahi Bumerang"ın anblemini anlıyoruz. Nitekim Resim 1 deki tanrıça iki elinde de bu anblemi tutmaktadır.
20. satırda zikredilen "Lapislazuli boncuklarından kolye" resimde gayet açık olarak gözükmektedir. Fakat bu kolye bazan da Venüs
yıldızımn sembolü olan 7 köşeli bir y-ıldız şeklindede olabiliyordu.
21. mısrada tanrıçanın göğsüne taktığı bildirilen "Çifte NUNUZ
taşları" Resim: 1 de göğsü.ll iki tarafında şakuli olarak sarkan ve ka- hartmada hile taş olduğu intiliağı veren si.isler olmalıdır, bunların doğurma taşlarını sembolize ettiği sanılmaktadır. 19•
Üzerinde münakaşa edilen bu kutsal anhlemlerden biri de 23.
satırdaki "İnsanları cezheden göğüs süsi.i"dür. ~ir. Kramer (JCS V s. 2) deki son tercümesinde: "A breastplate "Man come eome" she bound ahout her hreast" demektedir. Buna karşı Falkenstein: Einen Brustsehmuck, der aile Menschen zum gelıen zwingt" diye çevirmiş
tir. Witzel bu iki çeviriy-i de tatmin edici bulmuyor ve kendisi bu süsü,
tanrıçanın harp çi karakterini gösteren bir silah olarak anlıyor :o.
24. satırdaki Pala elbisesini tayin etmek güçtür, çünkü İnnana (İştar) hemen bütün tasvirlerinde çıplak olarak görünüı·. Bı:ınuııla beraber mi.ilıü.:ı;ler üzerindeki İştar tasvirlerinden belki bu elbiseyi tesbit etmek mümkün olabilir. Mesela bir eski Babil mülıürü üzerinde İştar 7 katlı bir elbise (Ka unakes) giymiş olarak tasvir ediliyordu 21•
Mitosun 25. satırı bize eskiçağ kadınlarının makyajı hakkında
bilgi vermektedir: "Gözlerine erkeği çekici sürmesiııi çekti" deniliyor.
34-35. satırlar ise Surnerierin matem adetlerini göstermesi bakı
mından ilgi çekicidir. 30-64. satırlar arasında tanrıçanın pırlanta,
Lapislazuli ve Abanoza benzetilmesi, abanoz ağacı kerestesinin Mezo- potamyada pırlanta kadar değerli olduğunun ifadesidir.
19a Mesn:J du Buisson, Le sautoir d'Atargatis ct la clıaine d'amulettes (Leiden 1947) · 20 :l\I. Witzel, aynı eser, s. 33
21 :l\[elırure Tosun, DTCFD XII (1945) s. 220.
F. 2
Efsanede bundan sonra tannçanın cehennemde ölmesi ve Enkinin
yolladığı hayat suy-u ve hayat ekıneyi ile yeniden dirilmesi hikaye edili- yor. Sumerli şililer muayyen motifleri muhtelif şiirlerde kullanmayı
belki de bilgiçliklerini gösterme bakınundan zaruri huluyorlardı. Mese- la bu hayat ekmeği ve hayat suyu motifine Adapa destanında da ras- lıyoruz. Burada güney rüzgannın kanadını kırdığı için tann Ann'nun huzuruna çıkarılan Adapa da ölüme mahkı1mdu, fakat hamisi olan Enki ona gökte başına gelecekleri önceden haber vermiş ve orada kendisine verilecek şeyleri yememesi ve İçınemesi için teulıih etmişti.
Fakat gökteki sarayda olaylar başka türlü cereyan etmiş,
Gök
tanrısı Anu, Adapayı ehedi hayatla taltif etmek istiyerek, ona hayat ekmeğini ve hayat suyunu getirmelerini eınretmişti. Ne var ki Adapa Efendisi Enkinin tenhilılerine mutlak olarak itaat ettiğinden, bunları yememiş, içmeıuiş, böylece de ehedi hayattan mahrum kalmıştı22• Fakat bizimınitosumuzun kahramanı ölümsüz uluhiyetlerden olduğu için şair ona hayat suyunu içirmektedir. Ancak bu ölümsüdük, Sumer itikadına göre, herhalde ancak gökteki ve yeryüzündeki hayat için kahildi. Yeral-
tı dünyasının kanunları amansız olduğundan, dei:nekki oraya giren · ölümsüzler de cesed haline getiriliyordu. .
Böylece mitosta Öteki dünya ve onun değişmez kanunlan hakkııi
daki.hilgilerilniz 278-290 ıncı satırlar arasında verilen Y eraitı dünyasında görevli demonlarla ilgili bilgilerle artmaktadır. Bu zehanilerin insan- lar gibi yiyip içmediklerini, merhametsiz olduklarını ve çocuk sevgi- sinden yoksun olduklarını anlıyoruz.
Efsanenin son kısmını teşkil eden Dumuzini:tı. kayın hiraderi güneş tannsı UTU'ya müracaatı ve yukarıda temas ettiğimiz izdivaç teklifini
aıılataıı BALBAL, sumer cemiyetinin ziraat ekonomisine dayanan bir cemiyet olduğunu açıkça gözler önüne sermektedir.
Görülüyor ki, inaunanın yeraltı dünyasına inişi mitosu gerçekten.
güzel tertip edilmiş bir fantazidir. Bu efsanede Dumuzinin şahsında
tecessüm ettirilen ölüm korkusu, insanların ehedi korkusu olmakla he-
~~er, bunun tannsal bir niza~ olduğu felsefesi. de kabul edilmiştir.
Oylesine ki, Yer altı . dünyasına inen bir tanrıça hile olsa hıı ıiizamı, bu değişmez kanillı.u hoz~mamaktadır.
Mitosun bize öğrettiği mühim noktalardan biri de, Surnerierin
tanrıları beşeri hislerle malul kabul etmeleridiL Onlar da insanlar gibi
22 Liarge Böhl, Die Welt des Orieiıts (1959) s. 416-431.
İNANNA'NIN CEEHNNEliiE İNİŞİ EFSANESİ . 19 seviyorlar,. kıskanıyorlar ve intikam alıyorlardı. · BUİ'ada İnanna'nm sevgili; uğruna ölümü hile göze aldığı kocasını cehennem zehanilerine
· teslimi, ancak böyle beşeri hislerle açıklanabilir. ·Esasen sumerli· şair efsaneyi böyle sonuçlandırmaya mechJll"du. Çünkü tabiattıiki nizarn prensibi icabı, yani ilkbaharda tabiatın uyaııması, ·yeşermesi, sonra yaz sıcaklarıyle ölmesi ve tekrar halıarda dirilmesi deveran etmeliydi.
Bu da bize Sunıerlerin Cosmos ve metafizik meseleler·üzerinde düşüıl·
düklerini · gösterir.
Efsanenin ilk iki satırındaki •'Yukardaki Büyük" ile gökler alemi astral uluhiyetler, "Aşağıdaki Büyük" ile de yeryüzü, düiıya kaste-
dilmiş olmalıdır.
Diğer taraftan Sum$)rle;ı:in aş~ ve har h .· ta.p,n,.ç_as~}nanna ile tabiat ve hereket tan,riSı: zD.umuzi arasindaki' bu izdiva,Ç;· ~aşk. ile tabiatm birleşmesi, haşk~ .::l:ıfr · deJimıe aşkın tru,;ia:tın : esasın.'da bulununduğu
nun ifadesidir:·. ~:undan dolay-ıdırki bu sruher efsanesi, Sumer kültürü dağıldıktan so':ıı:ra d'iı. yaşaml:!-ğa .· devan;ı. etmiştir:: Eyf~!~ son sunıer devletini kuran .Ur<Nammu, hize .. Q.teki dünyiı.daki;}ıay~tını anlatmak- tadır. Sonra~Babill:il,er aynı J?ritÖs·U:~ biraz demtirer~k ve İnannaya İştar, Dunıu~iy'~ Ta~uz diye~ek akka:dea yazı:ih§lard:ıi>'Daha sonraki devirlerde Dumuzinin ölfimü· için ağıtl~, yasl~ _; tUtUlmağa başlan
mıştır. Mesela Peygamber f!:ez~kier'
ui,.
l4) bize Dunıuii için yapilan ayinlerde kadınların ağlama~ından bahsetmektedir. ·Klasik
ç~ğlarda
iseİştiu-
. .Astart.a;D~uzi
'vey~
Tammuz=Adonis olmuştur. . Lukia~, · s-ı:u:iy~deki !perapolis ve Byhlos mabed- Ierinde Adoni.&, jçin ·yapilan: yas :t~rePJeriı'i:ıl.~:.:piüminlerin ağladıklarmı, kendileri.ni Y,~~ala<IıJ4ru:ııiı'':~e'; kadınİarfp.·. ni~iem; •alaıı:ı.'eti olarak saç·
larını kestiklerini ai:datma,ktadır 23• · · ' ' r , . . • ·.- ,
Anadolu~a·
;iseİp.anna
veyaİştar"Kyhele: :ls~i.~~i almıştı.
Bunuklasik çağ Atiitdolusun:dıı: kıitlandığlıu hiidi~z Ado;ıis-Kyhele ayin- leriyle hilmekt~)riz .. Sonbaharda kp.tlan~ bu. Adonis >hayraııilarmda ölen Adonisiiı,s~ınb,oW olarak h4' çam ıig~cı keı;ı~, mabede konulurdu.
M ur adı olmasınİ ist;iyen dilek sahipleri bu çani ağa6~ ;pallarına tanrı·
ya dileklerinin 'k,a:rŞ:ıh~ 2olarak, s4Uacilla.h adaklaıinı helgelerini hağ
larlardı. Buglin dahi;:' All,adolu-;köylerhiae da~ haşlıırll:i,daki ağaçlar üzerinde bir t~ :;'paçavraİatın bağlı. o~duhlart. görijliİr. illuhiyetin mahiyeti değiŞ'kem~irl~ ': beraher tezahürii: "'başkadır.!/;;Hatta Hıristi-
23 Carl Clemen, AO 37/2 (1938) s. 8.
yan dininde İsanın doğum günü için hazırlanan süslü çam ağaçlarında da İsa şekline girmiş Adonis yani Tammuz (Dumuzi) hala yaşamak
tadır.
Bundan başka kutsal kitaplardaki cennet ve cehennem tasavv-ur-
larının ve bunlara dayanan Dante'nin cehe.ıınemi ile Rodin'iıı "Cehen- nem kapısı" tasvirinde bu efsanenin. izlerini bulmak mümkündür.
Fakat bu efsanenin öğrettiği en büyük gerçek, ınitos nevinin yaratı
cılarının şimdiye kadar zannedildiği gibi Grekler . olmadığı, bilakis Sumerler olduğudur. Bu suretle de "Yunan mucizesi" bir kere daha iflas etmektedir.
(Resim I )
İNANl'L\.'NIN CEHENNE:.\IE İNİŞİ EFSANESi 21
(.Resim 2)
