Kur’an-ı Kerim Ayet-i Kerimelerinin Nurları Huzurunda Kadın
Musa Carullah
Birinci Bölüm
Hatunun Toplumsal Değeri
Son asır Batı edebiyatında Hazreti Havva'nın kızları için 'cinsi cemil' ve 'cinsi latif' gibi aşk ve muhabbet tabirleri kullanılır. Ancak Şark'ın gerek eski gerekse yeni edebiyatında, evleri idare eden hanımefendiler, aile anaları ve atalarımızın refikaları için, kadim zamanlardan beri bir hürmet tabiri olarak 'hatun' kelimesi kullanılır.
Birincisi hatundan yararlanmak gibi hevai bir bakış açısını yansıtırken, ikincisinin hürmet ve saygı eseri olduğu anlaşılmaktadır. Her ikisinin de güzel yönleri olabilir ancak Şark'ın bakış açısı daha şerefli ve daha kutsidir.
İkinci Bölüm
Hicap, Aile Hayatı ve Kadın Hakları
Hicap, örtünme ve tesettür konularını müzakere sahnesine ilk çıkaran, Kasım Emin olmuştur. Mısır, Hicaz ve Suriye gibi yerlerde hicabın pratik hiçbir değeri kalmadıysa da, teorik boyutu Bütün şark toplumunda tartışılmaya devam etmektedir. Hicri 1304 yılında Afganistan devleti, açmak istediği kızlar medresesi için, âlimlerden fetva alamadı. Bunun üzerine Maarif Nezareti, Türkiye, Hicaz, Mısır ve Hint âlimlerine müracaat etti. Muhtelif memleketlerden gelen fetva, aşağı yukarı üç noktada birleşti. Buna göre: "Hatunlara ilmihal farzdır. Kızlara yönelik özel okullar açmak bidattir. Hicap lazımdır."
Üçüncü Bölüm
Nikah ve Çok Eşlilik
Nikah veya evlilik sadece insanlarda değil, bütün canlılarda bilinen tabii bir durumdur. Her çağda, her din ve medeniyetin itibar ettiği sosyal bir sistemdir. Kur'an-ı Kerim'de Rum Suresi 21. ayette şöyle buyrulmuştur: "Allah'ın ayetlerden birisi de, birbirinizle huzur bulasınız diye size kendi cinsinizden eşler yaratması ve aranıza sevgi ve merhamet yerleştirmesidir.
Doğrusu bunda iyi düşünen bir topluluk için ibretler vardır."
Bu ayetten şu hususlar anlaşılmaktadır:
Nikah, yani içtimai hayatta evlilik, semavi şeriatların mükemmelliğini açıkça delalet eden ilahi bir ayettir.
Nikah insanı bireysel ve toplumsal hayatın büyük küçük yorgunluklarından alıkoyarak dinlendirmek, büyük küçük ızdıraplar karşısında huzura kavuşturmak için meşru kılınmıştır.
İçtimai bütün durumlarda hayatın müşterekliği, fakirlik-zenginlik, saadet ve sefalet gibi bütün ailevi hallerde hayat arkadaşlığı hürmet ve muhabbet esasları üzerine bina edilmiştir.
İnsanlar düşündükleri taktirde aile düzeninde hem içtimai maslahatlar hem de ilahi yüce ayetler göreceklerdir.
Nikahta Ebeveynin Kızlara Velayeti
İslam şeriatı kızlarının saygınlıklarını ve ailenin şerefini muhafaza etmek için nikah işinde ebeveyne velayet hakkı vermiştir. Ancak bu velayet icbari bir velayet değil, nazari bir velayettir. Ebeveyn, ana-baba olarak hiçbir çocuğuna zarar gelsin istemez. Hayatın tecrübelerini görmüş anne ve babalar çocuklarının maslahatlarını onlardan daha iyi bilirler.
Binaenaleyh, ebeveynin velayeti sadece nazari bir velayettir. Yani, çocuklarının maslahatlarına uygun olursa geçerli olur. zararına olduğu açık olursa geçerli olmaz. Çocukların tercihleri kendi maslahatlarına yahut ailenin şerefine halel getirecek olursa, ebeveyn onu bu tercihinden menedebilir. Velayet-i nazariye sadece maslahat dairesinde geçerli olur.
Çok Eşlilik Bazı Durumlarda Zorunlu Olabilir
Çok eşlilik bazı durumlarda zorunlu olabilir, bunun da birkaç şekli vardır:
Bir toplumda, sınırlı da olsa, belli bir zaman diliminde tabii ve içtimai birtakım sebeplerden dolayı kadınların sayısı erkeklerin sayısından gözle görülebilir derecede fazla olmuş olabilir.
Bu takdirde duş kalmış yahut kalacak olan hanımların içtimai şereflerini himaye etmek için bir tedbir almak, zorunlu bir ihtiyaç olur.
Farzedelim, karşılıklı istek ve muhabbet iki eşi birbirine bağladı. Birkaç yıl sevgi ve saygıya dayanan bir evlilik devam ettikten sonra hatunun kısırlığı sebebiyle, her iki tarafında istediği çocuk olmadı. İnsanları matlup ve meşru arzularından men etmek doğru olmaz.
Farzedelim ki, zaruret çıktı ve erkek ikamet yerini değiştirmek zorunda kaldı. Kendisi göçtüğü halde makul ve meşru sebeplerden dolayı hanımı beraber gitmeyi reddetti; ancak, nikahlısı olarak kalma arzusu devam etti. Bu takdirde eğer çok eşlilik meşru olmazsa, gittiği yerde çaresiz erkek ne yapacak.
Farzedelim ki, mahir bir adam, kısmet takdiri ile iki ayrı memlekette büyük işler görüyor. Bir müddet birinde diğer bir müddet diğerinde ikamet ediyor. Çok eşlilik böyle durumlarda
meşru olmazsa, gücü ve sağlığı yerinde olan ahlaklı bir adam ne yapabilir.
Dördüncü Bölüm Talak (Boşanma)
Talak, nikah akdini feshetmek, akdin bağını çözmek ve hatunu boşamak demektir. Bu masum akdi muhafaza etmek farz, bozmak ise haram kılınmıştır. Sosyal hayatta nikahın büyük maslahatları olduğu doğrudur.
Ancak iki taraf arasında anlaşmazlık meydana gelir, bir tarafta muhabbet bulunmazsa, eşler arasında kin ve nefret hakim olur, evlilik hayatı iki taraftan birine yahut her ikisine de azap olursa, nikah büyük bir esaret haline gelir ve o vakit boşanma zorunlu olur. Böyle bir durumda talak nikahın maslahatlarını yıkmış olmaz, bilakis o maslahatların en makul koruyucusu olur.
Hulle Batıldır
Meşhur anlamıyla bütün İslam memleketlerinde nefret edilecek tarzda yaygın olan hulle [boşanan bir kadını tekrar kocasına kavuşturmak için geçici olarak başkasıyla evlendirme] İslam Şeriatı'na göre asla caiz değildir. Hikmet peygamberi üç defa boşanan kadının başka bir kimseyle evlenmedikçe boşayan eşe helal olmayacağını bildiren ayetle bu şekilde istihza edenleri reddetmek için "Allah hulleyi yapana da yaptırana da lanet etsin." sözüyle bu gibi hileleri lanet okuduktan sonra bugün hala böyle bir kötülüğün kanun haline gelmesi, hem İslam ümmetinin fertleri hem de imamları için son derece yadırganacak garip bir durumdur.
Beşinci Bölüm
Miras Hisselerindeki Farklılık ve Hatunun Şahitliği Meselesi
Miras hisselerinin farklı olduğu elbette doğrudur. Ancak bu farklılık hukuk bakımından bir farklılık değil, paylaşım farklılığıdır. Kuranı Kerem'in
"Allah size, çocuklarınız hakkında, erkeğe kadının payının iki misli miras vermenizi emreder." ayeti kerimesi bu hususta gayet açık bir nasstır.
Hukuk insanların ehliyetlerine göre olur; ama paylaşım, ihtiyaçlarına göre olur. Farklı vazifelere göre ihtiyaçlar da farklılık arz ederse mirastan alınacak payların da farklı olması zorunlu olur. Farklı ihtiyaçlara rağmen eşit pay alınırsa, bu, adalet olmaz; belki büyük bir zulüm olur. Mesela, erkek çocuğun mirastan 1000 dirhem, kız kardeşinin de 500 dirhem aldığını varsayalım; erkek çocuk evlenirken 500 dirhemi mehir olarak verir, kız kardeşi ise evlenirken 500 dirhem alırsa, kızın payı 1000 olur erkeğinki 500 dirhem kalır. Erkek çocuk akıl baliğ olduktan sonra aile sahibi olur. Kız ise başka bir ailenin mülklerine sahip olur. Kızların bütün ihtiyaçları eşleri tarafından temin edildiği için erkek ve kız çocuklarına eşit miras vermek sosyal adalet açısından da uygun olmaz.
Şahitlik
Başkalarının zararlarına ve faydalarına, haklarının sübutuna veya zevaline sebep olabilmek cihetiyle hatunların şahitliği erkeklerin şahitliğine denk değilse, bunun bir tek sebebi vardır; oda sadece halkın hukukunu mümkün olduğu kadar muhafaza etmek ve insan haklarına riayet etmek gayelerine matuftur. Bu sadece mahkemelerin ve adaletin bir ihtimamıdır, hatunların zayıflıkları cihetiyle yahut akıllarının ve ilimlerinin eksikliği sebebiyle değildir, olamaz da. Eğer kadınların şahitliğine erkeklerin şahitliği kadar itibar edilmemesinin, onların akılları veya ilimlerin eksikliği ile bir ilgisi olsaydı, hadis rivayetlerinin kabul edilmemesi daha fazla zorunlu olurdu. Zira müminlerin annesi Sıddıka A'işe hazretlerinin bütün rivayetleri sahabenin rivayetlerinden daha ziyade muteberdir. Sahabeye nispet edilen rivayetler içinde uydurma rivayetler ve yalan hadisler olduğu halde, sahabi hanımların senedleri ile Hazreti Peygamber'e ulaşan hadisler arasında uydurma hadislerin olmayışı, oldukça hayret vericidir.
