Al8ENDAZOl 'UN HÜMORAl VE HÜCRESEL iMMUN YANıT ÜZER INE ETKilERiNiN DEGERlENDiRilMESi

....

~.:: ...

:.

ARAŞTIRMA 2rl! ~t· Ne 2. S. (··r~ :--.~

T: ırl\ Hq [:fon B;ür D~rD ~ ~·.'-?~I

Al8ENDAZOl 'UN HÜMORAl VE HÜCRESEL iMMUN YANıT ÜZER INE ETKilERiNiN DEGERlENDiRilMESi

Ender YARSAN1 Mehmet TANYÜKSEL

2

Cahit BABÜR3

ismail KUTLU3

ÖZET

Bu çalışmado benzil"ıdazoi

grubu bir

maddı} olar, albendJzoi'un hummili \".' :'),;'Eı":i

immrAI

yanıt Üel'W,!'

olan etkileri

değerlendirildı.

Hümoral Imr:1 un yanit larp.:erde

ISwls:, albıno) çail~,llcI,. n,ı ;'ınıaçl<ı npı

grupta

sekız {cıre

bulunan dört grup (kontroL.

10

mg/kg, 20 mg;kg ve 40 mg;kg albendazol

verılelli ulv~ILıı[;ldu. Hümoral ımmun yarıı!,

primer

ve

sekonder

yanıt şeklinde değerlendirrldi. Ayrıca

son dönemde kJn

tablo;:\,rıCıakl de()ışıklikler

de ilokosi!.

polimorf nükleer

lökositler (PMNL'ı. lenfosı:

ve

monosııler) saptarıılı.

Ele le

edılı'" ~0nuçlar, albendJ2of'ı ırı

hümoral immun

yanıtı,

doz

artışına bağlı

olarak

uyardığını gösterdı

Hücresel immun

yanıt,

kobaylarda

çalrşıldı. Kobaylar da.

hümora

l yanıtta oidugu\)ıbı

dört gruba

ayrıldı. Yiıırı

bir günlük

bi

r uyg

ulama sonund a.

PPD !purifıed pro\eın

derivative)

testı ıle

Y8pdarr

wrÇı,;!lendirmCdc.

albendazoi'un artan

dozlarının

hücresel immun

yanıtı baskrladığı

ortaya

çıktı.

Bu dönemd" dr

yırıe.

10ho$il. PMNL,

lenfosıt ve monosit oranları

da beli

r,'endi.

Anahtar KelIme

ler: Albendazo

l. immurı yanıt, hünıoral, lıücresel

EVAlUATION OF Al8ENDAZOlE ON HUMORAL AND CEllUlAR IMMLINE RESPONSE

SUMMARY

In

this study.

humoral and

cel/ular imnıunc respanse ol aıoend8.2ole. iS ;1 <ıci1zl:ııldazole anthelmeııt:c w3ö

evaluated.

Humoral

immune response

was

studied on mico (Swıss

albino): lor li"i;'

",m four

Qroups were dorre (control,

10

mg/kg, 20 mg!kg and 40

mg.'kg albendClZole treatrr1gi,

each

ha',';n~ı ,cıgh1 mıce.

Humoral

ımmuno;

res

ponse was evaluated

as prim

er

and seeondar

ımmune

respon

se.

In

adddıor;. dıff0r;orıccs

wer€:

<.ııso detemıi!lFJd

at final period on the Iymphoeytes, monocytes.

leueocytes aııo poiymorphor1,.lc!L;~r

Icucoeytes. The results wero shown that high doses ol

alberıdazole

stimulated ol

hunıoral

rrnmune

responSt~.

eel/ular

immune response

was studied on guinea pigs. Th ese

~re

also spirlh;:j

,nıü

lo[;r groups.

ThG results

indicated that albendazole was suppressed

to eellı ılar

immune respa nse,

GO tr\l~;

i:'!Clluation was done with

thı)

purif

ied protein derivaıivc

test, 21 da

y later. Thus. dıHerencas orı

the

Iymphoeyı,-·; .. ;ııonoeytf'.s. le;,ıcocytes 2ınrJ

polymorphonuclcar Icucocytes levels were

determırıed

in this perrod.

Key Words: Albendaıole,

immune

resporıse, humora!. celllllZlr

GiRiş

Evcil hayvanlarda karşılaşılan h

elmi

nt hastalıklarının sağailımında benzimidazol bileşiği esasına

dayanan çok

sayıda

antelmentik

kullanılmaktadır.

Bu

grupta

tiyabendazol ile

benzimidazol tür~'iI diğer iiaçıar bulunur.

B

enzimidazol grub'" antelmentiklerin bazıları şunlard ır:

Alb

endazol,

mebendazol, kambedazol.

fe

nbendazol, parberıdazol,

oksfendazol, fluben- da zol. siklobendazol

'ıe ıriklabcndazol (1 .. 5).

i A rj 'jclefırıN Fal<,ultesı FarmaJ.toroı:· Tı:>x:>ıkoroıı Anabıı:m (}.)Iı. AI\k.:ıra·

n

^{rRI'. IYE}

2('"7\i:hcın~ As~:erı Tıp (\kJ.<1~ml::·I. '~(ıkrot~yoro.:ı Ar,cü::-II:TI Oaı11. ft.n~.aıa-TURKr'y·c 3 AE!lk Sa.,.cam HılZIS$ltıtıa 1.At:ı~ezl Ba.ş. ... al\lı{ıı. An~alc1·TIJRKIYE

Gel,ş ıarını 2S ı.;3. ~999 K~buJ 9dll-{ ı.;ırıt\; O~.06 r9'j:)

Yazışma Admsı ·Gr. Er:der YAAS~I~ .. t... U "-'Ielerıf,{:-r r.,kı..ılre~·ı F~tını<ı~.oıc~· T{)~~Ik.Olcıı.An:ır-ııiln\ cr,ılı .\r·~.,ıı.ı !I ır· I'.'': (:

VOL 56. NO::l. 1999 J17

YARSAN.TANYUKSEL.BABUR.KUTLU. ALBENOAZOL'UN HÜMARAL VE HÜCRESEL llAMUN

YANıT

UZERIN E ETKiLERi

Bu grup içerisinde

değerlendirilen

albendazol benzimidazol-karbamat

yapısında

(metil 5- propiltiyo - t H-benzimidazol-2-kabamat,

e t2H t5N302S) bir

ilaçtır.

Mebendazol'dan sonra

sentezlenmiş

bir maddedir. Albendazol'un sindirim

kanalından

emilimi çok

azdı

r.

Ağız

yoluyla verilen dozun ancak %O.4 'Ü emilebilmektedir.

Hızla

metabolitlerine

ayrılır

ve sulfoksit, sulfon ve 2-aminosülfon

bileşiklerine dönüşür.

Antelmintik

etkinliği

sülfoksit

kısmı

gösterir. Albendazol

beşeri

hekimlikte özellikle Enterobius, Ascans, Ancylostoma, Necator, Trichuris, Taenia ve Trichinella spiralis' i n neden

oldu(ıu hastalıklarda kullanılmaktadır.

Veteriner hekimlikte ise

gevişenlerde

Bunostomun, Cooperia , Haemonchus, Nema- todirus, Oesophogostomus, Trichostrongylus, Strongyloides ve Dictyocaulus türlerine; atlarda, Strongylus,

Strongyıoides,

Dictyocaulus, Parascaris, Oxyuris ve Anoplocephala türlerine;

kôpek ve kedilerde

akciğer kurtlarına,

kalp

kurtlarına,

askaridlere,

kancalı

kurtlara,

şeritlere;

kanatlılarda,

Ascaridia, He tera kis, Ka pillaria , Amidostomum, Trichostrongylus ve Hymenolopis tür/erine

karşı kullanılmaktadır.

Yine, artederin adventisya

tabakasında

göç halinde bulunan S. vulgarls larvalanna

karşı

da son derece etkilidir.

Albendazol

sayılan

paraziter infeksiyonlara

karşı faıi<.lı

hayvan türlerinde

değişik

doz ve sürelerde

kullanılmaktadır

(3-5). Albendazol'un gerek

beşeri

ve gerekse veteriner hekimlikte bir

diğer

önemli

kullanım alanı

kisl hidatidozdur. Bu amaçla, insan ve hayvanlarda t 0- t 5 mglkg günlük dozlarda

kullanılmaktadır.

Tedavi

olayı

bir

aylık

periyod dahilinde

yapılmaktadır

(t - 7).

Bu

çalışma kapsamında,

albendazol'un,

kullanım

süresinin

uzamasına bağlı

olarak

konakçının

immun sisteminde meydana gelebilecek

değişiklikler

hümoral ve hücresel düzeyde

değerlendirildi.

GEREÇ VE YÖNTEM

HOmoral Immun

yanıtın

ölçülmesi: Bu amaçla,

çalışmada

dört grup

oluşturuldu;

her grupta 8 fare (Swiss albino) olmak üzere toplam

68

32 fare

kullanıldı. Çalışmanın başlangıcında

bütün gruplara,

Bruceıla

abortus 99

suşundan

hazırlanan antijen 2x t09 yoğunluğunda verildi ve

çalışmanın

sekizinci gününden itibaren

kontroı

grubu

dışındakilere,

albendazol

uygulamasına başlandı.

Birinci grup. kontrololarak

ayrıldı

ve sadece Br. abortus 99

anıijeni

verildi, ikinci grub a tO mg/kg, üçüncü gruba 20

mgıı<g

ve dördüncü gruba da 40 mg/kg dozda albendazol verild i.

Bu uygulama 30 gün süreyle, her gün

ilacın sularına katılması şeklinde yapıldı.

Birinci antiienin verilmesinden yedi gün sonra bütün gruplardan kan

alınarak

antikor titreleri belirlendi (kan alma

işlemi

direk olarak kalpten

yapıldı).

jlaç

uygulamasından beş

gün sonra (birinci antijenin verilmesinden t3 gün sonra) bütün gruplardan kan

alınarak

yine primer immun

yanıt

değerlendirildi . ikinci antijen uygulaması da, ilk antijen verilmesinden 20 gün sonra yine 2x t0 9

yoğunluğunda aynı

antijenin periton içi yolla verilmesiyle

yapıldı. Çalışmanın

29. gününde sekonder immun

yanıt

yine

yukarıda olduğu

gibi total antikor düzeylerinin tesbiti ile belirlendi.

Ve son olarak 30 günlük ilaç

uygulamasının

bitimindeki parametrelerin

değerlendirilebilmesi

için de

aynı

analizler

yapıldı.

Primer ve sekonder immun

yanıtın değerlendirilmesinde

belirlenen günlerde kan

alınıp

antikor titreleri

Bruceıla

Aglütinasyon Wright

tekniği

ile ölçüldü (8, 9) . Son dönemde, kan tablosundaki

değişiklikler

lökosit, PMNL, lenfosit ve monosit

sayımlarının yapılmasıyla değerlendirildi

( tO, tt).

Hücresel immun

yanıtın

ölçülmesi:

Hücresel immun

yanıt

kobaylarda

çalışıldı.

Hücresel immun

yanıt.

BeG

aşısı

verilerek (deri

allı

yolla, 0.05 ml)

uyarıldı.

ilaç

uygulaması

hümoral

yanıtta olduğu

gibi sekizinci günde

başladı.

BeG

uygulamasından

2 t gün sonra PP D (purify protein derived)

uygulaması yapılarak

(deri içi yolla, O . t ml)

gecikmiş

tip

aşırı duyarlılık

reaksiyonu belirlendi (t2). Meydana gelen reaksiyonlar kompas ile ölçülerek 48. saat sonunda mm cinSinden

saptandı.

Yine bu son dönemde lenfosit, lökosit, PMNL ve monosit

sayımları

da

yapılarak

kan tablosu ile ilgili

TÜRK HiJ DEN SiYOL DERG

- -^:._-

-

--_:---

YARSAN.TANYÜKSEL.BABUR.KUTlU ALBENDAZOL UN HUMORAL VE HUCRESe. I~H..I; "., '{ANıT 'jZERINE ETKiLERI

değişiklikler

tesbit edildi (10, 11).

istatistik Hesaplamalar: Bu amaçla;

gruplardaki ortalama, standart sapma, en alt ve en üst

değerler

ve gruplar

arası karşılaştırmalar yapıldı.

Gruplar

arasında karşılaştırmalar

LSD (Least Significant Differenc es) tesli ile

gerçekleştirildi.

BULGULAR

Hümorallmmun

yanıt: Çalışma

sonunda, hümoral immun

yanıt,

total antikor tilrelerinin belirlenmesiyle

gerçekleşiiriidi. Çaıışmanın

ilk gününden itibaren 7., 13., 29 . ve 38. günlerinde, primer ve sekonder nitelikteki

değişiklikleri

gösterecek antikor titreleri belirlendi. Tablo 1 'de de

görüldüğü

gibi , 7., 13., 29. ve 38. günlerdeki antikor titreleri ; kontrol grubunda, 75.00±39.64, 100.00±37.03 , 400.00±148.13 ve 640.00±296.26;

10 mg/kg albendazol verilen grupta 80 .00±52.37, 112.50±45.27, 520 .00± 165.61 ve 680.00±267.04;

20 mg/Kg albendazol verilen grupta 85.00±49.85, 120.00:':42 .76, 720.00±372.78 ve 840.00±380.07;

40 mg/kg albendazol verilen grupta 80.00±37.03, 130.00±41.40, 840.00±380.07 ve 960.00±342.09 olarak

saptandı.

Kan tablosunda meydana gelecek

değişiklikler

de

çalışmanın

sonunda, 38. günde

değerlendirildi.

Buna göre kontrol grubunda lökosit, 4487± 155.26, 10 mg/kg albendazol verilen grupta 4600.00± 169 ,03, 20 mgikg albendazol verilen grupta 4700.00±92.58 ve 40mg/kg albendazol verilen grupta ise 4700.00±220.38 olarak ölçüldü. PMNL

değeri,

kontrol grubunda 10,75±3 .57, 10 mg /kg albendazol verilen grupta 11 .00±2.44, 20 mg/kg albendazol verilen grupta 8.00±2,00 ve 40 mg/kg albendazol verilen grupta ise 5.00±0.75 olarak ; lenfosit

değeri,

kontrol grubunda 85.37±2.06, 10 mglkg albendazol verilen grupta 86.50±3.38, 20 mg/kg albendazol verilen grupta 90.50±2.50 ve 40 mg /k g albendazol verilen grupta ise 93.75±0.70 olarak ve son olarak monosit

değeri

de, kontrol grubunda 2,62±0.74, 10 mg/kg albendazol verilen grupta 2.37±1.30, 20 mg/kg albendazol verilen grupta 1.50±0.75 ve 40 mg/kg

VOL 56, NO 2. 1999

albendazol verilen grupla ise 1.25±0.46 olarak lesbit edildi (Tablo 2;.

Hücresel immun

yanıt: Çalışmada

hücre sel immun

yanıt.

gecikmi s tip

aşırı duyarlılık

testi ile

değerlendirildi.

Bun a göre, 21 . gün sonunda PPD verilmesiyle elde edi len zon

çapları

48. saat sonunda mm cinsinden lesbit edildi. Tablo 3'te de

görüldüğü

gibi: kon irol grubunda, 11.40±0.54, albendazol veril en gru plardan 10

mg/kg'lık

grupta 6.20±0 .83 , 20

ıng.'kg'lık

grupla 4.60±0.54 v e 40 mg/kg·ltk 4.60±0.54

olarcıK saptandı.

Bu dön emde kan tablosunda eld e ",dilen sonuçlar da Tablo 4'te gösterildi . Buna göre : kontrol grubunda lökosit (mm 3 ), 912000±2138.22, 10 mg/kg albendazol verilen grupta 9320.00±1480.54 , 20 mgi kg albendazol verilen grupta 8280 .00± 181 9.89 ve 40mg/kg albendazol verilen grupta is e 8680 .00± 1819.89 O larak; PMNL

değeri,

kontrol grubunda 34.00±2.82, 10 mg:kg albendazol verilen grupta 3 1.20± 1.09. 20 mgikg albendazol verilen grupta 33.60±2 .60 ve 40 mg/kg albendazol veril en

g~upta

ise 35.20±4 .14 olarak ölçüldü . Lenfosit

değeri,

kontrol grubunda 60.40±1.67 , 10 mg/kg albendazol verilen grupta 60.00± 1.41 , 20 mg/kg dlbendazol verilen grupta 60.00±2.00 ve 40 mgi kg albendazol v eril en grupta ise 58 .80±3.03 olarak; monosit

değeri

de.

kon trol grubunda 6.80:!: 1.78. 10 mg/kg albendaz ol verilen grupta 8.40± 1.67. 20 mg/kg albendazol verilen grupta 6.801: 1.09 ve 40 mg/kg albendazol verilen grupta ise 6.40:t1 .67 olarak tesbit edildi .

TARTIŞMA

VE SONUÇ

Benzimidazo

^l

grubu bir madde olan albendazol ; gerek

beşeri

hekimlikle gerekse veteriner hekimlikt(·; Ci ntiparaziter ilaç olarak

yaygın

biçimde

kUIIQnılf;lRktadlr.

Bu grup

ilaçların sağıtım

inde ksi l 10 - 100) oldukça

geniştir

(1 , 2,13). Bununla

birlıkle.

özellikle doz

aşımına

ve

yanlış kullanımına bağlı

olarak laboratuvar

hayvanlarında

albendazolun leratojenik ve embriyotoksik etkili

olduğu

da bilinmektedir.

Diğer

tarafian, tedavi

sırasında karaciğer,

kemik

iliği

ve böbrek

fonksiyonlarıda sık sık

kontrol edilmelidir.

69

YARSAN,TANYÜKSEL.BABUR,KUTLU ALBENDA10LUN HUMORAL VE H0cRESE~ :MI,lılt, '(ANıT IJ7.ERil"E ETKILfRI

70

Tablo 1. Kontra! ve çaıısma gruplardakı Icıal arııikor ıi:reieri

Gruplar

Konırül i n:8)

Lı) mgfkg i n:8}

2ıJ mg/kg

i n:ili

40 mg/kı:

i n:8)

/'rim~r

I. gün 13. ı;,ün

ılıW ır,n

i 1~1.i i ::~ı.ı

1/.10 i ,',~I ı

ı

,.SII

i/ iiıi

l/~O f /;Sı i

IJ:,O ii ıı,ı}

i i i (ıLL LLSU

!!~ii 11:,11

75.IJIJ:ı:39.6-I IOI}.OO:ı:37.03 (40.00" 160.001 180.0" . 16iJ.I)O}

1180 I/XIi

11160 _{ii ii·"}

II~O i ;~/j

US(, i /Si ...

ii 16(1 1111,11

ırl/.i ımı

ıı~n iii ~U

ıı~ıı ıı~ı i

80,00:1:52.37 i i 2.Sth43,27

140.00 " 160.(0) 180.00 " ISO.OII)

ııW illi))

ii~ii ı/sn

1(~IJ tıı ~,r i

ı.ıl:\'.i 11:,1)

11.11) 1/:''''

1/16(1 i ,1(,Cı

ii ııi{) i i~i)

1/4fı LLL hı)

MS.IKI:ı:4'1J!S i 21ı.UU:ı:~2.7~ 140.00 " ıM.OUI iMU.OO· i 6IJ,00}

ı/ılO ii Iı,ı i

i iS" i ;XI}

IMU iı i 0./

i IHII i [.·o}

IW} li ıı"ı

i ,'kıı ll!it)

III t)O II Ir)}

Ilgı) 1,1 bi}

ısU.IJOL37.113 i 30.uO:ı:-1 J.4U 140.00" 160.(0) ıgO.OO" i 6ü.1){) i

Sekonder f:?'1. ^{(;;ii( i}

ın?ı.,

In2!) II12n l'f,Uı In~(I

iill"Hj I/Y211 ın~"

~uıı.ı){):ı: i ~ 8, D ^{.1 ;1}

i"12(ı.OO,, MII.III1) 1/6-10 11('..<11 1(3:'1) i ('H U

!1)21) 11(,41.1 , /.'](1 iLMI)

52(I,()Q:ı:16S.61 ^{..t( 1/}

U20,OO " 64IU)I}, ii 12KI}

i iı)~ı) ıı(,~ıı

11(,.::11 1ı~211 i/ı~ı'ı

i f.l211 Iİ 12~11

'{ 2U.UU:ı:372.7ll LL-( 'i

1.1211.1){) . i 2~il,l}ıJi ı/ı2xO

ıı~:ı;

1/ i ~~LI 111'-\0 ilM n ilM

U

lIı:-lO i i i ~sl'

lS-l0.Ofh.380.07 ^{h "}

1320.00 " i 28u .ırır,

SMI 1.18. (tÜıı) ı/(HI' 1/1~1ı :1(>...111 i!6·!O : :Irıll

1;1 ~!LLL

IIIwL!

:/}~/i

I>:IU.OIJ:ı:2%.26 n, .... _i.l20.1I11 .. 12So.()Q}

IIMO i/(Hi) i h.111 i ıc,..ııı

i ı(,.;"ı

1/(>1"

li~211

! ·'i 281}

~u.(ııJ:t267,04 ^ıL l.12u.(IO" 1280.00)

1;12:l0 1/6,,'"

11(,.;11

llli·Hı :/h':U :/12>;11 1/\.:'0 I/I :~i)

IWU.llıl:ı:3KO.1J7 i1 ... _ .. ly!I),O{) " 12S0.0m

1/1280 liz,~n

!i12g0 111"411 IfI2XI}

lI(rl"

1/1>40 1112S0

~6ü,OO:ıJ42.()9 Li ıMO.Oı) " 1280.00ı i, 11, t

Aynı sOnında farklı

^had1Crlc

e ös ıı'"lrn ı;rupl r. r 3r~sıııd~ki

rMk r,nemli

'ı)<~" ıı)'.

ı. ı ı.

^iii.

Aynı

sanrd" fark

Iı r.ıbOlI : ""I :1 :~'~'" eriltıı g nı rla~ 3 r:ı> ; nıhkı ı':ıA

';11"1

"ii

^{1 :'. i:' "' .}

ruRK HIJ DEN BJYOL DERG

YARSAN.lANYÜKSEL.BABUR.KülLU ALBENOAZOLUN HUMORAL VE HUCRES::' .. :W.,llItı 'iA~JIT IJZER;NE ETKıLER!

Tabıo

2..

Hümoraı

immun

yanıtta 38. gündeki kan ıabıosıı sonuçıarı

Gruplar (n:32)

Lökosiı

(

nını ⁾ i r~fNL (","'<, i

_-"'-'...:;;.ı::.:..::..:....o.:.:....:c..;;.<.. _ _ ....:..:..:..;;..:.'-'--'-_ _ _ _ _ -C.-'--''---;...;...:...c. _ _ _

l.i' " I

·"'.il,:I_'·;:..,· :..,1 _ _ _ .:.:.\~f~o::.n~o.~:.:.i.:...ı.:...{ :.:.S~..!.)~

Konırol ^{<ı.ıfi7.5fu}

155

.21, ^" 111.75-=:3.5 '

. '

(11:8) \,:~IXJ.(I-.nOlI.O.' i.ı i X)· i (, i l<i)

10 mglkg

4 11\)0. ^{(.ı(h i} M,O.1 ^.ıl: i i .1j{J::t2.~~ ^"

(n:8)

(~)(K).0-.ı900 O) Cı liO-IS.lXıı

"

lIlJ(h2.1~:

"

20 mglkg

4700()(I~92.5X ^{qıı, .:;,,11 -:..' >~J}

(n:8)

⁽⁴⁶⁽⁾⁽ I.O-.ı80(1»

(S.OI)·

i !

.01

1:

40 mglkg 4?OO.I>::-120JX

^l' ~()(f-!075 ⁽

(n:8)

(';4()()

0-5000.0)

(4.1}{)-6.I){Jı (9:ı.()O.~.~_I_I,_I' __ _

2,

Il.

t . Aynı s

U

ıun

da""

,ar.:ıı ııarı erı.: gösıerıltıı

l

'

grupl;lr

arasın

d '.'

:1,;1 ı:-ır" . ı. 'ı

Ilc

ın ii ^.

11

^{1-:11 (} ;'), ^.

Tabıo

3.

Hücreseı

immun

yanııın PPD(mml ölçüm değeneri

Dönem Kontrol

IOnıg/kg 2(1 111 g".~~ i~

48 . saat ⁱ 1.40:!'O.S4 6.?O±O.n

^~ -l.6Ihü.',;

(11.00-12 .00) (5 .00·7. 00)

1.ı.I)O·5.^IJt:"

2.1;2:tO.7~ :ı

i ~.()(ı-~ .IXıı

2.:n:t

i .3

11

.,.

ı:

1

.1)0·

S.OO· , 1

.51l-:{).7S ^{} q'}

(! .O<).J.()()i

1 . 25:ı-O.46 ~.

i ı.(l(}·}.ı)(ıı

40 mg/kg

4.60:!:O.S..ı

( 4.oo-50{)) a.b.c Aynı satırda farklı harflerıe ~ösı criıcn

p.ruplar

iır~sıııdaki ı'ar~ \s~iıi~ıiki o\;,r;ı

•.

,'Jıı,-,ııııidir Ip'·Ü.IIS

.

\.

Tabıo

4.

Hücreseı

immun

yanıtta 21. gündeki kan ıabıosu sonuçıarı

Gruplar (n: 20) Lökosi

i ( nım J

P;\INL 1.1)(.

1

i

Kontrol

1)1 20.OIh1 i )~.2~ 34.(XI:r~ 82 (11:5 ) ıbl)()()' \ \ ~Kı.ı i ~ı).ı)(ı

.

.1 (,ı il

i

i

i

O 1lIg1kg

<):\ 20.()f)t 1.ı~I).:i-l ~ 1.~I):t, ,ııl)

(n:S\

i 7600· 10-1(0) i ~11.tXl·~2.ıxrl 10 ıng/kg l)~gO.I)(h: i tlI9.~<j :ı:ı.60:r

2.N.'

(n

:5) i(ı(ıIX),OO· i (ı~ıxı) (lı·I)X)·

36.

onı

40 mg/1<g

^{ılııK(I.OO!' i} K i 'Ui'i .15.~O:t·I. ı.ı

In

:5)

1(,600.00·

ıl)(II){) i ıJ2.00·-I~.OOI

Bugün için g

erek anliparaziıer ilaçların gerekse

diğer maddelerin

iSlenmeyen

elkilerinin en

önemlisi de immun

sislem

üzerine

olan elkileridir

(1.2,12, 14 -16).

amacıyla kullanılan pek çok

maddenin

imnııın

sistem

üzerinde et~.:i nliiji va rdır.

immun sistem üzerinde

tok

sik etki gösteren maddeler;

farmasöıik ilaçıar {antibakteriyel

ilaçl

ar,

çevresel

kirıelicilerin yanı sıra, ıedavi ^anasıezik

ilaçlar

, ,~l\jtl·,ııOamatuvar ilaçlar.

VOL 56, NO 2, 1999

;,., -- -- ---:::.-... ~=--= ---

YARSAN,TANYÜKSEL,8A8ÜR .KUTLU. AL8ENOAZOL'UN HUMORAL VE HUCRES'EL

11~1,·lU~·J YANıT UZERıNE ETKILERı

immunomodülatörler). ve immunotoksik maddeler (metaller, pestisidler, halojenli aromatik hidrokarbonlar, plastik monomerleri, aromatik hidrokarbonlar, aromatik aminler, hava

kaynaklı

kirleticiler, yem

katkı

maddeleri

'/8

kirleticiler ve fiziksel etmenler) olmak üzere iki grupta

değerlendirilir

(14,15,17,18).

Bununla birlikte

canlı

organizma da kendisini

yabancı

ajanlara

karşı doğuştan bağışıklık

ve

kazanılmış

spesifik

bağışıklık şeklindeki

mekanizmalarla savunur.

Kazanılmış bağışıkta

antijen

adı

verilen spesifik ajanlar

bağışıklık

sistemini

uyarırlar.

Bunun için bu maddelerin

bağışıklık

sistemini uyaran hücreler

tarafından tanınması

gerekir. Antijenlere

karşı

organizmada hümoral ve hücresel nitelikte imm un

yanıt şekillenir

(12, 16, 17).

Hümoral immun

yanıtta,

bütün memelilerin kan ve doku

sıvılarında

bulunan

antikorların oıuşturduğu sıvısal bağışıklık değerlendirilir.

Hücresel immun

yanıt

ise,

antikorların

yerine

duyarlı kılınmış

T lenfasitlerin

saptanmasıyla yapılır

(14, 16, 17), Bunun

yanısıra

yine antijenlerin

aynı

hayvana bir veya birden fazla verilmesi ile ilgili iki tür immun

yanıt gelişir.

Primer immun

yanıtta

antijenin ilk kez verilmesi sonucunda

oluşan

antikor

cevabı

dört dönemlidir oransalolarak da IgM'ler daha

fazladır, Aynı

hayvana antijen birden fazla

verildiğinde

sekonder immun

yanıt şekiııenir.

Kanda IgG'ler daha

fazladır, Oluşan

antikor

miktarı

primer cevaba göre 10-100 kat daha

fazladır

ve bu oran

yıllarca

sürebilir (14, 15, 17) ,

Bütün bu

değerlendirmeler,

gerek

ilaçların

ve gerekse

kullanımda

olan

farklı

maddelerin immun sistem üzerine olan

etkiıerinin

iyi bir

şekilde

bilinmesini ve

kullanılmalarının

buna göre düzenlenmesi

gerektiğini

göstermektedir.

Veteriner hekimlikte

kullanılmakta

olan ilaçlar

arasında

antiparaziter ilaçlar,

sayı

olarak antibiyotiklerden sonra ikinci

sırada

gelmekte ve bu

şekliyle

de önemli bir yer

tutmaktadır

(5, 14L.

Antiparaziter ilaçlar

arasında

gerek

beşeri

hekimlikte ve gerekse veteriner hekimlikte önemli ölçüde

kullanılmakta

olan albendazol'un bu

72

yöndeki (immun

sısteme

yönelik) etkisi konusunda

ülkemızde yapılmış çalışma bulunmamaktadır.

Diger taraftan immun sistem üzerine

ilaçların etkisinın değerlendirildiği çalışmalar genellıkıe

antibiyotiklerle

sınıriı kalmıştır.

Hümoral ve hücresel temele dayanan

değerıendirmeıerin yapıldığı

bu

çalışmalarda.

özellikle

tetrasikıin gı

ubu antibiyotiklerin (17 - 20). penisilinlerin 121, 22). aminoglikozidlerin ve

sefalosporinıerin

123, 24) immun sistem üzerine olan etkileri

incelenmiştir. Yapılan

literatür

taramalarında

antiparaziter ilaçlardan levamizol'e

ilişkin

immunolojik

etkinıikle

ilgili veriler bulunurken 125 - 29) bu gruptan

diğer

ilaçlarla ilgili fazlaca kaynak tesbit

edilememiştir; yapılan çalışmalarda

da özellikle benzimidazol grubu maddelerden. di1lia çok mebendazol'un

farklı

paraziter infeksiyonlara

karşı kullanılması

durumundaki immunolojik

etkinlık değerlendirilmiştir

(30 ' 34). Hymeno/opis

naııil

infeksiyonunda farelerd e albendazol ve mebendazol'un eozinofilik cevaba

etkinliğinin incelendiği

bir

çalışmada

(31)

konakçının

eozinofilik

cevabında,

albendazol'un mebendazol'a

karşı

biraz daha etkili

olduğu gösteriımiştir.

Mebendazol ile ilgili olarak

yapılan diğer çalışmaıarda

da , immun sistemle ilgili

yanıtlarda farklı şekillerde etkinliğinin

oldugu

belirlenmiştir.

Ridi ve ark,

tarilfından yapılan

bir

çalışmada

(35) praziquantel. :iyabendazol, mebendazol, siklofosfamid ve kortizon'un ince barsaklarda ve iskelet

kaslarınd(l

histopatolojik

etkiıeri değerlendirilmiş, ayrıca

T lenfasit

miktarı

v e serum IgG düzeyi üzerine olan etkileri ratlarda deneysel trichinosis

oluşturularak incelenmiştir.

Praziquantel,

tiyabend;:ızol

ve mebendazol'un parazitin intestinal

faz.ı sırasında

T lenfositlerine önemli bir etkisi olmazken. paraziter infeksiyonun muskuler

fazında

T lenfositlerin

miktarında

önemli bir

azalın<ı

meydana

gelmiştir.

IgG düzeylorinde ise her iki dönemde de önemli bir

değişiklik olmamıştır,

Levamizol'un

imınun

sistem üzerine etkiler;r,in

değerlendirildiği

bir

çalışmada

(26),

balıkıarda

TÜRK HIJ DEN eiYOL DERe:;

. -

-:' . . ~~ : .... ~-

: . '00_' - .

_

^{... . --'-_:: .}

Y ARSAN.TANYÜKSEL,BABÜR.KUTLU. AL8ENDAZOL

UN

HUMORAL VE HUCRESt:l_ iMI .. :ul, 1 '(M"T UZERINE

ETKILERı

immun sistemin Yersinia ruckeri O-antiJeni ile

uyarılması

sonucunda levamizol'un nonspesifik immun sistemi

uyarırken,

spesifik immun sistemi

baskıladığını

tesbit

etmişlerdir.

Raisow

tarafından yapılan çalışmada

(34) ise; kobaylar, Trichinella

larvalarıyla

infekte

ediımiş,

mebendazol tedavisi

yapılarak

immun sistemdeki

değişiklikler

ve teda vi

etkinliği değerlendirilmiştir,

Bu amaçla, immunoloJik indikatörler olarak, T ve B

lıücresi miktarları,

ro zet formasyonu, migrasyon inhibisyon faktörü üretimi gibi kriterler

incelenmiştir.

Sonuçta; mebendazol, nematosidal yönden bir etkinlik gösteremezken.

paraziter infeksiyonla birlikte

şekillenen

immunsupresyon

olayı

ortadan

kalkmıştır.

Diğer

taraftan yine levamizol ile

yapılan

bir

çalışmada

(25), kronik brusellozlu hastalarda levamizolun in vitro ve in vivo monosit fagositozis üzerine etkisi

değerlendirilmiştir.

Çalışma

sonunda levamizol'un B-Ienfositlerinde önemli

değişiklikler yapmadığı,

ancak hücresel immuniteyi

arttırdığı

tesbit

edilmiştir.

Çaıışmada

elde

ettiğimiz

veriler

değerlendirildiğinde,

albendazol'un hümoral immun

cevabı,

doz

artışına bağlı

olarak

arttırdığı

görülmektedir. Bu

artış,

özellikle

priıner

ve sekonder dönemlerde ortaya

çıktı. Uygulamanın

son döneminde ise, gruplar

arasındaki farklılıklar

istatistiki olarak

öııen'ı!ı bulunmadı.

Yine bu dönemde kan tablosunda ise, albendazolun. artan

dozları nın

kontrol

gruplarına

göre lökosit. PMNL,

ıenfosi!

ve

monosıt

d8gerlerinde

değişikliklere

ne- den

olduğu

saptandi. Yine bu

çalışmada

hücresel immünitenin bir gÖSif:'W:;si olan.

gecikmiş

tip

aşırı duyarlılık

reaksiyonu Pf-'D testi ile

değerlendirildi.

PPD uygulamas,nd,)" 48 saat sonra elde edilen degerler sonunda . 'iiiksek dozdaki albendozolun hücresel immun

ceviıbı baskıladığı

ortaya kondu.

Diğer

taraftan kan r,'lblosundaki verilerde ise önemli

değişiklikler oimadı, Yapılan

literatür

taramalarında,

albendazolun direkt olarak immun sistem üzerine

etkilerının

gösterildigi bir

çalışma bulunamadı.

Ancak

bazı

antiparaziter

ilaçların, başta

levamizol olm8k üzere

immunostimuları

etkilerinin

olduğu

da bilinmektedir .

Bu

değerlendirmelerin ıŞığı altında:

antiparaziter ilac olarak

geniş

ölçekte

kullanılmakta

olan

'/I'

ÖZellikle

beşeri

hekimlikte, bugün için

kı

st

'ıidn,il\ hastalığının

(30 gün süreyle) tedavisi

ar.ucıyla

en çok

yararlanılan

albendazolun;

hCııno;'<:11

immun

cevabı uyardığı

ve hücresel immun c·.:'J<lbl da

baskıladığı

ortaya

çıkmıştır.

Bu

şek'iY'8

de ; albendazolun, özellikle paraziter infeksiyo,-II;lf/i'i önlenmesinde immun sistemi harekete qe(;irerek etkili

Olabileceği

sonucuna

varıldı.

KAYNAKLAR

1-Booth N H , Mc

Donaıd. Veteıinary

Pharmacology and Therapeu'ics. 6til Ed . lowa State

Universıty

Press / AmeS. 1988.

2·Brander

G G

,Pugh D

M,

Bywater R J.

Veterınary

Applied Pharmacology dnd

Tı

Ic(apeut1cs

4tiı

Edition. Baillier8 Tindal', London. 1982.

3-Şanll

Y, Veteriner

Farınakoloji

Kemoterapotik ilaçlar. A Ü Vet Fak

Yayınları. No: -11~~.

Ders

Kitabı.

Ankara. 1988.

4-Şanll

Y , Kaya S. Veteriner Farmakoloji ve Ilaçia

Sağıtıın

Seçenekleri .

Medısan Y;:ıyınıaro. Yayın

No: 4. 1994.

S-Şanlı

Y , Kaya S. Veteriner ilaç Rehberi ve

Uyguıamalı

Bilgiler Ei Kitnbi. i,,1f;fJ,San

Yayın

Serisi No: 16.

Ankara. 1994.

6-Barış

i Y ve ari<. Hidatik Kist

Hastalığı

ve Türkiye'deki

Konuınu.

Türi<iye

AKciğer H<ıstcıi:kıarı Vakfı Yayını

No: 1, Ankara. 1989.

7-Doganay A. Farelerde sekonder hidatidoza

karşı albendaıol

ve okstendazol'un

etkısi

A Ü Vet Fak Derg 1994:

41 (3-4): 497-508.

8-Bakker F J. Progress in Medical Laboratory Technigue. Butterwor.hs, London. 19G2 . 9-Bilgehan H. Klinik

Mikrobıyoloıik Tanı. Barış Yayınlar!, 1. baskı. izmır. 1992.

1Q-Konuk T. Pratik Fizyolo;/. A Ü Vet Fak

Yayınları. Yayın

No : 378 ,

Dcıs knabı

2';-0..

Ikır.cı I)(lskı,

Ankara.

~

98

i.

VOL 56, NO 2, 1999

73

:--_:-;

-.! - =- --;..

---'-

-:-:' ::

'"; .. -:... - :. :-.

.:-.'

YARS":',N,TANYÜKSEL,BABÜR

.KUTLU. AL8E~IDAZOL'l!N HU~IORAi. 'iE

HUCRESE:L

Ihi';U', ',A'W UZERINE ETKILERı

11-Natt M P,

Herrick

CA. A new blood

cı"ver;t

lor

courotıng

th" erytrocytes

And

i<:lIcocytes counts. Avian Dis t952; 3: 272

12-Gülmezoglu E, Ergü'/en S.

Imnıunolo/l.

Feryal Matbaasl.

Ankilıa.

1994.

13·Demet Ö,

_Şanh

Y.

iıaçlardan

kaynaklanan

zehırlenme!cr. Alınmıştır.

Vetermer

i<:iillık Toksıkoloji

Editör

. S Kaya.

Medisan

Yayınevi. Yayın

No: 21

. Ankara. 1995.

14-Baydan E.

immunotoksıkoloıi. Alınmıştır.

Veteriner K!in:k

Toksıkolcı:

Editor. S K'l'iil Medisan

Yayınevi. Yayın

No: 21

. Ankara. 1995.

15·Durupınar

B.

Bazı ilaçıarın ımmun yanıt üzerıne etkıler;. Mikrobıyol

Bült 198.:':

2i:

117-130.

16-Özbal Y. Temel immuno!oji. 1.

Baskı.

Nobel

Tıp Kıtapevlen

Tic. ltd.

$ıi. ~9S·1.

1t··Kutlu L Artan Dozlardak;

Oilsıteırasıklınll1 Tavşanlarda

immun

Sıstemin Ç,,:>ıı;ı :-.ıkı~ıelf'''er:

Üzerine

Etkıleri.

A Ü

Saglık

Bilimleri

Enstıtüsü.

Yüksek Lisans Te;:i. Ankara. 1996

.

18-Yılmaz Ş. Bagışıklık sisıemini

olumsuz yönde

_etkıleyen

maddeler. A Ü

Silgiıl, Bilınıleri

Enstitüsü doktora Seminer

Notları.

1996.

19-0mmaty M R. Üçünev

Kuşak

Selalosporin ve

Kinoioıı

Tür8'/1

Kemolerapotık!erıı~ irnnıun

Yanit Üzerine Elkilerinin

Araştırılması.

Ankara

Üniversiıesi Saglık Biiımleri Enstıtüsü.

Doktora Tezi. 1992

20·Back O, Norberg B. The eHecl ol

ol therapeutıc doxycyclıne concentratıon ,_ın J',ı'ıymorphonuclear

leucocyte migration in vitro. Scand J Inlect Dis 1984;16:369-372.

21-Atabey N, Gökoglu M.

Bazı

antibiyotiklerin hücresel immun

yanıt üzerıne etkılerı.

ANKEM Derg 1993; 7:

225-230.

22-Bretzke ML, Buprick M, Hitchcock C R. DiHuse spreading

clostridiuııı ~pecticuııı inlectıon

malignant disease and immune suppression. Surgery Gynecology

Obsıetrıcs

1988: 3:

197-199.

23-Burgaleta C, Moreno T. Effect ol

B-I<ıctams

and

aminoglycosıdes

on human polymorphonuclear leucocytes.

J Antimicrob Chemother 1987; 20:529-535.

24-Chaperon E A, Sanders W E.

Supressıon

ol Iymphocyte responses by

ü:piıalosponns.

Inlection and

Inımunity

1978; 2:378-384

.

25-Boura P, Raptopoulov GM,

Acrıvıadıs

F.

Goul'ıs

G. Reevaluation

oı

the ell'2ct ol

levaınisole

in chronic

bruceııosis:

in vitro and in

Vıvc> eHect

on

ınonocyte phagocytosıs.

J

Immunopharır,acol

1984: 6:135-146.

26-Swıcki

AK. Anderson D P, Dixon O W

Comparisoııs

ol nonspecilic anCl

5~lecilic ımmunomodulation

by oxalinic acid, oxytetracycline and levamisole in salmonids. Vet Immunol Immunopilthol 1989; 23:195-200.

27·Khan AM, Gupta S ,

Malaviya R. Katiyar J C. Ancyıosıo/ııa ceylanicuııı: imnıunological

concequences after anthelmentics therapy in

hanısters

(Mesocricetus autatus). Indian J Exp Biol 1991: 29:786·789.

28·Sclınaper

H W, Aune T M. Supression ol immune responses to sheep erylhrocytes by the Iymhokine soluble immune response supressor (STRS) in

vivo.

J Immunol 1986; 137: 863-867.

29-Christenser. K D , Johnsen H F, Petersen C M

.

Celt-mediated immunity in

sp.ıonegative

spondarthritis treated

wiıh

levamisole in a double· blind placebo-cof,trolied study. Acta Pathol

Microtıiol

Irr,munol Scand C 1983; 91:

391-395,

30-Bardon R , Cuettar C , Aguila C ,

Guılten

J L, Aguila C. Evaluation ol mebelHlazole activity on experimental murine

ıoxocariasis

by :mmune complexes

determınatıon.

J ol

Vetcrınary Medıcinı,>

Series

. B. 1995; 42: 235-246.

31

-Kaskhedikar P, Johri G N.

EHect ol mebendazole and

;,ibendazoıe ther,ıpy

on the intestinal eOSinophilic response ol

nıice

during diHerent stages ol

Hyrneııolepıs nana inlec1ion. Indian J Parasitology 1992; 16 (1): 85-87.

32-li F R , Cao H X , Jiang C P, Wang O.

Evaıııatıon

ol circulating antigen and

anlıbody

detection lor therapeutic effecks on

secondary cysts

ol Echinococcus

muııi/ocularis

in mice.

Clıinese

J

o! P<ır;ısitic

Disease Control 1994;

7: 194-196.

33-Necapunchai D , Ishii AI, Terada M , Kino H , Sano M. Humoral

imrrıune

responses

ın

mice inlected with Angiostrangylus costaricensis.

Serodıagnosis

and Immunotherapy in

Inlectiotıs

Disease. 1985: 3: 51 ·56.

34-Raisov TK, Temirbekov DA, Arkhipov G S, Ozeretskovskaya N N.

Tlıt1 ir:fiııonce

ol mebendazde on

tlıe

immune reaction ol

guıneapigs wiıh experimanıal Triclıineila ın!ection. Mediısinsk"ya-Parasitologiya-i-Paraziıarnye·

Bolezni.

1987; 6:14-17.

35-Ridi AM, Ragab HA,

ısmail

M M ,

Sehahaıa

M M . Ramadan M F, Etewa S F. EI/ect ol some drugs on so me

histopathologıcal

and

immunologıcal

aspects ol

experımental trıchınosis ın albıno

rats

. J Egypt Soc Parasitol 1990:

20:99-104

.

74

rURK HIJ DEN BIYOL DERG