BEBEK VE KÜÇÜK ÇOCUKTA MUAYENE,TEŞHİS VE TEDAVİ PLANLAMASI

(1)

BEBEK VE KÜÇÜK ÇOCUKTA MUAYENE,TEŞHİS VE TEDAVİ

PLANLAMASI

Prof.Dr.Serap ÇETİNER

(2)

BEBEK AĞIZ SAĞLIĞI

Diş çürüğü,travma veya tetikleyici diğer bir olay diş hekimine erken bir ziyareti

gerektirmedikçe ,geleneksel olarak

çocukların ilk diş hekimi ziyareti için okula başlamaya yakın bir yaşa kadar

beklenmesidir.

Ancak 1986’da Amerikan Çocuk Diş Hekimliği Akademisi ,çocuk ağız

sağlığında,ilk süt dişi sürdükten sonra ilk 6 ay içerisinde diş hekimine gidilmesini

tavsiye eden bir kararı benimsemiştir.

(3)

BEBEK AĞIZ SAĞLIĞINDA HEDEFLER

1.Erken çocukluk çağı

siklusunun kırılması

(4)

2.Zararlı mikroflora

kazanılmasının engellenmesi

(5)

3.Alışkanlıkların kar /zarar

yöntemi

(6)

4.Sağlık ve zararlar için diş hekimliği evlerinin

kurulması

(7)

5.Optimal fluorid korunmasının

sağlanması

(8)

6.Tedavi anlaşmasında ebeveynleri desteklemek için ileriye yönelik

rehber kullanımı

(9)

BEBEK AĞIZ SAĞLIĞINDA KAVRAMLAR

RİSK DEĞERLENDİRİLMESİ

Bebek kazanılmış koşullar ve hastalıklar bakımından temiz bir ortam sunar ama çocuk büyüyüp dünyası genişledikçe,risk artar.

Enfeksiyoz hastalıklar travma

yaralanma,ortodontik problemler uyum ve işbirliği sorunlarının ötesinde geniş bakışlı risk

değerlendirmesi bütün ağız sağlığını garanti

altına almaya yardımcı olur.

(10)

Risk değerlendirmesi,daha ileri teşhis,koruma ve tedavi amacıyla bir duruma veya hastalığa eşlik

ettiği bilinen faktörlerin saptanması olarak

tanımlanır.Bebeğin şekerli sıvı içeren biberonla

uyuyup,bariz diş çürükleri olmaması bir örnek

olabilir.

(11)

DÜŞÜK

RİSK ORTA RİSK

YÜKSEK RİSK

KLİNİK

DURUMLAR

-Son 24 ayda çürük yok,mine

deminerilizasyonu yok

-Görünür plak yok gingivitis yok.

-Son 24 ayda çürük diş ,mine

deminerilizasyon alanı

-Gingivitis

-Son 12 ayda çürük ,birden fazla mine deminerilizasyon alanı

--Anterior dişlerde görünür plak -Radyografik mine çürüğü

-Yüksek titrede s.mutans,diş apareyi,ortodontik tedavi,mine hüpoplazisi

ÇEVRESEL ÖZELLİKLER

-En uygun düzeyde sistemik ve topikal floride mağruz kalma -Bir diş hekiminde düzenli diş bakımının yapılması

-daha iyi bakım sağlayan

sosyoekonomik durum

-En uygun düzeyde topikal uygulama -orta düzeyde bakım sağlaya bilecek sosyoekonomik durum

-Diş hekimi

hizmetinin düzensiz kullanılması

-Uygun düzeyin altında topikal florüre mağruz kalma

-Düşük düzeyde bakım

sağlayabilecek sosyoekonomik durum

-Düzenli bir diş bakım yeri yok -Annede aktif çürükler var

GENEL SAĞLIK

KOŞULLARI

-Özel sağlık bakımına ihtiyacı olan çocuklar

-Tükrük bileşimini/akımını zayıflatan durumlar

(12)

İLERİYE YÖNELİK REHBERLİK

Ağız sağlığı problemlerinin önlenmesinde ileriye yönelik rehberlik risk değerlendirmesinin tanımlayıcısıdır;belirtilen koruyucu faktörler hedeflenir.İleriye yönelik rehberliğe bir örnek,ilk diş muayenesinde çocuğun yürümeye başlamasını tartışmak ve yürümek için ayağa kalktığında bebekte sıklıkla meydana gelen olası diş travmaları hakkında ebeveynleri

uyarmaktır.

(13)

Araştırmacılar ileriye yönelik rehberlik alanlarının ;ağız gelişimi, beslenme, fluorid

yetersizliği, ağız alışkanlıkları, yaralanmaların önlenmesi ve oral hijyeni içermesini

önermektedirler. Bu altı alan ağzın ana sorunları olan çürük, periodontal hastalık, travma ve

maloklüzyona ilişkin esas endişeleri kapsar.

(14)

SAĞLIK DENETİMİ

Sağlık denetimi bireysel düzeyde,aile ve çocuk için sağlık sonuçları üzerine

odaklanmıştır, aile ve diş hekimi arasındaki uzun süreli ortaklık olarak tanımlanır. Bu diş

hekiminde yaygın olan ve doğrusu güçlü bir temeli olmayan ‘her 6 ayda bir’ yaklaşımından

uzaklaşılması demektir.

(15)

Sağlık denetimi aralığı tekrar çağırma süresine bir alternatif ve sağlık sonuçları her aralıkta

gözlenen ve geçerli değişimlerdir. Bebek ağız sağlığında; diş hekimi süreçin başında riskleri

değerlendirir, ileriye yönelik rehberligi kullanarak koruyucu önerilerde bulunur. Sonuçlar başarıyı

gösteren ölçümlerdir.

(16)

TEŞHİS SÜRESİNCE BEBEK AĞIZ SAĞLIĞI

Bebek ağız sağlığına müdahalede çocuğun hiçbir hastalığı olmadığı ama gece biberon

kullanımı veya fluorid eksikliği gibi riskli davranışlara bağlı hastalıklara eğimli

olabileceği farz edilir. Kavramsal olarak ,bu

risk faktörleri ilgilenilmezse neticede hastalığa yol açacaktır,aksine ,eğer risk faktörleri

ortadan kaldırılırsa ,çocukta hastalık

oluşmayacaktır.

(17)

Bebek ağız sağlığında ,hiçbir ana şikayet olmayabilir veya

koruyuculuk açısından genel bir değerlendirme olarak

düşünülebilir.

(18)

BEBEK AĞIZ SAĞLIĞI MUAYENESİNDEKİ UNSURLAR

RİSK DEĞERLENDİRİLMESİ

Ebeveyn veya bakıcı, çocuğun anamnezini verir.Geçmişe yönelik risk unsurları perinatal faktörler,diyet ve beslenme ,fluor

yeterliliği,alışkanlıklar,yaralanmanın önlenmesi,oral gelişim ve hijyen/önleme olarak ayrılabilir.Doktor

,çocukta bireysel geçmiş risk profilini oluşturmak için ,genel sağlık anamnezindeki yanıtları ağız

hastalıkları risklerine odaklanmış olanlar ile

birleştirilmelidir.

(19)

Bebek Ağız Sağlığı için

Risk

Değerlendirme Formu

Sağlık Anamnezi

Ağız alışkanlıkları

Travma

Diet ve Beslenme

(20)

Risk

Travma

Annenin hamilelik sırasında problemleri oldu mu?

Bebek prematüre mi?

Bebeğin doğum ağırlığı düşük müydü?

Doğumda herhangi bir komplikasyon oldu mu?

Bebeğiniz hasta oldu mu?

Herhangi bir İlaç alıyor mu?

(21)

Risk

Travma

Çocuğunuz emzik kullanıyor mu?

Çocuğunuz baş parmağını/

parmaklarını emiyor mu?

Çocuğunuz gündüz veya gece dişlerini gıcırdatıyor mu?

(22)

Risk

Travma

Bebeğinizi emzirdiniz mi ya da hala emziriyor musunuz?

Çocuğunuz biberonla mı uyur?

Çocuğunuz bardaktan mı

içiyor?Bebeğinizin Özel dieti var mı?

(23)

Risk

Travma

Çocuğunuz yürüyor mu?

Çocuğunuza araba koltuğu kullanıyor musunuz?

Çocuğunuz ağız yüz bölgesinden yaralandı mı?

(24)

AĞIZ MUAYENESİ VE KLİNİK RİSK

FAKTÖRLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

 Bebeğin ağız muayenesi hızlı bir süreçtir ama tipik çocuk muayenesinden çeşitli yönlerden farklıdır:

Muayene koltuğunun kullanımı gereksizdir ve en az tercih edilen yaklaşımdır

Ebeveyn öğrenmek ve çocuğu sabitlemek için sürece katılır

Oral kavite hakkında bilgilendirme muayene süreci sırasında gerçekleştirilir.

Çocuk ağlayabilir ki bu istenen ve yararlı bir

durumdur.

(25)

ENTELLEKTÜEL GELİŞİM ENTELLEKTÜEL GELİŞİM

BÜYÜK /KÜÇÜK MOTOR BECERİLERİ

PSİKOLOJİK GELİŞİM PSİKOLOJİK GELİŞİM

FİZİKSEL UZUNLUK(75LİK YÜZDE)

AĞIRLIK(75LİK YÜZDE) AĞIRLIK(75LİK YÜZDE)

NABIZ(90LIK YÜZDE) NABIZ(90LIK YÜZDE)

SOLUNUM(YÜZDE 50LİK YÜZDE)

6-9 aylık

(26)

Kaşığa ağzını açar, erişkinlerin hareketlerini taklit eder, sesi bulmak için döner

(27)

Yuvarlanır, tek başına oturabilir, parmakları ile nesneleri tutar

(28)

Sevinçle güler ve haykırır, rahatsız olunca bağırır, dişsel göstergeler, fiziksel desteğe ihtiyaç duyar, biberonu tek başına tutabilir

(29)

Erkekler: 69.7-74 cm, Kızlar: 67.8-72.4cm

(30)

Erkekler: 8.49-9.88kg, Kızlar: 7.83-9.24kg

(31)

120/dk

(32)

30/dk

(33)

12-13 aylık

(34)

Hareket ve sesleri taklit eder, basit emirleri anlar, basit

hareketleri başlamaya çalışır.

(35)

Elinden tutunca ayağa kalkar, desteksiz oturur, üzümleri kendi yer

(36)

Erişkinlere bağlılık gösterir, yabancılardan ve ayrılmaktan korkar, delikli bardak kullanır

(37)

Erkeklerde: 77.7cm, Kızlarda: 76.3cm

(38)

Erkekte: 10.91 kg, Kızlar: 10.23kg

(39)

120/dk

(40)

28/dk

(41)

24 aylık ve üstü

(42)

3-4 kelimelik cümleler kurar, oyuncakları gruplar, vücudun 5 kısmının adını bilir.

(43)

Karalar; şekil çizer, topa ayağıyla vurur, topu atar, giysilerini giyip çıkarır

(44)

Değişken duygular, duyguları tanır, emirleri anlar,

düşmeye travmaya meğillidir

(45)

Erkeklerde: 89.9cm, Kızlarda: 88.7 cm

(46)

Erkekler: 13.44 kg, Kızlar: 12.74kg

(47)

110/dk

(48)

25/dk

(49)

(50)

RİSK PROFİLİ

Diş hekimi ebeveyn ve çocuktan alınan anamnez ve klinik verilerden ileriye yönelik rehberlikteki aynı altı alanı kullanarak risk profili oluşturula bilir.Risk profili basit olabilir ya da özel diet,ilerlemiş yetersizlik ve ya

malforme dişler gibi üstesinden gelinmesi zor olabilecek

ana faktörleri gündeme getirebilir.Ebeveynlere açıklama

yapılmalı ve ağız sağlığı üzerinde özel bir faktörün etkisi

hakkında fikir verilmelidir.

(51)

İLERİYE YÖNELİK REHBERLİK

 Bebek için ortodontik olayın tedavi planlamasının karşılığı ileriye yönelik rehberlik terimi olarak

geçer.İleriye yönelik rehberlik ,istenen sonuç için uygun

geçici terimlerle ifade edilmelidir.

(52)

 Eğer bir çocuk biberonla uyuyorsa veya eğer plak

birikimine bağlı dişlerin üzerinde yeni başlayan veya nokta lezyonları varsa,o zaman diş hekimi biberon alışkanlığının nasıl bırakılacağı ve ya hijyenin

iyileştirilmesi üzerine öğütler vermelidir ve uygun bir süre sonra çocuğu tekrar değerlendirmelidir.

 İleriye yönelik rehberlik ,bir sonraki sağlık kontrolüne

kadar olan süreye ilişkin gelişimsel bilgiyi de öngörür

(53)

BÜYÜME VE GELİŞİM TEDAVİ PLANLAMASI

 Nadiren,bebeğin ağız sağlığı ziyaretinde dudak veya damak yarığı ,önemli bir kraniofacial

anomali gibi ortodontik veya kraniofacial bir

unsur buluna bilir. Bu hastalar tedavi için bir

takıma yönlendirilmelidir ve temel ağız sağlığı

ihtiyaçları için ilk bakan diş hekimi tarafından

düzenli olarak takip edilmelidirler.

(54)

Beslenme dışındaki emme alışkanlıkları:

 Çocuklarında çürük olup olmadığını sormanın yanında ,ebeveynler küçük çocuklarının

alışkanlıklarını ,özellikle parmak emzik emme alışkanlıklarını sorarlar. Böyle sorular çok sık sorulur çünkü ağız alışkanlıkları küçük

çocuklarda yaygındır.

(55)

Beslenme dışı emme alışkanlıklarının kökeni:

 Emme davranışlarının psikolojik ihtiyaçlardan ve beslenme için olan fizyolojik ihtiyaçlardan ortaya

çıktığına inanılır,bu nedenle normal gelişen çocuklar

emmek için içsel,biyolojik bir dürtüye sahiptir.

(56)

 Oral dönem olarak adlandırılan(3 yaş)ilerisine geçen oldukça ısrarlı beslenme dışı emme alışkanlığı,stres ve endişe ile başa çıkamamayı gösteren psikolojik bir

bozukluğu yansıtır

^.

(57)

Beslenme dışı emme alışkanlıklarının dişlenme üzerindeki etkileri ve mekanizmaları:

 Süt dişlenme döneminde yapılan çalışmalarda;açık

kapanış,artmış overjet, posterior çapraz kapanışa

sebep olabilecek azalmış maksiller ark genişliği ve

artmış mandibular ark genişliği dahil olmak üzere

daha yüksek maloklüzyon oluşma sıklığının emme

alışkanlığına eşlik ettiği bulunmuştur.

(58)

 Otuz altı ve kırk sekiz ay arasında devam eden

alışkanlıklara anterior açık kapanış ve posterior çapraz kapanış görülme sıklığında önemli artışın yanı sıra

önemli derecede artmş overjet eşlik eder ve bu zamanla daha da kötüleşir.

Bunun için,24 aydan sonra alışkanlığın

devam ettiği her yıl için belli

maloklüzyonların görülme sıklığı iki

kat artar.

(59)

 Parmak emme alışkanlıklarına daha yaygın olarak artmış overjet ve anterior çapraz kapanış eşlik ederken,emzik emme alışkanlığına posterior çapraz kapanış ve sınıf 2 kanin ilişki eşlik eder.

 Emzik emme alışkanlıkları iki yaşında bırakılmış bile olsa artmış maloklüzyon riskine işaret eder,emzik alışkanlığının daha uzun sürmesine açık kapanış ve posterior çapraz kapanış eşlik eder,çapraz kapanış alışkanlık durduktan

sonra da daha ısrarcı gibiyken, açık kapanış ve artmış overjet

devam eden alışkanlıkla birlikte görülür.

(60)

 Açık kapanış emzik alışkanlığının sonlamasıyla çözünme eğilimindedir. Geleneksel emzikler ile ortodontik olarak adlandırılan emziklerin karşılaştırılmasında, orofacial

yapılara etkilerinde farkın eğer varsa bile, çok az olduğu

öne sürülmüştür.

(61)

DİŞ HASTALIKLARININ

ÖNLENMESİ

(62)

Diş çürükleri ve periodontal hastalıklar, insanları en yaygın etkileyen bakteriyel

hastalıklar arasında bilinir. Çoğu batı

ülkesinde bu hastalıkların düzey ve

şiddetinde ve sekellerinde azalma

gösterilmiştir.

(63)

 Buna rağmen, milyonlarca çocukta(ve erişkinde), eğer günlük oral hijyen

uygulamaları yapılsa, sistemik ve topikal fluorid uygulansa, sağlam beslenme

uygulamaları sağlansa ve düzenli olarak profesyonel bakıma ulaşılsa birçoğu

önlenebilecek çürük, periodontal hastalık, diş kaybı ve maloklüzyon görülmeye devam

etmektedir

(64)

Bir yüzyıldan daha uzun süredir tıp alanında, prenatal danışmanın bebek bekleyen annelerin bakımının öneminin farkına varılmıştır. Maternal periodontitis mevcudiyeti ile 21 ile 24 haftalık

gebelik süresi ve erken doğum arasında, doğumdaki klinik periodontitis ile preeklampsia arasında ve

annelerin Streptococcus mutans düzeyi ile

çocuklarındaki çürük deneyimi arasında ilişki olduğunu bildiren son çalışmalar ile hamilelik

sırasında kadınların ağız sağlığına gösterilen ilgi canlanmıştır

PRENATAL DANIŞMA

(65)

 Diş hekimleri hamilelik sırasında

kadınların ağız sağlığını tedavi ederek ve bebek ağız sağlığı ve ağız gelişimi ile ilişkili prenatal danışmanlık

sağlayarak bu ilk koruyucu çabaya

önemli katkıda bulunabilirler.

(66)

(67)

RİSK DEĞERLENDİRMESİ

Koruyucu programların tasarlanmasında diğer

bir yenilik risk değerlendirmesi kavramıdır. Diş

hastalığı gelişme riski çocuklar arasında ve her

çocukta zamanla değişir

(68)

 Bu nedenle, yaygın diş hastalıkları için her çocukta risk değerlendirmek ve düzenli

olarak özel risk faktörlerini teşhis etmek, diş hekiminin ağız sağlığı denetimini ve

koruyucu önlemleri daha etkili olarak

bireyselleştirmesine olanak sağlar.

(69)

BİR DİŞ EVİ KURMA

Tüm çocuklar doktorlar, diş hekimleri ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından sağlanan

uygun sağlık bakımını alabilecekleri bir yere

sahip olmalıdırlar.

(70)



Diş evi çocukların ve ailelerinin ihtiyaçlarına

bağlı olarak ulaşılabilir olanakları ve kapsamlı

ağız sağlığı hizmetlerini içermelidir.

(71)

 Sağlık çalışanı çocuk ve ebeveynini

tanımalıdır ve en uygun kooperasyon ve

iletişim için aile ile belli bir düzeyde güven

ve sorumluluk ilişkisi kurmalıdır.

(72)

FLUORİD YÖNETİMİ

Geçmiş son on yılda genel olarak ülkelerde çocuklarda diş çürüğü

yaygınlığında önemli azalmalar

belgelenmiştir. Bu azalmanın tam nedeni

bilinmemekle birlikte, çoğu zaman artan

fluorid kullanımını katkıda bulunan primer

faktörlerden biri olarak belirtmektedir.

(73)

3 mekanizma kabul görmektedir:

Diş yapısının demineralizasyona direncinin artması

Remineralizasyon sürecinin teşvik edilmesi ve

Diş plağının karyojenik

potansiyelinin azalması

(74)

Sistemik Fluoridler

Suların fluoridlenmesi

Beslenmede fluorid takviyesi

Topikal Fluoridler

Fluorid cilası

Evde kullanım için konsantre fluoridler

(75)

DİYET

Bu kısımda diş hastalıkları süreci ve ortam, bakteri ve substrat arasındaki ilişki hakkında bilgi verecektir. Çocuğun yaşamının erken

döneminde, fiziksel büyüme ve gelişimi

arttıracak ve en uygun ağız sağlığı sağlayacak

çevreyi oluşturacak beslenme alışkanlıklarını

oturtmak önemlidir.

(76)

EV BAKIMI

Ağız sağlığı için en uygun ortamı sağlayacak bir programa bebeklikte

başlanmalıdır. Ebeveynler bu programı diş hekimi ve ekibinin sağlayacağı bilgi ve

rehberlik ışığında kendi sorumululukları

olduğu konusunda bilgilendirilmelidir.

(77)

İleriye yönelik rehberlik;

Yaşamının belli bir döneminde çocuğun

ihtiyaçlarına odaklanan proaktif, gelişimsel

tabanlı bir danışma sistemini tarif eden bir

terimdir.

(78)

 İleriye yönelik rehberlik ebeveynlere çocukları hakında konuşma, doğru bilgi alma ve ilerideki bir kaç ay içinde çevre ve büyümenin

çocukların ağız sağlığıni nasıl etkileyeceğini görme şansı verir. Çocuğun ağız sağlığı

üzerinde sonuçları olan ilgili alanlara diş

hekiminin ulaşabilmesini sağlar.

(79)