Kronik Sigara Içen Koroner Arter . . . Hastalarında

Tiirk Kardiyol Dem Arş 2UUI; LY: 41JIJ-4YL

Kronik Sigara Içen Koroner Arter . . . Hastalarında

Agonistlerle lndüklenmiş In-vitro Trombosit Agregasyon Yanıtı

Uz. Dr. Abdi SAGCAN, Doç. Dr. S. Bedii OMAY *, Prof. Dr. Mustafa AKIN**

Alakalp Kalp Hastanesi, *Ege Ttp Fak. iç Hasraftk/an ve **Kardiyoloji A.B.D., i zmir

ÖZET

Amaç: Kronik sigara tçtm m tn rrombosir agregasyonu iizerine etkileriyle

ilişkili

birbirleriyle

çelişen

farkit yaym- lar bulunmakradtr. Bu nedenle

ça!tşnıamızda

kronik siga- ra içiminin koroner arter

ltastalamıda, değişik

agonisr ler- le

indiiktenmiş

in-vitro

tranıbosit

agregasyonu iizerine olan erkilerinin

araşttrtlmast anıaçlandt.

Materyel ve Metod:

Ça!tşnıaya,

klinik ve laboratu var ve- rileri

^sonucımda

karartt angi na p ektoris veya

^{göğiis ağ}

n - St kontrol

edilmiş kararsız

angina pekr01·is r amst

^alnuş

toplam 121 olgu al md

ı.

Bunlardan kronik sigara içen 53 olg u Grup !, sigara içmeyen 68 olgu Grup /!'yi

oluşturdu.

Koroner anjiyografi öncesinde. olgulardan tromhosillen zengin plazma örnekleri in-vitro

koşullarda

adenozin di- fosfat (10

pnıoi!L), kollajetı

(0.6 pgmlml) ve epine frin (20 wnoi!L) ile ayn ayn

karşt!aşttrt!dt. Bolır'ım

Turbidomet- rik Yöntem i kullamlarak

lıer

bir agonist için

oluşturulan

rrombosir agregasyon

eğrilerinden

aktivasyon yiizde

(%)

ve siireleri (sn)

lıesap/andt.

Bulgular: Adenozin dif osfat, kollajen ve epinefrin ile in-

diiklenmiş

in-vitro trombosir agregasyon yamtma ait akli- vasyon yüzdeleri

(strasıyla

p

değerleri:

<0.05 . <0.0001,

<0.0001) ve yan

ll

siireleri Grup /'de

anlanı!t

olarak yük- seklik göstermekteydi (p<0.05 , p<0.05 , p<O.OOOJ ).

Sonuç: Kronik sigara kullanan koroner arter hasta/ann- da , aspirine eklenecek

dalıa

giiçlii amiagreganlar/a yapt- locak klinik

ça!tşmalara

gereksinim

bulunduğu

sonucuna

van/dı.

Atıalıtar

kelime ler: Sigara, koroner arter

^{lıasraltğt,}

from - bosir agregasyonu

Kronik sigara iç imi, koroner ve perife rik arterlerde ateros klerotik proçeslerin

gelişimi

iç in bilinen major ris k faktörle rinden birisidir. Kronik sigara iç iminin he mostatik dengede ö nemli ro lle ri olan

troınbosit fonksiyonları,

e ikosonoid sistem ve

troınboksan

A2 üretimi üzerinde olumsuz etkileri

bulunmaktadır.

Bu olumsuz etkilerin aktif sigara içiminin

yanısıra

pasif içic ilerde de

geliştiği gösteriimiştir (ı).

Alındığı

tarih:

7 Aralık 2000,

revizyon 17 Nisan

200 ı

Yazışına

adresi: Uz. Dr. Abdi

Sağcan,

Gediz cad.

Şakirbey apı.,

9-

1 ı. K:6,

D:

ı6, 35040

Bomova-Izmir

Tır: (0232) 374 2235

Faks:

(0232) 44 ı 6766

E-posıa: [email protected]ın

488

Çalışmamızda, kararlı

angina pektoris (KAP) veya

göğüs ağrısı

kontrol

edilmiş kararsız

angina pektoris (KSAP)

kliniği

b ulunan, koroner anj iyogra fi ile ko- roner arte r

hastalığı kanıtlanmış

olgul arda, kronik s i- gara içiminin

değişik

agonistle rle

indüklenmiş

in- vitro trombosit agregasyonu ile ted avi gereksinimi ve

sonuçları

üzerine olan etkilerinin

araştırılınası amaçlandı.

MA TERYEL ve METOD

Çalışmaya

koroner anj iyografi

yapılmak

üzere

yatırılan

ol- gula

r arasından

klinik ve laboratuvar verileri

sonuc

unda KAP veya

göğüs ağrısı

ko ntrol

edilmiş

KSAP

tanısı almış,

korone

r anjiyografisi sonrası

korone

r arter hastalığı sapta-

nan toplam 121 olgu

alındı.

Bunlardan kro nik

sigara

içen 53 olg u (20 adet/g ün, ort:25 pake t

yılı)

Grup

I, s

igara iç - meyen 68 olgu Grup II'yi

oluşturdu.

Kontrolsüz

lıipertansi­

yon, insülin

kullanımı gerektire

n diabetes

ınellitus,

bö bre k ve

karaciğer

fonksiyon

bozukluğu,

son 3 ayda

geçirilmiş ıniyokard

infark tüsü, son 1

yılda geçirilmiş

se rebrovask ü- ler olay,

göğüs ağrısı

kontro l

edilmemiş

KSAP

kliniği

ve kanama diyatezi bulunan olgular

çalışma dışı bırakıldı

lar.

Olguların tamamı 100-300 mg/gün aspirin, 40-60 mg/ o

ra l nitrat

yanısıra

daha

azı

kalsiyum kanal bloke ri, B bloker, a ngiotensin

dönüştürücü

e nz im inhi bitörü grubu ilaçla rdan birisini

kullanmaktaydılar.

Grupla

ra ait demogra

fik, klinik

ve tedavi bilgileri tablo 1 'de sunulmuştur.

Trombosit

fonksiyonlarının

ölçümü: Tüm o

lgulardan

koroner anjiyog rafi ö

ncesinde, sa

ba

h

aç

karnına,

od

a ısı­

sında, isıirahat halinde, minimal turnike uygulaması

ile bra kiyal ve nden kan

örneği alındı.

Kronik

sigara

içim i a na mnezi bulunan hastalardaki kan

örneğinin

has ta

ne

ye

yaıış

öncesi içite n son sigara da

n sonraki 2 saat iç

inde

alın­ ması sağlandı. Alınan

9

cc.

ka

n örneği, içinde 1 cc.

%3.8'1ik sodyum sitra

t bulunan özel plastik tüple re konul- du.

Oluşan karışıın

200 g

.'de

ve 1 5 dk.

süreyle santrifüje edilere

k,

troınbositten zengin

plazm a örne kleri elde edild i.

Bu örnekler daha sonra

in-vitro koşullarda

adenozin d

i

fos- fa t (ADP, 1

Opınoi/L),

kollaj e

n

(0.6pgm / ml) ve cpinefrin lc (20pmol/L)

ayrı ayrı karşılaştırıldı. Troınbositlerin

agrege

oldukları

p lazm adaki optik dansite

değişikliği esasına

d a-

yalı

olarak

çalışan

Bohr'un Turbido me trik Yönte mi kull a-

nılarak trenıbosit

agregasyon

eğrileri oluşturuldu.

Elde

edilen

eğriler

özel mil ime

trik kağıtlara

kaydedildi.

Her

bir

agonist

iç

in

oluşan

agrega syon

eğrisinin

am plitüd (% akti-

vasyon) ve süre

le

ri (saniye )

hesaplandı. Ayrıca

koroner

A. Sağcan ve ark.: Kronik Sigara içen Koroner Arter Hastalannda Agonistlerle indiik/enmiş in-vitro Trombosit Agregasyon Yanrif

anjiyografi öncesi, olguların bazal aktive pıhtılaşma süre- leri (ACT/saniye) ile fibrinojen, trombosit sayıları ve kan lipit profilleri belirlendi.

İstatistiksel değerlendirme: İstatistiksel analizler için pri- mer paket programı kullanıldı. Parametrelerin değişkenli­

ğine göre Sıudenı ı testi ve Chi-kare testi uygulandı. Tüm bulgular için ortalama ve standart sapma değerleri kulla- nıldı ve p<O.OS değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

BULGULAR

Gruplar

arasında

c insiyet ve fonks iyonel kapasite

açısından

fark yoktu (p>0.05). Sigara içen korone r arter

hastalarının yaş ortalamaları anlamlı

olarak dü-

şüktü

(p<0.05).

Kararlı

angina pektoris ve KSAP

açısından

gruplar

arasında anlamlı

fark saptanmaz- ken (p>0.05), hipertansiyon ve

geçirilmiş

miyokard infarktüsü

oranları

Grup I'de

anlamlı

olarak yüksekti (p<0.05). Gruplar

arasında kullanılan

ilaç tedavileri

açısından farklılık saptanmadı

(p>0.05) (Tablo 1 ).

Lezyonlu damar

sayısı

ve segmenter duvar hareket

bozukluğu açısından

benzerlik bulunmakla birlikte (p>0.05), sol ventrikül ejeksiyon fraks iyonu Grup I' de

anlamlı

olarak

düşüktü

(p<O.OO l ). Revas külari- zasyona yönelik toplam

girişim

(korone r bypass, PTCA, stent) veya PTCA stent

uygulaması oranı

Grup I'de, medikal tedavi gereksinimi G rup II'de an-

lamlı

olarak

fazlaydı

(p=O.O 1 1, P=0.05, P=O.O 15).

Her 2 grupta CABG gereksin imi ile PTCA (stent uy- gulanan olgularda

işlem

öncesi

darlık oranları, işlem başansı

ve

işlem sonrası

rezidü

darlık oranları

ve 6.

aydaki res te noz

oranları açısından anlamlı

fark bu-

lunmamaktaydı

(p>0.05) (Tablo 2).

Bazal ACT, fibrinojen, total kolesterol, LDL koles- terol ve triglise rid

değerleri açısından

gruplar

arasın­

da

farklılık

saptanmazken (p>0.05), Grup l 'de trom- bosit

sayısı anlamlı

olarak yüksek, HDL koleste rol düzeyi

anlamlı

olarak

düşüktü

(p<0.05) (Tablo 3).

ADP, kollajen ve epinefrinle

uyarılmış

in-vitro trom- bosit agregasyon

yanıtma

ait aktivasyon yüzdeleri Grup l'de

anlamlı

olarak yüksekti

(sırasıyla

p

değer­

le ri: <0.05, <0.0001, <0.0001 ). Her 3 ago niste ait ag- regasyon

yanıt

sürel eri yine Grup I'de

anlamlı

o larak yükseklik g ös termektey di (p<0.05, p<0 .05, p<O.OOOJ) (Tablo 4). Her 2 grupta agonistlerle

oluş­

turulmuş

trombosit agregasyonunun aktivasyon yüz-

Tablo ı. Olgulara ait demografik ve klinik özellikler Grup 1 Grup ll p

n=53 n=68

Yaş 51±8 58±10 <0.0001

Cinsiyet

Erkek 47 (%88) 50 (%74) NS

Kadın 6(%12) 18(%16) NS

Fonk. Kapasite

sınıf I 27(%51) 38(%56) NS

sınıf II 22(%42) 29 (%43) NS

sınıf III 4(%7) ı (%1) NS

Klinik

KAP 22(%42) 23(%34) NS

KSAP 31(%59) 45(%66) NS

Daha önce Mİ 39(%73) 36(%53) <0.05 Hipertansiyon 28(%53) 20(%29) <0.05

Kullanılan ilaç

Ni ı rat 53(%100) 68(%100) NS Aspirin 53(% 100) 100(%100) NS B bloker 17(%32) 16(%24) NS ACEİ 10(%19) 17(%25) NS Ca-blokcr 20(%38) 23(%34) NS Mi: Miyokard infarktiisii, ACEi: Angiatensin konveriing emim

inlıibitörii. NS: p>0.05

KAP: Kararlr angirta pektoris, KSAP: Karar.1·rz angina pektor·is

Tablo 2. Olgulara ait anjiyografik ve revaskülarizasyon özel- likleri

Grup I Grup II p Lezyonlu damar sayısı

1 damar 25(%47) 33(%48) NS

2 damar 15(%28) 25(%37) NS

3 damar 13(%25) 10(%15) NS

DHB 31 (%59) 29(o/o43) NS

LVEF(%) 49±9 55±8 <0.0001

Öneri

PTCA stent 39(%73) 37(%54) =0.05

CABG 10(%19) 13(%19) NS

Tıbbi 4(%8) 18(%27) <0.05

Total girişim 49(%92) 50(%72) =0.01 PTCA (stent uygulamasında)

İÖ darlık 91±11 88±10 NS

iS darlık 15±5 13±8 NS

6.ayda restenoz 13(%34) 10(%28) NS DHB: Duvar.Jıa,reket bowklı!ğu,,LVEF: Sol vemrikiil ejeksiyon (raksiyonu, 10: Işlem öncesi. IS: Işlem sonrasr. NS: p>0.05

terol ve trigliserid

değerleri arasında

korelasyon göz- lenmedi (p>0.05).

TARTIŞMA

Sigaranın

trombosit agregasyonu üzerine olan etkile-

riyle

ilişkili sonuçları

birbirleriyle

çelişen farklı

ya-

1 urK l\ara1yo1 uern11.rş ~vv1. f.Y. 'Too-.,-7L

Tablo 3. Olgulara aitlaboratuvar özellikleri

Grup I Grup II p

Bazal ACT (sn) 101±22 105±15 NS Tromb. sayısı

(X 10³/ınl) 259±80 230±63 <0.05

Kolesterol (nıg!dl)

Total 248±51 238±37 NS

HDL 33±13 47±1 ı <0.0001

LDL 152±28 148±20 NS

Trigliserid (ıııg!dl) 235±62 220±26 NS Fibrinojen (ıııg!dl) 231±50 217±46 NS NS:p>0.05

Tablo 4. Agonistlerle oluşan in-vitro tranıbosit agregasyon

yanıtı

Grup I Grup ll p

ADP

Aktivite(%) 39±15 34±12 <0.05 Süre (sn) 177±147 133±78 <0.05 Kollajen

Aktivite(%) 46±33 24±21 <0.0001 Süre(sn) 465±184 405±138 <0.05 Epinefrin

Aktivite(%) 29±13 21±1 ı <0.001 Slire(sn) 362±133 264±120 <0.0001

trombosit agregasyonunu

arttırdığı, bazı çalışmalar­

da ise

azalttığı

belirtilmektedir

(2).

Ateroskleroz geli-

şimindeki

rolü kesin olarak

kanıtlanmış sigaranın

olu msuz etkile ri damar duvar endoteli, trombositler, oksidatif sis tem , koagulasyon sistemi ve hatta lipit profili üzerinde

olmaktadır. Sigaranın

trombositler üzerine olan etkileri, daha çok

sağlıklı

bireylerde

araştırılmış

olup, koroner arter

hastalığı tanısı

kesin-

leşmiş

olgulardaki etkileriyle

ilişkili araştırma sayısı

daha

sınırlı kalmıştır.

Bu durum

çalışmamızın çıkış noktasını oluşturmuştur.

Kronik s igara içen

olguların

koronerlerinde, aterosk- lerotik plak olsun veya

olmasın,

bazal veya nitrogli- serinle

uyarılmış

vazodilatasyon

yanıtı anlamlı

ola- rak

azalmaktadır (3).

Y ine bu

olguların

brakiyal ar- terlerine uygulanan 5

dakikalık

geçici oklüzyon son-

rası

(pressu re-cuff occ lusion)

gelişmesi

gereken

akım aracılı

(flow-mediated) çap

artışı,

sigara içme- yen olgulara oranla

anlamlı

derecede az

olmaktadır.

Periferik bir arterde saptanan bu patoloj ik bulgu, ço-

ğu

kez

bozulmuş

koroner

akıma

paralellik göster-

ınektedir (4).

Kronik sigara içen olgularda, bradiki- nin ve kals iyum iyonoform ile

uyarılınış

EDRF

salı­

nımı (S)

ve

troınbositlerden salınan

nitrik oksit dü- 490

zeyleri de

(6) anlamlı

olarak

azalmaktadır.

Sonuçta

gelişen

vazomotor fonksiyon

bozukluğu,

koroner ar- ter

hastalığı gelişimi yanı sıra

kan

basıncı artışına (7) katkıda bulunmaktadır. Çalışmamızda,

kronik sigara içen

hastalarımızda

hipertansiyon

sıklığının anlamlı

derecede

^arttığı

ve bu bulgunun literatürle uyumlu- luk

gösterdiği

belirl endi.

Sigara içimi

sonrası plazmanın

oksidatif özelliklerin- de

değişikler olmaktadır.

Bu olgularda antieks idan E vitamini düzeyinin

azaldığı,

konjuge diene, serbest

yağ

asidi ve lipit

hİdroperoksit

düzeylerinde

artış gözlendiği

belirtilmektedir. Sigara içimini takiben dakikalar içinde lökos itlerin damar

duvarına yapış­

masında

ve lökosit-tromb osit

agregatlarının oluşu­

munda

artış

meydana gelmektedir. C vitamini suple- mantasyonu ile

yapışma

ve agregat

gelişimi

azal-

maktadır (8,9). Çalışmaya alınan

her iki gruptaki ol-

guların

hiçbirisi antieksidan ilaç

kullanmadığından,

alt gruplar

oluşturularak

bir

karşılaştırma yapılmadı.

Yoğun

s igara içen

sağlıklı

bireylerde, içmeyen bi- reyl erle

kıyaslandığında

eritrosit,

troınbosit,

total ko- lesterol ve trigliserid seviyelerinin

farklılık

göster-

mediği; başka

bir

çalışmada

ise ADP ile

uyarılmış

trombosit ag regasyonu ile HDL kolesterol

düşüklü­

ğü,

epinefrinle

uyarılınış

trombosit agregasyonu ile trigliserid düzeyleri

arasında

kore lasyonun bu lundu-

ğu

ve sonuçta

bozulmuş

lipi t profilinin trombosit re- aktivitesini

arttırdığı belirtilmiştir (10,1 1). Çalışma­

mızda,

kronik sigara içen grupta, trombosit

sayısı anlamlı

olarak fazlayken, HDL kolestero l düzeyi dü-

şüklüğü dışında,

kan lipit profi li

açısından anlamlı

bir fark gözlenmedi.

Ayrıca,

her 3 agonist ile

oluşan

in vitro trombosit agregasyon

yanıtı

ile total, HDL, LDL kolesterol ve trigliserid düzeyleri

arasında

an-

lamlı

bir

ilişki saptanmadı.

Kronik sig ara içen olgularda koagulasyon sisteminde de

değişiklikler olmaktadır. Ilıınlı

hipe rtans iyonu olan, sigara içen ve koroner arter

hastalığı

bulunma- yan 10 hastada euglobin

pıhtı

erime

zamanı

(euglo- bin clot lysis

tiıne)'nın

hafifçe

yükseldiği,

doku plaz- minojen aktivatörü, vonWillebrand Faktör ve fibri- nojen düzeylerinin

değişınediği gösterilmiştir.

B ir

başka çalışınada

ise, kronik s igara içen o lg ularda

plazm inojen aktivatör inhibitör-1 (PA I-1) a ntigen

düzeylerinin an lamii olarak

arttığı

ve plazma P AI- l

antige n ve PAl aktivitesinin pake t

yılı

s igara içimiy-

le korelasyon

gösterdiği saptanmıştır

(

^{12- 14).} Çalış-

A. Sağcan ve ark.: Kronik Sigara İçen Koroner Arter Hastalannda Agonist/erle indiik/enmiş İn-vitro Trombosil Agrega.syon Ya11111

mamızda,

kronik sigara içen grupta basa) ACT

değe­

ri daha

düşük,

kan fibrinojen se viyesi daha yüksek

saptanmasına karşın,

bu fark istati stiksel olarak an-

lamlılık

gös termemekteydi.

Ayrıca

fibrinojen düzeyi ile agonis tlerle

indüklenmiş

trombosit agregasyon

yanıtı arasında anlamlı

bir

ilişki

gözlenmedi.

Sağlıklı

sigara içic ilerinde, in-vivo spontan

treın­

bos it agregat

sayısının anlamlı

olarak

arttığı,

bu

artı­

şın yaş, kadın

c ins iyet, fibrinoje n, vonWillebrand Faktör dü zeyi ve sigara içim sürel eriyle korelasyon

gösterdiği saptanmıştır.

Bu küçük spontan agregatlar Gpllb/IIla reseptör bloke rieri ile inhibe edilebilir- lerken, Gplb rese ptör blokerieri ile inhibe edileme- mektedir. Sigara içen o lg ulardaki trombositler, in- vitro

koşullarda

da herhangi bir uyarana dah a fazl a

yanıt

verme kte, yani daha

duyarlı

hale gelmektedir

(15-18).

Sigara içen olg ularda,

troınbosit

reaktivites indeki ar-

tışın farklı

ve kompleks mekanizmatarla

ilişkili

ol-

duğu düşünülmektedir.

Nikotin infüzyonu , kollajen ile

indüklenmiş troınbosit

agregasyon

yanıtını

etkile- memektedir. Bu nedenl e trombosit agragsyonu

artı­

şında

seko nder

mekanizmaların

etkili

olduğu

ile ri

sürülmüştür (19).

Sağlıklı

bireylerde, iki adet

ardışık

sigara içimini ta- kibe n geçici lökosit

sayısı

ve nötrofil aktivasyonu a r-

tışı

gözlenirken, nötrofil elastaz, so lubl inte rsellüler adezyon molekülü (siCAM) , von Wi llebrand Fakt ör düzeyleri ve trombos it

sayıları değişmemektedir.

Kronik s igara içen olgularda trombosit tromboksan

Aı

ve 5-HT2A reseptör dansitesi

anlamlı

olarak art- makta, ancak reseptör

duyarlılığı değişmemektedir (13,20,21).

Preagregatuvar

troınboksan Aı artışına

trombos it p-sele ktin ve plazma cp-selektin düzeyi

artışı eşlik

etme ktedir

(22).

Beta-tromboglobulin, trombos it faktör-4, 6 keto PGF

ıa.

düzeyle ri

değişme­

ınekı

e, trombos it cGMP ve plazma c AMP düzeyle ri

anlamlı

olarak

azalmaktadır.

Sigara içen olgularda 100 mg/gün as pirin ile ADP

aracı lı

trombosit agre- gasyonunun blo ke

edildiği,

anca k tro mbosit alfa gra- nüll erinde n ex prese edile n cp-sele ktin seviyelerinin yeterince

azaltılamadığı

belirtilmekte dir. Kron ik s i- gara içen olgul arda , 40mg/gün nif edipin tedav is i ile agonistlerle

indüklenmiş

trombosit agregasyon

yanı­

tı değişmemektedir (22-25).

Kronik s igara içen olgu-

larımızda

100-300 mg/gün aspirin

kullanımının,

sa-

nefrinle de

oluşan

in-vitro trombos it agregasyonunu yete rince

engelleyemediği

dikkati çekti.

Kronik sigara içen ve koroner arter

hastalığı

bulun-

ınayan

bireylerde

yapılmış

olan bir

çalışmada,

yeni

içiimiş

s igara ile ADP, kollajen ve trombos it akti ve edici faktör

aracılı

in-v itro

troınbosit

agregasyon ya-

nıtının değişınediği saptanmıştır. Kararlı

angina pek- toris

tanısı almış,

sigara içen ve 325 mg/gün aspirin verilmekte olan 12 olguda ise

troınbinle indüklenıniş troınbosit

agregasyon

yanıtının anlamlı

oranda

arttı­

ğı belirtilmiştir (16,26). Çalışmamızda

kronik sigara içen

olguların

trombositlerinin in -vitro

ortaında

ADP, kollaj en ve epinefrine, içmeye n olgularl a

kı­ yaslandığında anlamlı

oranda faz la agregasyon

yanı­

tı gösterdiği

gö zle ndi.

Yanıt artışı

agregasyohun hem amplitüdü (%) hem de s üre si iç in söz konusuydu.

Topla m

girişim

(CABG, PTCA±stent) gere ks inimi sigara içen olgularda,

tıbbi

tedav i gere ksinimi ise iç- meyen olg ularda

anlamlı

oranda fazl a bulundu.

G rupla r

arasında işlem başarısı

ve

işlemden

6 ay sonraki res te noz

oranları açısından farklılık

gözlen- medi ve

sonuçlarımızın

Violaris ve

arkadaşlarının (27) yapmış olduğu çalışmanın sonuçlarıyla

uyumlu- luk

gösterdiği

dikkati çekti.

Sonuçta kronik sigara içen korone r arter

hastalarında

antiagregan tedaviye

rağmen

in -vitro trombosit agre- gasyon

yanıtı anlamlı

o lara k

artmaktadır.

Bu olgu- lard a

girişimsel işlem başarısı

ve restenoz

hızının

in- vitro trombosit ag regasyon

artışından etkilendiği

gözlenmeme kle birlikte, in-vivo trombos it agregas- yon

yanıtı

ile

işlem başarısı

ve restenoz

oranları

ara-

sındaki ilişkiyi araştıran

ilave

çalışınalar

gerekmek- tedir.

Ayrıca,

koroner arter

hastalığının gelişiminde tartışmasız

major risk faktörü olan

sigaranın bırakıl­

ması,

aspirine ek ol arak ve rilecek antiagreganlarla klin ik

sonuçları araştıracak çalışmalara

gerek si nim

bulunduğu

sonuc una

varıldı.

KAYNAKLAR

1.

KritzH, Sinzinger H: Passive snıoking, platelet functi- on and atherosclerosis. Wien Klin Wochhenschr 1996;

108:582-8

2. Sharp DS, Benowitz NL, Bath PM et al: Cigarettc

snıoking sensitizes and desensitizes impedancc-measured

ADP-induıced platelet aggregation in whole blood.

Throınb Hacmost I 995; 74:730-5

J:

1 urk K.aratyot uern 11rş L.vvı; ~"Y. "too---,.:::n.

arterial vasodilato r function . Circulatio n 1995;

92:

1094- 100

4. Corretti M C, Plotnick GD, Vogel RA: Smoking cor- relates with

flow-ınediated

brachial artery vasoactivity but not cold pressor vasoactivity in men with coronary artery disease. Int J Card Imaging 1998; 14:

ı

1-7

S. Higman DJ, G reenhalg h RM, Powell JT: Smoking impairs

endotheliuın-dependent

relaxation of

saphenous

vein. Br J Surg 199 3; 80: 1242-5

6. lkedo H , Takajo Y, Murohara T et al: Plate l et-deri- ved nitric oxide and risk factors. Hypertension 200 0;

35:904-7

7 . Rigotti NA, Pasternak RC: Cigarette smoking and co- ronary heart disease:risk and management. Card iol Clin 1996; 14:5

ı

-68

8. Blache D: ln volvement of hydrogen and lipid peroxides in acute tobacco smoking-induced platele t hyperactivity.

Am J Physiol; 268(2Pt 2): H679-85

9. Lehr H A, W eyrich AS, Saetzler RK et al: Vitamin C blocks inflammatory platelet-activating factor mimetics created by cigarette smoking. J Clin lnvest 1 997; 99:2358-

64

10. Maly J, Pecka M, Vodickova L et al: Changes in the activity of thro mbocytes by

smoking.

Kralova 1 990;

33(3):325-33

ll. De Padua Mansur A, Caramelli B, Via nna CB, Chamone D, Ramires JA: Smoking and lipoprotein

ab-

normalities on platelet aggregation in coro nary heart disea- se. Int J Cardiol 1997; 62:1 5 1-4

12. Gleerup G, Winther K: Smoking furher increases platelet activity in patients with

·mild

hypertension. Eur J Clin Jnvest 1996; 26:49-52

13. Blann AD, Kirkpatrick U, Devine C, Naser S, McCollum CN: The influence of acute smoking on leu- cocytes, platelets and

endothe1iunı.

Atherosclerosis 1 998;

141: ^ı

33-9

14. Simpson AJ, Gray RS, Moore NR, Booth Na: The effects of chronic

snıoking

o n the fibrinolytic potential of

plasnıa

and platelets. Br J Haematol 1 997 ; 97:208-1 3 lS. Riva! J, Riddle JM, Stein PD: Effects o f chronic smoking on platelet function. Thromb Res 1987; 45:75-85 16. Taylor RR, Sturm M, Vandongen R, Strophair J , Beilin LJ: Whole blood platel et aggregation is not affec- ted by cigarette

snıoking

but is

sex-related. Clin

Exp Phar-

ınacol

Physiol 1987;

14:665-71

492

17. Fusegawa Y, Goto S, Handa S, Kawada T, Ando Y:

Platelet spo ntaneous aggregation in platelet-rich plasma is increased in habitual

snıokers.

Thromb Res

1

999 ; 93:27 1-

8

18. Fusegawa Y, Handa S: Pl atelet aggregation induced by ADP or epinephrine is enhanced in habitual

^snıokers.

Thromb Res 2000; 97:287-95

19. Nowak J , Andersson K, Benthin G , Chen J , Karl- berg KE, Sylven C: Effect of nicotine infusion in humans on platelet aggregation and urinary excretion of a major thromboxane

nıetabolite.

Acta Phys io l Scand

ı

996;

ı

57:10

ı

-7

20. Modesti PA, Abbate R, Gensini GF, Colella A, Neri Serneri GG: Plate let

Tlıromboxane

A2

Receptoı·s

in Ha- bitual Smokers. Thromb Res 1989; 55: 195-201

21. Markovitz JH, Tolbert L, Winders SE: Increased

serotonin receptor density

and platelet GPITb/llla activati- on amo ng

snıokers.

Arteriseler

Tlıronıb

Vasc Bio l 1 999;

19 :762-6

22. Pernerstorfer T, Stohlawetz P, Stummvoll G et a l:

Low-dose aspirin does not lower in vivo platelet activatio n in healthy

snıokers.

Br J Haematol l 998; 102 : 1229-31 23.

Nakashiına

Y, Kawashima T, Nandate H, Yashiro A, Kuroiwa A: Sustained-release nife dipine (nifedi pi- ne_ L) suppresses

plasnıa tlıromboxane

8 2 and 6-keto prostoglandin Fl alpha in both young

nıale snıokers

and nonsmokers. Am Heart J 1990 ; 1 19: 1267-73

24. Ra ngemark C, Wennmalm A:

Snıoke-derivcd

nitric oxide and vascular prostacycl in are unable to counteract the platelet effect of increased

tlıromboxane

f ormatian in

lıealthy

female smokers. Clin Physio l 1 996; 16:301- 1 5 2S. Weber AA, Liesener S, Schanz A, Hohlfeld T , Schror K: Habitual smok ing causes an abnormality in platelet thromboxane A2

metabolisın

and resul ts in an al- tered suspectibility to aspirin effects. Platelets 2000; 1 l:

177-82

26. Hung J ,

Lanı

JY , Lacoste L, Letchacovs ki G: Ciga- rette

sınaking

acutely increases platelet

thronıbus

form ati- on in patients with co ronary artery di sease taking asp irin.

Circulation 1 995; 92:2432-6

27. Violaris AG, Thury A, Regar E, Melkert R, Ser-

ruys PW: Influence o f history of

snıoking

on short term

(six nıonth)

elinical and ang

iographic outcoıne

after suc-

cessful coronary angio plasty. Heart 2000; 84 :299-306