AYLIK EMTİA BÜLTENİ İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ

(1)

 Ekim ayında IMF, küresel ekonomiye ilişkin risklerin arttığını belirterek büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmiştir.

IMF küresel ölçekte uygulanan para politikalarının ekonomik aktiviteyi destekleyici nitelikte olduğunu ve önümüzdeki dönemde de bu sürecin devam edeceğini belirtmiştir. Nitekim son aylarda, Avrupa Merkez Bankası (ECB) sorunlu ülkele- rin tahvillerini almaya başlayacağını, üçüncü tur varlık alımına başlayan Fed düşük faiz politikasının 2015 yılı ortalarına kadar sürdürüleceğini ve Japonya Merkez Bankası da varlık alım programını genişlettiğini açıklamıştır. Gelişmekte olan ülkelerin merkez bankaları da para politikalarında gevşetici yönde hareket etmektedir.

 Bu durumun küresel likidite koşulları açısından olumlu bir görünüm çizmesine rağmen Euro Alanı’nda borç krizi sürerken ABD’de kamu harcama kesintileri ile vergi indirimlerinin sona ermesinin neden olabileceği “mali uçurum”a ilişkin endişe- ler artmaktadır. Euro Alanı’nda ekonomik durgunluğun daha fazla ülkeye yayıldığı izlenirken, Japonya’dan gelen veriler genel olarak olumsuz bir görünüm sunmaktadır. ABD ekonomisi ise ılımlı bir şekilde ilerleme kaydetmektedir. Yakından takip edilen Çin ekonomisinde, son aylardaki yavaşlama sinyallerinin ardından yakın dönemde açıklanan verilerin daha olumlu bir tablo çizdiği izlenmektedir.

 Ekim ayında emtia fiyatları küresel büyümeye ilişkin endişelerin artmasının etkisiyle genel olarak önceki aya göre aşağı yönde seyretmiştir. Enerji grubunda fiyatların Ekim ayında Eylül ayına kıyasla %2,4 gerilediği görülmektedir. Enerji dışı emtia fiyatları ise, daha sınırlı bir düşüş kaydetmiştir. Tarım fiyatlarında daha çok yağ alt grubundaki gerilemenin etkisiyle ılımlı bir düşüş gözlenmiştir. Metal fiyatları ise, değerli metal fiyatlarındaki yukarı yönlü hareketin desteğiyle sınırlı artış kaydetmiştir.

EMTİA FİYAT ENDEKSLERİ (2005=100)

AYLIK EMTİA BÜLTENİ

İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ

HATİCE ERKİLETLİOĞLU

50 100 150 200 250

Eki.05 May.06 Ara.06 Tem.07 Şub.08 Eyl.08 Nis.09 Kas.09 Haz.10 Oca.11 Ağu.11 Mar.12 Eki.12

Enerji

50 100 150 200 250

Enerji Dışı

50 100 150 200 250

Tarım *

50 150 250 350 450

Metal

Metal * Değerli Metal

(2)

EMTİA PİYASALARINDA SON GELİŞMELER

 Suriye’de karışıklığın sürmesine ve Kuzey Denizi’nde üretimin düşmesine rağmen Ekim ayında petrol fiyatları gerilemiştir.

Kısa vadeli bir bakışla değerlendirildiğinde, jeopolitik sorunlar ile petrol ürünleri piyasasındaki sıkı koşulların petrol fiyatla- rına destek verdiği görülmektedir. Öte yandan küresel büyümenin yavaşlayacağına yönelik bekleyişlerin ağırlık kazanması- nın ve arz koşullarının orta vadede olumlu bir görünüm sunmasının etkisiyle ham petrol fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskı hafiflemektedir. Doğalgazda ise aşırı stok seviyelerinin ılımlı düzeylere gerilemesiyle fiyatlar artmıştır.

 Uluslararası Petrol Ajansı (IEA), yayımladığı “2012 Dünya Enerji Görünümü Raporu”nda ABD’nin petrol üretiminde 2017 yılı itibarıyla Suudi Arabistan’ı geride bırakabileceğini belirtmiştir. Raporda ayrıca, ABD’nin petrol ithalatının sürekli düşüş kaydedeceği ve 2030 yılı itibarıyla net petrol ihracatçısı bir ülke olabileceği ifade edilmiştir. Doğalgaz alanında da, ABD’nin Rusya’yı geride bırakarak 2015 yılına kadar en büyük üretici ülke olabileceği tahmin edilmektedir. Raporda özellikle ABD’ye yönelik tahminlerin küresel enerji haritasında önemli değişiklikler yaratabileceği değerlendirilmektedir.

 Demir cevherinde Çin’in talebi fiyatlar üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Ekim ayında demir cevheri fiyatında yaşanan artışta, demir-çelik üretimindeki artıştan ziyade stoka yönelik talebin etkili olduğu düşünülmektedir.

 Ilımlı talep koşullarının etkisiyle diğer endüstriyel metallerin fiyatları genelde aşağı yönlü seyretmektedir. Bu alanda faali- yet gösteren küçük ve orta ölçekli firmaların, metal fiyatlarındaki düşüş eğilimi nedeniyle önümüzdeki dönemde yatırımla- rını azaltabilecekleri ileri sürülmektedir. Dünya Bankası’nın Çin’e dair büyüme tahminini düşürmesi ve Euro Alanı’ndaki sorunların çözümünün kolay olmayacağına yönelik değerlendirmeler, endüstriyel metallerin fiyatlarında önemli ölçüde düşürücü etkide bulunmaktadır. Bu nedenle, Çin ekonomisinden gelecek olumlu işaretlerin fiyatların yönü üzerinde belirleyici olacağı düşünülmektedir.

 Alüminyumda fiyatların halen yüksek olması nedeniyle piyasanın dengelenmesi için gerekli olan kapasite azaltımları başla- mamıştır. Arz fazlasının önümüzdeki yılda da devam edeceği tahmin edilmektedir.

 Çinkoda stokların yüksek düzeyinin fiyatlar üzerinde baskı yarattığı belirtilmektedir. Nikel fiyatlarının yeni arz projelerinin ertelenmesinin etkisiyle önümüzdeki dönem yükseliş kaydedeceği tahmin edilmektedir.

 Eylül ayında yükselen altın fiyatları Ekim ayında dalgalı seyretmiş ve aylık bazda yaklaşık aynı kalmıştır. Merkez bankaları- nın parasal gevşeme programlarının fiyatlanmış olması ve altın fiyatları üzerinde oluşan teknik satış baskısı, fiyatları aşağı yönlü etkilemektedir. Küresel ekonomide giderek artan ve yaygınlaşan durgunluk göstergeleri ile gevşek para politikası uygulamaları, altının enflasyondan korunma aracı olarak öneminin azalmasına neden olmaktadır. Öte yandan, küresel likiditenin bollaşması, merkez bankalarının altın talebinin güçlü olması ve reel faizlerin düşük düzeylerde seyretmesi de altın talebini destekleyici unsurlar olarak değerlendirilmektedir.

 Güney Afrika’da maden işçileri ile maden şirketleri arasında yaşanan gerginlikler platin ve paladyum gibi metallerin üreti- mini olumsuz etkilemektedir.

 Eylül ayında yüksek düzeylerde seyreden tahıl fiyatları Ekim ayında gevşemeye başlamıştır. Ancak, düşük stok düzeyleri, bazı bölgelerde hakim olan olumsuz hava şartları ve dış ticarette artan korumacılık eğilimi dikkate alındığında tahıl fiyatla- rında önemli bir düşüş yaşanmayacağı tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, belirli tahıl ürünlerinde kısa ve orta vadede arz yönlü olumsuz gelişmeler nedeniyle hızlı yükselişler yaşanabileceğini de not etmek gerekmektedir. Mısır, pirinç ve buğday gibi tahıl ürünlerinde stok/kullanım oranı her ne kadar yükselerek 2007-2008 ortalamasının üzerine çıkmış olsa da halen uzun dönemli (1981 - 2011) ortalamasının altında bulunmaktadır.

 ABD’de etanol üreticileri ile yem üreticilerinin talebindeki artışın stoklar üzerinde baskı yaratarak mısır fiyatlarında önü- müzdeki dönemde artışa yol açabileceği tahmin edilmektedir. Küresel stoklardaki artışın etkisiyle pamuk ve şeker fiyatla- rında ise önemli bir artış yaşanmayacağı değerlendirilmektedir. Bu yaz yaşanan kuraklığın ve yem piyasasında mısırın yeri- ne buğdaya yönelik talebin artmasının etkisiyle buğday fiyatlarında yukarı yönde bir hareket izlenebileceği ifade edilmektedir.

 ABD’de ürün hasadının olumlu olması ve Brezilya’da iyimser bekleyişlerin hakim olması, soya fasulyesi ve soya yağı fiyatla- rı üzerinde baskı yaratmıştır. Nitekim soya yağında fiyatlar, aylık bazda %8,4 oranında gerilemiştir.

(3)

 Enerji fiyatlarında önümüzdeki dönemde yukarı ve aşağı yönlü riskler bulunmaktadır. İran başlığında gerilimin tırmanması ve Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından geçişe kapatılması benzeri jeopolitik risklerin gerçekleşmesi, petrol fiyatlarında bir sıçrama yaratabilecektir. Küresel ekonomide yaygınlaşan durgunluk emareleri ve özellikle Çin’in petrol talebindeki gerileme ise, enerji fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilecektir. ABD’nin ülke içinde akaryakıt fiyatlarını düşürmek üzere stratejik petrol rezervlerini kullanıma açması ihtimali de petrol fiyatlarını geriletebilecek bir diğer gelişme olacaktır.

 Çin’in ekonomisini hızlandırmak için açıkladığı yatırım programının içeriğine ve gidişatına bağlı olarak endüstriyel metallerde hareketlenme yaşanabilecek olsa bile, küresel talepteki yavaşlama ve üretimdeki kapasite fazlası nedeniyle metal fiyat- larında yukarı yönlü bir eğilim oluşması beklenmemektedir. Likidite bolluğu dolayısıyla değerli metallerde ise genel olarak spekülatif yükselişlerin sürmesi beklenmektedir.

 Tarımsal fiyatlarda uzun dönemli beklentiler aşağı yönlü olsa da son çeyrekte ve 2013’ün ilk çeyreğinde güney yarımküre- deki iklim koşullarının kısa vadede belirleyici olacağı, olumsuz hava koşullarının fiyatları yükseltebileceği düşünülüyor.

 Parasal genişleme ile başlayan yukarı yönlü fiyat hareketlerinin devamlılığı, önümüzdeki aylarda küresel ekonomideki seyirle ilişkili olacaktır. Durgunluğun derinleşmesi ve talepteki muhtemel düşüşler, emtia fiyatlarında muhtemel gerileme- ler yaratabilecektir. Öte yandan yine parasal genişleme ile bağlantılı olarak riskli varlıklarda spekülasyonun artması, emtia piyasalarında da belirsizliği ve volatiliteyi yükseltebilecek bir faktördür.

EMTİA FİYATLARI: Gerçekleşme ve Tahminler EMTİA PİYASALARINDA BEKLENTİLER

2000- 2004

2005-

2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2020

Enerji

Ham Petrol $/varil 29 70 79 104 106 106 107 107 108

Kömür $/ton 33 72 99 121 95 100 95 90 95

Doğalgaz $/milyon btu 5 7 4 5 3 4 4 5 6

Tarım

Kakao cent/kg 141 211 313 298 240 235 230 230 225

Kahve cent/kg 157 281 432 598 425 420 415 400 390

Çay cent/kg 164 214 288 292 275 270 270 269 268

Soya Yağı $/ton 463 826 1.005 1.299 1.250 1.200 1.100 1.050 1.025

Mısır $/ton 99 155 186 292 300 270 255 250 240

Pirinç $/ton 200 425 489 543 550 520 510 500 490

Buğday $/ton 168 294 224 316 310 290 280 270 272

Kırmızı Et cent/kg 213 271 335 404 410 410 360 315 325

Beyaz Et cent/kg 145 173 189 193 207 201 201 201 204

Şeker cent/kg 17 29 47 57 48 45 40 38 37

Tütün $/ton 2.822 3.381 4.333 4.485 4.330 4.200 4.100 4.000 3.800

Tomruk $/metre küp 278 397 429 485 450 455 461 475 500

Pamuk cent/kg 123 137 228 333 200 210 215 220 225

Kauçuk cent/kg 104 229 365 482 335 330 325 320 310

Metal

Aluminyum $/ton 1.498 2.269 2.173 2.401 2.000 2.350 2.500 2.600 2.775

Bakır $/ton 1.919 5.925 7.535 8.828 7.900 8.500 8.000 7.000 6.300

Altın $/troy ons 327 718 1.225 1.569 1.650 1.600 1.400 1.200 1.075

Demir Cevheri $/kuru ton … 107 146 168 128 135 120 110 103

Kurşun cent/kg 56 173 215 240 200 235 255 245 230

Nikel $/ton 8.961 22.399 21.809 22.910 17.100 18.250 18.000 18.500 21.000

Gümüş c/troy ons 512 1.240 2.015 3.522 3.000 2.900 2.800 2.400 1.875

Tahmin*

Gerçekleşme*

(4)

* Brent, WTI ve Dubai petrolleri spot fiyatları ortalaması Kaynak: Dünya Bankası

-40 -30 -20 -10 0 10 20 30

Soya Yağı Kömür Ayçiçek Yağı Kakao Çinko Aluminyum Pamuk Kahve Ham Petrol*

Kağıt Hamuru Çay Kurşun Gümüş Pirinç Nikel Bakır Altın Mısır Beyaz Et Tomruk Platin Kırmızı Et Tütün Buğday Şeker Zeytinyağı Kalay Kauçuk Demir Cevheri Doğalgaz

Emtia Fiyatlarında Değişim Oranları (Ekim 2012)

Yıllık % Değişim Aylık % Değişim

(5)

400 600 800 1.000 1.200 1.400 1.600 1.800

Altın ($/troy ons)

1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 3.500

Aluminyum ($/ton)

600 800 1.000 1.200 1.400 1.600 1.800 2.000 2.200 2.400

Ayçiçek Yağı ($/ton)

2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 7.000 8.000 9.000 10.000

Bakır ($/ton)

140 150 160 170 180 190 200 210 220

Beyaz Et (cent/kg)

100 150 200 250 300 350 400 450 500

Buğday ($/ton)

100 150 200 250 300 350

Çay (cent/kg)

100 150 200 250 300 350 400 450

Çinko (cent/kg)

50 70 90 110 130 150 170 190 210

Eki.06 Nis.07 Eki.07 Nis.08 Eki.08 Nis.09 Eki.09 Nis.10 Eki.10 Nis.11 Eki.11 Nis.12 Eki.12

Demir Cevheri ($/ kuru ton, %63,5 demir)

1 3 5 7 9 11 13 15

Doğalgaz ($/milyon btu)

500 1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 3.500 4.000 4.500

Gümüş (cent/troy ons)

20 40 60 80 100 120 140

Ham Petrol ($/varil)

500 600 700 800 900 1.000

Kağıt Hamuru ($/ton)

100 200 300 400 500 600 700

Kahve (cent/kg)

100 150 200 250 300 350 400

Kakao (cent/kg)

(6)

Kaynak: Dünya Bankası Emtia Fiyatları - II

500 1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 3.500

Kalay (cent/kg)

100 200 300 400 500 600

Kauçuk (cent/kg)

200 250 300 350 400 450

Kırmızı Et (cent/kg)

20 40 60 80 100 120 140 160 180 200

Kömür ($/ton)

50 100 150 200 250 300 350 400

Kurşun (cent/kg)

50 100 150 200 250 300 350 400

Mısır ($/ton)

0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000

Nikel ($/ton)

0 100 200 300 400 500 600

Pamuk (cent/kg)

200 300 400 500 600 700 800 900 1.000

Pirinç ($/ton)

600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 2200

Platin ($/troy ons)

500 700 900 1.100 1.300 1.500 1.700

Soya Yağı ($/ton)

10 20 30 40 50 60 70

Şeker (cent/kg)

300 350 400 450 500 550 600

Tomruk ($/metre küp)

2.500 3.000 3.500 4.000 4.500 5.000

Tütün ($/ton)

2.500 3.000 3.500 4.000 4.500 5.000 5.500 6.000

Zeytinyağı ($/ton)

(7)

UYARI NOTU:

Bu rapor Bankamız uzmanları tarafından güvenilir olduğuna inanılan kamuya açık kaynaklardan elde edilen bilgiler kullanılmak suretiyle, sade- ce bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hiçbir şekilde finansal enstrümanların alım veya satımı konusunda tavsiye veya finansal danışmanlık hizmeti sağlanması olarak yorumlanmamalıdır. Bu raporda yer verilen görüş ve değerlendirmeler, hiçbir şekilde Türkiye İş Bankası A.Ş.’nin kurumsal yaklaşımını yansıtmamakta olup, raporu kaleme alan uzmanların kişisel görüş ve değerlendirmeleridir. Türkiye İş Bankası A.Ş. bu raporda yer alan bilgi, görüş ve değerlendirmelerin doğru, değişmez ve eksiksiz olması konusunda herhangi bir şekilde garanti vermemektedir.

Türkiye İş Bankası A.Ş. bu raporda yer alan bilgilerde herhangi bir bildirimde bulunmaksızın değişiklik yapma hakkına sahiptir. Bu rapor ve için- deki bilgilerin kullanılması nedeniyle doğrudan veya dolaylı olarak oluşacak zararlardan Türkiye İş Bankası A.Ş. hiçbir şekilde sorumluluk kabul etmemektedir.