Bölüm VIII SAĞLIK İŞLETMELERİNDE ÜRETİM YÖNETİMİ. Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Doç. Dr. Oğuz IŞIK

Bölüm VIII

SAĞLIK İŞLETMELERİNDE ÜRETİM YÖNETİMİ

Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT

Doç. Dr. Oğuz IŞIK

Genel Kavramlar

Üretim, doğadaki kaynakların hammadde ve

malzemelerin insan gereksinimlerine daha uygun mal ve hizmetler biçimine dönüştürülmesi için

girişilen fiziksel, kimyasal, mekanik ve benzeri işlemler topluluğu olarak tanımlanabilir.

Üretimin gerçekleşmesinin ana amacı insan gereksinimlerinin karşılanmasıdır.

Üretim Sistemi

Beşeri Etki Geribeslemesi

İnsan

Üretim Süreçleri

Ekolojik Geribesleme

Bilgi Geribeslemesi

Doğal

Kaynaklar- Malzemeler

Bilgi ve Deneyim

Ürünler

Artık Maddeler

Üretim yönetimi, işletmenin elinde bulunan malzeme, makine ve insan gücü kaynaklarının belirli

miktarlardaki mamulün istenilen niteliklerde, istenilen zamanda ve mümkünse en düşük maliyetle

üretimini sağlayacak biçimde bir

araya getirilmesidir (miktar, kalite,

zaman, fiyat).

Üretim yalnızca imalat ile sınırlı değildir, hizmet

üretimini de içerir. Bunun

sonucu olarak da hastanelerde hizmet üretiminin

planlanması, üretim

süreçlerinin iyileştirilmesi ve çıktıların değerlendirilmesi de üretim yönetimi içerisinde

değerlendirilmektedir.

Hastane Üretim Sistemi Unsurları

Üretim

Sistemi Girdiler Dönüşüm Alt

Sistemi Çıktılar

Hastane

Binalar, sağlık araç-gereç ve malzemeleri, doktorlar, hastalar, hemşireler, yardımcı

personel, tıbbi bilgi

Muayene,

teşhis, tedavi, yatan

hastalara

verilen yemek ve temizlik hizmetleri (sağlık

hizmetleri)

Tedavisi

tamamlanmış hastalar.

Laboratuar sonuçları

Üretim Yönetimi Fonksiyonları

Bir işletmede üretim yönetimi



departmanının fonksiyonları,



işletmenin büyüklüğü,



yönetim politikası,



organizasyon yapısı,



üretim tipi,



endüstri dalı veya üretim miktarı gibi

faktörlerin etkisinde değişiklik gösterir.

Genel olarak işletmelerin büyük çoğunluğunda izlenen üretim fonksiyonları temelde üç

fonksiyon olarak ele alınmaktadır.

Tüketici

Araştırması Satış Tahminleri

Mamul Dizaynı ve Geliştirme

Tesis Yatırım Politikaları İş Yeri Düzeni

Rotalama

Zaman Tahminleri

Programlama

Dağıtım

Muayene

Takip ve Kontrol

Değerleme Geri Besleme (Feedback)

Ön Planlama Planlama Kontrol

Ön Planlama

Bu fonksiyon içerisinde tüketici beğenilerine yönelik tüketici araştırmaları ve satış tahminleri yapılır. Müşteriye yönelik mal veya hizmet üretim

türü belirlendikten sonra mamul veya hizmet dizaynı ve geliştirmesi ile ilgili faaliyetler gerçekleştirilir.

Üretim ile ilgili olarak tesis ve yatırım

politikaları ele alınır. Üretim araçları ve tesisleri belirlendikten sonra, makine ve teçhizatın iş akışı prensiplerine uygun olarak yerleştirileceği düzen saptanır.

Değişen üretim şartları ve teknoloji ile beraber iş yeri düzeninde zaman zaman yer değiştirme veya eklemeler yapılabilir.

Örneğin hastanelerin röntgen birimlerinde röntgen cihazı, kumanda merkezi, film banyo yeri gibi bölümler yer alırken, değişen ve gelişen teknoloji sayesinde otomatik röntgen banyo cihazları devreye girmiş ve banyo odası gibi alanlara ihtiyaç kalmamıştır.

PACS sistemi sayesinde doğrudan çekilen röntgenler hekim bilgisayarlarına gönderilmeye başlanmıştır.

Diğer taraftan hastane otomasyonu, MRI ve CT gibi özellikli cihazlar için yeni alanlar gerekmiştir.

Planlama

Planlama aşamasında yer alan faaliyetler dört üretim faktörüne yönelik olarak gerçekleştirilir.

Bunlar;

 Malzeme,

 Makine,

 Metot ve

 İşgücüdür.

Bu dört faktörün gerçekleştirilecek üretim

faaliyetlerinde ihtiyaçları tam olarak karşılayacak şekilde planlanması gerekir.

Üretim ile ilgili temel faktörlerin

planlanmasından sonra rotalama denilen iş akışı planlaması, işin verimli ve ekonomik hale

getirilebilmesi için zaman ve metot analizleri yapılır.

Üretim için gerekli olan zaman tahminleme

işleminden sonra faaliyetler bir üretim programına aktarılarak üretime geçilir.

Üretim planlaması, girdi olarak aşağıda belirtilen verileri kullanır;

 Envanter seviyeleri,

 Sipariş miktarları,

 Talep tahminleri,



İmalat ara stok düzeyleri,



İşgücü seviyeleri,



Her üretim merkezinin kapasitesi,



Malzeme temin edilebilirliği,



Üretim standartları,



Maliyet standartları ve satış fiyatları,



Yönetim politikaları.

Kontrol

Üretim yönetiminde kontrolün temel amacı, hazırlanan üretim programlarının uygulanmasını sağlayacak faaliyetleri

yürütmek ve uygulama anında doğabilecek sorunları belirleyerek ilgili birimlere

duyurmak ve programla uygulama arasındaki uyumsuzlukları zamanında tespit etmek

olarak tanımlanabilir.

Üretim yönetiminin kontrol aşamasında yer alan elemanlar;

dağıtım, takip ve kontrol, muayene ve

değerleme olarak tanımlanır. Kontrolün en önemli fonksiyonu, üretimdeki

aksamaların ve plandan sapmaların tespit edilmesi ve gerekli

düzenlemelerin yapılması için bilginin geri iletiminin sağlanmasıdır.

Kontrol

SAĞLIK KURULUŞLARINDA ÜRETİM YÖNETİMİ

Sağlık hizmetleri yönetimi direkt olarak insan sağlığı ve hayatı ile ilgilidir. Herhangi bir sanayi kuruluşunda yönetsel kararların yanlışlığı en fazla üretim kaybına ya da parasal zarara neden olurken sağlık yönetiminde yanlış kararlar, insan hayatının kalitesinde düşme hatta insan hayatına mal olma ve toplumun sağlık düzeyinde bozulma ile

sonuçlanmaktadır. Yapılan hataların geri dönüşü ve telafisi çoğunlukla mümkün değildir.

Sağlık sektörü diğer sektörlere oranla çok hızlı değişip gelişen bir sektördür. Aynı zamanda sağlık sektörü gelişen diğer sektörlerden hızlı ve yoğun biçimde etkilenmektedir.

Örneğin uçak sanayinin son 50 yılına baktığımızda uçakların model konfor ve hız özelliklerinde gelişim ve değişmenin yaşandığı gözlenir. Sağlık sektöründe ise son 50 yılda devrimle nitelendirilebilecek düzeyde gelişmeler sağlanmıştır. Özellikle bilgisayar

teknolojisindeki gelişmeler sağlık sektörünü çok

yakından etkilemiş olup, sağlık hizmetlerinin üretimi ve sunumunda son 10 yılda köklü değişimler

yaşanmıştır.

Sağlık hizmetleri endüstrisinde tüketicilerin pazarda sunulan hizmetleri satın alma konusunda seçeneklerinin çok az, çoğu durumlarda da

seçeneklerinin bulunmadığı görülür. Bunun en

önemli nedeni tüketicilerin satın almak arzusunda bulundukları hizmetlerin niceliği ve niteliği

konusunda verecekleri kararlarda satıcılara (tıbbi otoriteye) bağımlı bulunmalarıdır. Bazı durumlarda tüketiciler istenilen fiyatı ödemeye hazır olmalarına karşın, hizmetlerden yararlanılması hizmet

sunucusunun iznine bağlıdır. Örneğin, hekim onayı olmadan hasta hastaneye yatırılamaz veya ameliyat edilemez.

Sağlık İşletmelerinde Üretim Yönetimi

Hastanelerde üretim yönetimi, sağlık

hizmetlerinin çağdaş tıbbın gerektirdiği ilke ve yöntemlerde istenilen kalitede, istenilen

fiyat, zaman ve miktarda üretilmesi amacıyla yapılan işlemleri içermektedir. Diğer bir

değişle, üretim yönetimi, miktar, kalite,

zaman, maliyet parametrelerini optimize

etmeye çalışır.

Hastanelerde ayaktan veya yatarak verilen gözlem, tetkik, teşhis, tedavi, doğum, eğitim ve

araştırma gibi hizmetler nitelikleri itibariyle siparişe göre üretim tipindeki kesikli üretim tipine uyar.

Her hasta ayrı bir proje olarak değerlendirildiği için üretimde standardizasyon zordur. Hizmetin

üretiminde belli bir standardın olmaması hizmetin sunumu için gerekli olan hammaddenin planlamasını da oldukça güçleştirir.

Yapılacak üretimin sipariş veya iş emri genellikle

hekimler tarafından verilir ve hizmet üretimi hekimler ile birlikte çeşitli paramedikal personel ve hemşireler

tarafından gerçekleştirilir Hastane üretim hattında, hekimlerin otonomisi söz konusudur.

Hastanelerde Hizmetlerin Akışı

Çıkış Geliş

Hasta

Poliklinikler

Randevu Özel Muayene

Hasta Kabul ve Çıkarma

Klinikler Tıbbi Tedavi Hasta Bakımı

İmam Gassal Morg

EX

İyileşmiş haliyle

Doğumhane Diyet

Eczane İdari ve

Destek hizmetler F.T.R

Kan Bankası Röntgen

(PACS) Laboratuvar

Acil Servis

Sağlık İşletmelerinde Üretim Çeşitleri

Sağlık işletmeleri hizmet üreten işletmeler olmalarının yanı sıra bir takım mallarda

üretmektedirler. Dolayısıyla üretimlerini mal

ve hizmet üretimi olmak üzere iki ana başlık

altında toplayabiliriz.

a. Mal Üretimi

Özellikle hastanelerin kapasitelerinin büyümesi, eğitim ve araştırma ünitelerinin genişlemesi ve dış çevre ile ilişkilerinin sıklaşmasına bağlı olarak bazı ilaç, tıbbi malzeme ve çeşitli araç gereçlerin hastanelerde üretildiğini görmekteyiz.

Hastane işletmelerinde gerçekleşen mal üretimlerine ilişkin aşağıdaki örnekleri verebiliriz:

 Parenteral ve diğer solüsyonların üretimi,

 Periton diyaliz çözeltilerinin üretimi,

 Antiseptik ve dezenfektan solüsyonların üretimi,

 Bazı ecza karışımların üretimi,

 Protez üretimi,

 Ortez üretimi,

 Tıbbi araç gereç üretimi,

 Ahşap veya madeni demirbaş eşya üretimi, vb.

b. Hizmet Üretimi

Hastanelerde üretimi gerçekleşen hizmetleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

 Poliklinik hizmetleri (ayaktan tetkik ve tedavi hizmetleri),

 Klinik hizmetleri (yatarak tetkik ve tedavi hizmetleri),

 Laboratuar hizmetleri (tetkik ve araştırma hizmetleri),

 Ameliyat hizmetleri ( cerrahi girişim hizmetleri),

 Doğum hizmetleri,

 Rehabilitasyon hizmetleri,

 Eğitim hizmetleri (tüm personelin eğitim hizmetleri),

 Araştırma hizmetleri

Sağlık İşletmelerinde Üretim Yönetiminin Önemi ve Amacı

Üretim yönetiminin temel amacı miktar, kalite, maliyet ve zaman faktörlerinin optimum değerlerini sağlamaktır.

Bunları şu şekilde açıklayabiliriz:

 Müşteri isteklerini üretim yönetiminin faktörlerine bağlı

olarak zaman, kalite, miktar ve maliyet-fiyat açısından en iyi şekilde karşılamak,

 Mal ve hizmetleri en düşük maliyetle üretmeyi sağlamak,

 Mal ve hizmetlerin kalitesinin tatmin edici düzeyde olmasını sağlamak,

 Stok düzeyini düşürmek ve stok devrini artırmak,

 İnsan gücü ve makine kaynaklarından daha fazla ve daha iyi, optimum derecede yararlanmak.

Sağlık işletmelerinde hizmet

üretiminde kuruluş ve konumluk yer seçiminin önemi kadar

hastane içerisinde birimlerin

yerleşim planları da büyük önem arz etmektedir. Hastane içerisinde gereksiz trafik ve hastanenin

kirlenmesinin önlenmesi,

enfeksiyon kontrolü ve hastanenin güvenliği (hırsızlık, sabotaj, vb.) açısından yerleşim büyük önem arz etmektedir.

Ankara Dış kapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Poliklinik Zemin Kat Yerleşim Krokisi

WC WC WC 1. DAHİLİYE

KDC

5 DAHİLİYE

ORTOPEDİ TEDAVİ

2 FTR.

1 FTR.

DİYETİSYEN

2 ORTOPEDİ

1 ORTOPEDİ

ENDOSKOPİ

3 NÖROLOJİ

BAŞTABİP YRD.

4 ORTOPEDİ

SB. ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ POLİKLİNİK ZEMİN KAT KROKİSİ

HALKLA İLİŞKİLER

2. DAHİLİYE

GASTRO ENTEROLOJİ

AĞRI ÜNİTESİ

GÖĞÜS CERRAHİSİ

ASANSÖR HASTA KAYIT

25 M

16 M

12 M _MERDİVEN

WC

2 NÖROLOJİ

1 NÖROLOJİ

HALKLA İLİŞKİLER

1 NRŞ. 2 NRŞ.

3 ORTOPEDİ (GİRİŞ İLE HASTA KAYIT ARASI 20 M)

GİRİŞ

3. DAHİLİYE

4. DAHİLİYE (İMMÜNOLOJİ) İMMÜNOLOJİ ALERJİTEST AŞI

PTT MATBU EVRAK

EK BİNAYA GEÇİŞ

İş akış şeması

şemasında, üretim sürecinin başlangıç faaliyetinden başlanarak en son faaliyete kadar yapılmakta olan işlemler sistematik olarak şekiller ve semboller

aracılığıyla ifade edilir.

İş akışının düzenlenmesi sonucu gereksiz zikzaklar ve geliş gidişler ortadan kaldırılır. Yerleşim

planlamasında birimlerin birbirleri ile ilişkileri yanı sıra iş akış şeması da dikkate alınmalıdır

POLİKİNİK HASTA MUAYENESİ AKIM ŞEMASI

Fiş alımı

Kayıt

Uzman Hekim Muay.

Uzm an Hekim Muay.

Uzm an Hek im Mu ay.

Ayaktan ted Lab. Rönt.

USG. EKG

Diğer bir

Poli kl.sev k Sevk Yatış

Ameliyat Yat arak Me d.Tedavi

Ayaktan Tedavi

Ameliyat Yatarak Med.Tedavi Ha staneye

Yatış

İş akımı şemalarıyla üretim sürecinde

sağlanan faydalar ve kolaylıklar şunlardır:



Gereksiz bazı faaliyetlerin ortadan kaldırılması,



Bazı faaliyetlerin birleştirilerek zamandan tasarruf sağlanması,



Üretim faaliyetleriyle ilgili sıralama işleminin yapılması,



Gecikme ve depolamanın ortadan

kaldırılmasıdır.

Hastanelerde iş akışının düzenlenmesi yanı sıra iş analizleri, hareket ve zaman etütleri de yapılmalıdır.

İş analizi, işletmelerde kullanılmakta olan üretim faktörlerinden en yüksek düzeyde

yararlanabilmek için bu faktörler arasındaki

ilişkilerin sistematik bir biçimde düzenlenerek

ölçülmesi amacıyla yapılan çalışmalara denir.

Metot ve Zaman Etütleri

İş Analiz Sistemleri

Metot Analizi Zaman Analizi

İşleri daha kolay

yapabilmek için daha ekonomik metotlar geliştirme

İşlerin ne kadar zamanda yapılabileceğini tespit etme, daha yüksek verimlilik

Daha Yüksek Verimlilik

X Hastanesi Tetkik İşlemleri Zaman Etüdü

TETKİK İSTEMİ

1 dakika 1 dakika 15 saniye 15 dakika 1,5 dakika Ertesi gün 5 dakika

45 saniye 15 saniye 15 saniye Değişken 5 dakika Minim.: 5 dak.

Max: 1 saat 15 saniye

Kan alma odasına gidiş

Röntgen odasına gidiş

Kayıt sır. Bekleme Kayıt sır. Bekleme Kayıt işlemi Kayıt işlemi

Kan alma Odası Sıra Bekleme

Röntgen Sıra Bekleme

Kanın Alınması Röntgen Çekimi Sonuç Bekleme Sonuç Bekleme

Sonuç Alma Sonuç Alma

Kan Alma Röntgen

Toplam Süre Kat Edilen Yol

23 dakika 45 saniye

Minimum: 11 dak. 30 saniye Maksimum: 1 saat 18 dak. 30 sani

Minimum: 27 metre Maksimum: 80 metre Minimum: 25 metre Maksimum: 115 metre

X Hastanesi

TEŞEKKÜRLER