MOLA. Bireyin uygun olmayan davranışını izleyen şekilde belirli bir zaman dilimi için pekiştirme kaynaklarından uzaklaştırılması anlamına gelir.

(1)

Doç. Dr. Sezgin Vuran 1

MOLA

Bireyin uygun olmayan davranışını

izleyen şekilde belirli bir zaman

dilimi için pekiştirme kaynaklarından

uzaklaştırılması anlamına gelir.

(2)

Uygulama Biçimleri

 Pekiştireçlerin çocuktan uzaklaştırılması

 Çocuğun pekiştirme kaynaklarından

uzaklaştırılması

(3)

Pekiştirme kaynaklarından fiziksel olarak uzaklaştırılması üç farklı biçimde yapılabilmektedir.

1. Çocuk uygun olmayan davranışı sürdürürken gruptan uzaklaştırılır.

Ancak bir köşeden ya da uzaktan arkadaşlarını ve etkinlik alanını izlenmesine izin verilir. Uygun davranmaya başlayınca gruba katılır.

2. Bu süreçte çocuk pekiştirici çevre ya da etkinliği izleyemez,

etkinlik alanının dışındadır ve yüzü genellikle pekiştirici olmayan bir duvara dönüktür. Uygun davranmaya başladıktan kısa bir süre sonra etkinlik alanına geri döner. Her iki madde anlatılan durumda da

etkinlik alanında yarım kalan bir etkinlik varsa bu etkinlik tamamlatılır.

3. Çocuğun pekiştirici çevreden alınarak pekiştirici olmayan bir alana konulması anlamına gelir. Çocuğun evde odasına, okulda mola

odasına konması gibi.

(4)

Görülebilecek Problemler

Mola uygulamasının tüm düzeylerinde en yaygın problem çevredeki yeterli pekiştirme eksikliğidir.

Mola uygulamasında, çocuğun belli bir zaman dilimi için pekiştireçlerin çocuktan uzaklaştırılması da

mümkündür.

“Mola kurdelesi uygulaması” iyi bir örnektir.

(5)

Mola kurdelesi uygulaması ile ilgili araştırmalar

Foxx ve Shapiro (1978)

Soland ve Gordon (1987)

(6)

Molanın Avantajları

Mola ve olumlu pekiştirme süreçlerini bir arada kullanmak kolaydır.

Mola süreçlerinin etkisi oldukça hızlıdır ve bu etki uzun sürelidir.

Çocuğu eğitim ortamından uzaklaştırmadan da mola uygulamaları yapılabilir.

Çok zorlayıcı davranışların (saldırganlık gibi) azaltılmasında önemli bir seçenektir.

(7)

Mola’nın potansiyel yan etkileri ve dezavantajları

Çocuğun pekiştireç bulamayacağı bir alana gönderilmesi, uygulayıcı için olumsuz pekiştirme etkisi yaratabilir ki bu istenmeyen bir durumdur.

Çocuk sık ve uzun zaman aralıkları için mola odasına gönderilirse, bu uygulayıcıya çocuktan kurtulma fırsatı sağlar.

Pek çok durumda uygun olmayan davranışı azaltmada etkili olmadığına ilişkin veri elde edilmiştir.

Çocuklar arasında ki bireysel farklılıklar dikkate alınmazsa, çocukların birinin diğerine karşı pekiştirilmesi ya da cezalandırılması olarak algılanabilir. Çocuk başka uygun olmayan davranışlar sergileyebilir.

Çocuğun eğitim ortamından uzaklaştırılması akademik performansı olumsuz etkileyebilir.

(8)

Mola Kullanımı için Öneriler

 Mola kullanımı, olumlu pekiştirme uygulaması ile eşleştirilmelidir.

 Çocuk, bulunduğu ortam ve etkinliklerin mola

alanındakilerden daha cazip olduğunu algılamalıdır.

 Uygulayıcı molanın etkili olup olmadığını izlemeli, etkili değilse sürdürmemelidir.

(9)

Mola Kullanımı için Öneriler

 Uygulayıcı, zor davranışlar sergileyen çocukları

uzaklaştırma metodu olarak, mola uygulamasını suistimal etmemelidir.

 Mola süresi gereğinden fazla uzatılmamalı davranış durduktan sonra en fazla 1-3 dakika olmalıdır.

 Mola alanının pekiştirici olmamasına özen gösterilmelidir.

 Mola saldırganlık ve zarar verme davranışları için etkili olabilirken içine kapanık çocuklar için kullanılmamalıdır.

(10)

 Doç. Dr. Sezgin Vuran 10

DÜZELTME (ONARMA)

 Çocuğun çevreyi uygun olmayan bir davranışı

yapmadan önceki haline getirmesi olarak tanımlanabilir.

 Çok küçük çocukların bağımsız olarak çevreyi düzeltmesi mümkün olmayabilir. Bu durumda

uygulayıcı yaş ve yeteneklere bağlı olarak işin bir bölümünü çocuktan ister. Diğer kısmında ise yardım eder. Buna “yardımla düzeltme” adı verilir.

(11)

ONARICI AŞIRI DÜZELTME

 Çocuğun uygun olmayan davranışı ile bağlantılı olarak çevrenin yalnızca eski haline getirilmesi onarıcı aşırı

düzeltmede ilk adımdır. Ancak buna çevredeki başka şeylerin de düzeltilmesi eklenerek bir tür ceza verilir.

 Onarıcı aşırı düzeltme, amaçsız ya da kazaen

gerçekleşen durumlarda kesinlikle kullanılmamalıdır.

(12)

(13)

 Çocuktan istenen tepki, onun uygun olmayan davranışı ile doğrudan ilgili olmalıdır.

 Aşırı düzeltme uygulaması davranışın hemen ardından gelmelidir.

 Çocuğa eğer gerekliyse bu süreçte dereceli olarak yardım edilmeli ve bu yardım giderek azaltılmalıdır.

(14)

 Doç. Dr. Sezgin Vuran  1 4

Onarıcı aşırı düzeltme hangi nedenlerle davranış azaltmada kullanılmamalıdır?

 Çocuğun uygun olmayan davranışı üzerine odaklanılmaktadır.

 Eğer çocuk yapmayı reddederse, katılmazsa ya da işbirliği içinde olmazsa uygulayıcının fiziksel güç kullanması gerekebilir. Bu durum çocuğu saldırgan hale getirebilir.

 Aşırı düzeltme sürecinde beklenen performansı

göstermek çocuk için güç hatta mümkün olmayabilir.

(15)

Onarıcı aşırı düzeltme hangi nedenlerle davranış azaltmada kullanılmamalıdır?

 Özellikle aşırı düzeltme arkadaşların önünde

uygulandığında, çocuklar öğretmenin dikkatinin uygun olmayan davranışları izlediğinin farkına varabilirler ve bunu bir fırsat olarak değerlendirebilirler.

 Aşırı düzeltme süreci, eğitim ortamlarında diğer çocukların davranışlarını ve onların öğrenmesini olumsuz etkileyebilir.

(16)

OLUMLU ALIŞTIRMA

Uygun olmayan davranışın sonucu olarak uygun davranışın tekrarlanmasıdır.

Bunun anlamı; çocuk uygun olmayan davranışı gösterdiğinde o anda yapılan etkinlik

durdurulur ve uygun davranış sözel olarak

tanımlanır. Uygun davranışın birkaç kez tekrar

edilmesi sağlanır.

(17)

OLUMLU ALIŞTIRMALARLA AŞIRI DÜZELTME

 Bu tekniğin olumlu alıştırmadan farkı;

uygun olmayan davranışın bir sonucu olarak davranışın uygun biçiminin daha fazla sayıda

tekrarlatılması ve bir tür ceza olarak kullanılmasıdır.

 Bu uygulamada genellikle olumlu alıştırmayı pekiştirme izlemez.

(18)

BEDENSEL CEZA

Bedensel ceza acı vermek amacıyla çocuğun bedenine elle veya bir nesne vurulması, baskı uygulanması gibi durumları kapsar.

Bedensel ceza kabul edilebilir bir

uygulama değildir!..

(19)

Cezadan Kaçınmanın Nedenleri

 Ceza davranışı azaltmaz, sadece baskılar yani cezanın varlığında ortaya çıkmasını engeller.

 İyi ve haklı nedenlere dayanmayan ceza başka davranış sorunlarına yol açar.

 Cezanın etkisi ceza vereni pekiştirebilir.

 Ceza uygun davranışın ne olduğuna ilişkin bir ipucu sağlamaz.

(20)

Cezadan Kaçınmanın Nedenleri

 Ceza veren kişinin saldırganlığı ceza alan ve bunu izleyen çocuklar için olumsuz bir modeldir.

 Ceza cezalandırılan çocukta dargınlık ve içe kapanma gibi olumsuz sonuçlara yol açabilir.

 Ceza olumlu iletişim kurma fırsatlarını engeller.

 Ceza güçlünün haklı olduğu imajı yaratabilir.

 Cezalandırılan çocuğun akademik çalışmalara yönlendirilmesi güçleşir. Bu da ikinci bir cezayı başarısızlığı getirir.