YAŞLANMA, YAŞLILIK YAŞLANMA, YAŞLILIK
PSİKOLOJİSİ VE PSİKOLOJİSİ VE
PSİKOSOSYAL SONUÇLARI PSİKOSOSYAL SONUÇLARI
Prof. Dr. Abdülkadir ÇEVİK Prof. Dr. Abdülkadir ÇEVİK
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi
Birçok ülkede olduğu gibi yaşlı nüfus Birçok ülkede olduğu gibi yaşlı nüfus
ülkemizde de giderek artmaktadır. Buna ülkemizde de giderek artmaktadır. Buna
paralel Gerontoloji (geriatri) özel bir paralel Gerontoloji (geriatri) özel bir
uzmanlık alan olarak gelişmeye uzmanlık alan olarak gelişmeye
başlamıştır.
başlamıştır.
Yaşlılığı iki kategoride değerlendirmek Yaşlılığı iki kategoride değerlendirmek
mümkündür.
mümkündür.
1. Genç yaşlılık 65-74 1. Genç yaşlılık 65-74
2. Yaşlı –yaşlılık 75 ve üzeri 2. Yaşlı –yaşlılık 75 ve üzeri
Ayrıca sağlıklı yaşlılar ve sağlıksız yaşlılar Ayrıca sağlıklı yaşlılar ve sağlıksız yaşlılar
diyede ayırımlar yapılmaktadır.
diyede ayırımlar yapılmaktadır.
Yaşlanmanın biyolojisinde bireyin yaşlanması Yaşlanmanın biyolojisinde bireyin yaşlanması
hücrelerin yaşlanmasıdır.
hücrelerin yaşlanmasıdır.
Her hücre grubunun genetiği farklı olduğu için Her hücre grubunun genetiği farklı olduğu için
tüm hücreler aynı derecede yaşlanmaz . tüm hücreler aynı derecede yaşlanmaz .
Ciddi hafıza ve entelektüel kayıplarıyla Ciddi hafıza ve entelektüel kayıplarıyla
karakterize yaşlılıkta dejenerasyon karakterize yaşlılıkta dejenerasyon
Alzheimerdeki gibi nörofibrüler dejenerasyon Alzheimerdeki gibi nörofibrüler dejenerasyon
Ortalama Yaşam Ortalama Yaşam
1900 den 1991’e 48 yıldan 75,5 yıla 1900 den 1991’e 48 yıldan 75,5 yıla
şimdide 85’li yıllara varmıştır.
şimdide 85’li yıllara varmıştır.
Buna pararel olarak hastalıklar ve ölüm Buna pararel olarak hastalıklar ve ölüm
nedenleri de değişmiştir.
nedenleri de değişmiştir.
Hayat doğumdan itibaren ölüme kadar Hayat doğumdan itibaren ölüme kadar
yaşanan ve değişik evreleri olan bir yaşanan ve değişik evreleri olan bir
süreçtir.
süreçtir.
Eric Erikson’un gelişimsel görevlerle ilgili Eric Erikson’un gelişimsel görevlerle ilgili yaşam döngülerine göre yaşlılık Dispair yaşam döngülerine göre yaşlılık Dispair (dağılma) ve izolasyona karşı bütünlüğü (dağılma) ve izolasyona karşı bütünlüğü
(integrity) korumadır. Erikson’un sekiz (integrity) korumadır. Erikson’un sekiz aşamalı gelişim sürecinin ilk yedisinde aşamalı gelişim sürecinin ilk yedisinde
başarıya ulaşanlar son dönemde başarıya ulaşanlar son dönemde
dağılmaya karşı bütünlüklerini korumaya dağılmaya karşı bütünlüklerini korumaya
yakındırlar.
yakındırlar.
Heinz Kohut’un self psikolojisi kuramına Heinz Kohut’un self psikolojisi kuramına
göre yaşlı kişi yaşlanmaya bağlı yaşanan göre yaşlı kişi yaşlanmaya bağlı yaşanan biyolojik, psikolojik ve sosyal kayıplarıyla biyolojik, psikolojik ve sosyal kayıplarıyla
ilgili narsisistik yaralanmalarıyla mücadele ilgili narsisistik yaralanmalarıyla mücadele
etmek zorundadır.
etmek zorundadır.
Dış desteklerini kaybetmiş yaşlı kişinin kendilik saygısını Dış desteklerini kaybetmiş yaşlı kişinin kendilik saygısını
korumaya yönelik mücadelesi daha çok önem kazanır.
korumaya yönelik mücadelesi daha çok önem kazanır.
Self-esteem birçok faktör tarafından destek görebilir.
Self-esteem birçok faktör tarafından destek görebilir.
1. Ekonomik güvenlik 1. Ekonomik güvenlik
2. Bireyi izolasyondan koruyan destekleyici kişiler ve 2. Bireyi izolasyondan koruyan destekleyici kişiler ve
bağımlılık ihtiyaçlarını giderme.
bağımlılık ihtiyaçlarını giderme.
3. İşlev görebilmek olgun mücadele etme ve savunma 3. İşlev görebilmek olgun mücadele etme ve savunma
mekanizmalarını işletecek psikolojik sağlık mekanizmalarını işletecek psikolojik sağlık
4. Fiziksel sağlık. Bireyin üretebilme ve zevk alabileceği 4. Fiziksel sağlık. Bireyin üretebilme ve zevk alabileceği
aktiviteleri gidermeye yarar.
aktiviteleri gidermeye yarar.
Birçok yaşlı için yaşlılık entelektüel, emosyonel Birçok yaşlı için yaşlılık entelektüel, emosyonel
ve psikolojik büyüme periyodudur.
ve psikolojik büyüme periyodudur.
Yaşlılık ve yaşlanma bir bakıma büyük bir şans Yaşlılık ve yaşlanma bir bakıma büyük bir şans
ve lütuftur. Çünkü hayatının bu aşamasına kadar ve lütuftur. Çünkü hayatının bu aşamasına kadar
yaşama şansı herkese nasip olmamaktadır.
yaşama şansı herkese nasip olmamaktadır.
Yaşlılık, nasıl yönetilebileceğini becerebilen Yaşlılık, nasıl yönetilebileceğini becerebilen
insanlar için bir çeşit hediyedir.
insanlar için bir çeşit hediyedir.
Yaşlanmayla meydana gelen değişiklikler Yaşlanmayla meydana gelen değişiklikler genel olarak biyolojik, psikolojik ve sosyal genel olarak biyolojik, psikolojik ve sosyal
kayıplar yönündedir.
kayıplar yönündedir.
Ancak bu kayıplara karşılık yaşlılığın Ancak bu kayıplara karşılık yaşlılığın
birçok kazanımları ve hayat tecrübelerine birçok kazanımları ve hayat tecrübelerine
bağlı olgunlaşmaları ve zenginleşmeleri bağlı olgunlaşmaları ve zenginleşmeleri
önemli kazançlardır.
önemli kazançlardır.
Bunu şu sözlerle ortaya koyan düşünürler ne Bunu şu sözlerle ortaya koyan düşünürler ne
güzel ifade etmişler güzel ifade etmişler
Cenap Şahabettin Cenap Şahabettin
Akıl Yaşta değil baştadır Akıl Yaşta değil baştadır Fakat aklı başa yaş getirirFakat aklı başa yaş getirir
Ebnev Von Eschenbach Ebnev Von Eschenbach
İnsan gençliğinde öğrenir, yaşlılığında İnsan gençliğinde öğrenir, yaşlılığında
anlar.
anlar.
İ.Berkman İ.Berkman
Yaşlanmak bir dağa tırmanmak gibidir, Yaşlanmak bir dağa tırmanmak gibidir,
çıktıkça yorgunluğumuz artar. Nefesimiz çıktıkça yorgunluğumuz artar. Nefesimiz
daralır ama görüş açımız genişler.
daralır ama görüş açımız genişler.
İsveç atasözü İsveç atasözü
Gençliğin güzel bir yönü ihtiyarlığın güzel Gençliğin güzel bir yönü ihtiyarlığın güzel
bir ruhu vardır.
bir ruhu vardır.
Bizim toplumda da birçok yaşlımıza nur Bizim toplumda da birçok yaşlımıza nur
yüzlü deriz.
yüzlü deriz.
Jean Anouilh Jean Anouilh
İnsan ihtiyar olmaya karar verdiği gün İnsan ihtiyar olmaya karar verdiği gün
ihtiyarlar.
ihtiyarlar.
Jonathan Swift Jonathan Swift
Herkes uzun yaşamak ister ; ama kimse Herkes uzun yaşamak ister ; ama kimse
yaşlanmak istemez.
yaşlanmak istemez.
Kızıldereli Atasözü Kızıldereli Atasözü
Gençleri övün; fakat yaşlılara güvenin Gençleri övün; fakat yaşlılara güvenin
Lord Chesterfield Lord Chesterfield
Gençken bilgi ağacını dikelim ki Gençken bilgi ağacını dikelim ki
yaşlandığımızda gölgesinde barınacak bir yaşlandığımızda gölgesinde barınacak bir
yerimiz olsun yerimiz olsun
Walter Wincher Walter Wincher
Güzel gençler doğanın rastlantı sonucu Güzel gençler doğanın rastlantı sonucu
yaratılmasıdır, güzel yaşlılar yaşlanmasını yaratılmasıdır, güzel yaşlılar yaşlanmasını
bilen sanat eserleridir.
bilen sanat eserleridir.
Mevlana Mevlana
Gençlerin aynada gördüklerinden daha Gençlerin aynada gördüklerinden daha fazlasını , ihtiyarlar bir tuğla parçasında fazlasını , ihtiyarlar bir tuğla parçasında
görürler.
görürler.
İskoçya Atasözü İskoçya Atasözü
İnsanlar yaşadıkça yaşlandıklarını İnsanlar yaşadıkça yaşlandıklarını
sanırlar. Halbuki yaşamadıkça yaşlanırlar.
sanırlar. Halbuki yaşamadıkça yaşlanırlar.
