YAPI SANATİNDE, USULLERİN YENİLENMESİ MİMARIN USULLERİ
M. Lucien Bechmann (*) Çeviren : Y. Mimar Naci MELTEM
Bugünkü mimarm rolünün, insanın çeşitli faaliyet-leri meyanmda bir şefin otoritesinin esasmı teşkil eden kudret ve tecrübeye inzimam eden ahlâkî vasıflar ile muhtelif sahalardaki bilgilerin - aynı şahısda birleşmiş bulunmak üzere - çok fazlasına ihtiyaç gösteren faali-yetlerden olduğu söylenebilir.
Burada mesleğimizin mütenevvi veçhelerini gözden geçireceğiz.
Mükemmel mimar, her mimarda bulunması lâzım gelen bilgi ve iktidarda en muvazeneli vaziyette olan kimsedir.
Şayanı dikkat projeler tanzime iktidarı olan en bü-yük san'atkâr eğer eserinin bünyesini tasavvur etmek ve inşaatını tahakkuk ettirmekte kâfi derecede liyakat-li bir fen adamı değilse, ve müşkül işleri bile idare ede-cek kabiliyetteki bir fen adamının da nisbet anlayışı ve tertipleme san'atı yok ise bunların ikisi de birer mi-mar olamazlar.
Mükemmel mimar olmak ve büyük vüsatteki eser-ler meydana getirmek için lüzumlu bilgi ve vasıfların bir insanın kabiliyet imkânlarını tecavüz ettiği bir devre-ye belki gelmiş bulunuyoruz. Bu takdirde mimar, artist mimarın, tertipleyicinin, inşaat işinde mütehassıs bir mü-hendisin ve inşaatm idare ve meydana gelmesini hazır-lamağa muktedir bir teşkilâtçının müştereken buluna-cakları bir manzumenin şefi, dimağı ve iradesi olan kim-se olacaktır. Şu halde mükemmel mimar, inşaatın ha-kikî âmiri bu üç yardımcının teker teker mütehassıs ol-dukları kısımlarda onlar kadar bilgi sahibi olmamakla beraber onları sevk ve idare etmek tetkikleri tanzim ve kararlar ittihaz etmek, otoritesini yürütmek için bu fa-aliyet sahalarının her birinde kâfi derecede bilgiye sa-hip olan kimse olacaktır.
Mimarın san'atkâr vasfı:
Mimarm birinci vasfı hiç şüphesiz bir san'atkâr ol-masıdır. Kompozisyon san'ati, nisbetlerin kavranması san'at târihine vukuf mekteplerde öğrenilen esas unsur-lardır.
Bununla beraber kendi kendini yetiştirmiş müstesna kabiliyette kimseler, sıradan çıkıp mesleğin tatbikat
kısmından bağlıyarak bilâhare, mimar için lüzumlu san'at kavrayışmı haiz olabilmişlerdir. Müstesna kabili-yetleri sayesinde olgunluk derecesine gelen bu gibi kim-selerin tanmmış mimarlar olmaları da mümkündür.
Şimdi usullerdeki yenilikler noktai nazarından ha-reket ile bunların mimarm yetişmesinin ilk veçhesi ü-zerindeki tesirlerinin ne olabileceğini araştıralım.
Tertipleyici artist hayal peşinde koşan, hakikatler ve mecburiyetlere ehemmiyet vermiyerek âfâkî çalışan ve ne kadar güzel olursa olsun bir resim yaratıcısı, bir hayal kurucu olmamalıdır.
Mimarm tasavvurları, zamanm yaşayışına, içtimaî ve fennî istihalelere ve devrinin iktisadî şartlarına uy-gun programlar ile kabili te'lif bilgilere istinat etmelidir.
Bugün Perikles devrinde düşünüldüğü tarzda bir eser projesi tertip eden büyük bir san'atkâr ad edilebi-lirse de hakikî bir mimar sayılamaz.
Mimarın fen adamı vasfı:
Mimar projesini kâğıt üzerinde durmak için değil boşlukda yükseltmek için yapar. Şu halde projenin ter-tibini tasarlarken onun meydana gelmesi için fennî inşa tarzını da düşünmesi lâzımdır. Bu usuller ekseriya plâ-nın tertibine müeessir olurlar. Şu halde mimarm inşaatı esaslı olarak bilmesi lâzımdır.
Mimarın, inşaatı mektepte öğreneceği tabiî ise de daimî istihale halinde olan bu sahada fennin her gün kayd ettiği terakkiyata vâkıf olmalıdır. Tetkik edilen, tecrübeleri yapılan, tatbikat sahasına konan her şeye karşı alâkalı olmalıdır.
Kendisine lüzumlu vesaiki cem etmekte, neşriyatı tâkip ve yalnız fransada değil, dış memleketlerde yeni her hareket ile ilgili olmalıdır.
Bu sahada seyyahatler en faideli tedrisattır. Görülen okunandan daha derin bir tesir bırakır. Bundan yirmi sene evvel Amerikada sür'ati hakikaten fevkalâde olan faaliyet halindeki bir inşaatm reyel'ayn müşahede etti-ğimiz için nasıl yapıldığını araştırmış ve öğrenmişdik.
Bu suretle, Fransada tasavvur edilemeyen derece-ye kadar getirilmiş olan rasyonel teşkilât saderece-yesinde nasıl hayret verici neticeler elde edildiğini görmüştük.
Bu müşahedeler bizi, ne gibi tertibat yapabileceği-mizi, ve yapmamrz lâzrm geldiğini öğrenmeye sevk etti. Tatbikatının Fransada inkişafını arzu ettiğimiz bu usul-ler sayesinde daha sür'atli inşa etmek ve maliyet fiya-tını azaltmaya çalışmaklığımız lâzımdır.
Mimarın teşkilâtçı vasfı:
Mimar bir teşkilâtçr olmalıdrr. Şantiyenin en küçük teferrüatma kadar her şey kararlaştrrrlmadan işe başla-mıyan bir fabrika gibi işlemesi için her şeyin tetkik edil-mesi ve hiç bir şeyin tesadüfe bırakılmamasma dikkat edilmesi lâzımdır. Mesleğimizde bu cihet bir az yeni bir buluşdur. Evvelce şantiye faaliyetine drvarcr işleri mü-teahhidi ile iptidaî plânlar üzerinde başlanrr ve sırası gel-dikçe münakaşa ve tavzih edilmek üzere binlerce tefer-rüat bitmez tükenmez görüşmelere meydan brrakrrdr. Doğrama, kalorifer ve saire gibi diğer inşaat aksamının ele alınması için işlerin ilerlemiş olmasr beklenirdi. Uzun seneler bu hareket tarzma alışrlmış olması bu usullerin fuzulî masrafları icab ettirdiğini his ettirmemiştir. Mi-mar, inşaat hizmetlerinin rasyonel bir tarzda idare edil-mesini ve şantiyenin mükemmel teşkilâtlandrrrlmrş olma-sını talep etmelidir. Müteahhitlerden ve mesai arkadaş-larından durmadan tekemmül ettirmek zaruretinde ol-duğu yeni usullere intibak etmelerim talep etmelidir.
Mimarın şef vasfı:
Mimar bir şef olmalrdır. Bunun için de ihtisas, ka-rakter ve kudret ile elde edilen otoriteye sahip bulun-maîrdrr. Hiç durmadan bilgilerimizi tekemmül ettirmeğe vazıh olmağa, yapılamıyacak olan emirler vermemeğe, verilen emirlerin yerine getirilmesine dikkat göstermeğe, sert fakat âdil olmağa gayret etmeliyiz. Bu bizim vazife-mizin nazik bir cihetidir. Mimarın muvaffakiyetle iş gör-mesi için kendini âmir olarak saydrrmayı bilgör-mesi lâ-zımdır.
Mühendis ve müteahhidin iş birliği yapması : Yalnrz başrna her şeyi yapmasına imkân olmıyan mimarın ehemmiyetli bir inşaatta mühendis ile teşriki mesai yapacağr tabiîdir.
İnşa sistemleri meseleleri gün geçtikçe hususî etüd-ler ve mukavemet hesapları yaprlmasrnr icab ettirmekte olduğundan mimarın iş hacmi yazıhanesinde daimî ola-rak bir mütehassıs münhendis bulundurmağa kâfi ol-madığı takdirde mühim meselelerin halli ve muhtelif tarzların faidelerini mukayese ettikten sonra bu malze-me veya sistemin kabulü için bir mütehassıs mühendise veya bir etüd bürosuna müracaat etmesi lâzrmdrr.
Teshin, su tesisatr, elektrik tesisatı gibi başka branşdaki meseleler mimarın bir mütehassıs mühendis
veya bir etüd bürosu ile teşriki mesai etmesini icab et-tirir. Mühendislerin bu vazifelere kendilerini hasr etmeleri, projetör, desinatör, şantiye, keşif ve metraj kontrol -larr gibi mimar bürosunun yardrmcr-larr olmağa hazrr-lamnaları, ve bazılarının da inşa tarzı ve bina teçhiza-tının şu veya bu branşında ihtisas yapmış etüd büroları teşkil etmeleri ve müşavir mühendis bürolaıı açmaları lâzımdır. Bu «bina mühendisliği» teşkilâtr henüz rü-şeym halinde olduğundan mimar müteahhitlerin etüd bürolarrna müracaat edebilir. Fakat, mühendis ile teşri-ki mesainin daha bidayette, avan proje devrinde olma-sr lâzrm gelirken, umumiyet itibarile mimar projesi kes-bi katiyet ettikten sonra bu bürolara müracaat etmek-tedir. Bina teçhizat ve inşa sistemi tasavvurunun bina-nmki ile beraber yürümesi lâzım gelmekte olup, kendi-sine mühim bir inşaat havale edilen mimarın yanında müteahhit şirketleri ile alâkası olmayan ve kendisi ile beraber plânm bile tertibinde müessir olabilecek her şeyi müştereken etüd edecek mühendisler bulunmalrdrr. Teshin işleri, makineler, yüksek tazyikli cihazlar ve transformatörler için müsait mahaller ve seviyeler ile uygun eb'ad düşünülmediği ve tercih edilecek inşaat sistemi tâyin edilmediği için mimarrn ya ileride masraf ve zaman ziyam mucib olacak değişiklikler yapmağa veyahut da plânlarını tekrar yapmağa mecbur olmamak için gayri kâfi tertibatı idameye mecbur olmaktadrr.
Şu halde mimar müteahhitlere müracaat etmeden evvel mühendislerin iştirâki ile bina bünyesi ve teçhizata ait her türlü hususatr ihtiva eden plân ve tekemmül et-miş keşif cedvellerini tanzim etmelidir. Bu tarzda hare-ket edildiği taktirde tekliflerini bildirmek için dâvet edilen müteahhitler karşrlarmda kat'î ve vazıh bir prog-ram bulmuş olacakları gibi, bunların tekliflerinin de ko-layıkla mukayesesi mümkün hale gelmiş olur.
Mühendis, beğendiği teklifin fennî krymeti hakkm-da mimara fikrini söyler, teklif edilen fiyat ile düşünü-len işletme masrafları ve sistemlerin faidelerini nazarı itibare alarak intihabmı yapmasr için lüzumlu mukaye-selerde bulunmasmda mimara yardım eder. İnşaatı ya-pacak müteahhit intihab edildikten sonra mimarın plâ-nının esaslarını ve umumî hatlarını çizdiği işin tafsilât etüdlerini ve hesaplarını müteahhit etüd bürosu yapar. Bu etüdler mimarın tasvibine sunulur. O da bun-ların kontrol edilmesi ve lüzum görüldüğü taktirde de-ğiştirilmesi veya tavzihi için mühendisine baş vurur. Burada mimarla teşriki mesai eden mühendis ile müte-ahhidin etüd bürosunun vazifelerinin ne kadar başka başka olduğu görülmektedir. Bunlardan birinin bulun-ması diğerinin olmabulun-masını icab ettirmediği gibi, faali-yetleri yekdiğerini tamamlar.
kontrol etmek suretile mühendis projenin hazırlanma-sından hesabı kat'inin ikmaline kadar mimar ile teşriki mesai eder. Müteahhit, nazarımızda, ihtisası her ne olursa olsun emir telâkki edip, itiraz etmeden bunlara mutavaat eden bir tatbikatçı olmalıdır. Müteahhit haki-kî bir teşriki mesai arkadaşı olarak tecrübesi ile mima-ra yardım etmelidir. İhtisası olan kısımdaki hususatın teferruatını her müteahhidin mimardan fazla bileceği tabiî olduğundan bunların tavsiyeleri çok faydalı ola-bilir. Tatbikat plânları sırasında bu bahse tekrar gele-ceğiz.
Teahhüt işlerinin irtibatlandırilması:
Mimarın mühim rolü işlerin irtibatlandırılmasında-dır. Eserin en müsait şartlar ve matlûp sür'atde meyda-na gelmesi için yapıcılar arasında zarurî olan ahengi yalnız o temin edebilir.
Birinin hizmetini diğerininki ile intibak ettirmek herkesin yerini işaret etmek, her işin zamanında yapıl-ması için herkes ile anlaşmak, ve birbirine bağlı olan iş-lerin aksamadan ve gecikmeden yekdiğerini takip etme-sini temin etmek mimarın iyi anlaşılan bir teşkilâta hazf etmek gayesi olan zaman kayıplarını önlemek için, tecrübe ve otoritesinin müdahalesine ihtiyaç gösterdiği en mühim vazifesidir. Bu koordinasyon ile meşgul olma zamanı işlerin seyri sırasında değildir.
İşlerin anlayışla hazırlanmasında esas olan ve
za-man kaybmı mucib olmadan tatbikatı temin eden vasıta olan şantiyenin çalışması grafiğinin hazırlanması evve-lâ mimar tarafından yapılan etüd ve sonra bütün müte-ahhitlerin yardımı ile tesbit edilmek suretile ihzar olu-nur.
Şantiyenin teşkilât plânı:
Hizmetlerin seyrini tanzim eden mimarın rolü şanti-yenin teşkilâtına kadar gitmelidir. Bu teşkilât plânını kendisi bizzat tanzim etmez ise hiç değilse bunları mü-nakaşa etmeli, makineleri, büroları, malzeme depoları-nın kurulacağı mahaller hakkında bütün müteahhitleri, işlere başlamadan evvel yekdiğeri ile anlaştırmalıdır.
Netice :
Teşkilâtçı olarak şimdiki mimarın mühim yeni ro-lü nüfuz etmelidir.
Büyük bir şantiye bugün otuz kadar müteahhidin yardımına ihtiyaç gösterebilir; Fransada bir müteahhit tarafmdan yapılan işler istisna teşkil ettiğine göre za-rurî olan intizamı temin etmek mimara düşmektedir.
Her vakit mümkün olmamakla beraber evvelceleri bir inşaatın başlıca beş altı müteahhidi birbirleri ile an-laşmakta muvaffak olmakta idiler. Fakat bugün mo-dern büyük bir inşaatm bir şefin kendini his ettirir oto-ritesi olmadan sür'atle ve iktisadî surette iyi başarıla-bileceğini temenni etmek mümkün değildir.
(Devamı var)
ORANiER
HER KOMURU ODUNU Y A K A N EN UCUZ ALMAN
SOBALARI
Y U V A N I Z A
KONFOR, GÜZELLİK, EKONOMİ DAİMÎ HARARET
GETİRİR
Adres: ARA, Kalorifer Elektrik Sıhhî Tesisat Evi ARŞEN PAPAZYAN, Yeni Postane Karşısı No. 20
