Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğü (AGM)

Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğü

(AGM)

30 Kasım 2004

Türkiye’de

Erozyon Problemi ve Erozyon Kontrolu

Çalışmaları

İsmail BELEN Orm. Yük. Müh.

AGM

Planlama Dairesi Başkanı

SUNUŞ

Önce toprak vardı!

Sahip olduğumuz tüm güzellikler toprak üzerinde yeşerdi.

Yurdumuz, yuvamız oldu.

Medeniyetleri taşıdı.

Bizleri, tüm insanlığı bugüne getirdi.

İnsanoğlunun tüm yaramazlıklarını müşfik bir anne duyarlılığı ile bağrına bastı.

Hep “sadık yarimiz” olarak kaldı.

Bugün artık yaşlanan toprak , insanoğlunun yani bizlerin himmetine muhtaç hale geldi.

Bu ihtiyaca binaen Devletimiz çeşitli kurumları toprağı korumak ve geliştirmekle görevlendirdi, özellikle “Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğü” nü kurdu.

Bu sunumdan istifadeyle sizlerle; ülkemizdeki erozyon problemi hakkındaki bilgi ve düşüncelerimizi paylaşmak, yapılan çalışmaları ve planlarımızı aktarmak istiyorum.

Saygılarımla

4

Erozyon Nedir?

 Erozyon, toprağın yağış, jeolojik ve topoğrafik etkenlerle bulundukları yerden bir başka yere taşınmasıdır.

 Bir başka ifade ile erozyon, insan

müdahalesi sonunda vejetasyonu tahrip

edilmiş arazilerde toprakların, oluşum

hızlarından daha büyük bir hızla başka

bir yere taşınmasıdır.

 Erozyon kontrolu, toprakların verim gücünün korunması ve yükseltilmesi amacıyla,



havzanın su ekonomisini,



akış rejimini,



ve havzada yaşayan insanların ekonomik ve sosyal durum ve

potansiyellerini düzeltmeyi ve

geliştirmeyi hedef alan çok yönlü

çalışmalar bütünüdür.

Erozyon-Çölleşme İlişkisi

 Uluslararası literatürde “çölleşme ve erozyon “ hemen hemen aynı manaları ifade etmek için kullanılmaktadır.

 Birleşmiş Milletler, “Çölleşme İle

Mücadele Sözleşmesi” 17 Haziran 1994 yılında kabul edilmiştir. Ülkemiz aynı

tarihte sözleşmeyi imzalamış ve TBMM’ ce

onaylanmıştır.

Erozyon-Çölleşme İlişkisi

 Çölleşme

“Birleşmiş Milletler Çölleşme İle Mücadele Sözleşmesi”

ne göre çölleşme;

kurak, yarı-kurak ve az yağışlı alanlarda, iklim

değişiklikleri ve insan faaliyetleri de dahil olmak üzere çeşitli faktörlerden kaynaklanan arazi bozulmasını ifade etmektedir.

 Arazi bozulması,

 rüzgar ve/veya suyun etkisiyle oluşan toprak erozyonu,

 toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik veya ekonomik özelliklerinin bozulması,

 bitki örtüsünün uzun süreli kaybı, gibi nedenlerle ;

yağmurla beslenen ekili alanlarda, sulama yapılan

alanlarda veya otlak, mera, orman ve ağaçlık alanlarda biyolojik ve ekonomik verim ve çeşitlilik azalmasını ve kaybını ifade etmektedir.

Erozyon-Çölleşme İlişkisi

 "ÇÖLLEŞMEYLE MÜCADELE",

kurak, yarı-kurak ve az yağışlı alanlarda

sürdürülebilir kalkınma için arazinin

entegre olarak geliştirilmesinin bir parçası olan ve ;

 arazi bozulmasını önlemeye ve/veya azaltmaya,

 kısmen bozulmuş arazinin rehabilitasyonuna,

 ve çölleşmiş arazinin geri kazanılmasına

yönelik faaliyetleri içerir

AGM ve Çölleşme İle Mücadele

 “Çölleşme İle Mücadele Sözleşmesi” dikkate alınarak Genel Müdürlüğümüz faaliyetleri incelendiğinde

çalışmalarımızın “Çölleşme İle Mücadele” kapsamında mütalaa edilebileceği görülmektedir.

 Bazı değişik yaklaşımlar olabilmekle birlikte çölleşme ile mücadele deyince dünya genelinde de

“erozyonla

mücadele, toprağın ve üzerindeki örtünün çeşitli yöntemlerle rehabilite edilmesi

anlaşılmaktadır.

 Buna göre

“erozyon=çölleşme ve erozyonla

mücadele=çölleşme ile mücadele”

Mevcut Durum

 Ülke alanının %86’sında değişik şiddetlerde erozyon hüküm sürmektedir. Orman alanlarının 3 milyon

hektarında erozyon söz konusudur.

 Asıl erozyon 57 milyon hektarı bulan orman dışı alanlardadır.

 Ülkemizde bir yılda denizlere, göllere ve barajlara taşınan toprak miktarı 500 milyon tondur.

 Bu miktar; 20 ton taşıma kapasiteli 25 milyon

kamyonun taşıdığı miktara eşittir. Başka bir ifadeyle, Kıbrıs adası büyüklüğünde, 10 cm. yüksekliğinde

toprağın taşınmasıdır.

 1 km2’den taşınan toprak miktarı, Dünya genelinde 142 ton iken, ülkemizde 600 tondur.

 Birim alandan taşınan toprak miktarı Afrika’dan 22 kat, Avrupa’dan 17 kat, Kuzey Amerika’dan 6 kat daha

fazladır.

Topraklarımızda Görülen Erozyon

1 km2 den taşınan toprak miktarı

600 ton

142 ton

Dünya Ortalaması Türkiye

Mersin Kadıncık Mevkii

Bu köprü inşaa edildiğinde kum, çakıl almak amacıyla altından kamyonlar geçerken bugün su bile geçmemektedir.

Mevcut Durum

 Türkiye ortalama yüksekliği 1132 metre olan yüksek bir ülkedir.

 Eğim de fazladır. Eğimi % 15’den fazla olan yerlerin miktarı ülkenin % 62.4’den fazladır.

 Bölgelere göre çok değişik iklim farklılıkları gösterir.Yıllık

yağış Rize’de 2270 mm

bölgelerinde yaz kuraklığı ve yağış yetersizliğinden dolayı bitki örtüsü zayıf olduğundan, bu bölgeler erozyondan en fazla etkilenen bölgelerdir.

 Ülkemizin jeolojik ve toprak yapısı; genelde pekişme durumu zayıf,ayrışmaya ve değişmeye karşı fazla direnç göstermeyen taneli, tortul ve volkaniktir. Yani,

topraklarımızın erosif değeri yüksektir.

Mevcut Durum (İnsan Faktörü)

 Bütün bu olumsuz faktörlerin yanında asıl sebep doğayı tahrip eden insan faktörüdür.

 Tarıma uygun olmayan yaklaşık 6 milyon hektarda tarım yapılmaktadır.

 Meralarda aşırı otlatma neticesinde verim azalmakta, ot örtüsü tahrip olmakta, böylece yüzey erozyonu

artmaktadır. (Bir keçi, bir günde ağırlığı kadar bitki ve tohum tüketmektedir.)

 Dağınık ve düzensiz yerleşme doğal dengenin

bozulmasına, kırsal alanda fakirliğin daha da artmasına sebep olmuştur.

 Ülkemiz açısından erozyonun sebepleri incelendiğinde insan faktörü ön plana çıkmaktadır. Diğer sebepler ise erozyonu hızlandırmaktadır.

 İnsanlarımızda fidan dikme ve tabiatı koruma alışkanlığa yeterince gelişmemiştir.

Van İli Gevaş İlçesi

Çözüm İmkanımız Var mı?

 Şu bir gerçek ki tabiat verilen her türlü emeğe anında mukabele etmektedir.Bozulan doğal dengeyi yeniden tesis etmek mümkündür.

 Ama bunun başlangıç noktası yerel halk, bölgede yaşayan insanlarımızdır.

 Her hangi bir faaliyette bölge insanını ikna etmeden, onlarla beraber çalışmadan,

mağduriyetlerini gidermeden başarılı olmak

mümkün değildir.

Nereden Başlamalıyız?

 Ormanların, diğer bir ifadeyle tabiatın tahribatı insanlardan kaynaklanmıştır.

 Bozulan bu dengeyi ıslah etmek için insan baskısını azaltmak, tabiatla dost hale getirmek gerekmektedir.

 Bugün kırsal kesim insanlarımız büyük ölçüde göç etmiş, doğal ortama baskılar azalmış ve tabiat kendisini onarmaya başlamıştır.

 Ancak bazı yerlerde aşırı kullanım hala devam etmekte, bazı yerlerde ise destek gerekmektedir.

 Başarılı bir çalışma için hem insanlara iş imkanı vermek, hem de ağaçlandırma, erozyon kontrolu, rehabilitasyon çalışmaları ile toprağa destek olmak gerekmektedir.

19

Neler Yapıyoruz?

 Erozyon kontrolu çalışmaları genelde sel ve

taşkınlardan sonra, hatırı sayılır miktarda can ve mal kayıpları olduktan sonra kamuoyunun

dikkatini çekmektedir. Aksi takdirde kimse ne yapıldığı ile pek ilgilenmemektedir.

 Orman teşkilatı erozyonla mücadele çalışmalarına planlı olarak 1950’ li yıllardan sonra başlamıştır.

 Erozyon Kontrolu tedbirleri olarak;

 Sel derelerine gelen suyun azaltılması,

 Yamaçların güçlendirilmesi,

 Yamaçların otlandırılması ve ağaçlandırılması çalışmaları yapılmaktadır.

 Gerekli görülen yerlere duvarlar, bentler inşaa edilmektedir.

Bolu-Mudurnu

Isparta-Senirkent

Genel Müdürlüğün

Yapısı

1.KURULUŞ

• Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel

Müdürlüğü Çevre ve Orman Bakanlığının “Ana Hizmet Birimi” statüsünde bir Genel

Müdürlüktür.

• Merkezde Genel Müdür, Genel Müdür

Yardımcılıkları (3), Daire Başkanlıkları (5) ve Şube Müdürlükleri (18) şeklinde yapılanmıştır.

• Taşrada ise İl Çevre ve Orman Müdürlüğü

bünyesinde Şube Müdürlükleri ve Mühendislikler

bulunmaktadır.

Genel Müdür Mustafa YÜKSEK

Genel Müdür Yardımcısı Necati CENGĠZ

Planlama Dairesi BaĢkanı Ġsmail BELEN

Program ve Bütçe Şube Müdürü Özgen GÜRSAN Koordinasyon ve Değerlendirme Şube Müdürü Mahmut ŞİMŞEK Eğitim Tanıtım ve Halkla İlişkiler Şube Müdür Handan YILMAZ

Ağaçlandırma Dairesi BaĢkanı M. Hanifi NARLIOĞLU

Ağaçlandırma Şube Müdürü Nafi ALTUNÖZ Kavak ve Hızlı Gelişen Türler Şube Müdür Ali KÜÇÜKAYDIN

Rehabilitasyon Şube Müdür +

Genel Müdür Yardımcısı Hanifi AVCI

Erozyon Kontrolu ve Mera Islahı Dairesi BaĢkanı Yılmaz ALTAġ

Erozyon Kontrolu Şube Müdür Erdoğan ÖZEVREN Mera Islahı Şube Müdürü Okan ÇANÇİN Havza Amenajmanı Şube Müdürü Hanifi AKBIYIK

Özel Ağaçlandırma ve Projeler Dairesi BaĢkanı Hamza ERYĠĞĠT

Etüt Proje Şube Müdür Aynur ŞANLITÜRK Özel Ağaçlandırma Şube Müdür Yıldız KARA İzleme ve Değerlendirme Şube Müdürü İsmail Hakkı BARI

Genel Müdür Yardımcısı Mehmet NAKKAġ

Fidanlık ve Tohum ĠĢleri Dairesi BaĢkanı Yunus ġEKER

Fidanlıklar Şube Müdürü Muhammet ŞAÇMA

İlgili Taşra Teşkilatı

AGM Şube Müdürlüğü 32

(AGM+ORKÖY) Şube Müdürlüğü 21

(AGM+DKMP) Şube Müdürlüğü 5

(AGM+ORKÖY+DKMP) Şube Müdürlüğü 23

Etüt Proje Şube Müdürlüğü 15

AGM Mühendisliği 173

Fidanlık Mühendisliği 75

2. Personel

• Genel Müdürlüğümüzde memur ve işçi kadrolarında personel istihdam

edilmektedir.

• 2004 yılı Kasım ayı itibariyle Genel Müdürlük merkezinde 116, İl

Müdürlüklerinde Genel Müdürlüğümüz

faaliyetleriyle ilgili birimlerde 5 146

olmak üzere toplam 5 262 kişi istihdam

edilmektedir.

3. Bütçe

Genel Müdürlüğümüz hizmetleri üç ayrı bütçe ile yürütülmektedir.

Bunlar;

1. Genel Bütçe

2. Özel Ödenek

3. Döner Sermaye

Toplam (konsolide) Bütçe

 2004 yılı bütçesi,



46 trilyon 878 milyar lira Genel Bütçe,



90 trilyon lira Özel Ödenek,



21 trilyon lira döner sermaye olmak üzere toplam 157 trilyon 878 milyar lira

olarak belirlenmiştir.

24.278

70.141

64.206 65.957

41.034

64.320 64.788

50.257

86.399

100.000 (Program)

1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğünün Son 10 Yıllık Tesis Faaliyetleri(Hektar)

100,000 ha 86,399 ha

50,281 ha

Son 10 Yıl Ort. 2003 2004

AGM' ce Yapılan Orman Tesis Çalışmaları (Ağaçlandırma-Erozyon Kontrolu-Mera Islahı)

Erozyon Problemi İçin AGM Yeterli mi?

 Erozyon kamuoyunda bilinenin aksine tamamen veya

çoğunlukla ormanlarda veya ormanlık alanlarda seyreden bir problem değildir.

 Orman sayılan yerlerdeki problemler yıllardır süren

çalışmalarla büyük oranda halledilme noktasına gelmiştir.

 Erozyon daha çok tarım alanlarında, meralarda, hazine arazilerinde vs. görülmektedir. Buralar Genel

Müdürlüğümüzün yetki ve görev alanı dışında kalmaktadır.

 İleriye dönük bir çalışma olarak ülke genelinde erozyon görülen tüm alanlardan sorumlu ve yetkili bir birimin oluşturulmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Çalışmalarımızdan ve

Sonuçlarından Örnekler

Isparta

Isparta

Burdur-1960

Burdur-1985

Burdur-1999

Ankara Kurtboğazı 1977

Ankara Kurtboğazı 1985

Ankara Kurtboğazı 2000

Pürenova 1990

Aynı Yer 2002

Sinop-Boyabat

1960’ lı Yıllar

Sinop-Boyabat

1960’ lı Yıllar

Sinop-Boyabat

2000’ li Yıllar

Sinop-Boyabat

2000’ li Yıllar

Daha Fazla Bilgi İçin

Çevre ve Orman Bakanlığı

Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğü Planlama Dairesi Başkanlığı

Tel: 0 312 212 56 02 Faks: 0 312 212 55 32 Web: www.agm.gov.tr

www.cevreorman.gov.tr

Email: [email protected]

Teşekkür Ederim İsmail BELEN Orm. Yük. Müh.