Uzak alan P dalga ßekillerinin sonlu-fay ters •šzŸmŸnden 22 MayÝs 1971 Bingšl depremi kÝrÝlma sŸrecinin incelenmesi
Investigation of rupture history of the May 22, 1971, Bingšl earthquake obtained from the finite-fault inversion of the teleseismic P waveforms Murat UTKUCU, Ali PINAR, …mer ALPTEKÜN
Üstanbul †niversitesi, MŸhendislik FakŸltesi, Jeofizik MŸhendisliÛi BšlŸmŸ, 34850 AvcÝlar, ÜSTANBUL
…Z
22 MayÝs, 1971 Bingšl depremi DoÛu Anadolu Fay ZonuÕnun (DAFZ) Bingšl ile KarlÝova arasÝnda yer alan kuzey- doÛu ucunu kÝrmÝßtÝr. …nceki •alÝßmalarda, DAFZÕnun yaklaßÝk 75 km uzunluÛundaki bu kesimi KarlÝova-Bingšl Fay Par•asÝ (KFP) adÝnda tek bir fay par•asÝ olarak tanÝmlanmÝßtÝr. Bu •alÝßmada bir doÛrusal sonlu-fay ters •š- zŸm tekniÛi kullanÝlarak, uzak alan P dalga ßekillerinden 1971 Bingšl depremi i•in sonlu-fay kayma modeli belir- lenmeye •alÝßÝlmÝßtÝr. Uzak alan veriler; mevcut olan WWSSN (World Wide Standardized Seismograph Network) istasyonlarÝnÝn uzun-periyod analog kayÝtlarÝndan sayÝsallaßtÝrÝlarak elde edilmißtir. Depremin ilißkili olduÛu kÝrÝlma alanÝ K51o D doÛrultulu, 82o KBÕya eÛimli, (84 x 24) km boyutlarÝndaki bir dikdšrtgen yŸzey ile temsil edilmißtir.
Ters •šzŸm sonucunda elde edilen kayma modeli depremin iki fay pŸrŸzŸnŸn kÝrÝlmasÝ sonucu meydana geldiÛi- ne ve gšzlenmiß dalga ßekillerinden de a•Ýk•a anlaßÝldÝÛÝ gibi, kÝrÝlmanÝn •oÛunlukla KDÕya doÛru olduÛuna ißaret etmektedir. Deprem, fay modelinin GB yarÝsÝnda yerleßmiß 60 cm civarÝnda kayma genliÛine sahip bŸyŸk bir fay pŸrŸzŸnŸn kÝrÝlmasÝ ile baßlamÝßtÝr. Gšzlenmiß yŸzey kÝrÝÛÝyla uyußan bu fay pŸrŸzŸ (35 x 12) km boyutlarÝnda bir faylanma alanÝnÝ šrtmektedir. KŸ•Ÿk olan fay pŸrŸzŸ 40 cm civarÝndaki kayma genliÛiyle fay modelinin KD yarÝsÝn- da yerleßmiß olup, (20 x 12) km boyutlarÝnda bir faylanma alanÝnÝ šrtmektedir. Kayma modeli i•in hesaplanan sis- mik moment ve kÝrÝlma sŸresi sÝrasÝyla 1.1x1026dyne.cm (MW=6.7) ve 28 sÕdir. Bu bilgiler ve ayrÝntÝlÝ fay haritala- rÝndan saÛlanan bilgiler ÝßÝÛÝnda DAFZÕnun Bingšl ile KarlÝova arasÝnda kalan kesiminin birden fazla fay par•asÝn- dan olußtuÛu dŸßŸnŸlmektedir.
Anahtar kelimeler: Bingšl depremi, DoÛu Anadolu Fay Zonu, fay par•alarÝ, sonlu-fay kayma modeli.
ABSTRACT
The 22 May 1971 Bingšl earthquake ruptured the northernmost section of the East Anatolian Fault Zone (EAFZ), extending from Bingšl to the northeast of KarlÝova. This section of the EAFZ was defined as a single fault segment, namely the KarlÝova-Bingšl segment, in the earlier studies and has a length of about 75 km. In this study, telese- ismic P waveforms of the 1971 Bingšl earthquake were used to obtain a finite-fault coseismic slip model using a linear finite-fault inversion technique. The teleseismic data were digitized from available analogue long-period re- cordings of Worldwide Standardized Seismograph Network (WWSSN) stations. The earthquakeÕs rupture area is represented with an 84 km by 24 km fault, striking N51oE and dipping 82oto the NW. The coseismic slip model re- sulted from the inversion indicated that the earthquake was associated with rupturing of two slip patches and the rupture was mostly unilateral toward northeast, which is also explicit from the data. The earthquake was initiated with the failure of the larger slip patch, located to the SW half of the fault model with slip amplitude of about 60 cm.
This slip patch covers a faulting area of 35 km by 12 km, fitting the observed surface ruptures. The smaller slip patch is located to the NE half of the fault model with slip amplitude of about 40 cm and covers a faulting area of 20 km by 12 km. A seismic moment of 1.1x1026dyne.cm (MW=6.7) and rupture process time of 28 sec are com- puted for the slip model. This information as well as the information coming from the detailed fault maps led us to speculate on the further segmentation of the EAFZ between Bingšl and KarlÝova.
Key words: Bingšl earthquake, East Anatolian Fault Zone, fault segments, finite-fault slip model.
M. Utkucu
E-mail: [email protected]
GÜRÜÞ
DoÛu AnadoluÕda Arap levhasÝ, Bitlis Bindirme KußaÛÝ (BBK) olarak adlandÝrÝlan bir deformas- yon zonu boyunca Anadolu levhasÝ ile •arpÝß- maktadÝr (EyidoÛan, 1983; Barka ve Reilinger, 1997). GPS •alÝßmalarÝ, Arap levhasÝnÝn Avras- ya levhasÝna gšre yaklaßÝk 18 mm/yÝlÕlÝk bir hÝz- la KB doÛrultusunda hareket ettiÛine ißaret et- mektedir (McClusky vd., 2000). DoÛu Anado- luÕdaki bu sÝkÝßma rejimi Anadolu levhasÝnÝn Òka•ma tektoniÛi (escape tectonics)Ó olarak ad- landÝrÝlan bir tektonik hareketle B-KB yšnŸnde hareket etmesine neden olmaktadÝr (Barka ve Reilinger, 1997). BatÝ AnadoluÕdan itibaren Afri- ka levhasÝnÝn Anadolu levhasÝnÝn altÝna daldÝÛÝ gŸney EgeÕdeki Girit adasÝ yayÝna doÛru bu ha- reketin doÛrultusu tedrici olarak GBÕya doÛru dšnmektedir.
Anadolu levhasÝnÝn batÝya doÛru hereketi iki šnemli doÛrultu atÝmlÝ fay sistemi boyunca ger-
•ekleßmektedir (Þekil 1) (Barka ve Kadinsky- Cade, 1988; Barka, 1992; ÞaroÛlu vd., 1992).
Bu fay zonlarÝ sÝrasÝyla; saÛ-yanal atÝmlÝ Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) ve sol-yanal atÝmlÝ DoÛu Anadolu Fay Zonu (DAFZ)Õdur. GPS •a-
lÝßmalarÝ KAFZ Ÿzerinde yaklaßÝk 24 mm/yÝl ve DAFZ Ÿzerinde yaklaßÝk 9 mm/yÝllÝk bir kayma hÝzÝna ißaret etmektedir (McClusky vd., 2000).
Bu iki fay zonu KarlÝova †•lŸ Eklemi (K†E) ola- rak adlandÝrÝlan yerde birleßmektedir (Barka ve Kadinsky-Cade, 1988; Barka, 1992). DoÛu Ana- doluÕdaki bu gŸncel tektonik etkinlik GPS •alÝß- malarÝnÝn yanÝ sÝra, bšlgede meydana gelmiß šnemli depremlerin odak mekanizmalarÝ •š- zŸmleri ile de desteklenmektedir (CanÝtez ve
†•er, 1967; McKenzie, 1972; EyidoÛan, 1983;
Jackson ve McKenzie, 1984; Osmanßahin vd., 1986; Taymaz vd., 1991; PÝnar vd., 1994; PÝnar, 1995; Kalafat, 1995).
Arap levhasÝ ile Anadolu levhasÝ arasÝndaki gš- receli hareketi karßÝlayan sol-yanal doÛrultu atÝmlÝ DAFZ, yaklaßÝk 580 km uzunluÛuyla K†EÕden Üskenderun Kšrfezi civarÝna kadar uzanmakta ve bu bšlgede …lŸdeniz Fay Zonu (…DFZ) ile birleßmektedir (bkz. Þekil 1) (Barka ve Kadinsky-Cade, 1988; ÞaroÛlu vd., 1992;
Barka ve Reilinger, 1997). Bu birleßmenin nere- de olduÛu konusunda da tartÝßmalar sŸrmekte- dir (šrneÛin; Perin•ek ve ‚emen, 1990). TŸrki- yeÕde 19. yŸzyÝldaki deprem etkinliÛi gšz šnŸne alÝndÝÛÝnda, 20. yŸzyÝl i•inde DAFZÕnun gšrece-
Þekil 1. TŸrkiyeÕnin belli baßlÝ tektonik birimlerini gšsteren harita (Barka ve Kadinsky-Cade, 1988 ile Ko•yiÛit vd., 2001Õden derlenmißtir. Kesikli •izgili dikdšrtgen Þekil 2Õde gšsterilen harita alanÝnÝ •evrelemekte ve yÝldÝz 22 MayÝs 1971 Bingšl depremi merkez ŸssŸnŸ gšstermektedir).
Figure 1. Major tectonic elements of Turkey (compiled from Barka and Kadinsky-Cade, 1988, and Ko•yiÛit et al., 2001. Dashed rectangle encloses the map area shown in Figure 2 and solid star denotes the epicenter of the May 22, 1971 Bingšl earthquake).
li olarak sessiz bir dšnem ge•irdiÛi sšylenebilir (Ambraseys, 1989; Nalbant vd., 2002). Ancak tarihsel dšneme ait deprem etkinliÛi bir bŸtŸn olarak ele alÝndÝÛÝnda, bu sessizliÛin ge•ici oldu- Ûu ileri sŸrŸlmŸßtŸr (Ambraseys, 1989). 20. yŸz- yÝlda bu fay zonu Ÿzerinde meydana gelen en šnemli deprem MS=6.7 olan 22 MayÝs, 1971 Bingšl depremidir (‚izelge 1).
DAFZ, KarlÝova ile TŸrkoÛlu arasÝnda KD-GB doÛrultusunda uzanmakta ve TŸrkoÛlu ile Hatay arasÝnda ise fay zonunun uzanÝmÝ K-G doÛrultu- suna yaklaßmaktadÝr. Fay zonu, Kahramanma- raß doÛusunda BBKÕnÝ kesmekte ve sol yanal hareketlerin yanÝnda ters atÝmlÝ hareketler de šnemli hale gelmektedir (Taymaz vd., 1991;
Lyberis vd., 1992). Lyberis vd. (1992), DAFZ Ÿzerindeki hareketlerin birincil olarak sÝkÝßma tŸ- rŸ olduÛunu ve sol-yanal doÛrultu atÝmlÝ hare- ketlerin ikincil hareketler olduÛunu šne sŸrmŸß- tŸr. DAFZÕnun ayrÝntÝlÝ fay haritalarÝ ve par•alan- masÝ Barka ve Kadinsky-Cade (1988), Arpat ve ÞaroÛlu (1975), ÞaroÛlu vd. (1992) tarafÝndan deÛerlendirilmißtir.
22 MayÝs, 1971 Bingšl depremi (MS=6.7) DAFZÕnun en kuzeydeki par•asÝ olarak tanÝmla- nan KarlÝova-Bingšl Fay Par•asÝ (KFP) Ÿzerin- deki kÝrÝlma ile meydana gelmißtir (Þekil 1, 2 ve 3) (Arpat ve ÞaroÛlu, 1972; Seymen ve AydÝn, 1972; ÞaroÛlu vd., 1992). Depremin merkez Ÿs- sŸ koordinatlarÝ 38.83oK; 40.52oD olarak ve odak derinliÛi de 3 km olarak verilmißtir (McKen- zie, 1972). 1971 Bingšl depremi Bingšl kenti ve kšyleri ile PaluÕnun BingšlÕe yakÝn kšylerinde ha- sara yol a•mÝß ve 755 can kaybÝna neden ol-
mußtur (Arpat ve ÞaroÛlu, 1972; Seymen ve Ay- dÝn, 1972; EyidoÛan vd., 1991). YaklaßÝk 75 km uzunluÛundaki KFP gŸneyde Bingšl kent mer- kezi ile kuzeyde KarlÝova il•e merkezi yakÝnÝn- daki K†E arasÝnda yaklaßÝk K50oD doÛrultusun- da uzanmaktadÝr (Arpat ve ÞaroÛlu, 1972; Sey- men ve AydÝn, 1972; ÞaroÛlu vd., 1992). Bin- gšlÕŸn gŸneyindeki Bingšl OvasÝÕnÝn altÝnda kay- bolmuß olan KFP Bingšl doÛusunda GšynŸksu- yu vadisinde morfolojik olarak belirginlik kazan- makta ve bu vadi boyunca KDÕya doÛru 13 kmÕ- lik bir uzunluk boyunca tek bir fay izi veya kÝrÝk olarak izlenebilmektedir (bkz. Þekil 2 ve 3). Bu- nun ardÝndan da KAFZÕna kadar 38 kmÕlik uzun- luk boyunca en bŸyŸk genißliÛi 4 kmÕye ulaßan bir kÝrÝk zonu ßeklinde uzanmaktadÝr. 1971 Bin- gšl depremi sonucunda KFPÕnin gŸney yarÝsÝ boyunca aralÝklarla uzanan, 50 ile 500 m uzun- lukta, kademeli (en echelon) yapÝ gšsteren ve genel gidißleri K 40-45o D olan sol-yanal atÝmlÝ yŸzey kÝrÝklarÝ gelißmißtir (bkz. Þekil 3). YŸzey kÝrÝklarÝ toplam 35 kmÕlik bir uzunluk boyunca gšzlenmißtir (Seymen ve AydÝn, 1972). YŸzey kÝrÝklarÝ Ÿzerinde en bŸyŸk yerdeÛißtirme mer- kez ŸssŸnŸn 5 km kadar KDÕsunda sol yšnde 25 cm olarak šl•ŸlmŸßtŸr. KFPÕyi olußturan kÝrÝkla- rÝn ayrÝntÝlÝ haritalarÝ Seymen ve AydÝn (1972) ve ÞaroÛlu vd. (1992) tarafÝndan verilmißtir. KFP Bingšl ile Gen• arasÝnda Gen• fayÝ ile bir geniß- leyen fay basamaÛÝ (releasing stepover) oluß- turmaktadÝr (Barka ve Kadinsky-Cade, 1988).
Depremin kaynak parametreleri P dalgasÝ ilk ha- reketlerinden (Jackson ve McKenzie, 1984) ve uzak alan cisim dalgalarÝ ters •šzŸmlerinden (Taymaz vd., 1991; PÝnar, 1995) elde edilmißtir.
‚izelge 1. 1971 Bingšl depremi i•in šnceki •alÝßmalardan elde edilen kaynak parametreleri.
Table 1. The source parameters of the May 22, 1971 Bingšl earthquake obtained by previous inversion studies.
Dewey (1976) Jackson ve Taymaz vd. PÝnar (1995)e
McKenzie (1984)a (1991)b
1.Þok /2.Þok 1.Þok /Toplam
DoÛrultu (o) 52/143 231/232 234/226
EÛim (o) 86/82 82/71 84/86
Kayma A•ÝsÝ (o) 3±10/16 4/12
Mo(x10 18Nm) 5.8/3.5 9.5/17.50
Gerilme DŸßŸmŸ (MPa) 4.3
Enlem (o) 38.87 38.83 40.52/40.42c
Boylam (o) 40.48 40.52 38.89/38.85c
Derinlik (km) 3 9±/6d 9
aP dalgasÝ ilk hareketlerinden fay dŸzlemi •šzŸmŸ; bTelesismik P ve SH dalgalarÝ ters •šzŸmŸnden; cKaynak koordinatÝ; dKay- nak derinliÛi; eUzak alan P dalga ßekilleri ters •šzŸmŸnden hesaplanmÝßtÝr. 5 kaynak hesaplanmÝß ve ilk kaynak ile 5 kaynaÛÝn vektšrel toplamÝna karßÝlÝk gelen •šzŸmlerin parametreleri verilmißtir.
1971 Bingšl depremi i•in bu •alÝßmalardan elde edilen kaynak parametreleri ‚izelge 1Õde veril- mißtir. Taymaz vd. (1991) depremin P ve SH dalga ßekillerinin karmaßÝklÝÛÝna deÛinmiß ve bu dalga ßekillerinin ilk 40 sÕlik kÝsmÝnÝ iki ßok ile modellemißtir. PÝnar (1995), P dalga ßekillerinin ilk 100 sÕlik kÝsmÝnÝ kaynak ters •šzŸmŸnde kul- lanmÝß ve 5 adet ßokla bir modelleme yapmÝßtÝr.
P dalgasÝ ilk hareketlerinden ve gerekse uzak alan cisim dalgasÝ ßekilleri ters •šzŸmŸnden farklÝ •alÝßmalarda elde edilen kaynak mekaniz- ma •šzŸmlerinin bŸyŸk benzerlik gšstermesi, depremin kaynak parametrelerinin iyi kÝsÝtlandÝ- ÛÝnÝn bir gšstergesidir. Kaynak mekanizmasÝ •š- zŸmlerinden elde edilen KD-GB uzanÝmlÝ dŸz- lem, DAFZÕnun uzanÝmÝyla uyum i•indedir ve dolayÝsÝyla fay dŸzlemini temsil etmektedir.
K†E civarÝnda KAFZ Ÿzerindeki 1784 ElmalÝ depreminden sonra meydana gelmiß šnemli depremler ‚izelge 2Õde listelenmiß ve Þekil 2Õde gšsterilmißtir (Ambraseys ve Zatopek, 1968;
McKenzie, 1972; Barka ve Kadinsky-Ca- de,1988; EyidoÛan vd., 1991; Ambraseys ve Jackson, 1998). Þekil 2Õden gšrŸldŸÛŸ gibi Ÿ•lŸ eklemi olußturan sÝnÝrlarÝn eklem noktasÝna ya- kÝn kesimleri ge•en yŸzyÝl i•indeki depremlerle kÝrÝlmÝßtÝr. Tarihsel kayÝtlar, 1971 Bingšl depre- mi ile kÝrÝlan KFP Ÿzerindeki bir šnceki depremin 1866 depremi olduÛunu šngšrmektedir. Ambra- seys ve Jackson (1998), bu depremin yŸzey kÝ- rÝÛÝ olußturduÛunu ancak bunun yeri konusunda bilgilerin zayÝf olduÛunu belirtmißlerdir.
1971 Bingšl depremi 20. yŸzyÝl i•inde DAFZ Ÿzerinde meydana gelmiß ve aletsel merkez Ÿs- sŸ koordinatlarÝ, yŸzey kÝrÝÛÝ, kaynak mekaniz- ma •šzŸmleri gibi šnemli bilgilere sahip olunan tek bŸyŸk depremdir. Bu deprem, GDSN (Glo- bal Digital Station Network) istasyonlarÝnÝn ku- rulmasÝndan šnce meydana gelmiß olmasÝ ne- deniyle, uzak alan kaynak analizlerinde (Tay- maz vd., 1991; PÝnar, 1995) WWSSN (World Wide Standardized Seismograph Network) uzun-periyot analog kayÝtlarÝndan sayÝsallaßtÝrÝl- mÝß P dalga ßekilleri kullanÝlmÝßtÝr. Ge•mißte ya- pÝlan •alÝßmalar magnitŸdŸ 7 civarÝnda olan depremlerin sonlu-fay analizinde sadece WWSSN analog kayÝtlarÝndan sayÝsallaßtÝrÝlmÝß uzun-periyot kayÝtlarÝn kullanÝlabileceÛini gšs- termißtir (Hartzell ve Mendoza, 1991; Wald ve Somerville, 1995; Langer ve Hartzell, 1996).
Mendoza ve Hartzell (1988), uzun-periyot kayÝt- larÝndan deprem kÝrÝlmasÝnÝn genel boyutlarÝnÝn ve šzelliklerinin elde edilebileceÛini gšstermiß- lerdir.
Bu •alÝßmada, 1971 Bingšl depremi i•in bir son- lu-fay modellemesi, depremin sayÝsallaßtÝrÝlmÝß uzun-periyot uzak alan P dalga ßekilleri kullanÝ- larak yapÝlmÝßtÝr. Barka ve Kadinsky-Cade (1988) KFPÕnin tŸmŸnŸn bu depremle kÝrÝldÝÛÝna deÛinmißtir. Ancak, deprem sonrasÝnda sadece KFPÕnin Bingšl gŸneyi ile GšynŸk arasÝnda ka- lan kÝsmÝnda yŸzey kÝrÝÛÝnÝn gšzlenmesi, sade- ce bu kÝsmÝnÝn kÝrÝldÝÛÝ yorumunun yapÝlmasÝna
‚izelge 2. KarlÝova †•lŸ Eklemi civarÝnda 1784 ElmalÝ depreminden gŸnŸmŸze deÛin meydana gelmiß (1998 Kar- lÝova depremi dÝßÝnda) bŸyŸklŸÛŸ M ≥5.5 olan depremler.
Table 2. The earthquakes with magnitude M ³ 5.5 (with the exception of the 1998 KarlÝova earthquake) occurred in the vicinity of the KarlÝova Triple Junction from the 1784 ElmalÝ earthquake to date.
No. Tarih Enlem-Boylam Deprem M DoÛrultu EÛim Kayma Kaynak
(o) AdÝ (o) (o)
1 18.07.1784 39.50-40.20 ElmalÝ 7.6 AJ
2 12.05.1866 39.20-41.00 Gšnek 7.2 AJ
3 31.05.1946 39.30-41.20 †stŸkran 5.7 AJ,EY
4 17.08.1949 39.40-40.65 KÝÛÝ-KarlÝova 6.9 A,EY
5 07.03.1966 39.10-41.60 Varto-HÝnÝs 5.6 130 60 145 MK,EY
6 19.08.1966 39.20-41.60 Varto 6.8 124 64 148 AZ,MK,EY
7 20.08.1966 39.40-40.90 Varto-KÝÛÝ 6.2 104 86 -161 AZ,AJ,MK
8 20.08.1966 39.06-40.76 GšynŸk 5.5 DW
9 26.07.1967 39.50-40.40 KÝÛÝ 5.9 102 84 162 AJ,MK,EY
10 22.05.1971 38.83-40.52 Bingšl 6.8 * * * *
11 13.04.1998 39.13-41.04 KarlÝova 5.0 272 75 -175 KRDAE, HRV
*‚izelge 1Õe bakÝnÝz
AJ: Ambraseys ve Jackson (1998); EY: EyidoÛan vd. (1991); A: Ambraseys (2001); MK: McKenzie (1972); AZ: Ambraseys ve Zatopek (1968); DW: Dewey (1976); KRDAE: Kandilli Rasathanesi ve Deprem AraßtÝrma EnstitŸsŸ; HRV: Harvard CMT.
neden olmußtur (bkz. Þekil 3) (Seymen ve Ay- dÝn, 1972; Ambraseys ve Jackson, 1998). PÝnar (1995), uzak alan P dalga ßekilleri ters •šzŸ- mŸnden bulduÛu kÝrÝlma modelinde 5 ßok top- lam 60 km bir uzunluk i•inde yer almaktadÝr. Bu
•alÝßmada; uzun-periyot uzak alan kayÝtlarÝn kÝ- rÝlma uzunluÛuna ve genliÛine olan duyarlÝlÝÛÝ ve sonlu-fay modellemesi yardÝmÝyla kÝrÝlma uzun- luÛu ve derindeki yerdeÛißtirme genliÛi araßtÝrÝl- mÝßtÝr.
UZAK ALAN VERÜLERÜ
1971 Bingšl depremi sonlu-fay analizinde 18 WWSSN istasyonundaki uzun-periyot analog kayÝtlarÝndan sayÝsallaßtÝrÝlmÝß P dalga ßekilleri kullanÝlmÝßtÝr. Analog kayÝtlar 1 s aralÝklarla šr- neklenmiß 0.01-0.5 Hz aralÝÛÝnda bant-ge•ißli
filtre ile filtrelenmißtir. Daha šnceki •alÝßmalarda da (šrneÛin; Taymaz vd., 1991) ifade edildiÛi gi- bi, P dalga ßekillerinin karmaßÝklÝÛÝ depremin kÝ- rÝlma sŸrecinin birden fazla ßokla ilgili olduÛuna ißaret etmektedir. Depremin merkez ŸssŸnŸn BingšlÕŸn doÛusunda KFPÕnin gŸney ucunda yer almasÝ, kÝrÝlmanÝn KD yšnŸnde tek taraflÝ (unila- teral) olarak yayÝldÝÛÝnÝ dŸßŸndŸrmektedir (bkz.
Þekil 2 ve 3, ‚izelge 1). KÝrÝlmanÝn tek taraflÝ ve- ya •oÛunlukla tek taraflÝ olarak yayÝldÝÛÝna ilißkin bir kanÝt P dalga ßekillerinin incelenmesinden el- de edilmektedir. Genel bir kural olarak, kÝrÝlma- nÝn tek taraflÝ olarak yayÝlmasÝ kÝrÝlmanÝn yayÝl- dÝÛÝ doÛrultuda yšnelim etkisine neden olaca- ÛÝndan kÝrÝlmanÝn yayÝldÝÛÝ doÛrultuda yer alan istasyonlarda dalga ßekilleri kÝrÝlmanÝn yayÝldÝÛÝ doÛrultunun aksi yšnŸnde yer alan istasyonlara gšre daha dar olmaktadÝr. 1971 Bingšl depremi- Þekil 2. KarlÝova †•lŸ Eklemi civarÝnda (1998 KarlÝova depremi hari•) 1784 ElmalÝ depreminden gŸnŸmŸze deÛin meydana gelmiß bŸyŸklŸÛŸ M ≥5.5 olan depremlerin merkez Ÿslerini (siyah yÝldÝzlar) ve mevcut olan odak mekanizmasÝ •šzŸmlerini gšsteren ßekil (ilgili kaynak parametreleri ve referanslar i•in ‚izelge 1 ve 2Õye ba- kÝnÝz. Faylar ve deprem yŸzey kÝrÝklarÝ, sÝrasÝyla, ÞaroÛlu vd. (1992) ile Barka ve Kadinsky-Cade (1988)Õden derlenmißtir).
Figure 2. The map showing epicenters (solid stars) of the earthquakes with magnitude M ³ 5.5 (with the excepti- on of the 1998 KarlÝova earthquake) occurred in the vicinity of the KarlÝova Triple Junction from the 1784 ElmalÝ earthquake to date and available focal mechanism solutions (see Tables 1 and 2 for respective so- urce parameters and references. Faults and earthquake surface ruptures are compiled from ÞaroÛlu et al.
(1992) and Barka and Kadinsky-Cade (1988), respectively).
nin uzak alan P yerdeÛißtirme dalga ßekilleri in- celendiÛinde, KD azimutunda yer alan istasyon- lardaki (šrneÛin; SHK) yerdeÛißtirme dalga ße- killerinin GB azimutundaki (šrneÛin; WIN) istas- yonlara gšre daha dar (SHKÕda 12 s, WINÕda 27 s) olduÛu gšrŸlebilir (Þekil 4). Bu durum, kÝ- rÝlmanÝn •oÛunlukla KD yšnŸnde yayÝldÝÛÝnÝ dŸ- ߟndŸrmektedir. 1971 Bingšl depreminin aßaÛÝ- daki bšlŸmlerde sunulan model tanÝmlamasÝ (kÝrÝlma hÝzÝ ve model fay dŸzlemi boyutlarÝ) dik- kate alÝnarak, sonlu-fay analizi i•in 50 sÕlik bir veri uzunluÛu se•ilmißtir.
Y…NTEM
Bu •alÝßmada, Hartzell ve Heaton (1983) tara- fÝndan gelißtirilmiß bir doÛrusal sonlu-fay ters
•šzŸm yšntemi kullanÝlmÝßtÝr. Bu yšntem bir depreme uygulanÝrken, ilk aßamada incelenen depremin kaynaÛÝnÝn temsil edilmesi i•in iki bo- yutlu bir fay dŸzlemi se•ilir. 1971 Bingšl depre- mi sÝrasÝndaki kÝrÝlmayÝ temsil i•in (84 x 24) km boyutlarÝnda bir fay dŸzlemi se•ilmißtir (Þekil 2
ve 5). Model fay dŸzlemi KFPÕnin bilinen boyun- dan (yaklaßÝk 75 km) biraz daha uzun se•ilmiß- tir. ‚ŸnkŸ KFP gŸneyde Bingšl OvasÝ altÝnda birden kaybolmaktadÝr (ÞaroÛlu vd., 1992; Sey- men ve AydÝn, 1972). Bu durum, KFPÕnin Bingšl ovasÝ •škelleri altÝnda uzanÝp uzanmadÝÛÝ olasÝ- lÝÛÝnÝ gŸndeme getirmektedir. AyrÝca, depreme ait yŸzey kÝrÝklarÝnÝn Bingšl OvasÝ i•inde ve hat- ta merkez ŸssŸnŸn 2-3 km gŸneyinde de devam etmesi bu olasÝlÝÛÝ gŸ•lendirmektedir (bkz.
Þekil 3). Bu nedenle, model fay dŸzlemi Bin- gšlÕŸn yaklaßÝk 10 km kadar gŸneyine uzanacak ßekilde se•ilmißtir. KFPÕnin ve yŸzey kÝrÝklarÝnÝn uzanÝmÝ ve ‚izelge 1Õde verilen kaynak tanÝmla- malarÝ dikkate alÝnarak model fay dŸzleminin doÛrultusu, eÛimi ve kayma a•ÝsÝ sÝrasÝyla 231o, 82o, 10oolarak alÝnmÝßtÝr. FarklÝ kayma a•ÝlarÝ- na (-5o, 0o, 5ove 15o) sahip modeller i•in de ters
•šzŸm denemeleri yapÝlmÝßtÝr.
Model fay dŸzlemi, kaymanÝn uzaysal daÛÝlÝmÝ- nÝn bulunabilmesi i•in (7 x 6) km boyutlarÝnda toplam 48 dikdšrtgen ßeklinde fay par•asÝna Þekil 3. (a) DoÛu Anadolu Fay Zonu (DAFZ), KarlÝova-Bingšl fay par•asÝnÝn (KFP) ÞaroÛlu vd. (1992) tarafÝndan
verilen fay haritasÝ, (b) KFPÕnin Seymen ve AydÝn (1972) tarafÝndan verilen yalÝnlaßtÝrÝlmÝß fay haritasÝ.
Figure 3. (a) Fault map of the KarlÝova-Bingšl segment (KFP) of the East Anatolian Fault Zone (EAFZ) from Þa- roÛlu et al. (1992), (b) simplified fault map of the KFP of the EAFZ from Seymen and AydÝn, (1972).
Þekil 4. KÝrÝlma yšneliminin KD ve GB azimutunda yeralan istasyonlar (sÝrasÝyla SHK ve WIN is- tasyonlarÝ) Ÿzerindeki etkisi (istasyon adÝ ve azimutu, gšzlenmiß sismogramlarÝn Ÿzerinde verilmißtir).
Figure 4. Effect of rupture directivity on the observed waveforms at the stations northeasterly (the SHK) and southwestertly (the WIN) azimuths (station name and azimuth are given above the observed seismograms).
(doÛrultu boyunca 12, eÛim boyunca 4) ayrÝl- mÝßtÝr (bkz. Þekil 5). Verinin •šzŸnŸrlŸlŸÛŸ dik- kate alÝnarak, fay par•asÝ boyutlarÝ olabildiÛince uzun tutulmaya •alÝßÝlmÝßtÝr. Fay dŸzleminin Ÿst kenarÝ yeryŸzeyine karßÝlÝk gelecek ßekilde dep- rem, kaynak bšlgesi i•inde kabuksal yapÝ i•ine oturtulmußtur. Bu haliyle fay dŸzlemi 23.7 km derinliÛe kadar ulaßmaktadÝr. Jackson ve McKenzie (1984) tarafÝndan verilen merkez Ÿs- sŸne (38.83 K; 40.52 D) (bkz. Þekil 2 ve ‚izel- ge 1) karßÝlÝk gelen deprem odaÛÝ kÝrÝlmanÝn baßlangÝ• noktasÝ olarak alÝnmÝßtÝr. Merkez Ÿs- sŸnŸn derinlik izdŸßŸmŸ model fay dŸzlemini 7 km derinlikte kesmektedir (bkz. Þekil 5). Bunun- la birlikte, 5 ve 11 kmÕlik odak derinlikleri de de- nenmißtir.
Her bir fay par•asÝ Ÿzerine 25 nokta kaynak (doÛrultu boyunca 5, eÛim aßaÛÝ 5) dŸzgŸn ola- rak daÛÝtÝlmÝßtÝr. Nokta kaynak tepkileri, Genel- leßtirilmiß IßÝn KuramÝ (Langston ve Helmber- ger, 1975) kullanÝlarak Kenar ve Toksšz (1989) tarafÝndan uyarlanmÝß kabuksal hÝz yapÝsÝ (‚i- zelge 3) kullanÝlarak hesaplanmÝßtÝr. Her bir nokta kaynak tepkisi kÝrÝlmanÝn odaktan itibaren dairesel yayÝlÝmÝnÝ temsil etmek i•in odak-nokta kaynak uzaklÝÛÝ ve istasyon-nokta kaynak uzak- lÝklarÝ dikkate alÝnarak zamanca uygun miktar- larda geciktirilmißtir. Daha sonra bu nokta kay- nak tepkileri toplanarak fay par•asÝ yapay sis- mogramlarÝ hesaplanmÝßtÝr. Fay par•asÝ yapay sismogramlarÝnÝn hesabÝnda sšnŸm etkisi P dalgasÝ yapay sismogramlarÝnÝn t*=1.0 s sšnŸm operatšrŸ ile evrißimi yapÝlarak i•erilmißtir.
Yapay sismogramlarÝn hesaplanmasÝnda Ÿ• kÝ- rÝlma hÝzÝ (2.5, 2.7 ve 3.0 km/s) kullanÝlmÝßtÝr.
Bu kÝrÝlma hÝzlarÝ, yapay simogramlarÝn hesa- bÝnda kullanÝlan kabuksal hÝz yapÝsÝndaki ilk Ÿ•
Þekil 5. 22 MayÝs 1971 Bingšl depremi sonlu-fay ters
•šzŸmŸnde kullanÝlan model fay dŸzlemi (si- yah yÝldÝz odaÛÝ gšstermekte ve yŸzey izdŸ- ߟmŸ Þekil 2Õde verilen 1971 Bingšl depremi merkez ŸssŸne karßÝlÝk gelmektedir).
Figure 5. Model fault plane used in the finite-fault in- version of the May 22, 1971, Bingšl earthqu- ake (solid star is the hypocenter point and its surface projection corresponds to the epicen- ter of 1971 Bingšl earthquake in Figure 2).
‚izelge 3. 22 MayÝs 1971 Bingšl depremi ters •šzŸmŸnde kullanÝlan kabuksal hÝz yapÝsÝ (Kenar ve Toksšz (1989)Õdan uyarlanmÝßtÝr).
Table 3. Crustal velocity structure used in the inversion of May 22, 1971 Bingšl earthquake (modified from Kenar and Toksšz (1989)).
KalÝnlÝk VP VS ρ
(km) (km/sn) (km/sn) (kg/m3)
5 4.60 3.00 2660
16 5.80 3.29 2750
20 7.00 3.89 2880
- 8.10 4.44 3300
VP: P dalga hÝzÝ; VS: S dalga hÝzÝ; ρ: yoÛunluk.
tabakadaki ortalama makaslama dalgasÝ hÝzÝnÝn yaklaßÝk %80Õi civarÝndaki deÛerleridir. KÝrÝlma hÝzÝ, bir •ok deprem i•in S dalga hÝzÝnÝn %70Õi ile
%90ÕÝ arasÝnda deÛißmektedir (Mendoza ve Hartzell, 1988). Bununla birlikte, karmaßÝk veya birden fazla ßokla ilgili depremlerin sonlu-fay modellemesinde sabit bir kÝrÝlma hÝzÝnÝn kullanÝl- masÝ kayma daÛÝlÝmÝnÝn tam doÛru bir ßekilde elde edilememesine neden olabilir (Mendoza vd., 1994). 1971 Bingšl depreminin uzak alan P dalga ßekilleri ve daha šnce yapÝlan kaynak me- kanizmasÝ ters •šzŸmŸ •alÝßmalarÝ (Taymaz vd., 1991; PÝnar, 1995) bu depremin kaynaÛÝnÝn karmaßÝklÝÛÝnÝ ortaya koymaktadÝr. Modelleme- de zaman penceresi yaklaßÝmÝ kullanÝlarak mo- del fay dŸzlemi Ÿzerinde kÝrÝlma hÝzÝnda ve kay- nak yŸkselim zamanÝnda yerel deÛißimlere ola- nak saÛlanabilir ve bšylece karmaßÝk kaynak šzellikleri doÛru bir ßekilde modellenebilir. Za- man penceresi yaklaßÝmÝ ile ilgili ayrÝntÝ, Wald ve Heaton (1994) ile Mendoza (1995) tarafÝndan verilmißtir. 1971 Bingšl depreminin sonlu-fay ters •šzŸmŸ analizinde 5 zaman penceresi kul- lanÝlmÝß ve her bir zaman penceresi i•inde kay- nak yŸkselim zamanÝ fonksiyonu (source rise-ti- me function) 0.5 s yŸkselim ve dŸßŸme sahip bir eßkenar Ÿ•gen ile temsil edilmißtir. Her bir za- man penceresi bir šncekinden 1.0 s geciktiril- miß, bšylece modellemede fay dŸzlemi Ÿzerin- deki her bir noktada toplam 5 sÕlik bir yŸkselim zamanÝna olanak saÛlanmÝßtÝr.
Gšzlenmiß dalga ßekilleri ile fay par•asÝ yapay dalga ßekillerinin karßÝlaßtÝrÝlmasÝ
Ax ≅ b (1)
ßeklinde aßÝrÝ tanÝmlanmÝß doÛrusal denklemler sistemi belirler (Hartzell ve Heaton, 1983). Bura- da,A: m x n boyutlarÝndaki yapay sismogramlar matrisi,
b: m x 1 boyutlarÝnda gšzlenmiß sismogramlar matrisi veya m uzunluÛundaki veri vektšrŸ ve x: (n x 1) boyutlarÝnda •šzŸm matrisi veya n uzunluÛundaki •šzŸm vektšrŸdŸr. Yapay sis- mogramlarÝn gšzlenmiß sismogramlara uyduru- labilmesi i•in, her bir fay par•asÝna verilecek yerdeÛißtirme aÛÝrlÝklarÝnÝ i•erir.
YukarÝda da belirtildiÛi gibi, 1 no.lu eßitlik aßÝrÝ tanÝmlÝ bir doÛrusal denklem sistemini belirler.
Bu tŸr problemler bilinmeyen sayÝsÝndan •ok
fazla veriye (m>n) sahiptir ve en kŸ•Ÿk kareler yšntemi en yaklaßÝk sonucu se•mek i•in kullanÝ- lÝr (Menke, 1989). Bu •alÝßmada Householder en kŸ•Ÿk kareler ters •šzŸm yšntemi (Lawson ve Hanson, 1974) fay par•asÝ yerdeÛißtirme aÛÝrlÝklarÝnÝn hesaplanmasÝ i•in kullanÝlmÝßtÝr.
AyrÝca, 1 no.lu eßitlikle ifade edilen ters •šzŸm dŸzgŸnleme kÝsÝtlamasÝ (smoothing constraint) ve moment kŸ•Ÿltme kÝsÝtlamasÝ (moment mini- mization constraint) kullanÝlarak daha da duray- lÝ hale getirilmißtir (Hartzell ve Heaton, 1983;
Wald ve Heaton, 1994). Bšylece kaymanÝn biti- ßik fay par•alarÝ arasÝnda dŸzgŸn deÛißen bir uzaysal daÛÝlÝm gšsterdiÛi, en dŸßŸk sismik mo- mente sahip bir •šzŸm elde edilmeye •alÝßÝlmÝß- tÝr. Uygun dŸzgŸnleßtirme ve moment kŸ•Ÿltme kÝsÝtlama miktarÝ bir ka• ters •šzŸm denemesi sonucunda deneme-yanÝlma yoluyla saptanmÝß- tÝr.
TERS ‚…Z†M SONU‚LARI
Model tanÝmlamasÝ yapÝlÝrken deÛinildiÛi Ÿzere;
•eßitli kayma vektšrŸ a•ÝlarÝ, kÝrÝlma hÝzlarÝ ve odak derinliklerine sahip modeller i•in ters •š- zŸm denemeleri yapÝlarak bu parametrelerin uzak alan verilerle en iyi uyumu saÛlayan deÛer- leri saptanmaya •alÝßÝlmÝßtÝr. YapÝlan bu ters •š- zŸmlerin sonu•larÝ ‚izelge 4Õde verilmißtir. Her bir model i•in gšzlenmiß veriler ile yapay sis- mogramlar arasÝndaki uyumsuzluÛun doÛrudan bir šl•ŸsŸnŸ veren L2 Euclidean normlarÝ, yani
||b - Ax||deÛerleri hesaplanarak en iyi uyumu ve-
ren •šzŸm araßtÝrÝlmÝßtÝr (Menke, 1989). ‚izel- ge 4Õden gšrŸldŸÛŸ Ÿzere, •alÝßmada kullanÝlan verinin denenen deÛißik kayma vektšrŸ a•ÝlarÝ Ÿzerinde •šzŸnŸrlŸlŸÛŸ o kadar iyi deÛildir. Yine de, daha šnceki •alÝßmalar da dikkate alÝnarak (bkz. ‚izelge 1), 10oÕlik kayma vektšrŸ a•ÝlarÝna sahip bir modelin kabul edilebileceÛi sšylenebi- lir. FarklÝ odak derinliÛi ve kÝrÝlma hÝzlarÝna sahip modeller i•in kullanÝlan verinin gšreceli olarak daha iyi bir •šzŸnŸrlŸlŸÛe sahip olduÛu sšylene- bilir. En iyi uyum, 5 km odak derinliÛi ve 2.7 km/s kÝrÝlma hÝzÝ i•in elde edilmißtir. YapÝlan bu ters
•šzŸm denemelerinin ardÝndan kayma vektšrŸ a•ÝsÝ 10o, kÝrÝlma hÝzÝ 2.7 km/s ve odak derinliÛi 5 km olan bir modelin (bkz. ‚izelge 4, Model 8) 1971 Bingšl depreminin kaynaÛÝnÝ en iyi temsil ettiÛi kanÝsÝna varÝlmÝßtÝr.
Bu arada, sadece gšzlenen yŸzey kÝrÝklarÝnÝn uzanÝmÝ dikkate alÝnarak belirlenen (42 x 24) km
boyutlarÝndaki daha kÝsa bir fay modeli i•in de ters •šzŸm denemesi yapÝlmÝßtÝr. Bu model, ve- riye olan uyumu olduk•a azaltmÝßtÝr (bkz. ‚izel- ge 4, Model 11). Bu durum, Model 8 ile Model 11 i•in hesaplanan yapay sismogramlarÝn gšz- lenmiß sismogramlarla se•ilen bazÝ istasyonlar i•in karßÝlaßtÝrÝldÝÛÝ Þekil 6Õda daha iyi gšrŸlebi- lir. Buna gšre, verilerin baßlangÝcÝnda yer alan ve 1971 Bingšl depremi kaynak sŸreci ile ilgili olduÛu kußku gštŸrmeyen bŸyŸk yerdeÛißtirme dalga ßekli modellenememißtir. Bu durum; šnce- ki bir •alÝßmada (Seymen ve AydÝn, 1972) yŸzey kÝrÝklarÝnÝn uzanÝmÝ dikkate alÝnarak šne sŸrŸl- dŸÛŸ gibi, olunduÛu gibi 1971 Bingšl depreminin KFPÕnin sadece gŸney yarÝsÝnÝ deÛil, tŸmŸnŸ kÝrdÝÛÝnÝ dŸßŸndŸrmektedir. Uzun-periyot kayÝt-
larÝn šzellikle kÝrÝlmanÝn genel boyutlarÝna olan duyarlÝlÝÛÝ (Mendoza ve Hartzell, 1988) gšz šnŸ- ne alÝndÝÛÝnda, bu durum daha olasÝ gšrŸlmek- tedir.
TARTIÞMA
Tercih edilen Model 8 i•in elde edilen sonlu-fay kayma daÛÝlÝmÝ KFPÕnin ayrÝntÝlÝ fay haritalarÝyla birlikte Þekil 7Õde verilmißtir. Bu kayma modeli (Þekil 7c) i•in hesaplanan yapay sismogramla- rÝn gšzlenmiß sismogramlarla karßÝlaßtÝrÝlmasÝ ise Þekil 8Õde gšrŸlmektedir. NAT istasyonu dÝ- ßÝnda yapay sismogramlarla gšzlenmiß sismog- ramlar genel olarak iyi bir uyum sergilemektedir- ler. Model denemelerine ge•ilmeden šnce yapÝ-
‚izelge 4. Bu •alÝßmada 1971 Bingšl depremi i•in yapÝlan sonlu-fay ters •šzŸm denemeleri.
Table 4. Finite-fault inversion trials carried out for the 1971 Bingšl earthquake in this study.
Model Fay dŸzlemi DoÛrultu EÛim Kayma KÝrÝlma Odak ||b Ð Ax|| Mo
No. boyutlarÝ1,2 (o) (o) a•ÝsÝ HÝzÝ DerinliÛi (x1019Nm)
(kmxkm) (o) (km/sn) (km)
Model 1 84x24 232 82 KB 0 2.7 7 11.668 1.03
Model 2 84x24 232 82 KB 5 2.7 7 11.614 1.09
Model 3 84x24 232 82 KB 10 2.7 7 11.611 1.09
Model 4 84x24 232 82 KB 15 2.7 7 11.602 1.06
Model 5 84x24 232 82 KB 20 2.7 7 11.631 1.01
Model 6 84x24 232 82 KB -5 2.7 7 11.631 1.01
Model 7 84x24 232 82 KB 10 2.7 11 11.698 0.91
Model 8 84x24 232 82 KB 10 2.7 5 11.496 1.13
Model 9 84x24 232 82 KB 10 3.0 5 11.594 1.00
Model 10 84x24 232 82 KB 10 2.5 5 11.728 1.12
Model 11 42x24 232 82 KB 10 2.7 5 11.888 0.44
1(84 x24) km fay dŸzlemi i•in fay par•asÝ sayÝsÝ 48Õdir. 2(42x24) km fay dŸzlemi i•in fay par•asÝ sayÝsÝ 28Õdir.
Þekil 6. Model 8 ve 11 i•in hesaplanmÝß yapay sismogramlarla gšzlenmiß P dalga ßekillerinin karßÝlaßtÝrÝlmasÝ (is- tasyon adÝ ve azimutu her bir gšzlenmiß-yapay sismogram •iftinin Ÿzerinde verilmißtir. Dalga •iftlerinin sa- ÛÝndaki sayÝlar yapay/gšzlenmiß dalga ßekli genlik oranlarÝnÝ gšstermektedir).
Figure 6. Comparison of synthetic P waveforms (dashed lines) calculated for the models 8 and 11 with the obser- ved P waveforms-solid lines (station name and azimuth are given above the observed-synthetic seismog- ram pairs and the numbers to the right of the pairs indicate synthetic-to-observed amplitude ratios).
Þekil 7. (a) DoÛu Anadolu Fay Zonu (DAFZ), KarlÝova-Bingšl par•asÝnÝn (KFP) ÞaroÛlu vd. (1992) tarafÝndan ve- rilen fay haritasÝ, (b) DAFZ, KFPÕnÝn Seymen ve AydÝn (1972) tarafÝndan verilen yalÝnlaßtÝrÝlmÝß fay harita- sÝ, (c) •alÝßmada 1971 Bingšl depremi i•in tercih edilen kayma daÛÝlÝmÝ modeli (•ift u•lu oklar da šnerilen fay par•alarÝnÝn uzanÝmÝnÝ gšstermektedir).
Figure 7. (a) Fault map of the KarlÝova-Bingšl segment (KFP) of the East Anatolian Fault Zone (EAFZ) from Þa- roÛlu et al. (1992), (b) simplified fault map of the KFP of the EAFZ from Seymen and AydÝn, (1972). (c) slip distribution model preferred in the study for the 1971 Bingšl earthquake (the double headed arrows show the extent of the proposed fault segments).
lan ters •šzŸm denemelerinde NAT istasyonu- nundaki uyumsuzluk Ÿzerine yapÝlan kontroller- de bu istasyonun dŸÛŸm dŸzlemi Ÿzerinde yer aldÝÛÝ saptanmÝßtÝr. Bu nedenle, bu istasyonun ters •šzŸmdeki aÛÝrlÝÛÝ ters •šzŸmde ve sismik moment hesabÝnda etkisi olmayacak ßekilde azaltÝlmÝßtÝr. Þekil 7Õde verilen kayma modeli, 1971 Bingšl depreminin birbirinden uzay ve za- man ortamÝnda ayrÝlmÝß iki fay pŸrŸzŸnŸn kÝrÝl- masÝ sonucu olußtuÛuna ißaret etmektedir. Bu
pŸrŸzlerden bŸyŸk olanÝ, KFPÕnin GB yarÝsÝ Ÿze- rinde yer almaktadÝr ve yaklaßÝk (35 x 12) km boyutlarÝnda bir faylanma bšlgesini šrtmektedir.
Yazarlarca GB pŸrŸzŸ olarak adlandÝrÝlan bu kaynak bšlgesi Ÿzerinde en bŸyŸk kayma mikta- rÝ 67 cmÕdir. KŸ•Ÿk pŸrŸz KFPÕnin KD yarÝsÝnda yer almakta ve yaklaßÝk (20 x 12) km boyutlarÝn- da bir faylanma alanÝnÝ šrtmektedir. KD pŸrŸzŸ olarak olarak adlandÝrÝlan bu pŸrŸz Ÿzerindeki kayma bŸyŸklŸÛŸ 42 cmÕye ulaßmaktadÝr. En
Þekil 8. 22 MayÝs 1971 Bingšl depremi i•in bulunan ve Þekil 7cÕde verilen kayma modeli i•in he- saplanmÝß yapay dalga ßekilleriyle (kesikli •iz- gi) gšzlenmiß P dalga ßekillerinin (sŸrekli •iz- gi) karßÝlaßtÝrÝlmasÝ (istasyon adÝ ve azimutu her bir gšzlenmiß-yapay sismogram •iftinin yukarÝsÝnda verilmißtir. Dalga •iftlerinin saÛÝn- daki sayÝlar yapay/gšzlenmiß dalga ßekli gen- lik oranlarÝnÝ gšstermektedir. DŸÛŸm dŸzlemi Ÿzerinde yer alan NAT istasyonu ters •šzŸm- de ve sismik moment hesabÝnda kullanÝlma- mÝßtÝr).
Figure 8. Comparison of synthetic P waveforms (das- hed lines) calculated for the slip model of the May 22, 1971 Bingšl earthquake given in Fi- gure 7c with the observed P waveforms (solid lines), (station name and azimuth are given above the observed-synthetic seismogram pairs and the numbers to the right of the pairs indicate synthetic-to-observed amplitude rati- os. NAT is located on the nodal plane and the P waveform at this station was not used in the inversion and in the estimation of the seismic moment).
bŸyŸk kayma bšlgeleri GB pŸrŸzŸ i•in odak bšl- gesi civarÝnda, KD pŸrŸzŸ i•in de fay modelinin KD kenarÝna yaklaßÝk 5 km uzaklÝkta ve 5 km derinlikte yerleßmißtir. Kayma modelinin šnemli bir šzelliÛi de, iki pŸrŸz arasÝnda yaklaßÝk 20 km uzunluÛunda ve kaymanÝn gšrŸlmediÛi bir bšl- genin bulunmasÝdÝr. Bu bšlgede kesinlikle kay- ma olmamÝßtÝr yorumunun yapÝlabilmesine •a- lÝßmada kullanÝlan verinin •šzŸnŸrlŸlŸÛŸ izin
vermemektedir. Bir olasÝlÝkla, faylanmanÝn bu kesiminde de 5-10 cm bŸyŸklŸÛŸnde bir kayma olmuß olabilir ve uzun-periyod uzak alan verile- rinin bŸyŸk kaymalara daha duyarlÝ olmasÝndan dolayÝ modellemede gšrŸlememißtir. 1971 Bin- gšl depremi GB pŸrŸzŸnŸn kÝrÝlmasÝyla baßla- mÝß ve bu pŸrŸzŸn kÝrÝlmasÝ tamamlandÝktan sonra KD pŸrŸzŸ kÝrÝlmÝßtÝr. Bu durum, kÝrÝlma-
Þekil 9. 1971 Bingšl depremi kÝrÝlmasÝnÝn 4 saniyelik zaman aralÝklarÝyla verilen uzay-zaman orta- mÝndaki ilerleyißi (kontur aralÝÛÝ 5 cmÕdir).
Figure 9. Space-time progression of the 1971 Bingšl earthquake rupture given at intervals of 4 se- conds as labelled (the contour interval is 5 cm).
nÝn uzay-zaman evriminin gšsterildiÛi Þekil 9Õda daha iyi gšzlenebilmektedir. KÝrÝlmanÝn baßlan- gÝcÝndan 12 s sonra kÝrÝlma ge•ici olarak dur- muß ve birka• saniye sonra KD pŸrŸzŸnŸn kÝrÝl- masÝ ile tekrar baßlamÝßtÝr. Toplam kÝrÝlma sŸre- si yaklaßÝk 28 sÕdir.
Jeolojik ve simolojik •alÝßmalar depremlere ne- den olan kÝrÝlmalarÝn fay zonlarÝndaki sŸreksiz- likler ile sÝnÝrlandÝÛÝnÝ ortaya •ÝkarmÝßtÝr (Schwartz and Coppersmith, 1984; Barka ve Cadinsky-Cade, 1988; Barka, 1996). Fay zonla- rÝ Ÿzerindeki sŸreksizlikler genel olarak geomet- rik, yapÝsal ve davranÝß sŸreksizlikleri ßeklinde Ÿ• kÝsÝmda toplanmasÝna raÛmen, kayma oranÝ ve bšlgesel gerilme eksenlerindeki deÛißimler de sŸreksizlik tŸrleri i•ine katÝlmaktadÝr (San- ders ve Magistrale, 1997). Fay zonlarÝndaki ba- samaklar geometrik sŸreksizliklere, fay zonlarÝ boyunca farklÝ tŸrde litolijilerin kesißmesi ve di- Ûer faylarla olan karßÝlaßmalar yapÝsal sŸreksiz- liklere ve fay zonlarÝ boyunca malzeme davra- nÝßlarÝndaki veya gšzenek-sÝvÝ basÝncÝndaki de- Ûißiklikler davranÝß sŸreksizliklerine šrnek olarak gšsterilebilir. Fay zonlarÝ boyunca deformasyon birikiminde ve dolayÝsÝyla kayma potansiyelinde olan farklÝlÝklar kayma oranÝ sŸreksizliÛine ve faylanma tŸrŸnde olan deÛißimler de bšlgesel gerilme eksenlerinin deÛißiminden kaynaklanan sŸreksizliklere šrnekler olußturmaktadÝr. Depre- min olußtuÛu faylanma dŸzlemi Ÿzerinde kay- manÝn uzaysal daÛÝlÝmÝnÝn bulunmasÝ ile kayma bŸyŸklŸÛŸ ve kÝrÝlma boyutlarÝ ile ilgili gŸvenilir bilgiler elde edilmektedir. Bu ßekilde fay dŸzlemi boyunca deformasyon birikimindeki sŸreksizlik- ler hakkÝnda šnemli bilgiler elde edilmekte ve kÝ- rÝlan fay uzunluÛunun par•alanma ve deprem tekrarlanmalarÝ hakkÝnda yorum yapÝlabilmekte- dir (Oppenheimer vd., 1990; Sieh, 1996).
Þekil 7Õde verilen iki farklÝ •alÝßmaya ait fay ha- ritalarÝ ile kayma modeli karßÝlaßtÝrÝlÝp, ayrÝca ta- rihi ve aletsel dšnemde meydana gelmiß šnem- li depremlerden de (bkz. Þekil 2) yararlanÝlarak, KFPÕnin par•alanmasÝ hakkÝnda bazÝ yorumlar yapÝlabilir. Kayma modelinde GB ve KD pŸrŸz- leri arasÝnda yaklaßÝk 20 km uzunluÛundaki bŸ- yŸk bir kayma boßluÛu veya kaymanÝn gšreceli olarak az olduÛu bir bšlge yer almakta ve bu pŸ- rŸzlerdeki kayma bŸyŸklŸkleri ve kÝrÝlma boyut- larÝ arasÝnda šnemli farklar bulunmaktadÝr.
KFPÕnin kuzey yarÝsÝ i•in daha kŸ•Ÿk bir defor- masyon birikimi, yani daha kŸ•Ÿk kayma oranÝ
sšz konusudur. Bu durumda, kuzey ve gŸney pŸrŸzlerinin yer aldÝÛÝ faylanma bšlgeleri Bingšl ve KarlÝova par•alarÝ adÝyla iki farklÝ par•a ola- rak dŸßŸnŸlebilir. …nerilen bu iki par•a i•in fay haritalarÝndan da bazÝ yapÝsal ve geometrik ip u•larÝ verilebilir. Bu ipu•larÝndan ilki, GB pŸrŸzŸ- nŸn yer aldÝÛÝ bšlgede fayÝn genellikle arazide tek bir iz olarak izlenebilmesidir (ÞaroÛlu vd., 1992). Ancak, GšynŸkÕden itibaren fay bir •ok kola ayrÝlmakta ve KAFZÕna kadar 3-4 kmÕlik bir zon halinde uzanmaktadÝr (Seymen ve AydÝn, 1972). Bu durum, fay davranÝßÝnda bir farklÝlÝÛa ißaret etmektedir. Nitekim, GšynŸkÕden itibaren KAFZÕna kadar kabuk irili ufaklÝ •ok sayÝda fay ile par•alanmÝßtÝr (bkz. Þekil 2 ve 7). DolayÝsÝy- la bu kesimde deformasyonun bir kÝsmÝnÝn bu ikincil faylarca karßÝlandÝÛÝ dŸßŸnŸlebilir ve 1998 KarlÝova depremi (MW=5.2) bunun bir šr- neÛi olarak gšsterilebilir (bkz. Þekil 2). Bununla birlikte, Bingšl par•asÝ civarÝnda kabuk i•indeki bu ikinci faylarÝn sayÝsÝ yok denecek kadar az ol- duÛu dŸßŸnŸlmektedir. KarlÝova par•asÝ ile Bin- gšl par•asÝ arasÝndaki kayma oranÝ farkÝ bunun- la a•Ýklanabilir. DiÛer ipucu ise, GB pŸrŸzŸnŸn kÝrÝlma bšlgesinin KDÕda sona erdiÛi bšlgede fa- yÝn bir bŸkŸlme gšstermesidir (bkz. Þekil 2 ve 7). GB pŸrŸzŸnŸn kÝrÝlmasÝ bu geometrik sŸrek- sizlik ile sÝnÝrlanmaktadÝr. KD pŸrŸzŸnŸn kÝrÝlma bšlgesinin gŸneyde sona erdiÛi bšlge olan Gšy- nŸk civarÝnda faydan bir •ok kol ayrÝlmakta ve bŸyŸk bir karmaßÝklÝk sšz konusu olmaktadÝr.
GšrŸldŸÛŸ gibi, her iki pŸrŸzdeki deformasyon birikiminde ve kÝrÝlma uzanÝmÝnda geometrik sŸ- reksizlikler šnemli rol oynamÝßtÝr.
KFP Ÿzerinde son deprem, 12.05.1866 tarihinde meydana gelmißtir (Ambraseys ve Jackson, 1998). DAFZ Ÿzerinde GPS šl•Ÿmleri ile hesap- lanan yaklaßÝk 9 mm/yÝlÕlÝk kayma hÝzÝ (McClusky vd., 2000) dikkate alÝndÝÛÝnda, 1866 depreminden 1971 Bingšl depremine kadar olan dšnemde yaklaßÝk 95 cmÕlik bir deformasyon bi- rikimi mevcuttur. Bu deformasyonun bŸyŸk kÝs- mÝnÝn Bingšl par•asÝ i•in 1971 Bingšl depremi ile boßaldÝÛÝ a•ÝktÝr. KarlÝova par•asÝ i•in bu de- formasyonun yarÝsÝ 1971 Bingšl depremi ile bo- ßalmÝßtÝr. Deformasyonun geri kalan kÝsmÝ da bŸyŸk olasÝlÝkla, GšynŸk-KarlÝova arasÝndaki bšlgede yer alan •ok sayÝdaki ikincil faylar ve bŸyŸk depremler arasÝnda kalan dšnemde ana fay Ÿzerindeki depremler ile boßalmaktadÝr.
Kayma modelinde pŸrŸzlerin arasÝnda yer alan kayma boßluÛu bšlgesi, GB ve KD pŸrŸzlerinin
sÝrasÝyla kuzeydoÛusunda ve gŸneybatÝsÝnda yer alan geometrik sŸreksizliklerin arasÝna kar- ßÝlÝk gelmektedir. YukarÝda da deÛinildiÛi gibi, burada 5-10 cm mertebesinde bir kayma mey- dana gelmiß ve kullanÝlan veriden dolayÝ elde edilememiß olabilir. 20.08.1966 tarihinde bu bšl- gede mb=5.5 bŸyŸklŸÛŸnde bir deprem meyda- na gelmißtir (bkz. Þekil 2) (Dewey, 1976). An- cak, DAFZ Ÿzerindeki deformasyon birikimi gšz šnŸne alÝndÝÛÝnda, deformasyonun sadece bu deprem ve 1971 Bingšl depremi sÝrasÝndaki 5- 10 cmÕlik olasÝ bir kayma ile boßalamayacaÛÝ a•ÝktÝr. 1971 Bingšl depremi sÝrasÝnda fayÝn bu kesiminde kaymadaki eksiklik bu kesimdeki de- formasyonun KFP Ÿzerindeki bŸyŸk depremler arasÝnda kalan dšnemdeki daha kŸ•Ÿk deprem- ler ile veya kÝsmen asismik kayma ile serbest- lendiÛi olasÝlÝÛÝnÝ akla getirmektedir. 20.08.1966 (mb=5.5) depremi bunun en šnemli šrneÛidir. Bu durumda, fayÝn GB ve KD pŸrŸzleri arasÝnda ka- lan bu kesiminin baÛÝmsÝz bir fay par•asÝ olarak davrandÝÛÝ ve dolayÝsÝyla KFPÕnin de Ÿ• farklÝ fay par•asÝndan olußtuÛu olasÝlÝÛÝ da gŸndeme gelmektedir. Bu dŸßŸncelerin daha gŸvenilir bir temele oturtulabilmesi, KFP i•in yapÝlacak uzun dšnemli ayrÝntÝlÝ depremsellik •alÝßmalarÝ ile mŸmkŸn olabilir. AyrÝntÝlÝ mikro depremsellik in- celemeleri faylarÝn par•alanmasÝyla ilgili •alÝß- malarda yaygÝn olarak kullanÝlmaktadÝr (Oppen- heimer vd., 1990; Sanders ve Magistrale, 1997).
…zellikle mikro depremlerin derinlik daÛÝlÝmlarÝ fay uzunluÛu boyunca davranÝß sŸreksizlikleri- nin belirlenmesinde •ok šnemlidir.
1971 Bingšl depremi sonucunda sadece KFPÕnin gŸney yarÝsÝ boyunca yŸzey kÝrÝÛÝnÝn gšzlenmesi, deprem sÝrasÝnda sadece bu kÝs- mÝn kÝrÝldÝÛÝ yorumununun yapÝlmasÝna yol a•- mÝßtÝr (Seymen ve AydÝn, 1972; ÞaroÛlu vd.
1992). Ambraseys ve Jackson (1998)ÕnÝn 1866 depremi ile ilgili sunduÛu veriler ve 1971 Bingšl depremi sÝrasÝnda gšzlenen yŸzey kÝrÝÛÝ 1866 depreminin KFPÕnin kuzey yarÝsÝnÝ ve 1971 Bin- gšl depreminin de gŸney yarÝsÝnÝ kÝrdÝÛÝ ßeklin- de yorumlanmaktadÝr. Bu durum, Nalbant vd.
(2002)Õnin DAFZ Ÿzerinde meydana gelmiß dep- remler i•in yapmÝß olduklarÝ Coulomb gerilme deÛißimi modellemesi •alÝßmasÝnda da gšrŸlebi- lir. Ancak, bu •alÝßmadaki modelleme sonu•larÝ 1971 Bingšl depremi sÝrasÝnda KFPÕnin kuzey- deki yarÝsÝnÝn da kÝrÝldÝÛÝnÝ šnermektedir.
KFPÕnin sadece gŸney yarÝsÝnÝn kÝrÝldÝÛÝ bir mo- del i•in yapÝlan ters •šzŸmde gšzlenmiß dalga
ßekilleri iyi modellenememißtir (bkz. Þekil 6).
Barka ve Kadinsky-Cade (1988) 1971 Bingšl depreminin tŸm KFPÕyi kÝrdÝÛÝnÝ dŸßŸnmŸßler- dir. DAFZ Ÿzerinde GPS šl•Ÿmlerinden hesap- lanan kayma hÝzÝ ve deformasyon birikimi dikka- te alÝndÝÛÝnda, 1971 Bingšl depreminin 1866 depreminin tekrarÝ olduÛu ve her iki depremin de KFPÕnin tamamÝnÝ kÝrdÝÛÝ olasÝ gšrŸlmektedir.
Bu durumda KFP i•in ortalama deprem tekrar- lanma periyodu 100 yÝl civarÝndadÝr. 1971 Bingšl depremi kÝrÝÛÝ civarÝnda šnceki bir depreme ait kÝrÝk izleri de rapor edilmißtir (ÞaroÛlu vd., 1992). Bu kÝrÝk izlerinin 1866 depreminin kÝrÝkla- rÝ olmasÝ olasÝlÝÛÝ fazla olmasÝna raÛmen, pale- osismoloji •alÝßmalarÝyla bu kÝrÝklarÝn olußum zamanlarÝ belirlenerek KFP Ÿzerindeki bŸyŸk depremlerin tekrarlanma sÝklÝÛÝ daha saÛlÝklÝ bir temele oturtulabilir.
KATKI BELÜRTME
Yazarlar; deÛerli gšrŸß ve katkÝlarÝndan dolayÝ dergi editšrŸ Prof. Dr. Reßat UlusayÕa, Dr. Do- Ûan KalafatÕa ve ismi belli olmayan hakeme te- ßekkŸr ederler.
KAYNAKLAR
Ambraseys, N. N., 1989. Temporary seismic quiesci- ence: SE Turkey. Geophysical Journal, 96, 311-331.
Ambraseys, N. N., 2001. Reassesment of earthqu- akes, 1900-1999, in the Eastern Mediterrene- an and the Middle East. Geophysical Journal International, 145, 471-485.
Ambraseys, N. N., and Zatopek, A., 1968. The Varto
†stŸkran (Anatolia) earthquake of 19 August 1966: summary of field report. Bulletin of Seis- mological Society of America, 58, 47-102.
Ambraseys, N. N., and Jackson, J., 1998. Faulting associated with historical and recent earthqu- akes in the eastern Mediterranean region. Ge- ophysical Journal International, 133, 390-40.
Arpat, E. ve ÞaroÛlu, F., 1972. DoÛu Anadolu fayÝ ile ilgili bazÝ gšzlemler ve dŸßŸnceler. MTA Ens- titŸsŸ Dergisi, 78, 44-50.
Arpat, E. ve ÞaroÛlu, F., 1975. TŸrkiyeÕdeki bazÝ šnemli gen• tektonik olaylar. TŸrkiye Jeoloji KurultayÝ BŸlteni, 18(1), 91-101.
Barka, A., 1992. The North Anotalian Fault Zone. An- nales Tectonicae, VI, 164-195.
Barka, A., 1996. Slip distribution along the North Ana- tolian Fault associated with the large earthqu- akes of the period 1939 to 1967. Bulletin of
Seismological Society of America, 86, 1238- 1254.
Barka, A., and Kadinsky-Cade, K., 1988. Strike-slip fault geometry in Turkey and its influence on earthquake activity. Tectonics, 7, 663-684.
Barka, A., and Reilinger, R., 1997. Active tectonics of the eastern Mediterranean region: deduced from GPS, neatectonic and seismicity data.
Annali di Geofisica, XL(3), 587-610.
CanÝtez, N., and †•er, S. B., 1967. Computer deter- minations for the fault plane solutions in and near Anatolia. Tectonophysics, 4 (3), 235-244.
Dewey, J. W., 1976. Seismicity of northern Anatolia.
Bulletin of Seismological Society of America, 66, 843-868.
EyidoÛan, H., 1983. Bitlis-ZaÛros bindirme ve kÝvrÝm- lÝ kußaÛÝnÝn sismotektonik šzellikleri. Doktora Tezi, Üstanbul Teknik †niversitesi, Maden Fa- kŸltesi, 112s (yayÝmlanmamÝß).
EyidoÛan, H., GŸ•lŸ, U., Utku, Z. ve DeÛirmenci, E., 1991. TŸrkiye bŸyŸk depremleri makrosismik rehberi 1900-1988. Üstanbul Teknik †niversite- si, Maden FakŸltesi, Jeofizik BšlŸmŸ, Üstanbul.
Hartzell, S.H., and Heaton, T.H., 1983. Inversion of strong-ground motion and teleseismic wave form data for the fault rupture history of the 1979 Imperial Valley, California, earthquake.
Bulletin of Seismological Society of America, 73, 1553 Ð1583.
Hartzell, S., and Mendoza, C., 1991. Application of and iterative least-squares wave form inversi- on of strong-motion and teleseismic records to the 1978 Tabas, Iran, earthquake. Bulletin of Seismological Society of America, 81, 305- 331.
Jackson, J., and D. P. McKenzie, 1984. Active tecto- nics of the Alpine-Himalayan belt between western Turkey and Pakistan. Geophysical Journal of Royal Astronomical Society, 77, 185-264.
Kalafat, D., 1995. AnadoluÕnun tektonik yapÝlarÝnÝn deprem mekanizmalarÝ a•ÝsÝndan irdelenmesi.
Deprem AraßtÝrma BŸlteni, 77, 217 s.
Kenar, …. ve Toksšz, M.N., 1989. Anadolu yarÝmada- sÝnda yŸzey dalgalarÝnÝn dispersiyonu ve orta- mÝn soÛurma šzellikleri. Jeofizik, 3, 92-106.
Ko•yiÛit, A., YÝlmaz, A., Adamia, S., and Kuloshvili, 2001. Neotectonics of East Anatolia plateau (Turkey) and lesser Caucasus: implication for transition from thrusting to strike-slip faulting.
Geodinamica Acta, 14, 177-195.
Langer, C.J., and Hartzell, S. 1996. Rupture distribu- tion of the 1977 western Argentina earthqu- ake. Physics of Earth and Planetary Interiors, 94, 121-132.
Langston, C. A., and Helmberger, D. V., 1975. A pro- cedure for modelling dislocation sources. Ge- ophysical Journal of Royal Astronomical Soci- ety, 42, 117-130.
Lawson C. L., and Hanson, R. J., 1974. Solving Least Square Problem. Prentice-Hall. New Jersey, 339 pp.
Lyberis, N., YŸrŸr, T., Chorowicz, J., KasapoÛlu, E., and GŸndoÛdu, N., 1992. The East Anatolian Fault: an oblique collisional belt. Tectonophy- sics, 204, 1-15.
McClusky, S., Balassanian, S., Barka, A., Demir, C., Ergintav, S., Georgiev, I., GŸrkan, O., Ham- burger, M., Hurst, K., Kahle, H., Kastens, K., Nadariya, M., Ouzounis, A., Paradissis, D., Peter, Y., Prilepin, M., Reilinger, R., Sanli, I., Seeger, H., Tealeb, A., Toksšz, M.N., and Ve- is, G., 2000. GPS constraints on plate kinema- tics and dynamics in the Eastern Mediterrene- an and Caucasus. Journal of Geophysical Re- search, 105, 5695-5719.
McKenzie, D.P. 1972. Active tectonics of the Mediter- renean region. Geophysical Journal of Royal Astronomical Society, 30, 109-185.
Mendoza, C., 1995. Finite-fault analysis of the 1979 March 14 Petetlan, Mexico, earthquake using teleseismic P wave forms. Geophysical Jour- nal International, 121, 675-683.
Mendoza, C., and Hartzell, S. H., 1988. Inversion for slip distribution using teleseismic P wave- forms: North Palm Springs, Borah Peak and Michoacan earthquakes. Bulletin of. Seismo- logical Society of America, 78, 1092- 1111.
Mendoza, C., Hartzell, S., and Monfret, T., 1994. Wi- de-band analysis of the 3 March 1985 central Chile earthquake: Overall source process and rupture history. Bulletin of. Seismological So- ciety of America, 84, 269-283.
Menke, W., 1989. Geophysical Data Analysis: Discre- te Inverse Theory, International Geophysical Series 45, Academic Press, San Diego, 289 pp.
Nalbant, S.S., McCloskey, J., Steacy, S., and Barka, A., 2002. Stress accumulation and increased seismic risk in eastern Turkey. Earth and Pla- netary Science Letters, 195, 291-298.
Oppenheimer, D.H., Bakun, W.H., and Lindh, A.G., 1990. Slip partitioning of the Calveras Fault, California, and prospects for future earthqu- akes. Journal of Geophysical Research, 95, 8483-8498.
Osmanßahin, Ü., Ekßi, F. ve Alptekin, …., 1986. DoÛu Anadolu ve Kafkasya bšlgesinin depremselliÛi ve aktif tektoniÛi. Deprem AraßtÝrma BŸlteni, 52, 5-41.
Perin•ek, D., and ‚emen, Ü., 1990. The structural re- lationship between East Anatolian and Dead Sea fault zones in southeastern Turkey. Tec- tonophysics, 172, 331-340.
PÝnar, A., 1995. Rupture process and spectra of so- me major Turkish earthquakes and their seis- motectonic implications. PhD Thesis, BoÛazi•i University, Üstanbul, 125 pp (unpublished).
PÝnar, A., Kikuchi, M., and Honkura, Y., 1994. Ruptu- re process of the 1992 Erzincan earthquake and its implications for seismotectonics in eas- tern Turkey. Geophysical Research Letters, 21, 1971-1974.
Sanders, S., and Magistrale, H., 1997. Segmentation of the northern San Jacinto fault zone, sout- hern California. Journal of Geophysical Rese- arch, 102, 27453-27467.
Schwartz, D.P., and Coppersmith, K.J., 1984. Fault behavior and characteristic earthquakes;
examples from the Wasatch and San Andreas fault zones. Journal of Geophysical Research, 89, 5681-5698.
Seymen, Ü. ve AydÝn, A., 1972. Bingšl deprem fayÝ ve bunun Kuzey Anadolu Fay Zonu ile ilißkisi.
MTA EnstitŸsŸ BŸlteni, 79, 1-8.
Sieh, K., 1996. The repetition of large-earthquake ruptures. Proclamation of National Academy of Science, USA, 93, 3764-3771.
ÞaroÛlu, F., Emre, …., and Kuß•u, Ü., 1992. The East Anatolian fault zone of Turkey. Annales Tecto- nicae, Special Issue, Supplement to V. VI, 99- 125.
Taymaz, T., EyidoÛan, H., and Jackson, J, 1991. So- urce parameters of large earthquakes in the East Anatolian fault zone (Turkey). Geophysi- cal Journal International, 106, 537-550.
Wald, D.J., and Heaton, T.H., 1994. Spatial and tem- poral distribution of slip for the 1992 Landers, California, earthquake. Bulletin of Seismologi- cal Society of America, 84, 668-691.
Wald, D. J., and Somerville, P. G., 1995. Variable-slip rupture model of the great 1923 Kanto, Japan, earthquake: Geodetic and body-waveform analysis. Bulletin of Seismological Society of America, 85, 159-177.
