BBY 247
BİLGİ ERİŞİM 11-12. HAFTA
Prof. Dr. Oya GÜRDAL TAMDOĞAN Ankara Üniversitesi
Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü DTCF
11-12. HAFTA
5C Modeli (Oya Gürdal Tamdoğan’a ait Paradigma)
5C Modeli ile Bilgi erişim sistemlerinin analizi
5C Modeli ile Bilgi erişim sistemlerinin karşılaştırılması
5C Modeli ile Bilgi erişim sistemlerinin kullanımına talep
yaratma
Connectivity Content
Community
Communication Commerce
DENGE
Nitelik
Nicelik
Özümseme
Kullanılırlık / Yarar
Bilgi Depolama Bilgi Erişim
Connectivity
Genel anlamda bilgi ve/veya “bilgi erişim sistemleri”nin
kullanımına talep nasıl yaratılabilir? Bilgilenme kültürü, gerekirse, popüler kültürün unsuru olabilir mi; olmalı mı; nasıl?
Basılı ve/veya elektronik ortamdaki bilgi erişim sistemleri”ni
oluşturan altyapı unsurları nelerdir? Elde tuttuğumuz ve sahip
olamadığımız değerler nelerdir, nasıl elde edilebilir, ediniminde
izlenecek “iş modeli” neleri içermelidir?
Connectivity…….
“Bilgi /dijital uçurumu” (digital divide) aşmada BES nasıl kullanılabilir? Olgunun içerdiği tehditler fırsatlara nasıl dönüştürülebilir mi?
Bilgi kullanımı/ bilgiye talep açısından ülkenin gerçekleri- bilgi
bağlamında toplumsal gereksinimler; bilgiyi kullanma/kullanmama nedenleri; bilgiyi kullanma alışkanlığı; bilgiyi arama davranışı;
tercih edilen BES türü ve nedenleri; BES’nin varlığından haberdar olma durumu- kim(ler) nasıl tespit edebilir?
Uygun BES ile hedef kitle/kullanıcı grupları nasıl buluşturulabilir?
Content
BES’nin kapsamı, içerdiği konu(lar) ya da hangi konuda hangi BES kullanılabilir? Seçenekler arasında öncelikler?
Veritabanlarının içeriğini oluşturan bilgi kaynaklarının (büyük ölçüde dergilerin) niteliği;
Bilimsel/aktüel (%?)
Hakemli/hakemsiz (%?)
Nerelerde indekslendiği
Güncellik
Content………
Sorgulama sonucu sunulan bilginin içeriği;
Bibliyografik kimlik (%?)
Öz (?)
Tam metin (?)/ niteliği
Ne kadar geriye dönük/arşivleme olanağı
Kavramlar dizini (thesaurus), konu başlığı listesi vb.
denetim araçlarını içerip içermediği
Content…….
Sorgulama sonucu elde edilen kayıtları edinme kolaylıkları/süzme olanakları
Basılı çıktı (print-out)
Download
E-posta
Uygun dokümanları sıralama seçenekleri
Anlamlılık
Yazar adı
Kronolojik
Dergi/yayın adı
Community
Kullanıcının veritabanı ile ortak değerlerini keşfetmesinde
izlenecek yöntem, kullanılabilecek araçlar (kullanıcı arayüzü) yeterli mi?
Veritabanı söz konusu değeri yaratmak için gerekli bilgiyi yeterince içeriyor mu?
İçerikteki konular
Taranan yayınlar
Kullanım bilgisi
Çıktı bilgileri vb. hakkında ön bilgi
Communication
Bilgi-kullanıcı etkileşimi
Hız
Kullanım kolaylığı /Kullanıcı dostu (user friendly)
Dizinleme dili ve yöntemi açısından BES’nin hedefi
Kesin isabet (precision) – Erişim isabeti (recall)
Sorgu cümlesindeki terimin nere(ler)den arandığı
Yöneltmeler
Communication……..
Sorgu dili ve sistemin dili
Sorgulama formülasyonuna (soruyu tanımlama ve rafine etme) ilişkin seçenekler;
Dil
Coğrafi alan
Doküman türü
Zaman vb.
Operatörler, “ “, * vb.
Büyük harf-küçük harf duyarlılığı
İlişkili kayıtlara yöneltme
Diğer dokümanlar (related records)
Tanıtaçlar (descriptor) aracılığyla
Kullanım kolaylıkları yeterince ayrıntılı ve anlaşılır mı?
Commerce
Kullanılırlık
Veri tabanındaki bilginin dolaşımı ve üretimi süreci sonundaki ürünün yarattığı katma değeri ölçme
Özümseme
•
Anlamlılık
•
Yeterlilik
•
Yenilik
•
Zamanlılık
•
Anlaşılırlık
Geribildirim alma teknikleri
“Dokümanter ispat”
