EĞİTİM BİLİMİNE GİRİŞ
EĞİTİMİN FELSEFİ
TEMELLERİ
2
Phillia: Sevgi
Sophia: Bilgi, bilgelik
Filozof: Bilgelik, hikmet yolunu arayanlar
FELSEFE
GERÇEĞİ TÜMÜYLE ELE ALIP İNCELEYEN VE BUNUN SONUCUNDA ULAŞILAN
BİLGİLERİ YORUMLAYAN VE SİSTEMLEŞTİREN
BİR UĞRAŞ ALANIDIR.
3
FELSEFE – BİLİM İLİŞKİSİ
BİLİM, gerçeği parçalara ayırarak,
FELSEFE, gerçeği bir bütün olarak
ele alır ve inceler.
Bilim bilgiyi araştırırken,
Felsefe bilginin ne olduğunu, neyi ve nasıl bileceğimizi araştırır.
Felsefe, evren ve insana ilişkin gerçeklerin neler olduğunu bu alandaki bilgilere nasıl ulaşılacağını ve
insan davranışlarını inceleyerek çeşitli ilkelere ulaşmak ister.
FELSEFENİN ALANLARI
ONTOLOJİ (VARLIK)
EPİSTEMOLOJİ
AKSİYOLOJİ (DEĞERLER SORUNU)
ONTOLOJİ
Felsefenin, var olanla var olabilecekleri irdeleyen bir disiplin alanı olarak tanımlanmaktadır. Ontoloji,
yaşamın değişen yanları bir kenara bırakıldığında, değişmeden kalan öz\gerçeklik nedir sorunuyla ilgilidir. Ontoloji, var olanı bütünsel bir anlayışla
inceleyen, ne’liğini,yasal düzenliliklerini konu alan ve çözümlemeye çalışan bir felsefi disiplindir. Bu disiplin alanında gerçek, insan, ruh, varlık, yokluk,Tanrı
nedir?İnsanın evrendeki yeri nedir? vb. sorulara yanıt
verilmeye çalışılmaktadır.
EPİSTEMOLOJİ
Felsefenin, bilgi sorunuyla ilgilenen alanıdır. Bu alanda bilginin ne olduğu, bilginin kaynağı, doğru, yanlış, bilinemez,mutlak ya da göreceli oluşu,
türlerinin neler olduğu gibi sorulara yanıt
aranmaktadır. Bilme, özne ile nesnesi arasında bir bağ kurmadır ve bu etkinlik sonucu da ortaya bilgi konur. Burada özne, insanı; nesne ise evrendeki her şeyi karşılamaktadır. Üzerinde durulan önemli bir
nokta, bilginin belirleyicisinin özne mi, nesne mi,
yoksa her ikisinin mi olduğu veya bunların dışında
bilginin bir başka kaynaktan mı geldiğidir.
AKSİYOLOJİ
(DEĞERLER SORUNU)
Aksiyoloji, insanlar tarafından oluşturulan tüm değerleri kapsamaktadır. Değerler, insanlığın
evrensel sorunlarından biri olup insanların iyi-kötü, doğru-yanlış, güzel-çirkin vb. gibi tercihler yapmakta kullandıkları ölçütler olmakta, önem verileni ve tercih edileni ifade etmektedirler. Değerler, insanların
eylemlerine yön veren düşünce sistemleridir.
Aksiyoloji, değerlerin kaynağını, oluşumunu, değişip değişmeyeceğini, evrensel ya da göreceli,öznel ya da nesnel, bireysel ya da toplumsal oluşunu açıklamaya çalışırken değerlerde bir öncelik sıralaması olup
olmadığını incelemektedir.
EĞİTİM VE FELSEFE İLİŞKİSİ
Eğitim genel anlamda bireyin davranışlarına ve davranışlarını belirleyen süreçlere yönelen etkinliklerin tümünü kapsayan bir olgudur. Felsefe is kavramlar üretmedir. Eğitimin her alanında bizler (amaçlarda,içerikte,öğrenme-öğretme sürecinde,
değerlendirmede) belirli kavramlarla düşünür ve kararlar veririz.
Düşünce sürecimizde yer alan kavramların türü ve niteliği bizim bu alanlara ilişkin karar ve eylemlerimizi belirlemektedir.
Örneğin, teori ve pratiğin bir arada olduğu öğretimin, sınıf içi
eğitimin ötesine giden boyutlarıyla sınıf içi davranışlar ve olaylar üzerinde de etkisi vardır. Öğretmenlerin öğrencileriyle
kuracakları ilişki, onların insan doğasına ilişkin kavramlarına dayanmaktadır. Dolayısıyla eğitimle ilgili insanların da
eğitime ilişkin karar ve eylemlerini onların sahip oldukları kavramlar belirlemektedir. Felsefe ise bu kavramların
üretim alanıdır.
ÇEŞİTLİ FELSEFİ GÖRÜŞLER VE EĞİTİM
İdealizm ve Eğitim
Realizm ve Eğitim
Natüralizm ve Eğitim
Pragmatizm ve Eğitim
Varoluşçuluk ve Eğitim
İDEALİZM VE EĞİTİM
İdealizm, evreni açıklamada ruh, ahlak, zihin ve düşünce gibi kavramları temel alan bir düşüncedir. İdealizmin eğitime ilişkin kendine özgü görüş ve yaklaşımları vardır.
İdealist bir eğitimin amacı, öğrencileri doğruyu aramaya teşvik etmektir.
İdealist eğitim kişiyi iyi, doğru ve güzele yöneltmeyi amaçlar.
İdealist eğiticiler insanın değerini çok yüksek görürler ve
eğitimle bunun daha da yükseleceğine inanırlar. Onlara göre eğitimle uzun vadede insanda yüksek değerler oluşturulmalıdır.
Eğitimde sağlam ve kültürlü bir kişilik geliştirmek çok önemlidir.
İdealist eğitimde öğretmen-öğrenci ilişkisinde en önemli merkezi rol öğretmenindir. J.Donald Buther,”Eğitimde İdealizm” adlı eserinde iyi bir öğretmende bulunması gereken özellikler olarak şunları belirtmektedir:
1.
Öğrenciler için kültürün ve gerçekliğin taşıyıcısı ve yansıtıcısı olmalıdır.
2.
İnsan kişiliği konusunda uzman olmalıdır.
3.
Öğrenme sürecini çok iyi bilmeli, bu yetisini coşkuyla ortaya koymalıdır.
4.
Öğrencilerle arkadaş olmayı becerebilmelidir.
5.
Öğrencilerde öğrenme isteği uyandırmalıdır.Öğretimin moral öneminin mükemmel insanlar yetiştirme
hedefinde yoğunlaştığının bilincinde olmalıdır.
6.
Her yeni nesildeki kültürel yeniden doğuşun öncüsü
olmalıdır.
REALİZM VE EĞİTİM
Realist felsefenin kurucusu, Platon’un öğrencisi olan Aristoteles’tir.
Realizm,gerçekliğin nesnel bir düzeni olduğunu ve insanların bu gerçekliğin bilgisine ulaşma yetilerinin bulunduğunu ileri süren bir felsefe olarak
tanımlanabilir.
Çağdaş eğitim uygulamalarında realist felsefenin pek çok unsurunu bulmak mümkündür.Örneğin, birçok
ders kitabında yer alan konular (fen, matematik, tarih,
dil bilgisi) insanın gerçekliği nasıl dikkatlice organize
ettiğini sistematik olarak açıkladığını göstermektedir.
Realizme göre, eğitimin amacı, en iyi,
en mükemmel yetilerle donatarak insanı mutlu etmektir. Eğitim insanları bilgi
alanları konusunda aydınlatırken,
insanın en önemli yetisi ve gücü olan
aklını da geliştirmelidir.
NATÜRALİZM VE EĞİTİM
Natüralizm eğitimde özellikle şu düşünceleri temel almaktadır:
1.
Eğitim hedefleri belirlenirken, evrensel düzenin bir parçası olan doğaya ve insan doğasına bakılmalıdır.
2.
Doğayı anlamanın yolu duyumlardan geçer,duyum gerçekliğe ilişkin bilgimizin temelidir.
3.
Doğadaki süreçler yavaş, derece-derece evrimsel
olduğundan eğitimimizin de seyri yavaş olmalıdır.
Natüralist eğitimciler, bilginin bir otorite haline getirildiği eğitim anlayışına karşı çıkmışlardır.
Natüralist eğitim anlayışında; öğretimde, doğal davranışlar sergileyen çocuk bilgiyi pasif bir
şekilde alıp ezberlememeli,öğretimde çocuğun duygularını kullanarak çevreyle ilişkiye girmesi ve problem çözmesi sağlanmalıdır.
Sonuç olarak:Çocukların öğretimi, kitaplar ve derslerde yer alan bilgileri kelimesi kelimesine öğretmek, telkin etmek yerine, direk çevreyle
kuracakları duyusal etkileşime dayandırılmalıdır.
PRAGMATİZM VE EĞİTİM
Pragmatizme göre gerçeğin esası değişikliktir.
Pragmatizm doğası gereği insancıldır. Her
şeyin ölçüsü insandır. İnsanın ruhsal bir varlık olduğunu birçok pragmatist kabul etmez.
İnsan için önemli olan onun kendi işine
yarayandır.
Pragmatizmin önde gelen düşünürlerinden Dewey’in eğitim felsefesini oluşturan temel unsurları şöyle sıralayabiliriz:
1.
Öğrenen, yaşayan bir organizma, yaşamını sürdürmek için etki ve enerjiye sahip biyolojik ve sosyolojik bir fenomendir.
2.
Öğrenen hem doğal hem de sosyal bir çevrede yaşar.
3.
Kendine özgü davranışlarla hareket eden öğrenen birey çevreyle sürekli bir ilişki halindedir.
4.
Çevreyle ilişkisinde birey ihtiyaçlarını karşılamak için uğraşırken problemlerle karşılaşır.
5.
Bireyin problemlerini çözme sürecini öğrenmesi çevre
içinde gerçekleşmektedir.
VAROLUŞÇULUK VE EĞİTİM
Varoluşçuluk felsefesinde toplumun ya da insan
toplulukları karşısında bireyin biricikliği ve özgürlüğü ön plana gelir, tüm insanlar var olma ve kendilerini tanımlama sorumluluğunu taşırlar.
Varoluşçu felsefe, geleneksel felsefenin bilimsel problemleriyle uğraşma yerine, yaşamın sürekli
problemleriyle, özellikle de ölümün kaçınılmazlığı, aşk sevinci, acı çekme, seçme gerçeği, özgürlük
deneyimi, bireysel ilişkilerin verimi ya da verimsizliği
konuları üzerinde durmaktadırlar.
Varoluşçuluğun önde gelen
düşünürlerinden Van Cleve Morris’e göre insan için en uygun eğitim, kadın ve erkek kişilerde yaşadıkları dünyada biricik özne olduklarına ilişkin “Varoluşsal bir bilinç”
oluşturan eğitimdir. Varoluşçu eğitim
yüksek öğretimin ilk yıllarında başlamalı ve
sonuna kadar sürmelidir.
EĞİTİM AKIMLARI
İLERLEMECİLİK
DAİMİCİLİK
ESASİCİLİK
YENİDEN KURMACILIK
İLERLEMECİLİK İLERLEMECİLİK
Temeli bireydir. İnsan aktif olarak
yaptığını öğrenir. Öğrenciye problem çözme öğretilmelidir.
Okul yaşama hazırlık değil, yaşamın
kendisi olmalıdır. Öğretmen rehberdir.
Öğrenciye rekabete değil işbirliğine
teşvik vardır.
DAİMİCİLİK DAİMİCİLİK
Eğitim hayatın bir kopyası değil ona
hazırlıktır. Klasik eserlere dayalı eğitim vardır. Hem maddi hem manevi değerler kazandırılmalıdır.
Entellektüel eğitim ve üstün zekalı birey yetiştirmek önemlidir. Bireyi evrensel
sorunları düşünmeye sevk eder.
23
Klasik görüşün özellikleri şu altı madde altında özetlenebilir
:İnsan doğası değişmez olduğuna göre, eğitimin de niteliği değiştirilmemelidir.
İnsanın en belirgin özelliği düşünme yeteneği olduğuna göre, eğitim, öncelikle insan zihnini
geliştirmeye çalışmalıdır.
24
Eğitim, evrensel ve değişmez olan gerçeğe uyum sağlamaya yardım etmelidir.
Eğitim yaşamın tam bir kopyası olmaktan öte ona hazırlık olmalıdır.
Eğitim çocuklara, dünyanın hem ruhsal hem de fiziksel gerçeklerini tanıtmalıdır.
Gerçekler, en iyi biçimde büyük kitaplardan
öğrenilmelidir.
ESASİCİLİK ESASİCİLİK
Öğrenmenin doğasında sıkı çalışma ve çoğu zaman zorlama vardır.
Eğitimin ve öğretimin merkezinde öğrenciden çok öğretmen vardır.
Eğitim sürecinin özünde konunun iyi öğrenilmesi vardır. Ezbere dayalı sistem kabul edilmiştir.
Öğretmenin dediği kesin doğru bilgidir , tartışılamaz.
Okuma , yazma, tarih ve fen derslerini önemser.
26
Esasici görüşün temel özellikleri şunlardır.
Öğrenimin özünde çok çalışma ve çoğu kere isteksiz uygulamalar vardır ve disiplinler önemlidir.
Öğrenim başlangıçta öğrenciye zor gelebilir fakat öğrencinin bunu zamanla yeneceği
düşünülmektedir.
27
Eğitim ve öğretimde girişim gücü öğrenciden çok öğretmende olmalıdır. Öğretmen çocuk ve yetişkin dünyalarını uyumlu duruma getirebilme
yönünde eğitilmelidir. Bu nedenle esasici öğretmen, ilerlemeci meslektaşlarından daha fazla yetki
kullanmaktadır.
28
Eğitim sürecinin özünü, derslerin en iyi biçimde özümlenmesi oluşturur.
Çocuk dünyayı kendinden bağımsız olarak tanımalıdır.
Tarihsel süreçten geçip gelen birikim, çocuğun
bireysel birikiminden daha
önemlidir.
29
Bu yüzden tarih, matematik, fen ve yabancı diller gibi
derslerdeki bilgilerin
eğitim için yeterli olduğu
kabul edilmektedir.
30
Okul , zihinsel disiplinin gerektirdiği geleneksel
yöntemleri kullanmalıdır.
Örneğin ilericilerin önem verdikleri sorun çözme
yaklaşımlarının her konuya uyarlanamayacağı
belirtilmektedir.
YENİDEN KURMACILIK YENİDEN KURMACILIK
Eğitim sosyal reform hareketlerinin gerçekleştirilmesi için bir araç olarak
kullanılır. Öğretmen ve öğrenci topluma
yol göstermelidir.
32
Eğitim, modern dünyanın toplumsal ve
ekonomik güçleriyle kültürün temel değerlerini
gerçekleştirecek yeni bir toplumsal yapıya uyumlu duruma getirmelidir.
Yeni toplum düzeni, temel kurum ve kaynakları toplumun kendisi tarafından kontrol edilen gerçek bir demokrasi olmalıdır.
Yeniden kurmacılığın ilkeleri:
33
Çocuk, okul ve eğitim, toplumsal ve kültürel etkenler tarafından koşullanmalıdır.
Öğretmen sorunlara karşı geliştirilen yeniden yapılandırıcı nitelikte çözümün öncelik ve
geçerliliğine öğrencileri demokratik kurallar çerçevesinde inandırmalıdır.
Eğitimin amaç ve sonuçları, davranış
bilimlerinin bulguları ile uyumlu ve varolan kültürel çıkmazın istemlerini karşılamak için tamamen
yeniden düzenlenmelidir.
34
Diğer görüşler gelişmeyi amaçlarken
yeniden yapılanma atlamayı kendine temel almıştır. İlk üç görüş varolan toplum
düzenini tanıtmaya ve korumaya çalışırken
bu görüş bir toplum yaratmak ve reform
istemektedir.
35
Bu görüşte, toplum düzeni kurma gereksinimi üzerinde durulmakta ve bu görevi
ancak okulun yapabileceği
düşünülmektedir. Bu yönden bu görüşü radikal olarak
niteleyenler de
görülmektedir.
Geleneksel Felsefeler
(Daimicilik, Esasicilik) Günümüz Felsefeleri (İlerlemecilik, Yeniden
Kurmacılık)
TOPLUM VE EĞİTİM 1- Formal eğitim okulda başlar. Okullar
çocuğun eğitimindeki ana kurumlardır. 1- Formal eğitim ailede başlar. Çocuğun eğitimindeki en önemli etkiyi ailelerin yaptığı düşünülür.
2- Okullar ortak kültürün aktarıcısıdır.
Bireyin en temel sorumluluğu toplumsal kurallara uyum, medeniyet ve işbirliğidir.
2- Okullar toplumu geliştirir. Bireyin kendini gerçekleştirmesi ve gelişimi toplumu
geliştirir. Bağımsızlık ve yaratıcılık önemlidir.
3- Eğitim toplum için gereklidir. Eğitim disiplin ve ahlaki düzenlemeler
(engellemeler) içerir.
3- Eğitim bireyin potansiyelini geliştirmek için farklılıklar ve olanaklar sunar. Bireysel tercihler önemlidir.
4- Belli konu alanları ve bilgiler öğrencileri
demokrasi ve özgürlüğe hazırlayacaktır. 4- Okuldaki demokratik ortamlar
(deneyimler)öğrencileri demokrasi ve özgürlüğe hazırlayacaktır.
5- Eğitim genel olarak bilişsel etkinlikler içerir ve akademik konu alanlarına
odaklanır.
5- Eğitim toplumsal, ahlaki ve bilişsel
süreçlerle ilgilenir ve bireyin bütünlüğüne vurgu yapılır.
6-Değerler ve inançlar objektif olmalıdır. En azından üzerinde uzlaşılmış standartlar ve doğrulara dayanmalıdır.
6- Değerler ve inançlar sübjektiftir ve
bireyin dünya görüşüne dayanır.
Geleneksel Felsefeler
(Daimicilik, Esasicilik) Günümüz Felsefeleri (İlerlemecilik, Yeniden
Kurmacılık)
BİLGİ VE ÖĞRENME
7- Bilgiye vurgu yapılır. 7- Problem çözmeye ve sosyal çevrede etkin olmaya vurgu yapılır.
8- İçeriğe vurgu yapılır. 8- Öğrenene vurgu yapılır.
9- Konu alanı öğretmen tarafından seçilir ve
düzenlenir. 9- Konu alanı öğretmen ve öğrenciler
tarafından planlanır.
10- Konu alanı basitten karmaşığa
düzenlenir. Odak noktası geçmiştir. 10- Konu alanı ilişkili konuların
anlaşılabileceği şekilde düzenlenir. Odak noktası bugün ya da gelecektir.
11- Ünite/ ders planları konu alanları ya da
kavramlara göre düzenlenir. 11- Ünite/ ders planları sorunlar ya da öğrencilerin ilgileri doğrultusunda düzenlenir.
12- Konu alanları farklı disiplinlere göre
bölümlere ayrılmıştır. 12-Konu alanları bütünleşiktir ve birbiriyle
ilişkili birden çok alanı kapsar.
Geleneksel Felsefeler
(Daimicilik, Esasicilik) Günümüz Felsefeleri (İlerlemecilik, Yeniden
Kurmacılık)
ÖĞRETİM 13- Ders ve çalışma kitabı odaklıdır.
Öğrenme ve öğretim çoğunlukla sınıfta gerçekleşir.
13- Öğretim materyalleri çok çeşitlidir.
Öğrenme ve öğretme toplumsal kaynakları içerir.
14- Sınıfta öğretim (whole-group learning), belirlenmiş ders programları ve zaman aralıklarında öğretim yapılır.
14- Sınıfta öğretim, küçük grup ve
bireyselleştirilmiş öğretim yapılır. Esnek zaman çizelgesi vardır.
15- Homojen (benzer) gruplama yapılır.
Öğrenciler belli bir programı takip eder. 15- Heterojen (ayrışık, farklı) gruplama yapılır. Öğrenciler belli bir programı ortak izlerler ancak çoğunlukla farklılaştırılmış programlar uygulanır.
16- Öğrenciler pasiftir ve öğretmen ve ders
kitabının söylediklerini alırlar. 16- Öğrencilerin aktif katılımı vardır ve öğrenciler bilgiyi kendileri keşfeder.
17- Sınıf deneyimleri ve öğretim
durumlarının benzerliğine (tek düzeliğine- uniformity) vurgu yapılır.
17- Sınıf deneyimleri ve öğretim
durumlarının çeşitliliğine vurgu yapılır.
Geleneksel Felsefeler
(Daimicilik, Esasicilik) Günümüz Felsefeleri (İlerlemecilik, Yeniden
Kurmacılık)
AMAÇ VE PROGRAMLAR
18- Sosyal bilimler ve fen bilimlerine vurgu yapılır.
18- Sosyal ve fen bilimleri, uygulamalar ve mesleki alanların karışımı vardır.
19-Uzmanlaşma önemlidir. 19- Genele vurgu yapılır ve alanı (konuyu) hiç bilmeyen kişiye (layperson) vurgu vardır.
20- Belirlenmiş bir öğretim programı vardır ve seçmeli derslere çok az yer verilir.
20- Öğretim programı öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda belirlenir, seçmeli derslere daha çok yer verilir.
21- Yüksek standartlar ve
mükemmeliyet önemlidir, yüksek başarılılara özel önem verilir.
21- Eşitlik ve esnek standartlar, düşük başarı gösterenlere özel önem verilir.
KAYNAK: Ornstein ,A., C.& Hunkins, F.,P. (2004). Curriculum: Foundations, Priniples, And Issues.
Pearson: Boston, New York. S. 56
FELSEFENİN EĞİTİME KATKILARI
Eğitim sistemi kurulurken öncelik hedeflere verilmelidir,hedeflerin ne’liği konusunda bir karara varabilmek için felsefeye başvurmak zorunludur.
Felsefeden elde edilen ölçütler takımı, eğitim sisteminin iç tatarlılık açısından
değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Hedeflere, yeni hedefler katmada felsefe,
etkili ve verimli bir şekilde işe koşulabilir.
Eğitim durumlarının düzenlenmesi ve işe
koşulmasında da felsefeden yararlanılmalıdır.
Sınama durumlarının düzenlenmesi ve
denetlenmesinde de felsefe, ölçütler takımı olarak kullanılabilir.
