Y a y a y o l l a r ı A l m a n y a d a n ö r n e k l e r
H a z ı r l a y a n : Y. M i m a r E n g i n A Y D I N , D G S A - B D B
Son senelerde bütün dünyada oldu- ğu gibi Almanyada da, şehir plânlamasın- da yenilik yaya yollarıdır.
İnsanların hareket sahası, yaşama sa- hası ve alış veriş yaptıkları merkezi cad- delerin kaldırımları insan kitlelerine dar gelmektedir. Şehir içindeki ticaret, bu- luşma, alış veriş bağlantıları işlek trafik caddeleri ile kesilmektedir. Caddelerimi- zin fonksiyonları bağlantı elementi yerine ayırıcı element olarak genişlemektedir.
Alt ve üst geçitler ancak, otomobil ve insan kesişmesini hal eden çözüm yo- lu olarak kullanılıyor.
Modern devirde artık insan yalnız günlük ekmeği için mücadele etmemek- tedir. İnsanların 24 saati çok cepheli geçmektedir, insanları kaynaştırmak, bir araya getirmek, alış verişe sevketmek, turistlere şehrin umumi atmosferini bu tip yollarla yaşatmak şehir belediyeleri- nin Avrupada başlıca görevleridir.
Aşağı yukarı 5000 sene evvel bizim kültürümüzde ilk satış merkezlerini etra- fında toplamış bu tip merkezlere bazar ismi verilmiştir. Avrupalılar bugün bu elementi alarak şehrin satış ve kültürel caddelerine uygul maktadırlar.
Trafiğe kapatılmış bu 600-1000 m.
uzunluğunda ve en fazla 10 m genişliğin- de tutulan bu yollara, hususi yer döşeme- si ile, enteresan ışıklandırma sistemi ile, oturma ve dinlenme köşeleri, küçük ga- zete sigara satış yerleri, açık kahve ve lokanta oturma yerleri ile özel bir atmos- fer vermektedirl'er.
Bu atmosfer şehrin atmosferini yan- sıttığı için, bu tip yollar Almanyada mi- mari yarışmaya çıkarılmaktadır. Mimar
ve bahçe mimarinin müşterek çalışması da şart koşulmaktadır.
Yayaların otolara karşı üstünlüğü ni- hayet kabul edilmiştir. Bu üstünlük gü- nün 24 saatini kapsamaktadır bu tip ya- ya yollarında. Ekonomik, psikolojik ve kültürel açıdan faydaları da büyüktür.
1) Yoğun trafik yönünden motorlu vasıtalardan çıkan gürültünün insanları rahatsız etmemesi.
2) Hava kirlenmesi probleminin kıs- men halli.
3) Dükkânların kapanış saatinden
sonra, halkın bu yol üzerinde kültürel, bu- « yAVAYocuvBiNOA kuliankan e^memtus-R luşma, eğlenti ve tanışma isteklerini de-
vam ettirmesi, yaşantının geç saatlere kadar devam etmesi.
4) Bu yol üzerindeki oturma ünite- lerinin yerlerini büro ve satış mağazaları- na terk etmesi. Bu suretle şehrin dışın- daki arsa ve ikâmetgâhların değer kazan- 5) Satış mağaza ve lokanta, kafe ve eğlence yerlerinin kazançlarında belirli bir artış kaydedilmesi. Satış ekonomisi- nin artması.
Bu tip yolların yapımı sırasında hal edilmesi lâzım gelen güçlükleri de göz- den geçirmekte fayda vardır.
1) Ara ve arka . yollar ile mağaza ve lokantaların servis bağlantıları.
2) Yangın anında, itfaiyeye geçit serbestisi.
3) Yol döşeme motif ve oyunlarına arzu eden dükkân sahiplerinin ortak ol-
4) Kahve ve lokantaların açık otur- ma yerleri için belediyeye vergi ödeme- 5) Açık ve kapalı oto park yerleri- nin yakınlığı ve bağlantısı.
Yaya yolları hakkındaki bu umumi bilgilerden sonra eskiz şeklinde Batı Al- manyada uygulanan, bir kaç numune ver- mekte fayda gördüm.
Her şeyde geç kaldığımız gibi, bü- yük şehirlerimizde satış ve kültürel mer- kezlerde bu tip yolların yapımı, beledi- yelerimizin bütçe darlığı sebebiyle yapı- lamamaktadır.
Hatırladığıma göre bir çok kıymetli mimar arkadaşımız bu tip etüdler yaptı- lar. Etüdleri kâğıt üstünde kaldı.
Benim arzum güzel Istanbulumuza renk katacak bu tip yaya yollarının bir an önce ele alınması ve uygulanmasıdır.
istanbulda İstiklal caddesi (Tünel - Taksim bağlantısı), Nişantaşı - Osmanbey ara bağlantısı fikrimce ilk eıe alınacak yollar olmalıdır.
E YAYA YOLU D Ö Ş E M E NUMUNELERI' :
• ASAÇL6NDıRMA.
Mimar Oruç Çakmaklının bir karikatürü
