İZMİR TİCARET ODASI
İZMİR TİCARET ODASI’NIN
T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI’NIN HAZIRLAMAKTA OLDUĞU
1/100.000 ÖLÇEKLİ
İZMİR-MANİSA-KÜTAHYA ÇEVRE DÜZENİ PLANINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ
Hazırlayan:
Hitay BARAN
İZMİR, Ocak 2007
İZMİR TİCARET ODASI’NIN
T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI’NIN HAZIRLAMAKTA OLDUĞU 1/100.000 ÖLÇEKLİ İZMİR-MANİSA-KÜTAHYA ÇEVRE DÜZENİ PLANINA
İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ İZMİR’İN VİZYONU
İzmir gelecekte ticarette, üretimde ve turizmde rekabet gücüne sahip, yaşam kalitesi yüksek bir dünya metropolü olmalıdır. Güzel İzmir “Bir Dünya Kenti” haline gelmeli ve bir
“Marka Kent” olmalıdır.
İzmir il bazında tek merkezli ve az kutuplu olarak gelişemez. Kent vektörel bir gelişme süreci içerisindedir. Metropol kentte ticaret, turizm ve kültürel faaliyetler ağırlık kazanırken; ilçeler bazında yörelerin potansiyeline göre sanayi, turizm, tarım ve hizmetler sektörlerinde uzmanlaşmalar sağlanmalıdır.
Özellikle alt bölgeler ve ilçeler bazında belirlenecek alt kimlikler ve hedefler, bu hedeflere ulaşmak için alınacak plan kararları büyük önem arz etmektedir. Bakanlığın hazırladığı taslak planda hem kent merkezini hem de ilçeleri vizyon ve hedeflerine götürecek plan kararların yeterli düzeyde alınmadığı ve kimliklerinin belirlenmediği görülmektedir. Çevre Düzeni Planı İzmir’i yukarıdaki vizyona ulaştıracak özelliklere sahip olmalıdır.
Görüntü 1. İzmir Uydu Görüntüsü
LİMAN YATIRIMLARI
İzmir kenti 5.000 yıldır bir liman kentidir. Tarih içerisinde pek çok liman kente hizmet vererek bu kimlik var olmuştur. Bu özellik bundan sonra da devam edecektir.
Ø Kuzey Ege Çandarlı Limanı 2010-2015 periyodunda devreye alınmalıdır. Kuzey Ege Çandarlı Limanı ülkenin en büyük sanayi limanı olacağı gibi Doğu Akdeniz’in en önemli ana aktarma limanlarından bir tanesi olacaktır.
Oluşturulan taslak planda Kuzey Ege Çandarlı Limanı alansal olarak kısmen işaretlenmiş ve sadece ulaşım altyapısı sorununa çözüm getirilmiştir. Ancak, liman ve art alanı olarak ifade edilen alan 4.529 ha. olup geniş bir alanı kapsamaktadır. Taslak planda limana hizmet verecek fonksiyonlar için liman arkası alanın planlanması yapılmamıştır.
Şekil 1. Taslak Plandaki Çandarlı Limanı
Üstelik Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kuzey Ege Çandarlı Limanı yapılacak alanı ve art alanını 16.12.2006 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile “Termal Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi” olarak ilan etmiş durumdadır.
Şekil 2. İzmir Dikili Termal Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi
Ülkemiz ekonomisinin geleceği açısından büyük önem taşıyan Kuzey Ege Limanı’nın bulunacağı bölgede Ulaştırma Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın farklı projeleri bulunmakta; kıyı alanında plan onama yetkisi ise Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nda bulunmaktadır. Kuzey Ege Çandarlı Limanı projesinin 2010 yılında devreye alınması için Bakanlıklar arası koordinasyonunun sağlanarak, sağlıklı bir şekilde planlanması gerekmektedir.
Görüntü 2. Çandarlı Limanı’nın Yapılacağı Alan
Sekil 3. Çandarlı Limanı Fizibilite Raporu’nda Belirtilen İlk Etap Konteyner Molü
Ø İzmir Alsancak Limanı özelleştirilmesi ile birlikte yarım kalan konteyner molünün tevsii, yanaşma kanalının derinleştirilmesi ve limanın modernizasyonu neticesinde gelecekte sadece kruvaziyer ve konteyner odaklı bir liman olarak hizmet vermelidir. Bu kapsamda tarama ve dolgu çalışmaları önem kazanmaktadır. 50 yılı aşkın süredir üzerine yatırım yapılan limanın kaldırılması söz konusu değildir. Söz konusu olan tek şey limanın kente uyumlu ve daha işlevsel hale getirilmesidir.
Şekil 4. İzmir Alsancak Limanı Tevsii Projesi
Görüntü 3. İzmir Alsancak Limanı Uydu Görüntüsü
Şekil 5 İzmir Alsancak Limanı Yaklaşım Kanalı
Ø Nemrut Koyundaki mevcut ve yeni yapılacak iskeleler ile bu alan liman fonksiyonu gereklerini yerine getirmeli ve Nemrut İzmir’in dökme yük limanı merkezi haline gelmelidir. İskelelerin ulaşım başta olmak üzere her türlü altyapı olanaklarından ortak yararlanması sağlanmalıdır.
Görüntü 4. Nemrut Koyu’ndaki Mevcut İskeleler
Ø Çeşme Limanı Ro-Ro, feribot ve kruvaziyer amaçlı kullanılmalıdır.
Ø Dikili Limanı Ro-Ro ve feribot amaçlı kullanılmalı, Çandarlı Limanı’nın devreye girmesi ile yük limanı özelliği Çandarlı Limanı’na kaydırılmalıdır.
MAKRO ULAŞIM KARARLARI
Ø İzmir kentinin ve ilin ulaşım master planı bulunmamaktadır. İzmir’in ulaşım master planının olmaması İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Ekim ayında onaylamış olduğu İzmir Kentsel Bölge Nazım İmar Planı için önemli bir eksiklik olduğu gibi Çevre Düzeni Planı için de önemli bir eksikliktir. Taslak plan incelendiğinde birkaç öneri ulaşım aksı dışında makro anlamda ulaşım planlamasının yeterince yapılmadığı görülecektir. Bu kapsamda;
Ø Aliağa-Menderes Demiryolunun hafif raylı sisteme dönüştürülmesi projesi kapsamında proje kuzeyde sadece Çandarlı Limanı’na kadar değil Bergama merkeze kadar, güneyde ise Selçuk Efes’e kadar uzatılmalıdır. Böylelikle her iki turizm merkezi hafif raylı sistemi ile kent merkezine bağlanacaktır.
Ø İzmir-Çeşme hafif raylı sistem projesi gerçekleştirilmelidir. Bu projenin gerçekleşmesi için otoyol arasındaki refüj veya kamulaştırma alanı kullanılabilir.
Ø Mevcut demiryolu güzergahı bulunan Bayındır, Tire ve Ödemiş ilçeleri hafif raylı sistem projeleri içine dahil edilmeli ve yapımı devam eden hafif raylı sistem projesi saçaklanarak İzmir’in önemli tüm ilçelerine ulaşması sağlanmalıdır.
Ø İzmir Merkez – Aliağa – Çandarlı demiryolu hattının hafif raylı sisteme dönüştürülmesi projesi kapsamında kentsel kullanım yoğunluğu da dikkate alınarak, limana yeterli hizmet verebilmesi açısından revize edilmelidir.
Ø Alsancak Limanı’nın potansiyel müşterilerinden bir tanesi de Bursa ilidir. Sanayi limanının gelecekte Çandarlı odaklı olacak olması demek, Bursa-Balıkesir-Soma- Kınık-Bergama-Çandarlı ulaşım aksının kara ve demiryolu açısından kuvvetlendirilmesi anlamına gelmektedir. Bu ulaşım kararlarının planda yer alması gerekmektedir.
Ø İzmir-İstanbul, İzmir-Ankara ve İzmir-Denizli-Antalya otoyolu projeleri planda yer almalıdır. Kuzeyde Çandarlı Limanı’na kadar uzatılan otoyol, Bergama’ya kadar uzatılmalıdır.
Ø Yine İzmir-İstanbul ve İzmir-Ankara hızlı tren yatırımları planda yer almalıdır.
Ø Halihazırda problemleri olan İzmir-Foça, İzmir-Bayındır-Tire-Ödemiş, Kemalpaşa- Torbalı, İzmir-Menemen-Emiralem-Manisa ulaşım aksları için çözüm getirilmelidir.
Ø Çevre yolunu bir halka şeklinde tamamlamak amacıyla İzmir körfezinde Çiğli- İnciraltı arasında bir tüp geçit veya köprü bağlantısı yapılmalıdır.
Ø Yukarıda belirtilen unsurlar ve eklenecek diğer plan kararları ile birlikte İzmir bir lojistik merkezi haline getirilmelidir. Geçmişte olduğu gibi İpek Yolunun batıya açılan en son noktası olmalıdır.
DOĞAL EŞİKLER
İncelendiği kadarıyla taslak plan korunma–kullanma dengesinin oluşturmaya çalışmaktadır.
Hatta daha çok korumadan yana taraf almakta ve doğal eşiklerinin korunması, bunların sürdürülebilir gelişme içinde kullanılması yönünde bir çabaya girmektedir. Ancak, bu önceliğe karşın planda doğal eşiklerin korunması, devamlılığı ve bu potansiyelin ekonomik aktiviteye dönüştürülmesi, geliştirilmesi ve özellikle kırsal kalkınma yönünde araştırma raporunda yer alan politika, strateji ve projeler yetersiz kalmaktadır. Bunlar daha çok detaylandırılmalıdır.
EXPO ALANI
Planda EXPO alanı olarak İzmir Yüksek Teknolojisi Enstitüsü kampusü gösterilmektedir.
Önerilen bu EXPO alanı kent merkezine 50 km. uzaklıktadır. EXPO organizasyonunu kent merkezine uzak yapmak, ayrı büyük bir hatadır. EXPO organizasyonları kentle bütünleşen, kentin merkezine yakın alanlarda yapılan, geniş katılımlı ve altı ay süren bir fuar organizasyonudur. EXPO organizasyonlarını gerçekleştiren Uluslararası Sergi Bürosu (BİE) kriterlerine göre EXPO’lar kent merkezine yakın, toplu ulaşım olanakları kuvvetli alanlarda yapılır.
Şehrin uzağında, Urla’da yapılacak bir EXPO’nun kente geliri istenildiği kadar yüksek olmayacak ve İzmir’e katkısı az olacaktır denebilir. Ayrıca böyle bir yer önerisi ile EXPO’yu almamız son derece güçtür. Seçenekler araştırılarak Dışişleri Bakanlığı’na iletilmiş durumdadır. Bu konudaki son karar Dışişleri Bakanlığı tarafından verilecektir.
TURİZM
Kendine turizm kenti hedefleri koymuş, ilçeler bazında da pek çok turizm potansiyeli olan bir kent için taslak planda çok daha kapsamlı turizm politikaları, stratejileri, projeleri, eylem planları yer almalıdır.
İNCİRALTI
İzmir kent merkezindeki İnciraltı, tarımsal niteliği korunacak özel mahsul alanları olarak belirtilmiştir. Bu alan İzmir kent merkezine 8 km. uzaklıktadır. İzmir kent merkezinde gelecekte tarım yapılmamalı bunun yerine kent çeperindeki ve havzalardaki alanlar kullanılmak üzere koruma altına alınmalıdır. Üstelik İnciraltı 20.09.1991 tarihinde Bakanlar Kurulu’nun 91/2137 sayılı kararı ile Turizm Alanı ve Merkezi ilan edilmiştir. Bu kapsamda İnciraltı da İzmir kentini vizyonuna ve hedeflerine ulaştırma yolunda, turizm ve rekreatif amaçlı olarak değerlendirilmelidir.
ÜNİVERSİTE KAMPÜS ALANLARI
Ø Taslak planda mevcut durumdaki Dokuz Eylül Üniversitesi, Ege Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü kampüsleri ve Koyundere’de öneri üniversite alanı belirtilmekte; başka bir üniversite alanı belirtilmemektedir.
Ø İzmir Ticaret Odası Vakfı tarafından kurulan, İzmir’in ilk vakıf üniversitesi olan, kurulduğu 2001 yılından bu yana kamu yararı ve ilkesi doğrultusunda kent ve ülkeye hizmet veren İzmir Ekonomi Üniversitesi’nin şu an 5.200 öğrencisi bulunmaktadır. Üniversite Kampüsu Balçova’da yer almakta olup yetersiz kalmaktadır. İzmir Ekonomi Üniversitesi’nin Güzelbahçe İlçesi Yaka Mahallesi’nde mülk edindiği arsalarda yeni üniversite kampusünün yer alması için tüm kurumlardan olumlu görüş alınmıştır. Bu kapsamda aşağıda detayları aktarılan İEÜ Güzelbahçe kampusünün Çevre Düzeni Planında yer almasını talep etmekteyiz.
Görüntü 5. İEÜ Kapmüs Alanı
İzmir Ekonomi Üniversitesi şu an Güzelbahçe ilçesinde 187.500 m2’lik yüzölçümüne sahip taşınmazın malikidir. Ayrıca Milli Savunma Bakanlığı ve İzmir Defterdarlığının satışına
“Olur“ verdiği 90.000 m2 yüzölçümüne sahip Maliye Hazinesine ait taşınmazın, Ekonomi Üniversitesi’ne satış işlemi devam etmektedir. Dolayısıyla Ekonomi Üniversitesinin yakın gelecekte sahibi olacağı taşınmazların yüzölçümü 277.500 m2 (277,5 dönüm)’dir.
İEÜ Kampüs alanı
İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne 22.06.2006 tarihinde sunulan, Ekonomi Üniversitesi Güzelbahçe kampusü Amaçlı Nazım İmar Planı Revizyon önerisinde, sekiz ayrı kurum ve kuruluştan ve Afet İşleri Genel Müdürlüğünden olumlu görüş alındıktan sonra, 1.100.000 m2 (110 hektar)’lık bir alanın Üniversite Alanı olarak lekelenmesi öngörülmüştür.
Önerilen alanın Kuzeyi Çeşme Otobanı ile Güneyi Gelinkaya Devlet Ormanı ile Doğusu Ege Ordu Komutanlığı Askeri Yasak Bölge Sınırı ile Batısı ise Güzelbahçe Belediyesi Plan Onama sınırı ile kısıtlanmış ve genişlemesi mümkün olamayan bir alandır. Bu kapsamda üniversite alanları için rezerv alanı bırakılma zorunluluğu göz önünde bulundurularak; İzmir Ekonomi Üniversitesi’nin gelişme kapasitesi düşünülmüş ve üniversite etrafında rant alanlarının oluşmasını ve çarpık yapılaşmayı engellemek için 110 hektarlık bir alanın Üniversite alanı belirlenmesi esası benimsenmiştir.
Ø Diğer taraftan İzmir Ekonomi Üniversitesi (İEÜ) ülkemizin AB’ne giriş sürecinde tarım sektöründeki yeniden yapılanma gereğinden ve tarım sektörüne nitelikli istihdam yaratma hedefinden hareketle Menderes İlçesi Tekeli Belde Belediyesi sınırları içerisinde Tekeli Belediyesi ile işbirliğinde bir Tarım Fakültesi kurmayı hedeflemektedir.
Tarım Fakültesi olarak planlanan alan 180.197 m2’dir ve mülkiyeti Tekeli Belediyesine aittir. Belirtilen alanda tarım fakültesinin kurulmasına yönelik ilgili tüm kurum ve kuruluşlardan olumlu görüşler alınmış bulunmaktadır.
Görüntü 6. İEÜ Tarım Fakültesi’nin Yapılacağı Alan
Üstelik İEÜ Tarım Fakültesi, Bakanlığın hazırladığı taslak Çevre Düzeni Planı’nda öncelikler arasında yer alan tarım arazilerinin ve havzaların korunması, sorunlarından arındırılması, tarım sektörünün gelişmesi açısından önem taşıyacak; Tahtalı Havzasındaki tarımsal aktivitelere yol gösterecek, taslak planının hedefleri ile birebir örtüşen projedir. Bu kapsamda İzmir Ekonomi Üniversitesi’nin Tekeli’de kurmak istediği Tarım Fakültesi’nin çevre düzeni planında yer alması talebi değerlendirilmelidir.
OSB ALANLARI
İzmir ili, Menderes İlçesi, Tekeli Beldesinde bulunan ve İzmir Ticaret Odası’nın kurmuş olduğu İTOB Organize Sanayi Bölgesi 250 hektarlık az eğilimli alanda planlanmıştır.
Bölgede 1.000 m2 ile 20.000 m2 arasında 450 sanayi parseli bulunmaktadır. Bölgede altyapı çalışmaları tamamlanmıştır. Şuanda katılımcıların bir bölümü faaliyete geçmiş, bir bölümü inşaat aşamasındadır. OSB’de doluluk oranı % 99’dur. OSB uygulama yönetmeliği gereği altyapı çalışmaları tamamlandıktan sonra bir sene içinde inşaat ruhsatı alma, onu takip eden 3 sene içindede faaliyete geçme zorunluluğu bulunduğundan inşaat faaliyetleri hızla devam etmektedir.
Görüntü 7. İTOB OSB’den Görüntüler
3 yıl sonra 450 fabrika ekonomiye katkı yapmaya başlayacaktır. Şu an da pek çok yerli ve yabancı firma sanayi arsası istemekte ancak yer olmadığı için verememekteyiz.
Tüm altyapı çalışmaları tamamlanan OSB’de parsel taleplerini karşılamak için genişleme alanı ve ulaşım problemlerinin çözümlenmesi gerekmektedir. İTOB OSB’de 1.350.000 m2 sanayi parsel alanı bulunurken 68.411 m2 boş parsel bulunmaktadır. Bu nedenle bölgemiz kuzeyde ve güneyde genişleme alanı talebi Sanayi Ticaret İl Müdürlüğünün 27.07.2005 tarihli yazısıyla Sanayi Ticaret Bakanlığı’na iletilmiştir. Yerseçim komisyonu ile ilgili olarak tüm kurumların görüşleri olumludur. (Ek:1) Ancak İzmir Büyükşehir Belediyesi 26.10.2006 tarihli 33486 sayılı yazısında ‘Onama süreci devam eden 1/25.000 ölçekli Nazım imar planında, Mahalli Çevre Kurulunun 25.12.2001 tarih,16/2001/12 sayılı kararı ve bu karara yönelik olarak hazırlanan ‘ Organize Sanayi alanları yeterli kapasiteye ulaşmadan yeni Organize Sanayi Alanları Açılamaz ‘ plan notu doğrultusunda söz konusu OSB Alanına ilave genişleme kararı getirilmemiştir’ şeklinde olumsuz görüşünü verdiğinden genişleme alanı talebini olumsuz sonuçlanmıştır.
Şekil 6. İTOB OSB Genişleme Alanları
Söz konusu Mahalli Çevre Kurulu kararında bu şekilde bir hüküm bulunmamaktadır.
(Ek: 2) Güneyde faaliyete geçen altyapı hizmeti verecek aşamada olan tek Organize Sanayi Bölgesi İTOB Organize Sanayi Bölgesidir. Genişleme talebimiz uygun bulunmadığı için şuanda bölgemize gelen büyük parsel talepleri karşılanamamaktadır.
Ayrıca Bölgemize ulaşım halen Develi – Tekeli köyü üzerinden veya Ayrancılar- Pancar yolundan sağlanmaktadır. Ancak iki yönden de ulaşım beldelerden sağlandığından sanayi trafiği problem yaratmaktadır. Develi Tekeli köyü arasındaki tek şeritli köprüden tır trafiğinin çalışması mümkün değildir. Ayrıca bölgede faaliyetler yeni başlamasına rağmen bu yoğunlukta bile tırlar, kamyonlar, servisler vb. araçlar belde halkı içinde tehlike arz etmektedir, zira sözkonusu yollar üzerinde okul, sağlık ocağı, cami gibi yerler bulunmaktadır. Tekeli Belediyesi’nin ve İTOB OSB’nin direk ulaşımını sağlayacak ayrıca yine Tekeli Beldesi’ne çevre yolu niteliğinde hizmet edecek yol güzergahının Çevre Düzeni Planında yer alması gerekmektedir.
Şekil 7. İTOB OSB Öneri Ulaşım Şeması
DİĞER KONULAR
Ø Çiğli- Sasalı arasında İç körfezin kuzeyindeki alan tarımsal niteliği korunacak alan olarak gösterilmiştir. Oysa bu alanda tarım yapılmamaktadır. Doğal SİT olan bu alan kentsel yeşil alan olarak değerlendirilmelidir.
Ø Kentsel standartları çok düşük olan merkez kentin iyileştirilmesi ve sağlıklaştırılması ile ilgili makro düzeyde plan kararları alınmalıdır.
Ø Seferihisar başta olmak üzere pek çok kentsel alan çevresi ve ana akslar üzeri mera ve çayırlık alan olarak tanımlanmıştır. Bu alanların bir kısmı tema parkları, turizm, rekreasyon, kentsel yeşil alan vb. gibi daha çok açık alan kullanımı gerektiren alanlara dönüştürülmesi gerekmektedir.
