Bağı Nikotin Bağı. Tedaviler. Dr Osman Örsel

Ba Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı k Tan k Tan ı ı m m ı ı Nikotin Ba

Nikotin Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ığı ığı ve Di ve Di ğ ğ er er Ba Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı klar ile klar ile İ İ li li ş ş kisi kisi

Ba Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı kta Kullan kta Kullan ı ı lan Genel lan Genel Tedaviler

Tedaviler

Dr Osman

Dr Osman Ö Ö rsel rsel

Madde Kullan

Madde Kullan ı ı m Bozukluklar m Bozukluklar ı ı

►► DSM ve ICD sDSM ve ICD sıınnııflandflandıırma sistemleri, Drma sistemleri, Düünya Sanya Sağğllıık k ÖÖrgrgüüttüü ve Amerikan Psikiyatri Birlive Amerikan Psikiyatri Birliğğii’’nin nin

destekledi

desteklediğği uluslararasi uluslararasıı ççalalışışma grubunun ma grubunun

geligeliştirdiştirdiğği kavramlari kavramlarıı izlemektedir. (1980 yizlemektedir. (1980 yılılıından ndan bu yana terimler)

bu yana terimler)

ƒƒ TTüüttüün Dahil Alkol ve Madde Ban Dahil Alkol ve Madde Bağığımlmlııllığıığı (DSM)(DSM)

ƒƒ Madde BağıMadde Bağımlmlııllığıığı ve Kve Kötötüüye Kullanye Kullanıımmıı (DSM)(DSM)

ƒƒ PsikoaktifPsikoaktif Madde BaMadde Bağığımlmlılılığıığı (ICD)(ICD)

ƒƒ Madde KullanMadde Kullanıım Bozukluklarm Bozukluklarıı (DSM)(DSM)

Ba Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı k nedir? k nedir?

►► Belli bir Belli bir psikoaktifpsikoaktif madde veya bir grup maddenin madde veya bir grup maddenin kullan

kullanıımmıına, na, öönceden bnceden büüyyüük dek değğer taer taşışıyan yan davran

davranışışlara gölara göre re ööncelik sunan bir davranncelik sunan bir davranışış öörrüüntntüüssüüyle belirli bir sendromdur.yle belirli bir sendromdur.

►► Sendrom terimi bSendrom terimi büüttüün parn parççalaralarıın bir arada veya n bir arada veya aynıaynı şiddette bulunmasşiddette bulunmasıınnıın gerekli olmadığın gerekli olmadığına na iişşaret eder. aret eder.

►► Sendromun Sendromun şşiddeti madde kullaniddeti madde kullanıım davranm davranışıışına ve na ve ikincil davran

ikincil davranışışlara glara göre belirlenir.öre belirlenir.

►► Madde baMadde bağığımlmlııllığıığınnıı, tekrarlay, tekrarlayııccıı fakat bafakat bağığımlmlııllııkla kla iliilişşkili olmayan madde kullankili olmayan madde kullanıımmıından ayndan ayıırt edecek rt edecek

keskin s

keskin sıınnıırlar yoktur. rlar yoktur.

Ba Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı k k

►► BaBağığımlmlııllıık genelde k genelde psikoaktifpsikoaktif madde kmadde kööttüüye ye kullan

kullanıımmıyla birlikte geliıyla birlikte gelişse de gşse de güünnüümmüüzde yiyecek, zde yiyecek, iişş, TV, bilgisayar ve benzeri aktiviteler i, TV, bilgisayar ve benzeri aktiviteler iççin de in de

babağığımlmlııllıık kavramk kavramıı kullankullanıılmaktadlmaktadıır. Bar. Bağığımlmlııllıık k davran

davranışıışı yaygyaygıın bir fenomendir.n bir fenomendir.

►► BirBirççok insan bir maddeye baok insan bir maddeye bağığımlmlııyken, toplumun yken, toplumun kküçüüçük bir oranık bir oranında birden fazla maddeye banda birden fazla maddeye bağımlğımlılılıık k ssööz konusudur. z konusudur.

►► BağıBağımlmlılılıık maddeleri çk maddeleri çok ok ççeeşşitli olabiliyor: sigara, itli olabiliyor: sigara, ççay, kahve, alkol, ilaay, kahve, alkol, ilaçç, vitaminler, , vitaminler, plaseboplasebo vb.vb.

Sigara dumanında 4,000’den fazla kimyasal madde vardır.

Sigara dumanında 4,000’den fazla kimyasal madde vardır.

NİKOTİN: Bağımlılık yapar.

NİKOTİN: Bağımlılık yapar.

KARBONMONOKSİT:Kanda oksijenin yerini alır.

KARBONMONOKSİT:Kanda oksijenin yerini alır.

KANSER YAPICI MADDELER (bazıları) KANSER YAPICI MADDELER (bazıları)

Arsenik Kurşun

Arsenik Kurşun PoloniumPolonium 210210 Benzen

Benzen NitrozaminNitrozamin FormaldehitFormaldehit Krom Nikel

Krom Nikel VinilVinil klorürklorür Asetaldehit

Asetaldehit BenzopirenBenzopiren DDT DDT İRRİTANLAR VE ZEHİRLER

İRRİTANLAR VE ZEHİRLER

Siyanür Laktik asit

Siyanür Laktik asit FormikFormik asitasit Azotoksit

Azotoksit Amonyak AsetonAmonyak Aseton Akrolein

Akrolein Bizmut Uçucu aminlerBizmut Uçucu aminler

Sigara içindeki kimyasal maddeler

Sigara içindeki kimyasal maddeler

Nikotin Ba

Nikotin Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ığı ığı

►► Nikotin kafeinden Nikotin kafeinden sonra d

sonra düünyada en snyada en sıık k kullan

kullanıılan maddedir.lan maddedir.

►► TTüüttüün kullann kullanıımmıınnıın n arkas

arkasıındaki birincil itici ndaki birincil itici güçgüç nikotin araynikotin arayışıışıddıır.r.

►► Nikotin baNikotin bağığımlmlııllıık k yapyapııccıı,,psikoaktifpsikoaktif bir bir maddedir.

maddedir.

►► NucleusNucleus AccumbensAccumbens ve ve didiğğer er limbiklimbik yapyapıılardaki lardaki

dopaminerjik

dopaminerjik sinir sinir uuççlarlarıında nda dopamindopamin salsalıverilmesini artıverilmesini artırırıır.r.

M M SS SS - - Nikotin Nikotin ili ili ş ş kisi kisi

►►

N. N. Accumbens Accumbens ( ( Dopamin Dopamin ) )

►►

Locus Locus coeruleus (Noradrenalin) coeruleus (Noradrenalin)

. Beyindeki

‘ödüllendirme’

yolu (mesolimbic

system)

‘yoksunluk semptomları’

yolu (locus coeruleus)

►► NikotinerjikNikotinerjik asetilkolinasetilkolin resept

reseptöörleri(Nrleri(N--AchRsAchRs)) santral sinir sistemini i

santral sinir sistemini iççerecek erecek şekilde bşekilde büüttün vün vüücutta bulunur.cutta bulunur.

Nikotin ba

Nikotin başşlangılangıççta ta agonistagonist etki etki eder.Sonradan

eder.Sonradan endojenendojen transmitter

transmitter asetilkolineasetilkoline karşıkarşı resept

reseptöörleri bloke ederek rleri bloke ederek antagonist gibi davranabilir.

antagonist gibi davranabilir.

Sigara içiminin beyinde nikotin bağlanmasına etkisi

Reseptöryoğunluğu(fmoles/mg protein)

0 50 100 150 200 250 300 350 400

Medu lla Oblo

ngata Medi

an R aphe Nuc

leus

*

Cereb ellar Cortex

**

Hip pocam

pal Form

ation

*

Gyrus Rec

tus

**

Hip pocam

pal Neoc

ortex

**

Sigara içmeyen Sigara içen

Tekrarlanan nikotin alımlarının Nucleus accumbens’deki dopamin salgısına etkisi

Core

Zaman (dk)

0 30 60 90 120 150

Dopamin (pg/20 μm)

0 10 20 30 40 50

Zaman (dk)

0 30 60 90 120 150 0

10 20 30 40

50 Shell

Saline

Nicotine

Serum fizyolojik Nikotin

Dopamin (pg/20 μm)

Saline

Nicotine

►► BirBirççok baok bağığımlmlıı iiççici ici kendilerinin

kendilerinin NAchRsNAchRs nini bloke etmek i

bloke etmek iççin in iiççerler.erler.

►► Sinir sistemi kendini Sinir sistemi kendini nikotinin

nikotinin antagonistikantagonistik etkilerinden korumak etkilerinden korumak iiççin in NAchRsNAchRs‘‘de artde artışışa a ((upregulationupregulation) gider.) gider.

►► Bu artBu artışış toleransa yol toleransa yol aaççar. ar.

T T Ü Ü T T Ü Ü N BA N BA Ğ Ğ IMLILI IMLILI Ğ Ğ I TANIMI I TANIMI WHO WHO

11--TTüüttüün kullanmak in kullanmak iççin in ggüçüçllüü istek ve davranistek ve davranışış 22--TTüüttüün kullann kullanıımmıınnıın n

kontrol

kontrolüüne karne karşışı bozulmu

bozulmuşş kapasitekapasite 33--Fizyolojik Fizyolojik ççekilme ekilme

belirtilerinin g

belirtilerinin göörrüülmesilmesi 44--Tolerans kanTolerans kanııtlartlarıı

55--KullanKullanıımmıınnıın n

ssınınırlandırlandırırıılmaslmasına ına rarağğmen kullanmaya men kullanmaya

devam etmesi devam etmesi

66--Alternatif zevkleri ve Alternatif zevkleri ve ilgileri reddetmesi

ilgileri reddetmesi

7-7-KöKöttüü sonusonuççlanacağılanacağınnıı bilmesine ra

bilmesine rağğmen men kullanmaya kal kullanmaya kalıcıcıı

olarak devam etmesi.

olarak devam etmesi.

Nikotin yoksunluk belirtileri Nikotin yoksunluk belirtileri

►► HuzursuzlukHuzursuzluk

►► AnksiyeteAnksiyete

►► Uykuda bozuklukUykuda bozukluk

►► Konsantrasyon gKonsantrasyon güçüçllüüğğüü

►► GGöözz-- el koordinasyonunda bozulmael koordinasyonunda bozulma

►► İşİştahta arttahta artışış

►► DepresyonDepresyon

►► HalsizlikHalsizlik

►► AAşışırrıı sigara isigara iççme isteme isteğğii

►► BaBağığımlmlııllıık Derecesi;k Derecesi;

►► BBıırakma barakma başşararııssıınnıı ööngngöörmedermede

►► ÇÇekilme belirtilerini ekilme belirtilerini tahmin etmede

tahmin etmede

►► Farmakolojik tedavi Farmakolojik tedavi belirlenmesinde i

belirlenmesinde işşe e yarar.

yarar.

►► BaBağığımlmlııllıık Derecesi k Derecesi ÖÖllçüçümmüü;;

11--Nikotin,Nikotin,kotininkotinin ddüüzeyi zeyi ööllçüçümleri,mleri,

22--SolunmuSolunmuşş havada CO havada CO ddüüzeyi zeyi ööllçüçümmüü,,

33--BaBağığımlmlııllıık anketleri ilek anketleri ile yapyapıılabilir.labilir.

Nikotin Yoksunlu

Nikotin Yoksunlu ğ ğ u u İ İ ç ç in DSM in DSM - - IV Tan IV Tan ı ı Kriterleri

Kriterleri

AA--Nikotinin en az birkaNikotinin en az birkaçç hafta s

hafta süüreyle greyle güünlnlüük k kullan

kullanıımmıı,,

BB--Nikotin kullanNikotin kullanıımmıınnıın n birden kesilmesi ya da birden kesilmesi ya da kullan

kullanıılan miktarlan miktarın ın azalt

azaltıılmaslmasıınnıı takiben takiben aşaşaağığıdaki belirtilerden daki belirtilerden en az 4

en az 4’ü’ünnüün varln varlığıığınnıın n ggöörrüülmesi:lmesi:

Nikotin Yoksunlu

Nikotin Yoksunlu ğ ğ u u İ İ ç ç in DSM in DSM - - IV IV Tan Tan ı ı Kriterleri Kriterleri

►► 1) 1) DisforikDisforik ya da ya da depresifdepresif duygu durum,

duygu durum,

►► 2)Uykusuzluk,2)Uykusuzluk,

►► 3)İ3)İrritabilite,sinirlilik, rritabilite,sinirlilik, ööfke,fke,

►► 4)Anksiyete4)Anksiyete

►► 5)Konsantrasyon g5)Konsantrasyon güçüçllüüğğüü,,

►► 6)D6)Düüşşüük kalp hk kalp hıızzıı,,

►► 7)Artm7)Artmışış iişştah yada kilo tah yada kilo alalıımmıı..

►► C-C- B tanB tanıı ölölçütçütüündeki ndeki belirtiler klinik a

belirtiler klinik aççııdan dan belirgin bir s

belirgin bir sııkkııntıntıya ya da ya ya da toplumsal,mesleki

toplumsal,mesleki alanlarda ya da

alanlarda ya da öönemli nemli

didiğğer ier işşlevsellik alanlarlevsellik alanlarıında nda bozulmaya neden olur.

bozulmaya neden olur.

Nikotin Yoksunlu

Nikotin Yoksunlu ğ ğ u u İ İ ç ç in DSM in DSM - - IV Tan IV Tan ı ı Kriterleri

Kriterleri

►► DD-- Bu belirtiler genel Bu belirtiler genel ttııbbi duruma babbi duruma bağğllıı

dedeğğildir ve baildir ve başşka bir ka bir mental

mental bozuklukla bozuklukla daha iyi a

daha iyi aççııklanamaz.klanamaz.

Fagerstr

Fagerstr ö ö m m Nikotin Ba Nikotin Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı k Testi k Testi

►►

Soru 1: Soru 1: İ İ lk sigaran lk sigaran ı ı z z ı ı sabah uyand sabah uyand ı ı ktan ne ktan ne kadar sonra i

kadar sonra i ç ç ersiniz? ersiniz?

a)Uyand

a)Uyand ı ı ktan sonraki ilk 5 dakika i ktan sonraki ilk 5 dakika i ç ç inde (3 inde (3 puan)

puan)

b)6 b)6 - - 30 dakika iç 30 dakika i ç inde (2 puan) inde (2 puan) c)31 c)31 - - 60 dakika (1 puan) 60 dakika (1 puan)

d)1 saatten fazla (0 puan)

d)1 saatten fazla (0 puan)

►► Soru 2:Sigara iSoru 2:Sigara iççmenin menin yasak oldu

yasak olduğğu u öörnerneğğin; in;

otobotobüüs,hastane,sinema s,hastane,sinema gibi yerlerde bu yasa

gibi yerlerde bu yasağğa a uymakta zorlan

uymakta zorlanııyor yor musunuz?

musunuz?

a) Evet (1 puan) a) Evet (1 puan)

b) Hay

b) Hayır (0 puan)ır (0 puan)

►► Soru 3:Soru 3:İİççmeden meden duramayaca

duramayacağığınnıız, diz, diğğer er bir deyi

bir deyişşle le vazge

vazgeççemeyeceemeyeceğğiniz iniz sigara hangisidir?

sigara hangisidir?

a)Sabah i

a)Sabah iççtiğtiğim ilk im ilk sigara (1 puan)

sigara (1 puan)

b)Dib)Diğğer herhangi biri er herhangi biri (0 puan)

(0 puan)

Soru 4:G

Soru 4:Güünde kande kaçç adet adet sigara i

sigara iççiyorsunuz?iyorsunuz?

a)10 veya daha az (0 a)10 veya daha az (0

puan) puan)

b)11b)11--20 adet (1 puan)20 adet (1 puan) c)21c)21--30 adet (2 puan)30 adet (2 puan)

d)31 veya daha fazlas

d)31 veya daha fazlasıı (3 (3 puan)

puan)

►► Soru 5: Sabah Soru 5: Sabah uyanmay

uyanmayıı izleyen ilk izleyen ilk saatlerde,g

saatlerde,güünnüün din diğğer er saatlerine g

saatlerine göre daha öre daha ssıık sigara ik sigara iççer misiniz?er misiniz?

a)Evet (1 puan) a)Evet (1 puan)

b)Hay

b)Hayıır (0 puan)r (0 puan)

►► Soru 6:GSoru 6:Güünnüün bn büüyyüük k bbööllüümmüünnüü yatakta yatakta gegeççirmenize neden irmenize neden olacak kadar hasta olacak kadar hasta olsan

olsanıız bile sigara iz bile sigara iççer er misiniz?

misiniz?

►► a)Evet (1 puan)a)Evet (1 puan)

►► b)Hayıb)Hayır(0 puan)r(0 puan)

►► Toplam Skor:Toplam Skor:

►► 00--2:2:ÇÇok az baok az bağığımlmlııllııkk

►► 3-3-4:Az bağı4:Az bağımlmlıılılıkk

►► 5:Orta derecede 5:Orta derecede babağımlğımlıı

►► 66--7:Y7:Yüüksek baksek bağığımlmlııllııkk

►► 8-8-10:Ç10:Çok yok yüüksek ksek babağığımlmlııllııkk

►► EMASH (EMASH (EuropeanEuropean MedicalMedical Association

Association SmokingSmoking oror Health

Health)) Sigara ba

Sigara bağığımlmlııllığıığı ve ve tedavisi i

tedavisi iççin bir kin bir kıılavuz lavuz yayyayıınlamnlamışışttıır.Bu kr.Bu kıılavuza lavuza gögöre nikotin bare nikotin bağığımlmlııllığıığı ölölçüçümmüünde tek soruluk nde tek soruluk basit bir test

basit bir test uygulanmaktad

uygulanmaktadıır. r.

►► Bu testte hastalara sabah Bu testte hastalara sabah uyand

uyandııktan sonra ilk ktan sonra ilk sigaray

sigarayıı ne zaman ine zaman içtikleri çtikleri sorulmakta ve ilk yar

sorulmakta ve ilk yarıım m saatte i

saatte içenlerin orta ve çenlerin orta ve yüyüksek baksek bağığımlmlıı olduklarıoldukları kabul edilmektedir.Bu kabul edilmektedir.Bu

kikişşiler ayniler aynıı zamanda gzamanda güünde nde 15 yada daha fazla sigara 15 yada daha fazla sigara iiççiyorlarsa bunlara nikotin iyorlarsa bunlara nikotin replasman

replasman tedavisi tedavisi öönerilmektedir. nerilmektedir.

►► SonuSonuçç olarak:olarak:

11-Sigara i-Sigara iççme ergenlik yame ergenlik yaşşlarlarında ında kazan

kazanıılan bir balan bir bağığımlmlııllııktktıır.r.

22--DDünya Saünya Sağlğlıık k ÖÖrgürgüttü’ü’ne gne gööre bir re bir hastal

hastalıık halidir.k halidir.

3Fiziksel ve psikolojik zararlar 3Fiziksel ve psikolojik zararlarıı

vardvardıır.r.

44-Hastaya uygulanan tan-Hastaya uygulanan tanıı ölölçüçütleri tleri vardvardıır.Ancak hala yeterli r.Ancak hala yeterli

değdeğildir.ildir.

►► 55--BaBağığımlmlııllığıığın tann tanııssıında nda hastalar

hastalarıın kendi ban kendi başışına veya na veya uzman kontrol

uzman kontrolüünde yannde yanııtlanan tlanan testler kullan

testler kullanıılmaktadlmaktadır.ır.

►► 66--Bu testler baBu testler bağığımlmlııllığıığın n

derecesini belirlemede faydal derecesini belirlemede faydalıı olmas

olmasına raına rağmen testlerin iğmen testlerin içç tutarl

tutarlıklarıklarıında ve banda ve bağığımlımlıllığıığın n çok boyutlu çok boyutlu

değdeğerlendirilmesinde sorunlar erlendirilmesinde sorunlar vardıvardır.r.

►► Sigara bağıSigara bağımlımlıllığıığı çok çok boyutludur.Ba

boyutludur.Bağığımlmlııllığıığı ölölççmede mede yeni y

yeni yööntem ve testlere ihtiyantem ve testlere ihtiyaçç vardıvardır. r.

Nikotin ve Di

Nikotin ve Di ğ ğ er Ba er Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı klar klar

►►

Madde ba Madde ba ğı ğı ml ml ı ı s s ı ı insanlar insanlar ı ı n n ç ç o o ğ ğ unlu unlu ğ ğ u u sadece bir maddeye ba

sadece bir maddeye ba ğı ğı ml ml ı ı durumdad durumdad ı ı rlar. rlar.

►►

T T ü ü t t ü ü n, alkol ,ila n, alkol ,ila ç ç lar, uyu lar, uyu ş ş turucu maddeler, turucu maddeler, kahve,

kahve, ç ç ay bağı ay ba ğı ml ml ı ı l l ığı ığı gibi. Daha k gibi. Daha k üçü üçü k bir k bir grup ise birden fazla maddeye ba

grup ise birden fazla maddeye ba ğı ğı ml ml ı ı d d ı ı rlar. rlar.

ƒƒ Örn; FransaÖrn; Fransa’’da yada yaşlarşlarıı 1818--44 aras44 arasında olanlarında olanlarıın n

%15%15’’i birden fazla maddeye bai birden fazla maddeye bağığımlmlıı durumundad

durumundadıırlar rlar

►►

Tek madde ba Tek madde ba ğı ğı ml ml ı ı l l ığı ığı

►►

Ç Ç oklu deneme oklu deneme

►►

Ç Ç oklu t oklu t ü ü ketim ketim

►►

Ç Ç oklu ba oklu ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı k k

►► BaBağığımlmlııllıık gelik gelişşimi iimi iççin maddelerin in maddelerin öönce denenmesi, nce denenmesi, sonra tekrarlanan kullan

sonra tekrarlanan kullanıımlarmlarıın olmasn olmasıı gerekmektedir.

gerekmektedir.

►► 1999 ESPAD ara1999 ESPAD araşşttıırmasrmasıı sonusonuççlarlarıına gna gööre ilk re ilk babağığımlmlıı olunan maddenin tolunan maddenin tüürrüüne gne gööre ikinci bir re ikinci bir

maddeye ba

maddeye bağığımlmlıı olma olasolma olasıılılıklarklarıı dedeğğiişmektedir.şmektedir.

ƒƒ Kokain, ekstaziKokain, ekstazi veya alkol ilk olarak kullanıveya alkol ilk olarak kullanıldldığıığında diğnda diğer er bir maddeye ba

bir maddeye bağığımlmlıı olma olasıolma olasıllığıığı % 90% 90

ƒƒ esrar ve esrar ve opiatopiat ilk kullanıilk kullanıldığıldığında ikinci bir maddeye nda ikinci bir maddeye bağıbağımlmlııllık oranık oranıı % 60.% 60.

Ç Ç oklu madde deneyenler oklu madde deneyenler

►►

Genellikle legal maddeler, alkol ve sigara Genellikle legal maddeler, alkol ve sigara gibi ve 18 ya

gibi ve 18 ya ş ş ü ü st st ü ü grup grup

►►

İ İ llegal maddeler llegal maddeler

ƒƒ Bir maddeyi deneyen hemen her zaman bir Bir maddeyi deneyen hemen her zaman bir babaşşka madde deniyor.ka madde deniyor.

ƒƒ Eroin kullananlarEroin kullananların neredeyse hepsi kokaini ın neredeyse hepsi kokaini denemi

denemişş oluyor. oluyor.

ƒƒ İlaİlaçç kullananlar daha sert maddeleri kullanmaya kullananlar daha sert maddeleri kullanmaya eeğğilimliilimli

►► Sigara iSigara iççen kien kişşiler iiler iççmeyenlere gmeyenlere gööre: re:

ƒƒ 1,32 kez daha fazla alkol tü1,32 kez daha fazla alkol tüketmektedirler ve ketmektedirler ve

ƒƒ yyüüksek nikotin baksek nikotin bağığımlmlııssıı kikişşilerin alkol bailerin alkol bağığımlmlııssıı olma olma riski 2,7 kat daha fazlad

riski 2,7 kat daha fazladıır. r.

►► ABD de yapABD de yapılan Ulusal ılan Ulusal KomorbiditeKomorbidite ÇÇalalışışmasmasıı’nda ’nda nikotin ve di

nikotin ve diğğer madde kullaner madde kullanıımlarmlarıı arasarasıında da nda da benzer bir ili

benzer bir ilişşki saptanmki saptanmışış. .

►► Alkol baAlkol bağığımlmlııllığıığı olanlarda sigara iolanlarda sigara iççme oranme oranıı %90%90

►► Genel toplumda sigara iGenel toplumda sigara iççme oranlarme oranlarıı azalazalıırken alkol rken alkol babağımlğımlıılığılığı olanlarda deolanlarda değğişişiklik saptanmamiklik saptanmamışışttır.ır.

Ç Ç oklu madde t oklu madde t ü ü ketenler ketenler

►► En az 1 sigara / güEn az 1 sigara / günn

►► Son haftada en az 3 iSon haftada en az 3 iççkiki

►► Son 12 ayda en az 10 esraraSon 12 ayda en az 10 esrara

►► Esrar kullananlar daha gençEsrar kullananlar daha genç

►► Alkol kullananlar daha yaAlkol kullananlar daha yaşşllıı

►► Esrar kullananlarda madde deneme 1,8-Esrar kullananlarda madde deneme 1,8-2,3 kat daha fazla 2,3 kat daha fazla iken, t

iken, tüüttüünn--alkol kullananlarda yalnalkol kullananlarda yalnıızca 0,7 kat fazlazca 0,7 kat fazla

►► KullanKullanıılan maddeler: lan maddeler:

►

► alkol-alkol-ttüütütünn

►► TüTüttüünn--esraresrar

►► Alkol-Alkol-ttüütütünn--esraresrar

►► Alkol-Alkol-esrar esrar

Ç Ç oklu madde t oklu madde t ü ü ketim nedenleri ketim nedenleri

►► Modaya uygun, Modaya uygun, şşehirli ve festival fenomeniehirli ve festival fenomeni

►► ÖÖnceki kullannceki kullanıılan maddenin etkisini lan maddenin etkisini modifiyemodifiye etmek etmek içiçin farklin farklıı bir maddenin ebir maddenin eşşlik etmesi lik etmesi

(=(=polyconsumepolyconsume))

►► Maksimum pozitif etkinin saMaksimum pozitif etkinin sağğlanma lanma ççabasabasıı

►► Etkilerin daEtkilerin dağığıllıımmıınnıın en eşşitlenmesi, farklitlenmesi, farklıı zamanlarda zamanlarda farkl

farklıı etkiler elde etmeye etkiler elde etmeye ççalalışışmakmak

►► DiğDiğer maddenin er maddenin ççekilmesi sekilmesi sırasırasıında negatif etkinin nda negatif etkinin azalt

azaltıılmaya lmaya ççalalışıışılmaslmasıı

►► DeDeğğiişştirme zorunlulutirme zorunluluğğu, maddeye ulau, maddeye ulaşışımmıın n zorla

zorlaşmasşmasıı gibi gibi

►►

Alkol b Alkol b ı ı rakma tedavilerinin etkinli rakma tedavilerinin etkinli ğ ğ inde inde nikotinin rol

nikotinin rol ü ü : :

ƒƒ Nikotin ve alkol bağıNikotin ve alkol bağımlmlılılığıığı tedavilerinin sonuçtedavilerinin sonuçlarlarıı tek olmalar

tek olmalarıına gna gööre daha dre daha düüşşüük..k..

Alkol ve t

Alkol ve t ü ü t t ü ü n neden birlikte n neden birlikte kullan

kullan ı ı l l ı ı yor ? yor ?

►► DiğDiğerinin istenilen etkisini artterinin istenilen etkisini arttıırrııyoryor ya da

ya da

►► DiğDiğerinin erinin toksiktoksik, ho, hoşş olmayan etkisini azaltolmayan etkisini azaltııyor.yor.

►► Ek olarak, biri diğEk olarak, biri diğerinin metabolizmaserinin metabolizmasıınnıı değdeğiişştiriyor.tiriyor.

►► Hayvan deneylerinde, maddelerin tek tek kullanHayvan deneylerinde, maddelerin tek tek kullanıımmıına gna gööre re birlikte kullan

birlikte kullanıımmıı olanlarda daha olanlarda daha ççabuk baabuk bağığımlmlııllıık gelik gelişşiyor.iyor.

►► Hayvan modellerinde nikotin uygulanmasıHayvan modellerinde nikotin uygulanması dodoğrudan alkol ğrudan alkol kullan

kullanıımmınınıı arttarttıırırıyor. yor.

►► İkisini birlikte kullananlarda İkisini birlikte kullananlarda dopamindopamin yolaklarıyolakları sensitizasyonu

sensitizasyonu artartııyor ve diyor ve diğğer madde kullanıer madde kullanımlarmlarına daha ına daha duyarl

duyarlıı duruma geliyorlar.duruma geliyorlar.

►►

Ç Ç oklu madde kullan oklu madde kullan ı ı m m ı ı nda olas nda olas ı ı mekanizma: mekanizma:

ƒƒ Biri diBiri diğğerinin istenen (erinin istenen (ööddüüllendirici) etkilerini llendirici) etkilerini arttarttırırır ya da diır ya da diğğerinin istenmeyen (hoşerinin istenmeyen (hoş

olmayan) etkilerini ortadan kald

olmayan) etkilerini ortadan kaldıırrıır.r.

ƒƒ Altta yatan nAltta yatan nöörolojik mekanizmalar:rolojik mekanizmalar:

►►ÇÇapraz toleransapraz tolerans

►►Çapraz gÇapraz güçüçlendirmelendirme

►►ÖÖdüdüllendirici etkide artmallendirici etkide artma

►►

Ç Ç oklu madde kullan oklu madde kullan ı ı m m ı ı nda bunlar nda bunlar ı ı n yan n yan ı ı nda nda di di ğ ğ er er psikososyal psikososyal etkenler de s etkenler de s ö ö z konusu: z konusu:

ƒƒ KiKişşilik öilik özelliklerizellikleri

ƒƒ Aile modeliAile modeli

ƒƒ Psikiyatrik Psikiyatrik komorbiditekomorbidite

►► ÇÇoklu madde kullanoklu madde kullanıımlarmlarıında tedavi yaklanda tedavi yaklaşışımlarmlarıı kadar maddeler aras

kadar maddeler arasıı metabolikmetabolik etkileetkileşşimler de imler de araaraşşttıırrıılan konular araslan konular arasıındadndadıır.r.

ƒƒ DisDisüülfiramlfiram, , naltroxenenaltroxene gibi alkol bgibi alkol bıırakma tedavilerinde rakma tedavilerinde kullan

kullanıılan farmakolojik ajanlarlan farmakolojik ajanlarıın sigara bn sigara bıırakma rakma tedavisindeki yeri ara

tedavisindeki yeri araşşttıırrıılmaktadlmaktadıır.r.

ƒƒ SSııklklııkla birlikte olan nikotin ve kafein bakla birlikte olan nikotin ve kafein bağığımlmlııllığıığında, nda, nikotinin kafein metabolizmas

nikotinin kafein metabolizmasıı üüzerindeki indzerindeki indüükleyici kleyici etkisi ve bunun erken

etkisi ve bunun erken relapsarelapsa yol ayol aççmasmasıı gibi. gibi.

►►

Sigara i Sigara i ç ç enlerin %86 enlerin %86 ’ ’ s s ı ı kahve de kahve de kulland

kulland ı ı klar klar ı ı n n ı ı belirtmi belirtmi ş ş lerdir. lerdir.

►►

Birlikte kullan Birlikte kullan ı ı ld ld ı ı klar klar ı ı nda kafein nikotinin nda kafein nikotinin etkisini kuvvetlendirir

etkisini kuvvetlendirir

►►

Ayr Ayr ı ı ca sigara i ca sigara i ç ç imi kafeinin metabolizmas imi kafeinin metabolizmas ı ı n n ı ı artt artt ı ı r r ı ı r. r.

►►

Sigara b Sigara b ı ı rak rak ı ı lmas lmas ı ı s s ı ı ras ras ı ı nda kafein al nda kafein al ı ı m m ı ı devam etti

devam etti ğ ğ inde kafeinin kan d inde kafeinin kan d ü ü zeyinde zeyinde

%50 %50 - - 60 y 60 y ü ü kselme g kselme g ö ö r r ü ü l l ü ü r. r.

►►

Kahve i Kahve i ç ç enlerde sigara kesilmesi, kafein enlerde sigara kesilmesi, kafein toksisite

toksisite belirtilerinin nikotin kesilme belirtilerinin nikotin kesilme sendromuna e

sendromuna e ş ş lik etmesi nedeniyle g lik etmesi nedeniyle g üç üç t t ü ü r. r.

►►

Anksiyete Anksiyete ve rahats ve rahats ı ı zl zl ı ı k hissi ile giden kafein k hissi ile giden kafein intoksikasyonu

intoksikasyonu ortaya ortaya ç ç ı ı kabilir. kabilir.

►►

Sigara kesilmesine kafein yoksunlu Sigara kesilmesine kafein yoksunlu ğ ğ unun unun e e ş ş lik etmesi durumunda ise azalm lik etmesi durumunda ise azalm ış ış

n n ö ö rostimulasyon rostimulasyon ve artm ve artm ış ış kafein t kafein t ü ü ketme ketme ihtiyac

ihtiyac ı ı ortaya ortaya ç ç ı ı kar. kar.

T T ü ü t t ü ü n ve yasad n ve yasad ışı ışı maddeler maddeler

►►

Bir Bir ç ç ok Avrupa ok Avrupa ü ü lkesinde sigara kullan lkesinde sigara kullan ı ı m m ı ı d d ü ü ş ş erken, do erken, do ğ ğ u Avrupa u Avrupa ü ü lkelerinde lkelerinde

artmaktad artmaktad ı ı r r

►►

Fakat esrar kullanı Fakat esrar kullan ı m m ı ı t t ü ü m Avrupa m Avrupa

ü ü lkelerinde artmaktad lkelerinde artmaktad ı ı r. r.

Esrar ve Mitler Esrar ve Mitler

►►

Sadece bir puf ald Sadece bir puf ald ı ı m m

►►

Esrar ba Esrar ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı k yapmaz k yapmaz

►►

Tehlikeli de Tehlikeli de ğ ğ ildir ildir

►►

Tedavi edici etkileri vard Tedavi edici etkileri vard ı ı r r

Ba Ba ğı ğı ml ml ı ı l l ı ı kta Kullan kta Kullan ı ı lan Genel Tedaviler lan Genel Tedaviler

Tedavi Hedefleri Tedavi Hedefleri

►► Tedavi stratejisi belirlenirken en öTedavi stratejisi belirlenirken en önemli belirleyici nemli belirleyici hastan

hastanıın isten isteğğidir. Hastanidir. Hastanıın isten isteğği di dışıışında tedavi nda tedavi edilemeyece

edilemeyeceğği unutulmamali unutulmamalııddıır.Tedavi eden kir.Tedavi eden kişşi i hastaya uygun g

hastaya uygun göördrdüüğğüü yyööntemi belirtebilir, ancak ntemi belirtebilir, ancak seseççim sonuim sonuççta hastaya aittir.ta hastaya aittir.

►► Tedavi hedefi Tedavi hedefi üçüç bibiççimde ele alimde ele alıınabilir.nabilir.

►► 11--KiKişşinin kullandığıinin kullandığı maddeyi tamamen maddeyi tamamen bbıırakmasrakmasıı

►► 22--KiKişşinin kullandığıinin kullandığı maddeyi azaltmasımaddeyi azaltması

►► 33--KiKişşinin kullandinin kullandığıığı maddenin benzeri ile maddenin benzeri ile dedeğğiişştirilerek kendisinin ve tirilerek kendisinin ve ççevresinin gevresinin göördrdüüğğüü

zararlar

zararlarıın azaltn azaltıılmaslmasıı..

Tedavi Hedefleri Tedavi Hedefleri

►► KişKişinin kullandığıinin kullandığı maddeyi azaltmasımaddeyi azaltmasınnıı veya tamamen veya tamamen bıbırakmasırakmasınnıı sağsağlamaklamak

►► Madde kullanan kişMadde kullanan kişinin ruhsal ve fiziksel olarak dinin ruhsal ve fiziksel olarak düüzelmesini zelmesini sağsağlamaklamak

►► Herhangi bir madde kullanmadan yaHerhangi bir madde kullanmadan yaşşamamıın tadn tadıınnıı hissetmesini sa

hissetmesini sağğlamaklamak

►► KişKişinin sosyal yinin sosyal yönden dönden düüzelerek ekonomik azelerek ekonomik aççııdan avantajldan avantajlıı duruma ge

duruma geççmesi.mesi.

►► Kendisine ve topluma zarara veren davranışKendisine ve topluma zarara veren davranışlarlarıın azalmasın azalmasınnıı sağsağlamaklamak

►► Madde kullanıMadde kullanımmııyla ortaya yla ortaya ççııkan yasal olmayan yollardan kan yasal olmayan yollardan uzakla

uzaklaşşmasmasıı

Motivasyonel

Motivasyonel G G ö ö r r ü ü ş ş me ve Hasta me ve Hasta E E ğ ğ itimi itimi

•• Motive olmuMotive olmuşş kikişşi sigara bi sigara bıırakmayrakmayıı deneyebilir ve deneyebilir ve bu konuda destek arayabilir.

bu konuda destek arayabilir.

►► Motivasyonda :Motivasyonda :

ƒƒ Hekim tavsiyesiHekim tavsiyesi

ƒƒ YasalarYasalar

ƒƒ Sigara fiyatSigara fiyatıı

ƒƒ KKüültltüürel ve sosyal model, rel ve sosyal model, ççevreevre

ƒƒ Medya etkili olmaktadMedya etkili olmaktadır.ır.

►► Alkol ya da madde kullanAlkol ya da madde kullanıımmıında tedavi yaklanda tedavi yaklaşışımlarmlarıı didiğğer psikiyatrik ve fiziksel bozukluklara ger psikiyatrik ve fiziksel bozukluklara gööre re

farkl

farklııllııklar gklar göösterir. Bu bozukluklarsterir. Bu bozukluklarıın tedavisinde n tedavisinde ççeşeşitli yaklaitli yaklaşışımlarmların yeri ve ın yeri ve öönemi vardınemi vardır. r.

►► ABDABD’’ de 1990 yde 1990 yııllarllarıı babaşışında 8000 farklnda 8000 farklıı -- madde madde kullan

kullanıımmıı tedavi tedavi programprogramıı--olduolduğğuu belirtilmektedir. belirtilmektedir.

BugBugüün 12000 dolayn 12000 dolayıında oldunda olduğğu tahmin ediliyor.u tahmin ediliyor.

►► Alkol ya da madde kullananlarıAlkol ya da madde kullananların tn tüümmüüne etkili tek ne etkili tek bir yakla

bir yaklaşışımdan smdan sööz etmek mz etmek müümkmküün den değğildir. ildir.

Tedavi Uyumu Tedavi Uyumu

►►

Tedaviyi bir Tedaviyi bir ç ç ok fakt ok fakt ö ö r etkilemektedir: r etkilemektedir:

ƒƒ Tedavi süTedavi süreci ve uyumreci ve uyum

ƒƒ YardYardıım arayan kim arayan kişşinin inin öözelliklerizellikleri

ƒƒ Tedavi olmayTedavi olmayıı gergerççekten istemesiekten istemesi

ƒƒ SorunlarSorunlarıın n öözellizelliğğii

Tedavide Temel

Tedavide Temel İ İ lkeler lkeler

►► Her bireye uygun tek bir tedavi yokturHer bireye uygun tek bir tedavi yoktur

►► Tedavi iTedavi iççin kiin kişşi hazi hazıır olmalr olmalııddıır.r.

►► Etkili tedavi bireyin sadece madde kullanEtkili tedavi bireyin sadece madde kullanıımmııyla yla dedeğğil, il, ççeeşitli gereksinimleriyle başitli gereksinimleriyle başa şa ççııkmaya kmaya

uuğğraraşışır.r.

►► Birey tedavi programıBirey tedavi programı ssüüreklilik göreklilik göstermeli ve stermeli ve kikişşinin deinin değğiişşen gereksinimlerine uyabilmelidir.en gereksinimlerine uyabilmelidir.

►► Tedavi sTedavi süüresi resi öönemlidir, snemlidir, süüre uzadre uzadııkkçça baa başşararıı artmaktad

artmaktadıır.r.

►► Farmakolojik ve psikolojik tedaviler birlikte Farmakolojik ve psikolojik tedaviler birlikte uygulanmal

uygulanmalııddır.ır.

►► EEşşlik eden psikiyatrik sorunlar ele allik eden psikiyatrik sorunlar ele alıınmalnmalııddıır.r.

Tedavide Temel

Tedavide Temel İ İ lkeler lkeler

►► DetoksifikasyonDetoksifikasyon tedavinin batedavinin başşlanglangııccııddıır. Ancak r. Ancak uzun s

uzun süüreli etkinlireli etkinliğği yoktur.i yoktur.

►► Bireyin tedavi sBireyin tedavi sıırasrasıında madde kullannda madde kullanııp p kullanmad

kullanmadığıığı araaraşşttırırıılmallmalıdıdır.ır.

►► Madde kullanMadde kullanıım bozukluklarm bozukluklarıında tedavi snda tedavi süüreci reci uzundur, s

uzundur, sııklklııkla yeniden tedavi gerekir.kla yeniden tedavi gerekir.

►► YardYardıım sm sıırasrasıında mutlaka dinda mutlaka diğğer ter tııbbi durumlar bbi durumlar konusunda bilgilendirilmelidir.

konusunda bilgilendirilmelidir.

►► SabSabıırlrlıı olunmalolunmalııddıır. Dr. Düüzelme yavazelme yavaşş ve geve geçç olacakt

olacaktıır. r.

Genel Tedavi Y

Genel Tedavi Y ö ö ntemleri ntemleri

►►

K K ı ı sa giri sa giri ş ş imler imler

ƒƒ KiKişşiye yaiye yaşşadadığıığı sorun hakksorun hakkıında bilgi vermek ve nda bilgi vermek ve dedeğğiişmesine yardşmesine yardıımcmcıı olmak esas alolmak esas alınmaktadınmaktadır. ır.

ÖÖzellikle sigara ve alkol gibi madde zellikle sigara ve alkol gibi madde kullan

kullanıımlarmlarıında kullannda kullanıılmaktadlmaktadıır.r.

►►

Detoksifikasyon Detoksifikasyon

ƒƒ KiKişşinin kullandinin kullandığıığı maddenin etkisinden armaddenin etkisinden arıındndığıığı, , yoksunluk belirtilerinin giderildi

yoksunluk belirtilerinin giderildiğği di döönemdir. nemdir.

Genel Tedavi Y

Genel Tedavi Y ö ö ntemleri ntemleri

►►

Bireysel ve grup terapileri Bireysel ve grup terapileri

►►

E E ğ ğ itim itim

►►

Ortam tedavi Ortam tedavi

►►

Kendine yard Kendine yard ı ı m gruplar m gruplar ı ı

►►

Ki Ki ş ş inin tedavisine t inin tedavisine t ı ı bbi tedavi ile bbi tedavi ile

ba ba ş ş lanmal lanmal ı ı d d ı ı r. Ancak ki r. Ancak ki ş ş i e i e ğ ğ er uzun s er uzun s ü ü reli reli olarak madde kullanm

olarak madde kullanm ı ı yorsa t yorsa t ı ı bbi tedaviye bbi tedaviye gerek olmayabilir. T

gerek olmayabilir. T ı ı bbi tedavi bbi tedavi ç ç o o ğ ğ u zaman u zaman tek ba

tek ba şı şı na yeterli de na yeterli de ğ ğ ildir. ildir.

►►

T T ı ı bbi tedavi bbi tedavi ö ö ncesinde ki ncesinde ki ş ş inin inin motivasyonunu art

motivasyonunu art ı ı rmak ya da haz rmak ya da haz ı ı rl rl ı ı k k amac amac ı ı yla t yla t ı ı bbi tedavi s bbi tedavi s ı ı ras ras ı ı nda da nda da

psikososyal

psikososyal tedavilere ge tedavilere ge ç ç ilebilir. ilebilir.

►► İİlk yardlk yardıım (1.m (1.--2. g2. güün): Zehirlenme ya da akut yoksunluk n): Zehirlenme ya da akut yoksunluk belirtileri ve akut t

belirtileri ve akut tııbbi sorunlarıbbi sorunları tedavi edilir. İtedavi edilir. İntihar ve ntihar ve saldsaldıırganlrganlıık, akut k, akut anksiyeteanksiyete reaksiyonu ve akut reaksiyonu ve akut psikotikpsikotik reaksiyonlarla u

reaksiyonlarla uğğraraşışıllıır.r.

►► Erken döErken dönem (0nem (0--4 hafta): 4 hafta): DetoksifikasyonDetoksifikasyon devam eder. devam eder.

Detoksifikasyon

Detoksifikasyon ssıırasrasıında ruhsal destek sanda ruhsal destek sağğlanlanıır. r.

Motivasyon art

Motivasyon artıırrıılmaya çlmaya çalalışılışılır. Kır. Kıısa dansa danışmanlışmanlıık yapık yapılabilir.labilir.

►► Uzun döUzun dönem (4 nem (4 --24 hafta): Kronik t24 hafta): Kronik tııbbi sorunlarbbi sorunlarıı araşaraşttıırmak rmak ve tedavi etmek gerekir. Ruhsal bozukluklar

ve tedavi etmek gerekir. Ruhsal bozukluklarıı araaraşşttıırmak ve rmak ve gerekiyorsa tedavisini yapmak

gerekiyorsa tedavisini yapmak öönemlidir. Aile destenemlidir. Aile desteğği i sasağğlanmallanmalııddıır.r.

►► Rehabilitasyon (6 ay-Rehabilitasyon (6 ay-2 y2 yııl): Uzun sl): Uzun süreli tedavi programüreli tedavi programıına na katıkatılılımmıı izlenmeli, uzun süizlenmeli, uzun süreli tedavi programreli tedavi programıına girmesine na girmesine yardıyardımcımcı olunmalolunmalııddıır. r. İzlemeye devam etmeli ve iliİzlemeye devam etmeli ve ilişşki ki

kopar

koparıılmamallmamalııddıır.r.