İspanya Mimarîsinde yeni
Theo Van Doesburg
Bugün artık hiç bir memleket mimarîde modern şeklin n ü f u z u n d a n kurtulamayor. Bu, sadece meselelerin artık t a m a m e n s a r a h a t kes- betmiş olmasından değil, belki, aynı zamanda yeni ihtiyaçların her sahada yeni taleplerde bulunmasından ileri geliyor. Her memlekette rasyonlaizasyon esası dairesinde yeni bir ika met tipi teessüs etmesinden sonra mimarlar a r - tık m ü n f e r i t mahiyette olan binaların iıışaa- tmdaki evsafı umumî ve müşterek mahiyetteki binaların inşaatına da teşmil etmekte adeta muztar kaldılar. İşte bu suretle münakale mi- marîsine doğru yeni bir vaziyet tahassul etti.
Adeta riyazi olan bu inkılâp hatvesi, ferdiyet tariki ile müşterekliğe gitmesi itibarı ile, içti- maî bir ehemmiyeti haizdir. An'anelere sadık olan lâtin cinsten memleketler bu yolda eıı çok mücadeleye mecbur olanlardır; çünkü, bu memleketlerde henüz fert kazanılmamıştır.
İspanyada her yerden daha kuvvetli olan a n ' a - neperestlik Amerikalıların t a m a m e n an'anesiz- liğinden daha fazla engel oluyor. İspanyada üs- lûp kopyaları standarize edilmiştir. Klâsik üs- lûpları orada metro ile ısmarlayabilirsiniz. Rö- nesans ve Barok makineleşmiştir.
Bu ne demektir? Bu, gerek mimar yetiştir- menin gerekse işçilik ehemmiyetinin sıfıra inmiş olması demektir. Meselâ Almanya, Felemenk, belki de Çekoslovakya gibi mesleğin t a m a m e n yenilendiği memleketler vardır ki, oralarda ge- rek işçilik ve gerekse maşinel istihsal tarzı yeni ihtiyaçlara uyduruluyor.
tecsimat
Tercüme eden
Ahmet Adnan
İspanya ve İtalyada ise san'at tıpkı baba- dan kalmış miras gibidir. Her iki memleket de an'anenin kumandasına tabidir. Mimarî ve san'at sanki ağır bir sansür altındadır.
Mamafih, İspanyada da buna rağmen yeni bir nesil var ki yalnız bir emel besliyor: An'a- neden kurtulmak. F a k a t nasıl?.. Bunu bize ya- rın gösterecektir.
İspanya mimarîsinde yeni istikamet takri- ben 1928 senesinde başlamıştır. Bu meyanda Rafel Bergamin, Marcadel ve Soler en önde zik- redilmek lâzımdır; çünkü, bunlar an'aneperest- liğe karşı ilk mücadeleyi açanlardır. Madrit'te
Bir klinik modeli. Mimar C. Alzomora Bergamin ve Marcadel t a r a f ı n d a n yapılmış mü- teaddit köşkler gördüm. Fakat, Madrit civarın- dada inşa edilecek olan tayyare meydanının projeleri bana daha ehemmiyetli göründü. Bu projeler hava münakalâtının modern ihtiyaçla- rını maksada uygun surette temin etmektedir.
Bergamin'in projesi tayyare meydanının bu meydandaki binalar ile organik bir tarzda vah- detlendirilmesini istihdaf ediyor. Illecas'ın pro- jesi ise funksiyondan, maksada uygun olmaktan ziyade estetik şekil hissi ile vücuda getirilmiş- tir.
MUMU
Barselonda apartman binaları. Mimar J. Lııis Sert.
MâMmmm *v
Bana kalırsa şekil ile şekillendiriş yekdiğe- ıinden ayrı şeylerdir. Neden bir eve posta vapu- ru şekli, bir tayyare meydanına tayyare biçimi verilsin? Modem mimarîde şekil tamamen ikin- ci derecede kalır. Çünkü, şekillendirişte amil haricî şekil değil, funksiyondur, binanın göre- ceği hizmete uygun olmasıdır. Binaenaleyh bu- gün birbirinden ehemmiyetle ayrı tutulması icap eden iki mefhum vardır: Birisi haricî şekil mülâhazası ile şekillendiriş, diğeri de funksi- yon, binanın göreceği hizmete uygun oirnası mülâhazası ile şekillendiriş... Funksiyona göre şekillendirişi tekmil işletmenin organik tarzda vahdetlendirilmesidir ki ondan sonra şekil ken- diliğinden ve tali surette meydana çıkar.
Haricî şekil mülâhazası ile şekillendirişin funksiyon mülâhazası ile şekillendirişe tercih edilmemesi lâzım geldiği aşikârdır. Resimlerden anlaşılacağı üzere Bergamin'in projesi uzak mesafeler münakalâtının esaslı surette tetkiki neticesinde tanzim edilmiştir. Barselon'lu Ille- cas'm projesi ise bütün inceliğine rağmen orna- mental bir formalismin zebunudur.
Bar^elonda apartman binaları. Mimar J. Lııis Sert.
Spor kulübü binası. Mimar P. Amergnn r e F. Perales.
