Üç Aylık Hakemli, Bilimsel ve Mesleki Yerel Süreli Yayın Ankara Barosu Başkanlığı, 2009

ANKARA

BAROSU ^{Dergisi Yıl: 67 Sayı: 3 Yaz 2009} ISSN 13009885

Üç Aylık Hakemli, Bilimsel ve Mesleki Yerel Süreli Yayın Ankara Barosu Başkanlığı, 2009

Tüm hakları saklıdır.

Basım Tarihi: 02 Kasım 2009 ISSN 1300 9885

Ankara Barosu Dergisinde ileri sürülen görüşler yazarlarına aittir.

Ankara Barosunu bağlamaz.

Sahibi Ankara Barosu adına Av. Vedat Ahsen COŞAR Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Av. Serhat Sinan KOCAOĞLU

Yayın Danışmanları

Prof. Dr. İonna KUÇURADİ, Prof. Dr. Erzan ERZURUMLUOĞLU, Prof. Dr. Celal GÖLE,

Prof. Dr. Nevzat TOROSLU, Prof. Dr. Ejder YILMAZ, Prof. Dr. Turgut TURHAN, Prof. Dr. Yahya ZABUNOĞLU, Prof. Dr. Lale SİRMEN, Prof. Dr. Turan YILDIRIM, Prof. Dr. Zeki HAFIZOĞULLARI, Av. K. Tacar ÇAĞLAR

Yayın Kurulu Başkanı Av. Şerafettin AKKAYA Yayın Kurulu Başkan Yardımcısı

Av. İbrahim AKIN Editörler

Doç. Dr. Muharrem ÖZEN Doç. Dr. Gülriz UYGUR

Yayın Kurulu

Av. Engin ÇETİNER, Av. İbrahim AKGÜL, Av. Serol KARADUMAN, Av. Zennure TOKGÖZ, Av. Cemalettin GÜRLER, Av. Mahmut Fevzi ÖZLÜER, Av. İlknur Sezgin TEMEL, Av. Pınar ÜNLÜ, Av. Duygu DEMİREL, Av. Güzin TANYERİ, Av. Faruk ÇAYIR, Av. Buket EYGİ, Av. Almıla Duygu HANCIOĞLU, Av. Hüseyin ATLI, Av. Hakan ZEYBEK, Av. Kürşat COŞKUN

Grafik - Tasarım [Ankara Barosu]

Mustafa HORUŞ

Baskı ve Cilt

Saray Matbaacılık Kağıtçılık Kırtasiyecilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi Adres: Merkez Mah. Polat sokak no:2

Pursaklar-Ankara Tel : 0 [312] 527 28 90 Faks: 0 [312] 527 28 88

İletişim Adresi

Ankara Barosu Başkanlığı, Adliye Sarayı Kat: 5 Sıhhıye/Ankara Tel: [0.312] 416 72 00 [Pbx] • Faks: [0.312] 309 22 37

http://www.ankarabarosu.org

e-mail : [email protected]

Başkandan... . 5 Çağdaş.Toplumdan,.Cehalet.Toplumuna... . 7 Av. Teoman Salgırtay

Kırmızı.Kadife.Kuşanmış.Themis’in.Adaleti.

Bir.yargı.kararı.bağlamında.yargının.avukatlık.mesleğine.bakışına.eleştiri... . 9 Av. Murat Böbrek

Hakemli Makaleler ... 15 Kamu.Davası.Açma.Konusunda.Benimsenen.İlkeler,.

Cumhuriyet.Savcısının.Takdir.Yetkisi.ve.İddianamenin.İadesi... . 17 Dr. Mustafa Özen

Yabancıların.Türkiye’den.Sınırdışı.Edilmesine.

İlişkin.Temel.Düzenlemeler.ve.Avrupa.İnsan.Hakları.Mahkemesi’nin.

Türkiye.Hakkında.Verdiği.Örnek.Kararlar... . 29 Dr. K. Sedat Sirmen

Planlama.Yetkisinin.Analizi... . 47 Av. Denizer Şanlı

Makaleler ... 59 Avukatlık.Kariyeri.Üzerine.Düşünceler... . 61 Av. Şamil Demir

Katma.Değer..Vergisinde..

Mükellef.Kayıt.ve.Belgelerinin.İspat.Gücü... . 71 Av. Ömer Gören

Kamulaştırma.Davalarında.Tebligat... . 73 Av. Mehmet Ali Hayta

Resmi.Belgede.Sahtecilik.Suçu.(TCK.m..204)... ..93

Hakim, Hasan Tahsin Gökcan

Şikâyet.Başvuru.Sürelerinin.Hukuki.Niteliği... . 129 İlhami Öztürk

Karar Notları ... 139

Değiniler - Katkılar ... 213

•. Ankara.Barosu.Basın.Açıklamaları

•. Ankara.Barosu.Etik.Kurulu.Açıklaması

Bazı Başvuru Bilgileri ... 225

•. Ankara.Barosu.Yardımlaşma.ve.Dayanışma.Fonu

•. HUMK.ve.İİK.Parasal.Sınırları.ile.Tüketici.Hakem.Heyetine.ve.İl.Hakem.Heyetine.

Başvuru.Sınırları.Tablosu.(2006-2007-2008-2009)

•. Kanuni.Faiz.ve.Temerrüt.Faiz.Oranları

•. Yıllık.Ücretli.İzinler

•. Hizmet. Sözleşmesi. Sona. Erdirilirken. Dikkate. Alınacak. Bildirim. Süreleri. ve. İhbar.

Tazminatı.Tutarları

•. Kıdem.Tazminatı.Tavanı

Sevgili Meslektaşlarım

Demokratik.olmayan.siyasal.sistemlerin,.yargının.bağımsızlığı.ve.tarafsızlığı.üzerine.hiçbir.iddiaları.yok- tur..Bu.bağlamda.ortodoks.komünist.rejimlerdeki.“sosyalist yasallık”.ilkesi,.yargıçlara,.komünist.partisinin.

ideolojik.otoritesine.tabi.şekilde.hukuku.yorumlamalarını.ve.uygulamalarını.dayatmıştır..Yine.Naziler.dö- neminde.Alman.mahkemeleri,.ideolojik.bastırmanın.ve.siyasal.yıldırmanın.aracı.olarak.kullanılmıştır..Bu- nun.sonucu.olarak.yargıçlar,.yalnızca.rejimin.kendi.siyasal.ve.ideolojik.amaçlarını.yerine.getiren.memurları.

haline.gelmişlerdir..

Otoriter.ve.totaliter.siyasal.sistemlerin.aksine,.liberal/anayasal.demokrasilerde.hukukun.temel.işlevi,.toplu- mun.her.bir.bireyini,..toplumun.diğer.bireylerine.ve.devlete.karşı.korumak.ve.böylelikle.bireylerin.hak.ve.

özgürlüklerine.tecavüz.edilmesinin.önüne.geçmek.olmakla,.hukuk/yargı.bağımsız,.tarafsız.olmak,.bunun.

için. de. siyaset. kurumunun. üzerinde. bulunmak. durumundadır.. O. nedenle. liberal/anayasal. demokrasiler- de,.yargıçlardan,.siyasi.tarafsızlığa.sıkı.biçimde.uymaları.beklenir..Zira.demokratik.toplumlarda,.hukukun.

otoritesi,.onun.siyasal.olmayan.karakterine.bağlıdır..Bu.bağlılık,.hukukun,.bağımsız.ve.tarafsız.yargıçlar.

tarafından.yorumlandığı.ve.uygulandığı.kabulüne.dayanır..

Liberal/Anayasal.demokrasilerde.hukukun/yargının.siyasetin.üzerinde.olması,.hukuk/yargı.ile.siyaset.ku- rumları.arasında.mutlak.bir.ayrılığın,.bu.bağlamda.kuvvetler.ayrılığının.kurulmasını.zorunlu.kılar..Esasen.

yargıçların,.siyasetin.üzerinde.olmaları,.doğal.olarak.hukuk.ve.siyaset.kurumları.arasındaki.ayrılığın.ya- şamsal.güvencesi.olarak.görülür..

Yargıçların.siyasetin.üzerinde.olmaları,.yani.bağımsız.ve.tarafsız.olmaları.her.şeyden.önce.sistemin;.yargı- nın,.yasama.ve.yürütme.organları.ile.devlete.karşı.bağımsız.ve.ideolojik.olarak.tarafsız.biçimde.kurulmasını.

ve.işlemesini.gerektirir...

Ülkemizde.yargı.bağımsızlığı.ve.tarafsızlığı.bağlamında.üzerinde.çok.fazla.durulmayan,.konuşulmayan,.

tartışılmayan.husus,.yargının.devlete.karşı.bağımsızlığı.ile.ideolojik.anlamda.tarafsızlığıdır..Oysaki.yar- gının.devlete.karşı.bağımsızlığı.ile.ideolojik.yönden.tarafsızlığı,.yargının.yasama.ve.yürütme.organlarına.

karşı.bağımsız.olması.kadar.önemli.ve.yaşamsaldır....

Büyük.Alman.şairi.ve.oyun.yazarı.Friedrich Von Schiller’in.tarihi.anlamak,.tarihi.kişilerin.savunduğu.

düşünceleri.anlatmak.amacı.ile.yazdığı.üçlemenin.arasında.en.ünlüsü.olan.ve.kaderin.haksızlığına.uğrayan.

Elisabeth’in.çıkarcı.ve.güvenilmez.karakterinin.tam.zıddı.bir.kişiliğe.sahip.bulunan.Maria Stuart’ın.ölü- münü.konu.alan.‘Maria Stuart’.isimli.manzum.oyununda,.oyunun.kahramanlarından.birisi.krala.hitaben.

‘Haşmetli Kralım! Sakın ola ki, devletin menfaatini korumayı adalet sanmayınız’.der..

Devletin.bekası.ve.ulusal.çıkarların.korunması,.en.başta.iktidar.mevkiinde.olanlar.olmak.üzere.muhalefet.

konumunda.bulunanların,.asker.veya.sivil.memurlar.ile.yurttaşların.asli.görevidir..Ama.bu.görevin.yerine.

getirilmesi.hukuksuzluğun.ve.keyfiliğin.nedeni.ve.özrü.olarak.kabul.edilemeyeceği.gibi.devletin.menfaatini.

korumak.adalet.de.sayılamaz...

Anayasamızın.10..maddesi.hükmü.gereğince,.devlet.de.dahil.olmak.üzere.yasa.önünde.her.kişi.ve.kuruluş.

eşittir..Yine.Anayasamızın.138/1.maddesi.hükmü.gereğince.yargıçlar.bağımsızdırlar.ve.hükümlerini.Ana- yasaya,.yasaya.ve.hukuka.uygun.olarak.vicdani.kanaatlerine.göre.verirler..Buna.ve.liberal/anayasal.demok- rasilerdeki.kabule.ve.anlayışa.göre.yargıçlar.devlet.memuru.olmadıkları.gibi,.devletin.hamisi.veya.vasisi.

de.değildirler..O.nedenle.yargıçların,.başlı.başına.bir.amaç.olarak.yüceltilen.devleti.ve.devletin.çıkarlarını.

korumak.gibi.bir.görevleri.yoktur...Aksine.düşünce.yargıçların.devletten.bağımsız.olmadıkları,.ideolojik.

olarak.devlete.karşı.bağımlı.ve.taraflı.oldukları.sonucunu.doğurur..Bunun.ise,.yargıçların.rejimin.politik.ve.

ideolojik.amaçlarını.yerine.getiren.memurları.haline.geldiği.ortodoks.komünist.rejimlerden,.Nazi.Almanya- sından,.günümüzdeki.totaliter.veya.otokrat.rejimlerden.çok.fazla.bir.farkı.yoktur..

Saygılarımla..

Av..Vedat.Ahsen.Coşar

Ankara.Barosu.Başkanı.

Ankara.Barosu.avukatlarından.meslektaşımız.Avu- kat. Suat. Yaşa,. 27.08.2009. günü. bürosunda. bıçaklı.

saldırıya.uğradı..Saldırıyı.gerçekleştiren.bir.icra.ta- kibinin.borçlusu.ve.saldırı.Avukat.Suat.Yaşa’nın.avu- katlık.mesleğini.ifa.etmesinden.kaynaklandı.

Saldırıda.bir.böbreğini.mesleğine.kurban.veren.arka- daşımızın.bir.an.önce.sağlığına.kavuşmasını.diliyor.

ve.münferit.bu.saldırıdan.yola.çıkarak,.son.zamanlar- da.gerek.mesleğimizi.ifa.ederken.bizlere.ve.gerekse.

tüm.topluma.karşı.yoğunlaşan.saldırı.olgusunu.sor- gulamak.istiyorum.

Bilim. insanları. varlık. türü. olarak. insanı. tarif. eder- ken;. insanı. bütün. hayvanlardan. farklı. olarak. “kendi- ni. aşabilme. kapasitesinde,. mecburiyetinde. ve. hatta.

mahkûmiyetinde.olan”..varlık.olarak.tanımlıyorlar..Bu.

tanımdan.yola.çıkınca;.bir.canlı.türü.olarak.içinde.sal- dırganlık.temel.itici.gücünü.taşıyan.insanın;.bu.gücü.

kontrol.altına.alma.yeteneğinin.onu.hayvandan.ayırdığı.

ortaya.çıkmaktadır..Bu.yeteneğin.belirli.bir.toplumda.

gelişebilmesi.için.sosyal,.kültürel.ve.ekonomik.birçok.

faktörün.bir.araya.gelmesi.gerektiğini.ve.genel.olarak.

bunun.uygarlık.olarak.tanımlandığını.da.biliyoruz.

Öte.yandan,.insanın.doğasının.paylaşmaya.ve.uzlaşıya.

açık.olduğunu.da.en.azından.kendimizden.biliyoruz..

O.halde,.kendini.uygarlaştırma.yolunda.geliştirebilen.

ve.uzlaşıya.açık.olan.insan.ne.oluyor.da,.bir.başka.in- sanı.yok.etmeye.soyunuyor,.kendi.türüne.kastediyor?

*.*.*

Bundan.87.yıl.önce.Anadolu,.emperyalist.paylaşım.

Cehalet Toplumuna

Av. Teoman Salgırtay*

amacıyla.işgal.edilmişti..Anadolu’da.bir.meydan.sa- vaşı. veriliyordu.. Savaşın. tarafları;. emperyalistlerce.

kışkırtılan.ve.donatılan.tam.teçhizatlı.Yunan.ordusu.

ve. dişini. tırnağına. katmış. yoksul. Anadolu. halkıy- dı.. Emperyalizme. karşı. verilen. savaşı. 30. Ağustos.

1922’de. mazlum. Anadolu. halkı. kazandı.. Türkiye.

Cumhuriyeti’nin.önü.açıldı.

Mustafa. Kemal,. 30. Ağustos. 1923. tarihinde. yaptığı.

kutlama.konuşmasında:

“Efendiler,.artık.yurt.bayındırlık.istiyor,.varsıllık.ve.

gönenç.istiyor..BİLİM.ve.BECERİ,.YÜKSEK.UY- GARLIK,. ÖZGÜR. DÜŞÜNCE. ve. ÖZGÜR. KAFA.

istiyor”

diyordu..

Evet,.86.yıllık.Cumhuriyetimizin.kurucusu.Mustafa.

Kemal,. daha. Cumhuriyet. ilan. edilmeden,. Anadolu.

insanının.özgür.düşünce.ve.bilime.gereksinim.duy- duğunu.haklı.olarak.tespit.ediyor.ve.Cumhuriyet’in.

kuruluş.rotasına.özgür.düşünce.ve.bilimin.ilave.edil- mesi.gerektiğini.açıklıyordu..

Emperyalizm.ve.uzatılmış.ortaçağa.karşı.verilen.top- lu.yaşam.mücadelesi.ile.1923.yılında.kurulan.Cum- huriyet,.daha.sonra.kuruluş.rotasına.eklediği.özgür.

düşünce.ve.bilim.önceliğinden.sapacak,.insanlarını.

bilimle.eğiterek.özgür.ve.uygar.bireyler.haline.dönüş- türmek.yerine;.feodal.ilişkilerin.dayanılmaz.rahatlığı.

ve. sorgulanamaz. mazeretleriyle. beslenen. kütlelerle.

yetinecek.ve.özgür.düşünce.ve.bilim.gerektiren.her.

alanda.dünya.sıralamasının.dibine.razı.olacaktır....

*. Avukat,.Ankara.Barosu.Üyesi

Komşusuna.yapılan.saldırıyı.penceresinden.izleyip,.

haline. şükreden. ve. komşusunun. yardımına. koşma- yanların;. saldırı. kendilerine. yapıldığında. sahipsiz- liklerine.ağıtlar.yaktığı.arabesk.bir.toplum.halinde- yiz..Sorunları.bilim.ve.akılla.değil,.kaba.kuvvet.ve.

yetmeyince. de. safsatalarla. çözmeye. çalışan;. sorgu- lamak.yerine,.önyargılarına.tutkulu.ve.verilenle.yeti- nen.tasdikçi.topluluğun;.BİLİM.ve.BECERİ,.YÜK- SEK.UYGARLIK,.ÖZGÜR.DÜŞÜNCE.ve.ÖZGÜR.

KAFA.ürünü.olmadığı.apaçık.ortada....

Evet,.bugünkü.Türkiye,.kabullenmekte.zorlansak.da,.

budur.

2009.yılının.sıcak.yaz.günlerinde.arkadaşımız.Suat.

Yaşa’nın. bıçaklanmasına. gelinceye. dek,. yıl. içinde.

hepimizi.dehşete.düşüren.şiddet.olaylarına.tanık.ol- duk..Hasmını.kökten.yok.etmeye.odaklı.toplu.kıyım,.

başın.gövdeden.ayrılmasıyla.sonuçlanan.cinayet,.kre- di.kartı.borcunun.aile.bireylerinin.birer.birer.katle- dilmesine.mazeret.yapılması.gibi.

Bilimle.yoğrulmuş,.beceriler.kazanmış,.özgür.düşün- ce.ve.kafaya.sahip.toplum.fertlerinden.beklenmeye- cek.saldırılar,.şiddet.olayları.yaşanmakta.ülkemizde.

Avukat.Suat.Yaşa’ya.yapılanla.birlikte.diğer.saldırı- ları.topluca.ele.aldığımızda,.Atatürk’ün.Cumhuriyet.

rotasına. niçin. BİLİM. ve. BECERİ,. YÜKSEK. UY- GARLIK,. ÖZGÜR. DÜŞÜNCE. ve. ÖZGÜR. KAFA.

ilave.etmek.istediğini.daha.iyi.anlıyor.olmamız.gere- kir..Sona.eren.ortaçağa.rağmen,.asırlarca.ortaçağda.

yaşatılan.bir.toplumun.neden.bilim.ve.beceri,.yüksek.

uygarlık,.özgür.düşünce.ve.özgür.kafa.istediğini/is- temesi.gerektiğini.şimdi.daha.iyi.anlamıyor.muyuz?.

Bu.topluma.istediklerinin.çok.azının,.çok.az.bir.süre.

için.verilmiş.olmasının.bile,.tüm.feodal.oyun.ve.or- taçağ.baskılarına.rağmen.çağdaş.bir.toplumda.yaşı- yor.hissini.hepimize.yaşattığını.ve.bu.hisle.bile.mutlu.

olduğumuzu.göremiyor.muyuz?.En.önemlisi.toplum.

olarak. ortaçağa. ne. kadar. da. yakın. olduğumuzu. ve.

bilim.ve.özgür.düşünce.için.mücadele.etmenin.hepi- mizin.öncelikli.ve.kaçınılmaz.görevi.olduğunu.da.mı.

göremiyoruz?

Yaşaması. için. maddi. ve. manevi. her. şeyin/her. şe- yimizin. tüketilir. hale. gelmesinden. başka. bir. şansı.

bulunmayan. vahşi. kapitalizmin. ikiz. silahları. em- peryalizm.ve.postmodernizmin,.ilkel.TV.dizileriyle,.

reklamlarıyla,. tüketim. çılgınlıkları. ve. sürüleştirme.

yöntemleriyle.yürüttüğü.saldırısını.püskürtmek.için.

tek silahımızın bilim ve özgür düşünce olduğunu görme.vaktimiz.geldi.de.geçiyor..Üzerimizde.oyna- nan.ve.amacı.insanı.kendine,.bilime,.özgür.kafa.ve.

düşünceye.karşı.yabancılaştırma.olan.bu.oyunu.dur- durma.gücü.ne.yazık.ki.TV.dizilerinde.veya.market.

ürünlerinde.yok;.sadece.bizde.mevcut.

Üniversitelerimizde.bulunmalarıyla.gururlandığımız.

genetik. bölümlerde,. sadece. uzun. yaşamanın. sırrı- nın.bulunabileceğinin.ve.daha.uzun.yaşamanın.daha.

çok.tüketmek.ve.rekabet.demek.olduğunu;.belki.de.

sırf. bu. yüzden. daha. çok. yaşamayı. sağlayacak. bili- min. geliştiğini/geliştirildiğini;. rekabetin. saldırgan- lık.yarattığını;.saldırganlığın.kaynaklarının.biraz.da.

nesilden.nesile.geçen.genetik.bilimden.ziyade;.ülke- miz.dışındaki.“çağdaş”.üniversitelerde.uzun.yıllardır.

incelenen.ve.birkaç.günde.birkaç.yüz.kişiden.birkaç.

bin.kişiye.bulaşarak.geçen.zihinsel.virüsleri.araştıran.

memetik.bilimde.aranması.gerektiğini.anlamak.için.

BİLİM. ve. BECERİ,. YÜKSEK. UYGARLIK,. ÖZ- GÜR.DÜŞÜNCE.ve.ÖZGÜR.KAFA.gerektiğini.de.

mi.göremiyoruz?

Yoksa.biz.hiç.çağdaş.toplum.olamadan,.uzatılmış.bir.

ortaçağdan.20–30.yıllığına.dışarı.çıkmıştık.ve.biraz- cık. “çağdaşlaştıktan”. sonra. cehalet. toplumuna. geri.

mi.dönmüştük?

Veya.dönüyor.muyuz?

Themis’in Adaleti

Bir Yargı Kararı Bağlamında Yargının Avukatlık Mesleğine Bakışına Eleştiri Av. Murat Böbrek*

*. Avukat,.Ankara.Barosu.Üyesi

Mesleğini.yaparken,.duruşma.sırasında.yargıçla.tar- tışmayan. ya. da. böyle. bir. tartışmaya. tanık. olmayan.

avukat.yoktur.sanırım..Aslında.bu.durum,.avukatlığın.

ve.yargıçlığın,.yargı.sistemi.içerisindeki.işlevlerinden.

kaynaklanan. çelişkinin. doğal. sonucu. sayılabilir. ve.

olağan.karşılanabilir;.ancak.tek.bir.şartla:.Karşılıklı.

saygı.sınırının.aşılmaması.ve.kişilik.haklarının.ihla- line.neden.olacak.hakaret.ve.fiili.müdahalelerin.yapıl- maması.şartıyla..Böyle.bir.durumun.ortaya.çıkması.

halinde.de,.uyuşmazlığı.çözebilecek.tek.kurum.yine.

Yargı’dır..Taraflarını.savunmayı.temsil.eden.avukat- ların.ve.yargıyı.temsil.eden.yargıçların.oluşturduğu.

bir.yargılama.sürecinin.adil.ve.hukuka.uygun.olma.

zorunluluğu,.aksi.durumun.adalete.ve.yargıya.duyu- lan.güveni,.bizzat.Yargı’nın bileşenlerinde zedele- yecek olması nedeniyle.önemlidir..Böylesi.bir.yargı.

sürecinin,.yargıçların.yine.yargıçlar.tarafından,.hem.

de.adalet.sistemine.duyulan.güveni.yok.etmek.paha- sına.aklandığı.bir.kararla.sonlanması,.en.başta.yargıç- lık.mesleğinin.saygınlığına.zarar.verecektir.

Değerlendirmesini.yapacağımız.karar.da,.ne.yazık.ki.

bu.bağlamda.olumlu.bir.örnek.oluşturmuyor..Yargı- lamaya.konu.olan.uyuşmazlığı.özetlersek:.

Baro.Başkan.adayı.olan.Av..Hüseyin.Y..BİÇEN,.Baro.

Genel. Kurulu’nda. yaptığı. konuşmada. HSYK’na,.

Yargıtay’a.ve.Ceza.ve.Tevkif.Evleri.Genel.Müdürü’ne.

hakaret. ettiği. gerekçesi. ile. Ankara. 8.. Ağır. Ceza.

Mahkemesi’nde. yargılanmaktadır.. 09.11.2005. tari- hindeki. duruşmada. mahkeme. başkanı. olan. Hikmet.

UYAR’ın. sanık. avukatlarına. toplu. olarak. “edepsiz- lik.etmeyin”.demesi.üzerine,.avukatların.ısrarı.ile.bu.

sözler.duruşma.zaptına.geçirilmiş.ve.sanık.vekilleri.

tarafından.mahkeme.başkanı.Hikmet.UYAR.aleyhi- ne.Ankara.8..Sulh.Hukuk.Mahkemesinde.manevi.taz- minat.istemiyle.dava.açılmıştır..Sulh.Hukuk.Mahke- mesi.tarafından,.uyuşmazlığın.HUMK.573.ve.devamı.

maddelerinde. düzenlenen. yargısal. faaliyetten. kay- naklı.hakimlerin.sorumluluğuna.dair.hükümlere.göre.

çözümlenmesi.gerektiği.iddiası.ile.görevsizlik.kararı.

verilmiş.ve.bu.karar.temyiz.edilmeden.kesinleşmiştir.

Görevsizlik.kararının.kesinleşmesi.üzerine.dosyanın.

gönderildiği.Yargıtay.4..Hukuk.Dairesi.ise.ilk.derece.

mahkemesi. olarak,. uyuşmazlık. konusunda. aşağıda.

aktarılan.27.01.2009.tarih.ve.2008/31,.2009/30.sayılı.

kararı.vermiştir:

“… Hakimlerin hakimlik görevini yaparken ‘yargısal faaliyetleri’ nedeniyle zarar meydana geldiği iddiası ile HUMK.nun 573. maddesinde sayılan durumlarda, 573 – 576. maddelerindeki hükümlere göre tazminat davası açılabileceği düzenleme altına alınmıştır. El- deki dava HUMK.nun 573/4 maddesinde belirtilen

‘yargılama tutanakları ile kararların tağyir ve tahrif edilmiş ve söylenmeyen bir sözün hüküm ve kararı etkileyecek şekilde söylenmiş gibi gösterilmiş olması’

hükmüne dayandırılmıştır.

Bu madde hükmü ve davalının vermiş olduğu karar

birlikte değerlendirildiğinde, davalının sorumluluğu-

nu gerektirecek şekilde tutanak düzenleme durumu

yoktur. Davalı, davacıların ısrarı üzerine duruşma

sırasında söylediği ‘edepsizlik etmeyin’ sözünü tuta-

nağa geçirmiş olup, dava dışı baro başkan adayının

hakaret suçundan yargılandığı davayı etkileyecek ve

aleyhine hüküm verilmesini gerektirecek bir durum

değildir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun

203. maddesine göre duruşma disiplini ve düzeni mahkeme başkanı veya hakimi tarafından sağlanır.

Baro başkan adayı olan avukatın konuşma sırasında sarf ettiği sözler nedeniyle hakaret suçundan yargı- lamasının yapıldığı davada sanığı 50 civarında avu- katın savunduğu ve duruşmada rasgele konuşmala- rın olması nedeniyle mahkeme başkanının savcı ile konuşmalarının duyulmadığı, mahkeme başkanı olan davalının duruşma disiplinini sağlamaya çalıştığı, ancak müdafi avukatlarının sayısının fazla olması nedeniyle karşılıklı bir diyaloga girildiği, ‘bağırın- ca sesiniz çıkıyor’ sözü üzerine davalının ‘edepsizlik etmeyin’ diye davacı avukatları uyardığı anlaşılmak- tadır. Davalının sözleri davacılara hakaret amaçlı olmayıp duruşmanın disiplinini sağlamaya yönelik olduğundan davacıların kişilik haklarına saldırı teşkil ettiğinden de bahsedilemez.

Davalının HUMK.nun 573. maddesinde belirtilen ku- rallara aykırı davranışları yoktur. Öyleyse davanın reddi gerekir.”

Öncelikle,. karara. konu. olan. davanın. davacısının,.

ceza.davasında.yargılanan.sanık.değil,.sanığın.mü- dafileri. olduğunu. vurgulamak. gerekir.. Bu. durum,.

uyuşmazlığın. çözümünde. HUMK. 573. ve. devamı.

maddelerinin. uygulanmasına. yer. olup. olmadığı. ve.

dolayısıyla. Yargıtay. 4.. Hukuk. Dairesi’nin. görevli.

olup.olmadığı.bağlamında.önemlidir..Davanın,.yar- gılama.sırasında.sarf.edilen.ve.duruşma.zaptı.ile.de.

söylendiği.sabit.olan.“edepsizlik etmeyin”.sözlerinin,.

kişilik.haklarını.zedelediğini.iddia.eden.sanık.müda- fileri.tarafından.açıldığı.sabittir..Dolayısıyla,.kararda.

iddia.edildiği.gibi.HUMK.573/4.hükmüne.göre.

“yargılama tutanakları ile kararların tağyir ve tah- rif edilmiş ve söylenmeyen bir sözün hüküm ve ka- rarı etkileyecek şekilde söylenmiş gibi gösterilmiş”.

olup.olmadığına.göre.bir.hüküm.verilemeyeceği.gibi,.

haksız fiil oluşturan sözlerin söylendiği yargı- lamayla ve bu yargılamada verilen hükümle bir ilgisi olmayan,. yani. “Yargısal. faaliyet”. nedeniyle.

ortaya.çıkmış.bir.zarar.söz.konusu.değilken.Yargı- tay. 4.. Hukuk. Dairesi’nin. kendisini. görevli. görerek.

uyuşmazlığın. esası. hakkında. karar. vermesi. de. ka- nımca. hukuka. aykırıdır.. HUMK. 573.. maddesinde.

sayılan.haller,.Yargıcın.yargılamada taraf olanlara.

yönelik.hukuka.aykırı.uygulamalarına.ilişkindir.ve.

bu. nedenle. de. HUMK. 573. ve. devamı. maddelerine.

göre.dava.açma.hakkı,.sadece.davanın.taraflarına.ait-

tir..Yargıtay.4..Hukuk.Dairesi’nin.03.10.2005.tarihli,.

2005/11019.–.10106.sayılı.kararı.da.bu.yöndedir..Bu.

nedenle,.davacılar.tarafından.genel.hükümlere.göre.

Sulh.Hukuk.Mahkemesi’nde.dava.açılması.doğru.ol- duğundan,.verilen.görevsizlik.kararı.ve.Yargıtay.4..

Hukuk.Dairesi’nin.kendini.görevli.görerek.uyuşmaz- lığı.HUMK.573.ve.devamı.maddelerini.uygulayarak.

çözmeye. çalışması. hukuka. aykırıdır.. Ancak. belirt- mek.gerekir.ki,.karardaki.vahim.hukuka.aykırılık.ne.

yazık.ki.bu.değildir.

Asıl.tartışılması.gereken,.avukatlara.hitaben.söylen- miş. olan. “edepsizlik etmeyin”. sözlerinin,. hakaret içeriğine sahip olup olmadığı hiç tartışılmaksızın.

“duruşma disiplinini sağlamak amacıyla söylendiği”.

gerekçesi.ile.aklanmış olmasıdır..Esasında,.“edep- sizlik etmeyin”.sözlerini.dilbilimi.açısından.irdeleme- yerek.“bu sözler hakaret içeriğine sahip değildir”.

deme.ayıbından.kendini.kurtaran.Yargıtay.4..Hukuk.

Dairesi,.“tevilli.ikrar”.yolu.ile.avukatlara hakaret edildiğini kabul etmiş,. ancak. duruşma. disiplinini.

sağlamak.amacıyla.avukatlara.hakaret.edilebileceği- ni.ima.etmenin.ayıbını.taşımayı.tercih.etmiştir..

.Her.ne.kadar.Yargıtay.kararında,.bu.denli.hukuka.ay- kırı.olan.değerlendirmeye.hukuksal.bir.dayanak.ya- ratmak.amacıyla.CMK.203..maddesine.atıf.yapılmış.

olsa.da,.ne.CMK.203..maddesi,.ne.de.HUMK’daki.

muadili.olan.150..madde.hükmü.yargıca, taraflara ya da vekillerine hakaret etme hakkını verme- mektedir.. Anılan. maddelerde,. duruşma. düzeninin.

yargıç.tarafından.ne.şekilde.sağlanacağı.açıkça.be- lirtilmiştir..Bu.maddelerin.yargıca.verdiği.yetki,.öz.

olarak. duruşma. düzenini. bozan. kişiyi. salon. dışına.

çıkartmaktır..CMK.203.ve.HUMK.150..maddelerini,.

Yargıtay.4..Hukuk.Dairesi’nin.yaptığı.gibi,.“hakimin duruşma düzenini sağlamak için yapacağı her şey mubahtır”.diye.algılamaya.kalkarsak,.yarın.duruşma.

düzenini. sağlamak. adına. avukatların şiddete ma- ruz kalmalarının hukuka uygun olup olmadığını.

tartışmak.zorunda.kalabiliriz..

Yargıtay. 4.. Hukuk. Dairesi,. 04.07.2002. tarihli,.

2002/2856. –. 8468. sayılı. kararında. “terbiyesizlik etme”. şeklindeki. sözlerin. hakaret amacıyla söy- lenmediği yönündeki yerel mahkemenin red ka- rarını bozarken. şu. ifadeleri. kullanmaktadır:. “…

Dosyada bulunan tarafların beyanları ve tanıkların ifadelerinden davalının davacıya toplantı sırasında

"terbiyesizlik etme" dediği sabittir. Davalının bunu

hangi saikle söylediği önemli değildir. Şu halde kişi- lik haklarına saldırı vardır. Uygun bir miktar manevi tazminata hükmedilmek üzere kararın bozulması ge- rekmiştir.”.Aynı.Hukuk.Dairesinin,.sözü.söyleyenin.

yargıç,.sözün.muhataplarının.avukatlar olduğu.du- rumda,.aynı.sözler.için.“saikin.ne.olduğuna”.önem.

atfetmesi.ve.“meşru”.bir.saik.yaratması.manidardır.

Açıkça.görülmektedir.ki,.Yargıtay.4..Hukuk.Daire- si,.hukuku.çağdışı.bir.mesleki.dayanışma.anlayışıyla.

“yargıçlardan.yana”.esnetmeyi,..objektif.bir.hukuk.

uygulamasına.tercih.etmiştir.

Her. kişi. ve. kurum. gibi. Yargının. ve. yargıçların. da.

eleştiriye.ve.daha.önemlisi.özeleştiriye.gereksinimle- ri.vardır..Özeleştirinin.yerine.çağdışı.bir.mesleki.da- yanışmayı,.empatinin.yerine.ben.merkezci.bir.algıyı.

ikame.eden.bir.yargı.anlayışı,.en.çok.yargı.kurumuna.

zarar. verecektir.. Bu. bağlamda. gereksinim. duyulan.

empati,.yargıcın.yargıçla.veya.avukatın.avukatla.de-

ğil,.yargıcın.avukatla.kuracağı.karşılıklı.empatidir.

Esasında.böylesine.kamu.vicdanını.zedeleyecek.den- li.hukuka.aykırı.bir.kararın.ortaya.çıkması,.günde- lik. hayatta. sık. sık. karşılaştığımız. ve. kanıksamakta.

olduğumuz,. Başsavcılık. denetiminde. olan. kafeter- yada.kırmızı.kadife.örtülerle.“işaretlenmiş”.masala- rın.hakim.ve.savcılara.ayrılması,.aynı.saate.onlarca.

dosya.için.duruşma.atayarak.avukatların.kapıkulları.

gibi.kapıda.bekletilebilmesi,.buna.karşın.duruşmaya.

geç.kalma.“hakkının”.sadece.hakimlere.tanınması,.

hakim. ve. savcıların. duruşma. salonunda. avukatlara.

birkaç.metre.yukarıdan.bakması.gibi,.“toplumun üs- tünde ayrıcalıklı bir zümre”. olmayı. çağrıştıran. uy- gulamaların,.yargı.kararlarındaki.bir.izdüşümünden.

ibarettir..Yani.normal.vatandaş.gibi.çıplak.masalarda.

değil,.kadife.örtülerle.kaplı.masalarda.oturanlar,.nor- mal. vatandaşlar. gibi. çıplak. Themis’in. değil,. kadife.

örtüler.kuşanmış.Themis’in.terazisinde.tartılan.ada-

letle.yargılamaktadırlar.kendilerini.

• Kamu Davası Açma Konusunda Benimsenen İlkeler, Cumhuriyet Savcısının Takdir Yetkisi ve İddianamenin İadesi

Dr. Mustafa Özen

• Yabancıların Türkiye’den Sınırdışı Edilmesine İlişkin Temel Düzenlemeler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Türkiye Hakkında Verdiği Örnek Kararlar

Dr. K. Sedat Sirmen

• Planlama Yetkisinin Analizi

Av. Denizer Şanlı

Takdir Yetkisi ve İddianamenin İadesi*

Dr. Mustafa Özen**

ÖZET

Bu çalışmada, kamu davası açma konusunda benimsenen ilkeler, Cumhuriyet savcısının kamu davası açmada takdir yetkisi ve iddianamenin iadesi konusu incelenmektedir. Bu inceleme yapılırken, iddianamenin iadesi dışındaki diğer konular, 1412 sayılı mülga Ceza Muhakemesi Usulü Kanunu’ndaki düzenlemeler ile yeni 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki düzenlemeler, ayrıntıya girmeden kısaca ve karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Bu çalışmada ağırlıklı olarak ilk defa 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile düzenlenmiş olan iddianamenin iadesi kurumu üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kovuşturma mecburiyeti, kamu davası açmada takdir yetkisi, iddianamenin iadesi, ia- dede süre, iadeye itiraz.

In numbered 5271 Turkish Code of Criminal Procedure Accusation is be Arranged and Returned

ABSTRACT

In this study will be examined principle that is embraceed in respect of respect criminal case indictment and power of discretion of public prosecutor and return of accusation. When to be examineted in respect of re- spect criminal case indictment and power of discretion of public prosecutor will be compared (out of force) numbered 1412 Code of Criminal Procedure and numbered 5271 Code of Criminal Procedure. In this study predominantly will be examined institution (subject )return of accusation.

Keywords : statutory obligation of prosecution, in respect of criminal case judicial discretion, return of ac- cusation, time accepted for return of accusation, demurrer to indictment.

*. Bu.makale.hakem.incelemesinden.geçmiştir.

**. Kırıkkale.Üniversitesi.Hukuk.Fakültesi.Ceza.ve.Ceza.Muhakemesi.Hukuku.Anabilim.Dalı.Öğretim.Elemanı.

Giriş

Toplumsal.barışı.tehdit.eden.veya.bozan.fiiller,.top- lumsal. barışı. korumak. adına. kanun. koyucunun. ter- cihleri. doğrultusunda. bir. ceza. normu. ile. suç. haline.

getirilirler.ve.cezalandırılırlar..Her.suç.teşkil.eden.fiil,.

ilk.olarak,.doğrudan.doğruya.ihlal.ettiği.hak.sahibine.

ve.daha.sonra.da.topluma.zarar.verir...İnsanlığın.ilk.

dönemlerinde,.daha.devlet.denen.soyut.üst.erk.oluş- madan.önce,.suçtan.doğrudan.doğruya.mağdur.olan.

kişi,. hakkını. öç. alma. yöntemiyle. almaktaydı.. Daha.

sonra.geliştirilen.bu.sisteme.göre,.davayı.taraflar.yü- rütmekte,.hâkim,.hakem.olmaktadır..Orta.çağın.ikinci.

yarısından.sonra.Kilise.hukukunun.da.etkisiyle.tahkik.

sistemi.getirilmiştir..Bu.sistemde,.hâkim.etkindir..Suç- tan.mağdur.olan.kişi.ile.yargılayan.kişi.aynı.olmuştur..

Yani,.iddia.makamı.ile.yargılama.makamı.aynı.kişi- de. birleşmiştir.. Aydınlanma. çağının. birey. merkezli.

felsefi.yaklaşımı,.hukuk.sistemlerini.de.etkilemiş.ve.

devlet,.iddia.makamı.ile.yargılama.makamını.ayırıp.

şüpheli.veya.sanığın.kesin.hükümle.mahkûm.olunca- ya.kadar.masumiyetini.kabul.etmiştir..Bu.gelişmeler,.

yargının. üç. sacayağı. olan. yargılama. makamı,. iddia.

makamı.ve.savunma.makamını.doğurmuştur..

Suçun.işlenmesiyle.birlikte.suçtan.doğrudan.doğru- ya.zarar.gören.kişinin.yanı.sıra,.dolaylı.yönden.za- rar.gören.toplum.da.zarar.görmektedir..Savcı,.takibi.

şikâyete. bağlı. suçlarda,. ilgili. kişinin. şikâyet. etmesi.

üzerine,.diğer.hallerde.ise,.suç.işlendiği.haberini.al- dıktan. sonra,. o. suç. ile. bozulan. kamu. barışının. tek- rar.sağlanması.ve.böylelikle.haksızlığın.giderilmesi.

adına.yargılama.makamına.bir.iddianame.ile.başvu- rur..Savcılık,.makam.olarak.iddia.makamıdır..Cum- huriyet. savcısı. ise,. o. makamı. kişi. olarak. temsil. et- mektedir..Savcılık.makamı,.idari.bakımdan.bağımsız.

değildir.. İdari. açıdan. siyasi. bir. makam. olan.Adalet.

Bakanı’na.bağlıdır..Ayrıca,.savcılar.bulundukları.yer.

Cumhuriyet.Başsavcılıklarına.bağlıdırlar...Ancak,.hu- kuki.açıdan.tarafsızdır..Bunun.en.açık.delili.ise,.Ceza.

Muhakemesi.Kanunu’nun.160..maddesinin.2..fıkra- sındaki,.‘Cumhuriyet.savcısı.maddi.gerçeğin.ortaya.

çıkarılması. ve. adil. bir. yargılamanın. yapılabilmesi.

için. …. şüphelinin. lehine. ve. aleyhine. olan. delilleri.

toplayarak…’.şeklindeki.düzenlemedir.

Cumhuriyet. savcısı,. suç. işlendiği. haberini. aldıktan.

sonra,. gerekli. araştırmaları. yaparak,. elde. ettiği. de- lilleri.değerlendirmeye.tabi.tutar.. Bu.değerlendirme.

neticesinde.yeterli.şüpheye.ulaşır.ve.kamu.davasını.

açmada. takdir. yetkisi. bulunmakta. ise. ya. bu. takdir.

yetkisi. kullanarak. kamu. davasını. açmaz. ya. da. kul- lanmayarak.açar..Eğer,.takdir.yetkisi.bulunmuyor.ise,.

kamu.davasını.açmak.zorundadır.

Kamu. barışını. bozan. suç. teşkil. eden. fiillerin. nasıl.

soruşturulup. kovuşturulacağı. konusunda. farklı. sis- temler. benimsenmiştir.. Öyle. ki,. aynı. ülkede. farklı.

tarihlerde.yürürlükte.olan.kanunlarda.bile.bu.farklı- lık.söz.konusu.olmaktadır..Örneğin,.bazı.kanunlarda.

dava.açma.mecburiyeti.kabul.edilmekle.birlikte.kamu.

davası.açmada.takdir.yetkisi.çok.dar.tutulmakta,.bazı.

düzenlemelerde.ise.daha.geniş.tutulmaktadır.

Soruşturma.evresi,.kovuşturma.evresinin.nasıl.şekil- leneceği.ve.hatta.uyuşmazlığın.nasıl.sonuçlanacağı- nın.temelinin.atıldığı.evredir..Bu.nedenle.bu.evrenin.

çok. iyi. değerlendirilmesi. gerekmektedir.. Bu. evre.

daha.geniş.tutularak.ve.fakat.deliller.sağlam.ve.huku- ka.uygun.şekilde.elde.edilerek,.olay.bütün.yönleriyle.

araştırılarak. geçirilirse,. kovuşturma. evresi. o. kadar.

çabuk.ve.o.kadar.isabetli.kararlar.ile.sonuçlanacaktır..

5271.sayılı.Ceza.Muhakemesi.Kanunu,.bu.amaçla.ilk.

kez.ceza.muhakemesi.hukukumuza.iddianamenin.ia- desi.kurumunu.getirmiştir.

Biraz. sonra,. kamu. davası. açma. konusunda. benim- senen. ilkeler. ve. 5271. sayılı. Ceza. Muhakemesi.

Kanunu’nun.hangi.ilkeleri.benimsediği,.kamu.davası.

açmada.takdir.yetkisi.ve.iddianamenin.iadesi.konusu.

incelenecektir.. Ancak,. hemen. belirtmek. gerekir. ki,.

esas.inceleme.konumuz.iddianamenin.iadesi.olduğu.

için,.diğer.konular.üzerinde.ayrıntılı.durulmayacaktır.

I – Kamu Davası Açma Konusunda Benimsenen İlkeler

Ceza.davasında.ceza.davasının.kamusallığı.ve.mecbu- riliği.ilkesi.konusunda.farklı.düzenlemeler.bulunmak- tadır

..Hatta.aynı.ülkede.farklı.dönemlerde.farklı.dü- zenlemelerin.kabul.edildiği.görülmektedir..Bu.açıdan.

yürürlükten.kaldırılan.(mülga)..1412.sayılı.Ceza.Mu- hakemeleri.Usulü.Kanunu.(CMUK).ile.halen.yürür- lükte.olan.5271.sayılı.Ceza.Muhakemesi.Kanunu’nu.

(CMK).arasında.da.farklılıklar.bulunmaktadır..

1. KUNTER,. Nurullah/YENİSEY,. Feridun/NUHOĞULU,.

Ayşe;. Muhakeme. Hukuku. Dalı. Olarak. Ceza. Muhakemesi.

Hukuku,.İstanbul,.2008,.s..217.

Çalışmanın.bu.kısmında.kamu.davası.açmada.benim- senen. ilkeler. bazında. kamu. davasının. kamusallığı,.

soruşturmaya. başlama. ve. kovuşturma. mecburiyeti.

mecburiliği.ilkesi.ile.5271.sayılı.CMK’nun.konuya.

yaklaşımı. ve. bu. yaklaşım. çerçevesinde. 1412. sayılı.

mülga. CMUK’nun. benimsediği. düzenlemelere. yer.

verilmeye.çalışılacaktır.

1. Kamu Davasının Kamusallığı

Kamu. davasının. kamusallığı,. takibi. şikâyete. bağ- lı. suçlarda. şikâyet. şartının. gerçekleşmesiyle,. takibi.

şikâyete. bağlı. olmayan. suçlarda. ise,. suç. haberinin.

alınması.üzerine,.Cumhuriyet.savcısının.o.suçla.ilgili.

gerekli.araştırmalar.yaparak,.uyuşmazlığı.yargı.önü- ne. taşımasıdır.. 1412. sayılı. mülga. CMUK’nun. 344..

maddesinde.sınırlı.sayıda.sayılan.suçlarda,.şahsi.dava.

hakkı.tanınmaktaydı..Bu.durumda,.suçtan.zarar.gören.

kişi,.şikâyete.bağlı.olan.şahsi.davalık.suçlarda.şikâyet.

hakkını.kullandığı.zaman,.eğer,.Cumhuriyet.savcısı,.

takipsizlik.kararı.verirse,.kişi.isterse.davasını.kendisi.

takip.edebilmekteydi..Ayrıca,.şahsi.davacı.Cumhuri- yet. savcısına. başvurmadan. doğrudan. şahsi. dava. da.

açabilmekteydi.. Bu. durumda,. Cumhuriyet. savcısı,.

davaya.katılırsa.artık.şahsi.dava,.kamu.davasına.dö- nüşmekteydi.. Suçtan. zarar. gören. kişi,. savcının. yet- kilerine.sahipti

..5271.sayılı.CMK,.şahsi.davayı.kal- dırdı..Artık,.bütün.suçları.Cumhuriyet.savcısı,.kamu.

adına.takip.etmektedir.

2. Soruşturmaya Başlama Mecburiyeti

5271. sayılı. CMK’nun. tanımlar. başlığı. altındaki. 2..

Maddesinin.1..Fıkrasının.(e).bendinde.soruşturma,.(f).

bendinde.de.kovuşturma.kelimesi.tanımlanmıştır..Bu.

tanımlamalardan.ceza.muhakemesinin.soruşturma.ve.

kovuşturma.olarak.iki.evreye.ayrıldığı.görülmektedir.

Bu. düzenlemeye. paralel. olarak. da,. 5271. sayılı.

CMK’nun. daha. sonraki. maddelerinde. soruşturma.

(soruşturmaya.başlama).ve.kovuşturma.mecburiyeti.

ilkesi.benimsenmiştir.

Soruşturmaya.(soruşturmaya.başlama/araştırma).mec- buriyeti. ilkesi,. kovuşturma. mecburiyeti. ilkesinden.

önce.gelen.bir.ilkedir..Nitekim.bu.durum,.Ceza.Mu- hakemesi.Kanunu’nun.160..maddesinin.1..fıkrasında,.

2. YURTCAN.Erdener;.Ceza.Yargılaması.Hukuku,.1998,.İs- tanbul,.s..602.

‘Cumhuriyet.savcısı,.ihbar.veya.başka.bir.suretle.bir.

suçun.işlendiği.izlenimini.veren.hali.öğrenir.öğrenmez.

kamu.davasını.açmaya.yer.olup.olmadığına.karar.ver- mek. üzere. hemen. işin. gerçeğini. araştırmaya. başlar’.

şeklinde.düzenlenmiştir..Cumhuriyet.savcısı,.her.ihba- rı.araştırmak.zorunda.değildir..Genel.ve.soyut.nitelikte.

olan.ihbarlara.itibar.edilmemekte,.somut.olaylarla.iliş- kilendirilen.ihbarlara.önem.verilmektedir

..

3. Kovuşturma mecburiyeti

Kovuşturma.mecburiyeti.ilkesi,.dava.açmak.için.ge- rekli.koşulların.oluşması.halinde,.Cumhuriyet.savcı- sının. bir. iddianame. düzenleyerek. yetkili. ve. görevli.

mahkemede. söz. konusu. uyuşmalığın. çözümünü.

istemesidir

..Cumhuriyet.savcısı,.bu.yetkilerini.kul- lanabilmesi.için.ilk.önce,.bir.suç.işlendiği.bilgisine.

sahip.olması.gerekir..Bu.durum,.CMK’nun.170..mad- desinin. 1.. fıkrasında,. ‘Kamu. davasını. açma. görevi,.

Cumhuriyet. savcısı. tarafından. yerine. getirilir’. şek- linde.düzenlenmiştir..Bu.ilke.gereğince,.soruşturma.

(soruşturmaya.başlama).mecburiyeti.ilkesi.gereğince.

yapılan.soruşturma.neticesinde,.yeterli.şüpheye.ula- şıldığı.zaman,.kamu.davasını.açmada.takdir.yetkisi- nin.benimsendiği.durumlar.söz.konusu.değilse,.kamu.

davasını.açma.ve.açılmış.olan.kamu.davası.sonuçla- nıncaya.kadar.devam.ettirmek.gerekmektedir..Kovuş- turma.mecburiyeti.ilkesi,.ceza.muhakemesinin.işleyiş.

sırası.bakımından.soruşturmaya.başlama.mecburiyeti.

ilkesinden.sonra.gelen.ve.fakat.onu.da.içine.alan.daha.

geniş.bir.kavramdır

..Nitekim.Öztürk/Erdem’e.göre,.

soruşturma.(soruşturmaya.başlama).mecburiyeti.ilke- si,.kovuşturma.mecburiyeti.ilkesinin.üç.alt.ilkesinden.

biridir.. Bu. ilkeler;. (1).Araştırma. mecburiyeti. ilkesi.

(CMK.m..160/1),.(2).Kamu.davası.açma.mecburiye- ti.ilkesi.(CMK.m..170),.(3).Kamu.davasını.yürütme.

mecburiyeti.ilkesi’nden.oluşmaktadırlar

.

3. CENTEL.Nur/ZAFER.Hamide;.Ceza.Muhakemesi.Hukuku,.

2005,.İstanbul,.s..79.

4. ÖZTÜRK,. Bahri/. ERDEM,. Mustafa. Ruhan;. Uygulamalı.

Ceza.Muhakemesi.Hukuku,.Ankara.2006,.s..191.;ÖZTÜRK,.

Bahri/.ERDEM,.Mustafa.Ruhan;.Ceza.Muhakemesi.Huku- ku.(Temel.Kavramlar),.Ankara.2006,.s..111.vd.;.KEYMAN,.

Selehattin;.Ceza.Muhakemesinde.(Asıl.Ceza.Muhakemesin- de).Savcılık,.Ankara,.1970,.s..94..Bu.konuda.geniş.bilgi.için.

bkz,.s..100.vd..

5. KUNTER/YENİSEY/NUHOĞLU;.(2008),.s..217..

6. ÖZTÜRK,. Bahri/. ERDEM;. Uygulamalı. Ceza. Muhakemesi.

Hukuku;.(2006),.s..192.;.ÖZTÜRK,.Bahri;.Ceza.Muhakeme- si.Hukukunda.Kovuşturma.Mecburiyeti,.Ankara,.1991,.s..49.

vd.. Biz,. kamu. davasını. yürütme. mecburiyeti. ilkesini. kamu.

Kovuşturma.mecburiyeti,.kamu.davasının.kamusallı- ğı.ilkesinden.farklıdır..Ancak,.onunla.ilişki.içindedir..

Çünkü,.kamu.davasının.kamusallığı.ilkesi.ile,.suç.teş- kil.eden.fiil.hem.suçun.mağduru.(dar.anlamda.mağ- dur). hem. de. toplum. (geniş. anlamda. mağdur). adına.

iddia.makamı.tarafından.yargı.önüne.getirilmektedir..

İddia.makamı.bu.görevini,.kamu.davasının.mecburi- liği.ilkesi.gereğince.yerine.getirmektedir.

II -.Kamu Davasını Açmada Takdir Yetkisi Bu.başlık.altında.Cumhuriyet.savcısının.kamu.dava- sını.açmada.takdir.yetkisi.ve.5271.sayılı.CMK’nda.

bu.konuya.ilişkin.düzenlemeye.değinilecektir..

Kamu.davası.açmada.takdir.yetkisi,.Cumhuriyet.sav- cısının.kanunda.sınırları.belirlenmiş.olan.durumlar- da.kamu.davası.açmak.için.kanunda.belirtilen.dava.

açma.koşulları.gerçekleşse.bile.(yeterli.şüphe).kamu.

davası.açıp.açmama.konusunda.takdir.yetkisine.sahip.

kılınması.anlamına.gelir..

Kamu. davasının. mecburiliği. ilkesi,. CMK’nun. 170..

maddesi.gereği,.genel.kuraldır..Maslahata.uygunluk.

ilkesi.olarak.da.adlandırılan.kamu.davasını.açmada.

takdir.yetkisi,.Cumhuriyet.savcısının,.araştırma.sonu- cu.dava.açmak.için.yeterli.şüpheye.ulaşsa.bile,.kamu.

davası.açılmamasının.açılmasına.göre.failin.daha.le- hine.sonuç.doğuracağı.kanaatine.ulaşması.durumun- da,.dava.açmama.yetkisini.ifade.etmektedir

..Kamu.

davasını. açmada. takdir. yetkisi. istisnadır.. Başka. bir.

ifadeyle. 5271. sayılı. CMK’nda. takdir. yetkisi. sınırlı.

bir.şekilde.kabul.edilmiştir

..

CMK’nın. 171.. maddesi,. ‘Cezanın. ortadan. kaldırıl- masını.gerektiren.şahsi.sebep.olarak.etkin.pişmanlık.

hükümlerinin.uygulanmasını.gerektiren.koşulların.ya.

da.şahsi.cezasızlık.sebeplerinin.varlığı.halinde.Cum-

davasını.açma.mecburiyeti.ilkesi.içinde.değerlendirerek.ayrı.

bir.başlık.altında.incelemedik..Çünkü,.soruşturma.mecburi- yeti.ilkesi,.soruşturma.sonunda,.kovuşturmaya.yer.olmadığı.

kararı.ile.sonra.erebilir..Ancak,.kovuşturma.aşamasına.geçil- dikten.sonra.kamu.davasının.yürütülmemesi.gibi.bir.yetki.söz.

konusu.değildir..Ancak,.bu.gerekçe,.soruşturma.mecburiyeti.

ilkesinin.üst.başlık.olan.kovuşturma.mecburiyeti.ilkesinden.

tamamen.bağımsız.olduğu.sonucunu.doğurmamaktadır..

7. ÖZTÜRK;.Kovuşturma.Mecburiyeti,.s..14.;.KEYMAN,.Se- lahattin;.Ceza.Muhakemesinde.(Asıl.Ceza.Muhakemesinde).

Savcılık,.Ankara,.1970,.s..95.vd.;

8. KUNTER/YENİSEY/NUHOĞLU;. (2008),. s.. 217.;. ÖZ- TÜRK/ERDEM;. Uygulamalı. Ceza. Muhakemesi. Hukuku,.

(2006),.s..192..

huriyet.savcısı.kamu.davasını.açmayabilir’.şeklinde.

düzenlenmiştir..Burada.hemen.belirtmek.gerekir.ki,.

bütün. etkin. pişmanlık. hallerinde. değil,. sadece. ceza.

verilmemesini. gerektirecek. hallerde. takdir. yetkisi.

vardır

..Madde.gerekçesine.bakıldığında,.bu.madde- nin. 1412. sayılı. mülga. CMUK’nda. karşılığının. bu- lunmadığı.görülmektedir..Yani.ilk.defa.getirilmiştir..

Bu.maddeye.göre.sınırlı.sayıda.belirtilen.durumlarda.

dava.açılmayabilecektir..Bu.durumlarda,.Cumhuriyet.

savcısı.kamu.açabilir.mi?.Kanun.lafzına.bakıldığında.

‘açmayabilir’.ifadesi,.takdir.yetkisi.olduğunu.göster- mektedir..Ancak.bu.ifade.tersinden.okunduğu.zaman,.

‘açabilir’. sonucu. çıkmaktadır.. Cumhuriyet. savcısı,.

TCK’nun. 167.. maddesinde. düzenlenen. şahsi. ceza- sızlık.nedenlerinin.varlığı.hallerinde.dava.açabilecek.

midir?..Başka.bir.ifadeyle,.CMK’nun.171..maddesi- nin.1..fıkrası,.Cumhuriyet.savcısına,.takdir.hakkı.mı.

vermekte. yoksa,. dava. açmaması. yönünde. emredici.

hüküm.niteliği.mi.taşımaktadır..Bir.görüşe.göre,.bu- rada,.tersine.bir.bağlı.yetki.söz.konusu.olup,.Cumhu- riyet.savcısı.dava.açamayacaktır

..Başka.bir.görüşe.

göre,.kanunda.tek.tek.sayılan.durumlarda,.Cumhuri- yet.savcısı.dava.açmayabilecektir

.

Etkin.pişmanlık.ile.şahsi.cezasızlık.nedeni.öngörülen.

maddelerde,.mahkemeye,.ceza.vermeme.ile.cezayı.in- direrek.verme.arasında.takdir.yetkisi.tanınmış.ise.(ör,.

TCK. m.. 22/6),. aynı. yetkinin. Cumhuriyet. savcısına.

da.tanındığı.kabul.edilmeli.ve.bu.nedenle.söz.konusu.

durumlarda,.Cumhuriyet.savcısı.ihtiyari.yetkiye.sa- hip.olmalıdır

..Bize.göre,.söz.konusu.hallerde,.Cum- huriyet.savcısı.kamu.davasını.açması.gerekir..Çünkü,.

sorumluluğu.yargılama.makamı.belirler..Cumhuriyet.

savcısına.bu.konuda.takdir.hakkı.tanınması,.yargıla- ma.makamına.ait.olan.görevin..görevinin.Cumhuriyet.

savcısına.da.verildiği.sonucu.çıkar..Cumhuriyet.sav- cısı,.iddia.makamını.oluşturur..İddia.makamı,.kanun- da. istisna. olarak. belirtilmiş. bulunan. hallerle. sınırlı.

9. ÜNVER,.Yener/.HAKERİ,.Hakan;.Sorularla.Ceza.Muhake- mesi.Hukuku,.Türkiye.Barolar.Birliği.Yayını,.2006,.Anka- ra,.s..288.

10. FEYZİOĞL,.Metin;.‘5271.sayılı.Ceza.Muhakemesi.Kanunu.

Hakkında.Bazı.Tespit.ve.Değerlendirmeler’,.Türkiye.Baro- lar.Birliği.Dergisi,.Sayı,.62,.2006,.s..40.vd.;.FEYZİOĞLU,.

Metin;. ‘Ceza. Muhakemesi. Kanunu’na. göre. İddianamenin.

Hazırlanması.ve.Kabulüne.İlişkin.Bazı.Düşünceler’,.Ceza.

Hukuku.Dergisi,.Eylül.2006,.Sayı.1,.s..34.

11. ÖZBEK,. Veli. Özer;. Ceza. Muhakemesi. Hukuku,. Ankara,.

2006,.s..86..

12. FEYZİOĞLU;.Ceza.Muhakemesi.Kanunu’na.göre,.s..34.

olarak,.takdir.yetkisini.kullanabilir..İstisna.hükümler.

geniş.yorumlanamaz..

Etkin. pişmanlık. ile. şahsi. cezasızlık. nedeni. öngörü- len.durumların.dışında,.‘sadece.cezaya.hükmedilme- yeceği’.düzenlenen.durumlarda,.Cumhuriyet.savcısı.

ihtiyari.yetkiye.sahip.değildir.ve.dolayısıyla.dava.aç- mak.zorundadır

.

06.12.2006.tarihinde,.5560.sayılı.kanunun.24..mad- desiyle,.CMK’nun.171..maddeye.eklenen.2,.3,.4..ve.

5...fıkralar.ile,.ceza.muhakemesi.hukukuna.ilk.kez,.

kamu. davasının. açılmasının. belli. koşulların. varlığı.

halinde,. belirli. bir. süre. ertelenmesi. imkanı. getiril- miştir..Bu.düzenleme.gereği,.kamu.davasının.belli.bir.

süre.ertelenebilmesi.için;

a). Uzlaşma.kapsamı.dışında.olup,.soruşturulması.ve.

kovuşturulması.şikâyete.bağlı.bir.suç.olmalı.

b). Üst.sınırı.bir.yıl.veya.daha.az.süreli.hapis.cezasını.

gerektiren.suçlardan.olmalı.

c). Kamu. davası. açılmasının. ertelenmesinin,. şüphe- li.ve.toplum.açısından.kamu.davası.açılmasından.

daha.yararlı.olması.

d). Şüpheli.daha.önce.kasıtlı.bir.suçtan.dolayı.hapis.

cezası.ile.mahkûm.olmamış.bulunmalı.

e). Cumhuriyet. savcısında,. yapılan. soruşturma. so- nunda,. kamu. davası. açılmasının. ertelenmesi. ha- linde.şüphelinin.suç.işlemekten.çekineceği.kanaa- tinin.oluşması.

f). Yeterli.şüphe.bulunmalı.

g). Suçun.işlenmesiyle.mağdurun.veya.kamunun.uğ- radığı.zararın,.aynen.iade,.suçtan.önceki.hale.ge- tirme.veya.tazmin.suretiyle.tamamen.giderilmesi’.

gerekir..Erteleme.kararının.verilebilmesi.için,.bu.

koşullarının.birlikte.gerçekleşmesi.gerekir.

Erteleme.süresi.içinde.kasıtlı.bir.suç.işlenmediği.tak- dirde,.kovuşturmaya.yer.olmadığına.karar.verilir..Er- teleme.süresi.içinde.kasıtlı.bir.suç.işlenmesi.halinde.

kamu. davası. açılır.. Erteleme. süresince. zamanaşımı.

işlemez.

171.. maddenin. 3.. fıkrasının. (c). bendi,. Cumhuriyet.

savcısına,.tam.anlamıyla.takdir.yetkisi.vermektedir..

13. FEYZİOĞLU;.Ceza.Muhakemesi.Kanunu’na.göre,.s..35.

Bu.nedenle,.bize.göre,.kamu.davasının.açılmasında.

takdir. yetkisi. olarak. düzenlenmiş. olan. ve. maslaha- ta. uygunluk. ilkesiyle. açıklanan. durum,. 5271. sayılı.

CMK’nda.yer.almıştır..171..maddenin.1..fıkrası,.lâfzî.

anlamda,.takdir.hakkı.vermekle.birlikte,.3..fıkranın.(.

c.).bendi,.hem.lafzıyla.hem.de.özüyle,.takdir.yetkisini.

getirmiştir.

Hukuka.uygunluk.nedenleri,.kusurluluğun.bulunma- masından.dolayı.ceza.verilmesine.yer.olmayan.neden- ler,.sadece.ceza.verilmesine.yer.olmayan.nedenler.söz.

konusu.olduğunda.Cumhuriyet.savcısı.kovuşturmaya.

yer.olmadığı.kararı.verebilecek.midir..Başka.bir.ifa- deyle,.Cumhuriyet.savcısı,.kusura.ilişkin.durumlarda.

kovuşturmaya.yer.olmadığı.kararı.verebilecek.midir..

Bu.konunda.Keyman’a.göre,.suçun.kanuni.unsurları.

(maddi. unsurlar). ve. manevi. unsurları. ayrımı. yapıl- malıdır.. Bu. ayrımda,. suçun. kanuni. unsurlarının. bu- lunmaması.halinde.kovuşturmaya.yer.olmadığı.kararı.

verebilecektir..Suçun.manevi.unsurları.ise,.isnadiyet.

ve.kusurluluk.olarak.ayrı.ayrı.ele.alınmalıdır..İsnadi- yetin.bulunmaması.(tam.akıl.hastalığı,.yaş.küçüklü- ğü). durumlarında. kovuşturmaya. yer. olmadığı. kararı.

verebilecektir.. Manevi. unsurun. kusurluluk. şeklinde.

ele. alınması. durumunda,. kast. veya. taksirin. bulunup.

bulunmadığı.Cumhuriyet.savcısı.tarafından.incelene- bilecek.ve.eğer.bulunmadığı.kanaatine.ulaşılırsa,.ko- vuşturmaya.yer.olmadığı.kararı.verebilecektir

. Bize. göre,. suçun. maddi. unsurlarının. gerçekleşip.

gerçekleşmediği. konusunda. Cumhuriyet. savcısının.

takdir. yetkisi. kabul. edilmelidir.. Örneğin,. çalındığı.

iddia.edilen.malın.kişinin.kendi.malı.olup.olmadığı.

araştırıldığında.kendi.malı.olduğu.kanaatine.ulaşıldı- ğı.takdirde,.kovuşturmaya.yer.olmadığı.kararı.verile- bilecektir..Ancak,.hukuka.uygunluk.nedenleri.suçun.

maddi. unsurları. dışındadır.. Suçun. manevi. unsurları.

bakımından.Cumhuriyet.savcısının.takdir.yetkisi.ka- bul.edilmemelidir..Çünkü,.bu.durumlar,.kusurluluğa.

ilişkindir..Kusurluluğu.ise.ancak.yargılama.makamı.

belirleyebilir.. Bu. nedenle. bize. göre,. TCK’nun. 89..

maddesinin. son. fıkrasında. ‘taksirle. yaralama. suçu- nun.bilinçli.taksirle.işlenmesi.halinde.takibinin.re’sen.

yapılması,.bilinçsiz.taksirle.işlenmesi.halinde.takibi- nin. şikâyete. bağlı. olması’na. ilişkin. düzenleme. isa-

14. KEYMAN;. Ceza. Muhakemesinde. (Asıl. Ceza. Muhakeme-

sinde).Savcılık,.s..108.vd..

betli. olmamıştır.. Çünkü,. Cumhuriyet. savcısı,. kusur.

belirlemek. zorunda. bırakılmaktadır.. ‘Kusurluluğun.

bulunmamasından.dolayı.ceza.verilmesine.yer.olma- yan.nedenler’.kusura.ilişkin.olduğu.için,.bu.nedenle- rin.söz.konusu.olduğu.durumlarda.da.takdir.yetkisi.

bulunmamalıdır..Hukuka.uygunluk.nedenleri,.suçun,.

maddi.ve.manevi.unsurlarının.dışında.yer.alan.unsur- larından.biridir..Hukuka.uygunluk.nedenleri,.her.ne.

kadar.manevi.unsur.kapsamında.olmasa.da,.bize.göre,.

bu.durumlarda.da.takdir.yetkisi.bulunmamalıdır.

Şüpheden. sanık. yararlanır. ilkesi,. (In. dubio. pro. reo).

soruşturma.aşamasında.geçerli.olabilir.mi..Şüpheden.

sanık. yaralanır. ilkesi,. bir. suçsuzun. cezalandırılması.

yerine. on. suçlunun. cezalandırılmaması. ilkesinin. bir.

sonucudur.. Şüpheden. sanık. yararlanır. ilkesi,. ancak.

hüküm.aşamasında.geçerlidir..Yani.bu.ilke,.ancak,.yar- gılama.makamı.için.geçerlidir..Çünkü,.yargılama.neti- cesinde.hâkimde,.suçun.iddianamede.gösterilen.sanık.

tarafından.işlendiğine.ilişkin.yüzde.yüz.kanaat.oluş- madığı.zaman,.şüphe.hali.var.demektir.ve.bu.şüphe.

hali,.sanık.lehine.yorumlanacaktır..Başka.bir.ifadey- le,.ceza.yargılamasında,.vicdani.kanaat.ilkesi.geçerli.

olduğundan,.hâkim,.duruşmada.edindiği.kanaate.göre.

karar. verecektir.. Kanaat,. yüzde. yüze. ulaşmadığı. ve.

dolayısıyla,.şüphe.hali.devam.ettiği.müddetçe,.beraat.

kararı.verilecektir.(CMK.m..223/2(e))..Bu.açıklama.

gereğince,.Cumhuriyet.savcısı,.araştırma.neticesinde.

elde. ettiği. delilleri. değerlendirirken,. yeterli. şüpheye.

ulaşma. konusunda. şüphe. içinde. kalırsa,. bu. şüpheyi.

‘yeterli.şüpheye’.ulaşmadığı.şeklinde.yorumlayabilir..

Dolayısıyla.da,.yeterli.şüphenin.bulunmamsından.do- layı.kovuşturmaya.yer.olmadığı.kararı.verebilir..Fa- kat,.topladığı.delillerden,.‘şüphelinin.mahkum.olması.

için.yargılama.makamının.yüzde.yüz.kanaate.ulaşma- sı.mümkün.olamaz.ve.bu.nedenle,.kovuşturmama.ka- rarı.verebilirim’.gibi.bir.değerlendirme.yapamaz..Bu.

değerlendirme,.tamamen.yargılama.makamına.aittir.

Takdir.yetkisi.kapsamında.verilen.kovuşturmaya.yer.

olmadığı.kararına.karşı,.CMK’nun.173..maddesi.ge- reğince.itiraz.hakkı.tanınmıştır..Bu.madde.gereğince.

itiraz,.‘Suçtan.zarar.gören,.kovuşturmaya.yer.olma- dığına.dair.kararın.kendisine.tebliğ.edildiği.tarihten.

itibaren.onbeş.gün.içinde,.bu.kararı.veren.Cumhuri- yet.savcısının.nezdinde.görev.yaptığı.ağır.ceza.mah- kemesine. en. yakın. ağır. ceza. mahkemesi. başkanına.

itiraz.edebilir’.şeklinde.düzenlenmiştir.

173..maddenin.6..fıkrası,.‘İtirazın.reddedilmesi.halin- de;.Cumhuriyet.savcısının,.yeni.delil.varlığı.nedeniy- le.kamu.davasını.açabilmesi,.önceden.verilen.dilekçe.

hakkında.karar.vermiş.olan.ağır.ceza.mahkemesi.baş- kanının.bu.hususta.karar.vermesine.bağlıdır’.şeklinde.

düzenlenmiştir..Bu.düzenlemeye.bakıldığında,.Cum- huriyet.savcısı,.söz.konusu.olay.hakkında.yeni.delil.

ortaya. çıksa. bile,. önceki. itirazı. inceleyen. makamın.

kararı.olmadan.tekrar.kamu.davası.açamayacaktır..Bu.

hüküm,. iddia. makamını,. vesayet. altına. almaktadır..

Oysa.genel.kural,.(CMK.m..170).iddia.makamı,.suç.

araştırması.neticesinde.elde.ettiği.delilleri.serbestçe.

değerlendirir,.yeterli.şüpheye.ulaşırsa,.kamu.davasını.

açar..Bu.hüküm,.kişi.hak.ve.özgürlüklerine.uyulmak.

koşuluyla. ceza. muhakemesinin. amacı. olan. maddi.

gerçeğe. ulaşma. ilkesiyle. bire. bir. zıttır.. Cumhuriyet.

savcılığının.vesayet.altından.kurtulması.gerekmekte- dir..Yeni.delil.elde.ederse.ve.yeterli.şüpheye.de.ulaşır- sa,.kamu.davası.açılabilmelidir.

III - İddianamenin İadesi

İddianamenin. iadesi. kurumu,. ceza. muhakemesi.

hukukumuza.ilk.defa.5271.sayılı.CMK.ile.girmiş- tir..Bu.düzenlemenin.amacı,.soruşturma.evresinde.

bütün.delillerin.hukuka.uygun.ve.sağlıklı.bir.şekil- de. toplanarak,. kovuşturma. evresinin. kısa. tutulup,.

uyuşmazlığın. hızlı. ve. daha. sağlıklı. sonuçlandırıl- masıdır.. Başka. bir. ifadeyle,. İddianamenin. iadesi.

kurumu,.soruşturmanın.eksiksiz.yapılması.ve.iddi- anamenin. düzgün. hazırlanması. için. getirilmiştir

..

Cumhuriyet. savcısı,. suç. haberini. aldıktan. sonra.

gerek.kendisinin.yaptığı.veya.gerekse.kolluk.kuv- vetleri.aracılığı.ile.yaptırdığı.araştırma.neticesinde.

elde.edilen.delilleri.değerlendirip.‘yeterli.şüpheye’.

ulaşır.ve.takdir.yetkisi.tanınan.nedenlerden.biri.bu- lunmaz. ya. da. bulunmasına. rağmen. takdir. yetkisi.

kamu.davasını.açma.yönünde.kullanır.ise.CMK’nun.

170..maddesinde.belirtilen.usullere.göre.bir.iddia- name.hazırlar..Hazırlanmış.olan.iddianame.görevli.

mahkemeye.sunulduktan.sonra.iddianamenin.iadesi.

kurumu.gündeme.gelir..

İddianamenin.iadesi.kurumuyla,.parçalı.yargılamanın.

önüne.geçilmiş.olacaktır..Yani,.davaların.uzun.sürme-

15. FEYZİOĞLU,.Metin;.Ceza.Muhakemesi.Kanunu’na.göre,.s..

31.;.SONAY.EVİK,.Vesile;.İddianameni.İadesi,.Sulhi.DÖN-

MEZER.Armağanı,.Cilt.II,.Ankara,.2008,.s..814.

si,.aynı.davaya.birden.çok.farklı.hâkimlerin.bakması- na.neden.olabilmekte.ve.bu.durum,.her.yeni.hâkimin.

dosyayı.yeniden.ele.alması.sonucunu.doğurmaktaydı..

Bu.süreç,.bir.kısır.döngü.gibi.dava.dosyasını.tekem- mül.ettirememekteydi

.

İddianamenin.iadesi,.5237.sayılı.YTCK’nda.yer.ve- rilen. suçlarda. mümkün. olacağı. için. özel. kanunlar.

gereği.işin.doğrudan.mahkemeye.gönderildiği.haller- de,.iddianamenin.iadesi.söz.konusu.olmayacaktır..Bu.

hallerde.de.bu.yolun.açılması.yerinde.olacaktır

..

İddianamenin. iadesi. ve. bunun. nedenleri. CMK’nun.

174..maddesinde.düzenlenmiştir

.

1. İddianamenin İadesinin Hukuki Niteliği İddianame.iade.edilmekle.açılmak.istenen.kamu.da- vası.açılmamış.olur..Başka.bir.ifadeyle,.iddianamenin.

iadesi,.kamu.davasının.açılmasına.engel.teşkil.eder..

Bunun.için,.kamu.davası.ancak,.iddianamenin.kabu- lüyle.mümkündür..Bu.nedenle,.iddianamenin.iadesi,.

soruşturma.evresi.ile.kovuşturma.evresi.arasında.bir.

ara.muhakeme.evresidir

..

16. AYDIN. Murat;. İddianamenin. Unsurları. ve. İadesi,. HPD.

(Hukuki.Perspektifler.Dergisi,.Sayı.6,.Mayıs.2006,.s..169.

17. SONAY.EVİK;.İddianameni.İadesi,.s..814.

18. 1).170..maddedeki.unsurlar;.a).Görevli.ve.yetkili.mahkeme- nin.belirtilmesi.b).Şüphelinin.kimliği,.c).Müdafii,.d).Mak- tul,.mağdur.veya.suçtan.zarar.görenin.kimliği,.e).Mağdurun.

veya.suçtan.zarar.görenin.vekili.veya.kanunî.temsilcisi,.f).

Açıklanmasında.sakınca.bulunmaması.halinde.ihbarda.bu- lunan.kişinin.kimliği,.g).Şikâyette.bulunan.kişinin.kimliği,.

h).Şikâyetin.yapıldığı.tarih,.ı).Yüklenen.suç.ve.uygulanma- sı. gereken. kanun. Maddeleri,. i). Yüklenen. suçun. işlendiği.

yer,.tarih.ve.zaman.dilimi,.j).Suçun.delilleri,.k).Şüphelinin.

tutuklu. olup. olmadığı;. tutuklanmış. ise,. gözaltına. alma. ve.

tutuklama.tarihleri.ile.bunların.süreleri,.gösterilir..2).İddia- namede,.yüklenen.suçu.oluşturan.olaylar,.mevcut.delillerle.

ilişkilendirilerek.açıklanır..3).İddianamenin.sonuç.kısmın- da,. şüphelinin. sadece. aleyhine. olan. hususlar. değil,. lehine.

olan. hususlar. da. ileri. sürülür.. 4). İddianamenin. sonuç. kıs- mında,.işlenen.suç.dolayısıyla.ilgili.kanunda.öngörülen.ceza.

ve.güvenlik.tedbirlerinden.hangilerine.hükmedilmesinin.is- tendiği;.suçun.tüzel.kişinin.faaliyeti.çerçevesinde.işlenmesi.

halinde,.ilgili.tüzel.kişi.hakkında.uygulanabilecek.olan.gü- venlik.tedbiri.açıkça.belirtilir..5).Suçun.sübûtuna.etki.ede- ceği.mutlak.sayılan.mevcut.bir.delil.toplanmadan.düzenle- nen,.6).Önödemeye.veya.uzlaşmaya.tâbi.olduğu.soruşturma.

dosyasından.açıkça.anlaşılan.işlerde.önödeme.veya.uzlaşma.

usulü. uygulanmaksızın. düzenlenen,. İddianamenin. Cum- huriyet.Başsavcılığına.iadesine.karar.verilir..Suçun.hukukî.

nitelendirilmesi.sebebiyle.iddianame.iade.edilemez..En.geç.

birinci.fıkrada.belirtilen.süre.sonunda.iade.edilmeyen.iddi- aname.kabul.edilmiş.sayılır..

19. ÖZTÜRK,. Bahri/ERDEM,. Mustafa. Ruhan;. Uygulamalı.

Ceza.Muhakemesi.Hukuku,..Ankara,.2006,.s..650.;.CEN- TEL/ZAFER;.(2006),.s..74.;.TURHAN,.Faruk;.Ceza.Muha- kemesi.Hukuku,.Ankara,.2006,.s..329.;.ÖZBEK,.Veli.Özer;.

2. İddianameyi Kabul Edecek Mahkeme

İddianameyi. kabul. edecek. mahkeme,. iddianamede.

yer.alan.fiili.yargılamaya.yetkili.(yer.yönünden).ve.

görevli. (madde. yönünden). mahkemededir.. Ancak,.

iddianameyi.kabul.ederek.karara.bağlayan.mahkeme.

ile. davayı. sonuçlandıran. mahkemenin. aynı. olması,.

kabul.edilemez

..Şüpheli.veya.müdafiye.iddianame- nin.iadesini.isteme.veya.iddianamenin.kabulüne.itiraz.

hakkı.tanınmamıştır

..Soruşturma.evresinde.müdafi,.

dosya. içeriğini. inceleyebilir. ve. istediği. belgelerin.

bir.örneğini.harçsız.olarak.alabilir.(CMK.m..153/1)..

Cumhuriyet.savcısının.istemi.ve.sulh.ceza.hâkiminin.

kararıyla,. müdafiin. dosyayı. inceleme. yetkisi. kısıt- lanabilir. (CMK. m.153/2).. Ancak. hiçbir. surette. bu.

yetkinin. kısıtlanamayacağı. durumlar. bulunmaktadır.

(CMK.m.153/3)..Müdafiin.dosyadan.gerçek.anlamda.

ancak. iddianamenin. kabulüyle. haberdar. olabileceği.

dikkate. alınacak. olursa,. bu. hakkın. (itiraz. hakkının).

fazla.bir.önemi.bulunmayacaktır

.

3. İddianamenin Görevli ve Yetkili Mahkemeye Hitaben Düzenlenmemesi

Mahkemelerin.madde.yönünden.görevi,.CMK’nun.3..

ve.devamı.maddelerinde.düzenlenmiştir..Bu.düzen- lemeye. göre. madde. yönünden. görev;. uyuşmazlığa.

konu.fiili.yargılayacak.mahkemenin,.kanunda.belir- tilen. ceza. miktarına. göre. belirlenmesini. ifade. eder..

Mahkemelerin. yer. yönünden. yetkisi,. CMK’nun. 12..

ve.devamı.maddelerinde.düzenlenmiştir..Mahkeme- lerin. yer. yönünden. yetkisi,. uyuşmazlığa. konu. fiili.

yargılayacak. mahkemenin,. kanunda. belirtilen. yere.

(bölgesel.anlamda).göre.belirlenmesini.ifade.eder.

5353.sayılı.kanun.değişikliği.ile.getirilen.düzenleme- lerden. biri,. ‘suçun. hukuki. nitelendirmesi. sebebiyle.

iddianame.iade.edilemez’.hükmüdür..Bir.görüşe.göre.

bu. hüküm,. CMK’nun. 5.. ve. 6.. maddeleri. ile. birlikte.

değerlendirilmelidir..Bu.değerlendirme.sonucu.olarak.

mahkeme,.söz.konusu.fiil.hakkında.madde.veya.görev.

itibariyle.kendini.görevli.görürse,.iddianamedeki.hu-

Ceza.Muhakemesi.Hukuku,.Ankara,.2006,.s..505..Ancak,.

Feyzioğlu,. iddianamenin. iadesi. ayrı. bir. evre. olarak. kabul.

edilemeyeceği.görüşündedir..FEYZİOĞLU,.Metin;..Meclis.

Soruşturması,, Ankara,.2006,.s..135.

20. SONAY.EVİK;.İddianameni.İadesi,.s..815.;.CENTEL/ZA- FER;.(2006),.s..432..

21. SONAY.EVİK;.İddianameni.İadesi,.s..815.

22. SONAY.EVİK;.İddianameni.İadesi,.s..815..