T.C
KARADENĐZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ
DIŞ TĐCARETTE BANKACILIK VE
GÜMRÜK PROSEDÜRÜ
DANIŞMAN : Doç. Dr. HARUN TERZĐ
HAZIRLAYAN : 079688 - Özgür Küçükarslan
Bu çalışma, Dış Ticarette Bankacılık ve Gümrük Prosedür’ünün nasıl işlediğine ait bilgileri içermektedir.
Mevzuatta ve uygulamada bulunan eksik yönler ve bu eksikliklerin nasıl giderileceği konusunda bilgi verilmeye çalışılmıştır.
Çalışmalarımız sırasında bilgi ve açıklamalarıyla yol gösteren danışman hocamız Doç. Dr. HARUN TERZĐ’ye teşekkür ederiz
TRABZON, 2001 ÖZGÜR KÜÇÜKARSLAN
I
Dış ticaretin ülke ekonomilerinde oynadığı rol şüphesiz inkar edilemez düzeydedir. Türkiye’de de dışa açılma politikalarının ve özellikle Gümrük Birliğinin daha da ileri boyutlara varacağı tahmin edilmektedir.
Çalışmamızın birinci bölümünde ve ikinci bölümünde dış ticarete ilgili genel esaslar üzerinde durulmuştur. Bir dış ticaret olayının başlatıcısı durumundaki satış sözleşmelerinin tanıtılmasıyla konuya girilmiş ve daha sonra dış ticaretteki teslim şekilleri, ödeme şekilleri ve dış ticarette kullanılan belgeler teke teker anlatılarak örnekler sunulmuştur.
Üçüncü bölümde Gümrük mevzuatı uygulamaları ve yeni değişiklikler ele alınmıştır. Bölgesel Entegrasyonlar ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Uygulamasına değinilmiştir.
Dördüncü bölümde Dış ticarette çok önemli bir yere sahip olan Serbest Bölgeler konusu ele alınmıştır ve uygulamalar ayrıntılı şekilde incelenmiştir.
KISALTMALAR LĐSTESĐ AB : Avrupa Birliği
ABD : Amerika Birleşik devletleri AKÇT : Avrupa Kömür Çelik Topluluğu CF : Cost and Freight (Mal ve Navlun)
CIF : Cost, Insurance Paid to named Place of Destınation (Varış Yerine Kadar Navlun ve Sipariş Primi Ödenmiş Olarak Teslim CPT : Carrige Paid Tanamed Place of Destınation (Varış Yerine Kadar
Navlun Ödenmiş Olarak Teslim DAB : Döviz Alım Belgesi
DAF : Delivered Ad Frantier (Sınırda Teslim) DĐĐB : Dahilde Đşleme Đzin Belgesi
DBT : Döviz Beyan Tutanağı
DDP : Delivered Duty Paid (Belirlenen Varış Yerinde Gümrük Vergisi Ödenmiş Olarak Teslim
DDV : Delivered Duty Unpaid (Belirlenen Varış Yerinde Gümrük Vergisi Ödenmemiş Olarak Teslim
DES : Delivered Ex Ship (Gemide Teslim)
DEQ : Delivered Ex Quaty Duty Paid (Gümrük Vergisi Ödemiş Olarak Rıhtımda Teslim)
DSB : Döviz Satım Belgesi
EFTA : European Free Trade Association (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) FAS : Free Alanside Ship (Gemi Yanında Teslim)
FCR : free Carrier (Belirlenen Yerde Teslim) FOB : Free on Board (Gemi Küpeştesinde Teslim) GM : Gümrük Birliği
DGM : Gümrükler Genel Müdürlüğü GM : Gümrük Mevzuatı
GV : Gümrük Vergisi
ĐGEME : Đhracatı Geliştirme Etüd Merkezi
TPKK : Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu TPTB : Türk Parası Transfer Belgesi
INCOTERMS : Kullanılan Ticari Terimlerin Yorumlanmasında Uluslararası Kurallar Bülteni
ĐÇĐNDEKĐLER
SAYFA NO ÖNSÖZ...I
ĐÇĐNDEKĐLER...II KISALTMALAR...VII
GĐRĐŞ...VIII
BÖLÜM I: DIŞ TĐCARETLE ĐLGĐLĐ GENEL ESASLAR...1
A. DIŞ TĐCARETTE SATIŞ SÖZLEŞMELERĐ...2
B. DIŞ TĐCARETTE TESLĐM ŞEKĐLLERĐ...6
C. DIŞ TĐCARETTE ÖDEME ŞEKĐLLERĐ...12
1. Akreditifli ödeme...13
- Akreditifin işleyişi...14
- Akreditifin çeşitleri...15
2. Vesaik mukabili ödeme...19
3. Mal mukabil ödeme...19
4. Peşin ödeme...20
5. Konsinye hesap...22
6. Kabul kredili ödeme...23
7. Özel takas...23
8. Bağlı muamele...24
9. Factoring...24
BÖLÜM II: DIŞ TĐCARETTE KULLANILAN BELGELER...26
A. TĐCARĐ BELGELER...27
1. Proforma Fatura...27
2. Ticari Fatura...27
3. Konsolosluk fatura...32
4 .Navlun Fatura...32
B: SEVK BELGELERĐ...33
1. Konşimento ve çeşitleri...33
2. Taşıma Senetleri...39
3. CMR Belgesi...40
4. FIATA Taşıma Belgeleri...42
5. Nakliyeci Makbuzu...42
6. Posta Makbuzu...42
C: SĐGORTA BELGELERĐ...42
D: DIŞ TĐCARETTE KULLANILAN DĐĞER BELGELER...44
1. Menşe Şehadetnamesi...45
2. Çeki Listesi...47
3. Paket / Koli Listesi...48
4. Ekspertiz veya Analiz Raporu...51
5. Gözetim Belgesi...51
6. Sağlık Raporu...51
7. Dolaşım Belgesi...51
8. Akreditif Mektubu...56
9. Döviz Alım Belgesi...58
BÖLÜM III : GÜMRÜK MEVZUATI UYGULAMALARI VE YENĐ DEĞĐŞĐKLER...61
1. GÜMRÜK BĐRLĐĞĐ VE TÜRKĐYE UYGULAMALARI...62
2. BÖLGESEL ENTEGRASYONLAR...62
3. 4458 SAYILI GÜMRÜK KANUNU VE UYGULAMASI...64
3.1. Karar...64
III
3.2. Bağlayıcı Tarife Bilgisi ve Bağlayıcı Menşe Bilgisi...65
3.3. Eşyanın Tercihli ve Tercihsiz Menşei...66
3.4. Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları...67
3.5. Geçici Depolama Yerleri...68
3.6. Basitleştirilmiş Usuller...68
3.7. Eşyanın Özel amaca Yönelik Kullanımı...68
3.8. Gümrük Antrepo Rejimi...69
3.9. Dahilde Đşleme Rejimi...69
3.10. Geçici Đthalat Rejimi...71
3.11. Gümrük Kontrolü Altında Đşleme Rejimi...72
3.12. Hariçte Đşleme Rejimi...72
BÖLÜM IV:DIŞ TĐCARETTE SERBEST BÖLGELER...74
A: TÜRKĐYE’DE SERBEST BÖLGELER...75
1. SERBEST BÖLGENĐN TANIMI...75
2. SERBEST BÖLGELERĐN KURULUŞ AMAÇLARI...75
3. SERBEST BÖLGELERĐN ÜLKELERE SAĞLADIĞI EKONOMĐK KATKILAR...76
4. SERBEST BÖLGELERĐN TEŞKĐLAT YAPISI...76
5. SERBEST BÖLGE MÜDÜRLÜKLERĐ GÖREVĐ...76
6. SERBEST BÖLGELERDE SAĞLANAN TEŞVĐK VE AVANTAJLAR...77
7.SERBEST BÖLGELERDE FAALĐYETTE BULUNAN FĐRMALARIN YARARLANDIĞI VERGĐSEL NĐTELĐKTEKĐ MUAFĐYETLER...78
8. SERBEST BÖLGELERDE FAALĐYETTE BULUNAN FĐRMALAR TÜRKĐYE’DE GEÇERLĐ ĐHRACA VE YATIRIM TEŞVĐKLERĐNDEN YARARLANABĐLĐR MĐ ?...79
9. SERBEST BÖLGEDE ELDE EDĐLEN GELĐRLER TÜRKĐYE’YE
10.SERBEST BÖLGELER HANGĐ FĐRMALAR ĐÇĐN
AVANTAJLIDIR?...79
11.FAALĐYETTE BULUNAN SERBEST BÖLGELER ...79
12. AYNĐ VE NAKDĐ SERMAYENĐN TÜRKĐYE’DEN SERBEST BÖLGEYE VE BURADAN DA YURTDIŞINA TRANSFERĐ NASIL YAPILIR?...80
13. SERBEST BÖLGELERDE FAALĐYET GÖSTEREN FĐRMALARDA ÖDENEN ÜCRETLER...80
14.SERBEST BÖLGEDE GEREKLĐ OLAN HĐZMETLERĐN SAĞLANMASI...81
15.BÖLGE KURUCU ĐŞLETĐCĐ ŞĐRKETLERĐ (BKĐ) ĐLE ĐŞLETĐCĐ ŞĐRKETLERĐN GÖREV VE YETKĐLERĐ...81
16. SERBEST BÖLGEDEKĐ ÖDEMELERĐN HANGĐ PARA BĐRĐMĐ ĐLE YAPILACAĞI...82
17. SERBEST BÖLGEDE YABANCI UYRUKLU PERSONEL ÇALIŞTIRMA...82
18. SERBEST BÖLGELERDE SOSYAL GÜVENLĐK MEVZUATI ĐLE GREV VE LOKAVTA ĐLĐŞKĐN HÜKÜMLER...82
19. SERBEST BÖLGELERE MALLARIN VE ĐNSANLARIN GĐRĐŞ ÇIKIŞI...83
20. SERBEST BÖLGELERDE FAALĐYETTE BULUNAN GERÇEK VE TÜZEL KĐŞĐLER KAMBĐYO MEVZUATI AÇISINDAN YURTDIŞINDA YERLEŞĐK SAYILIR MI?...83
21.SERBEST BÖLGELERDE GÜVENLĐK...84
22. SERBEST BÖLGELERDE ĐKAMET MÜMKÜN MÜ ?...84
23. SERBEST BÖLGELERDE MALIN KALIŞ SÜRESĐ...84
24. SERBEST BÖLGELERDE PERAKENDE SATIŞ YAPILABĐLĐR MĐ?...84
25. KULLANICILARIN TUTMAK ZORUNDA OLDUKLARI DEFTERLER...84
26. KULLANICI OLMAYAN YERLĐ VE YABANCI FĐRMALARIN SERBEST BÖLGEDE DEPOLAMADAN YARALANMALARI...85
V
27. SERBEST BÖLGEDE FASON ÜRETĐM YAPILMASI MÜMKÜN MÜDÜR?...85 28. FAALĐYET RUHSATI ALINMASI...85
29.SERBEST BÖLGEDE KĐMLER FAALĐYETTE
BULUNABĐLĐR...86 30. SERBEST BÖLGEDE FAALĐYETTE BULUNMAK ĐÇĐN YENĐ BĐR ŞĐRKET KURMAK VEYA ŞUBE OLUŞTURMAK GEREKĐR MĐ?...86 31. SERBEST BÖLGE ADRESLĐ ŞĐRKET KURULMASI VE TÜRKĐYE’DEKĐ ŞĐRKET MERKEZĐNĐN SERBEST BÖLGEYE TAŞINMASI MÜMKÜN MÜDÜR?...87
32. SERBEST BÖLGELERDE HANGĐ FAALĐYETLER
YAPILABĐLĐR ? HANGĐ KONULARDA FAALĐYET RUHSATI ALINABĐLĐR ?...87 33. FAALĐYETTE BULUNACAK ĐŞYERĐ NASIL TEMĐN EDĐLĐR ?...88 34. FAALĐYET RUHSATI SÜRESĐ...88 35. FAALĐYET RUHSATI ÜCRETĐ...88 36. TÜRKĐYE ĐLE SERBEST BÖLGELER ARASINDAKĐ TĐCARET HANGĐ MEVZUATA TABĐ HANGĐ DURUMDA GELĐR VERGĐSĐ ÖDENĐR?...88 37. TÜRKĐYE’DEN SERBEST BÖLGELERE ĐHRACAT REJĐMĐ DIŞINDA MAL SATIŞI MÜMKÜN MÜDÜR?...89 38. SERBEST BÖLGELER ĐLE DĐĞER ÜLKELER ARASINDAKĐ TĐCARET HANGĐ MEVZUATA TABĐDĐR...89
39.SERBEST BÖLGELERDEN YURTDIŞINA VEYA
YURTDIŞINDAN SERBEST BÖLGELERE GĐDECEK OLAN MALLARIN TÜRKĐYE’DEN GEÇĐŞĐ NASIL?...89 40. SERBEST BÖLGEDEN YURT DIŞINA VEYA YURTDIŞINDAN
SERBEST BÖLGEYE GĐDECEK OLAN MALLARIN
TÜRKĐYE’DEN GEÇĐŞĐ NASIL OLUR...89 41. SERBEST BÖLGEDE ÜRETĐLEN MALLAR HANGĐ HALLERDE TÜRKĐYE MENŞELĐ OLUR...90
42. SERBEST DOLAŞIMDA BULUNAN ÜRÜNLER SERBEST
BÖLGELERE GETĐRĐLDĐĞĐNDE SERBEST DOLAŞIM
DURUMUNU DEVAM ETTĐRĐR MĐ ?...90 43. .SERBEST BÖLGELERDE YAPILAN ÜRETĐM SONUCU ELDE EDĐLEN ÜRÜNLER HANGĐ KOŞULLARDA SERBEST DOLAŞIMA GĐREBĐLĐR ?...90 44. DAHĐLDE VE HARĐÇTE ĐŞLEME REJĐMLERĐNĐN SERBEST BÖLGELER AÇISINDAN ĐŞLEYĐŞĐ NASIL OLMAKTADIR ?...90 45. TÜRKĐYE’YE ĐTHALĐ KOTA GĐBĐ TĐCARET POLĐTĐKASI ÖNLEMLERĐNE TABĐ ÜRÜNLER...91 46. SERBEST BÖLGEDEKĐ MALLARA HANGĐ HALLERDE A.TR BELGESĐ VERĐLĐR?...92 47. SERBEST BÖLGELERE GETĐRĐLMESĐ YASAK OLAN MALLAR...92 SONUÇ...93 EKLER...95 KAYNAKÇA
VII
DIŞ TĐCARETLE ĐLGĐLĐ GENEL ESASLAR
DIŞ TĐCARETTE SATIŞ SÖZLEŞMELERĐ
Đthalatçı firmalar, yurtdışından temin etmek istedikleri malları satan yabancı ihracatçı firmaları bulduktan sonra aralarında yapacakları temaslar neticesinde belli şartlarda anlaşıp aralarında daha sonra ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları önlemek amacıyla detaylı bir satış sözleşmesi imzalama yoluna giderler. Bu tür satış sözleşmesi, ilerde ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları önleyeceği gibi, tarafların hak ve sorumluluklarının doğru bir biçimde belirlenmesi noktasında oldukça faydalıdır.
Genellikle satış sözleşmeleri ihracatçı firma tarafından hazırlanmakla birlikte, ithalatçılarında bu anlaşmaya taraf olması ve imza atması nedeniyle satış sözleşmesindeki hususları etraflıca bilmelerinde fayda vardır.
Eksiksiz Bir Satış Sözleşmesinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:
1) Tarafların adı, adresi mutlaka eksiksiz olarak yazılmalıdır.
2) Sözleşmenin hangi amaçla yapıldığı, yani konusu belirtilmelidir.
3) Sözleşme hangi ürün için ne miktarda yapılmalıdır.
4) Sözleşmeye konu olan malın birim fiyat ve toplam tutarı kaydedilmelidir.
5) Teslim şekli ve teslim yeri yazılmalıdır.
6) Ödeme şekli yazılmalıdır.
7) Sevk tarihi yazılmalıdır 8) Gecikme söz konusu olursa yaptırımın ne olacağının sözleşmeye yazılması ilerideki anlaşmazlıkların önüne geçmek açısından faydalı olacaktır.
9) Ambalaj özellikleri de kaydedilmelidir.
10) Đstenen belgeler yazılmalıdır.
11) Uyuşmazlık halinde ilgili mercilerin yazmasında fayda vardır. (Dölek, 1999.
Sy5-6)
Örnek satış sözleşmesinden farklı olarak, uzun süre birlikte çalışan ve birbirlerini tanıyıp hangi şartlar çerçevesinde ticari bir ilişki içerisinde bulunduklarını gayet iyi bilen ithalatçı ve ihracatı firmaları, bazen bir ana sözleşmeye atıfta bulunmak suretiyle bir proforma faturayı satış sözleşmesi şeklinde de tanzim edip kullanabilir.
SATIŞ SÖZLEŞMESĐ NO:1997/54
1.TARAFLAR
Bir Taraftan Tozlu Yaprak Sokak. 3/6 Tozkoparan / ĐSTANBUL adresinde yerleşik PAMUKSAN ĐPLĐK SAN. A.Ş ( bundan böyle PAMUKSAN olarak tanımlanacaktır) diğer taraftan Viyana Ry.19 Lyon FRANCE adresinde yerleşik JEN PIERRE COTTON HOUSE şirketi (bundan böyle PIERRE olarak tanımlanacaktır) arasında aşağıdaki şartlar anlaşma sağlanmıştır.
2. SÖZLEŞMENĐN KONUSU
PAMUKSAN, PIERRE’e Pamuk Döküntüsü satacaktır.
3.KAPSAMI
60 Ton Balyalı Pamuk Döküntüsüdür
4. BĐRĐM FĐYAT VE TOPLAM TUTAR Birim Fiyat: 1,5 USD/Kg
Toplam tutar:4,5 dolar 90,000 5. TESLĐM ŞEKLĐ
CF-FRANSA 6. ÖDEME ŞEKLĐ
Vesaik Mukabili 7. SEVK TARĐHĐ
18 Mayıs 1997 8. GECĐKME
Yüklemelerdeki gecikme en geç 1 ay olduğunda PAMUKSAN gecikme cezası olarak aylık %5 tazimat öder, gecikme bir ayı geçtiğinde zarar gören taraf olan PĐERRE tek taraflı olarak sözleşmeyi fesh hakkına sahiptir.
9. AMBALJLAMA VE SEVKĐYAT Balyalı
Sevkiyat tır, kamyon ile yapılacaktır.
10. GÖZETĐM
Herhangi bir gözetim, şirketinin denetlenmesi talep edilmemektedir.
11. FORS MAJÖR
Taraflar anlaşma çerçevesindeki yükümlülükleri mücbir sebep koşulları; yani doğal afetler, savaş, terör, hükümetlerin alacakları dış ticareti sınırlayıcı veya yasaklayıcı karar dolayısıyla kısmen yada tamamen yerine getirmelerim durumunda, bu yükümlülüklerin sorumluğundan karşılıklı olarak ibra edilecektir.
Anlaşma çerçevesindeki yükümlülüklerini yerine getirememe durumunda kalan taraf, yukarıda belirtilen koşulların başlangıcını ve sona erme tarihini karşı tarafa derhal haberdar edecektir.
Sırasıyla “PAMUKSAN” yada “PIERRE”in ülkesindeki resmi mercilere verilecek belgeler, yukarıdaki koşuların varlığı sona ermenin yeterli kanıtını
oluşturacaktır.
12. ĐHTĐLAFLARIN HALLĐ
Taraflar bu anlaşmadan doğacak her türlü ihtilafı dostane şekilde çözmeye gayret edeceklerdir. Bu mümkün olmadığı taktirde halli için Paris’teki Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Kurulu’na başvuracaklardır. Tahkim Kurulu’nun karaları nihai ve iki taraf için bağlayıcı olup, temyizi mümkün değildir.
13. SÖZLEŞME DEĞĐŞĐKLĐĞĐ
Bu sözleşmedeki değişiklik iki tarafın onayı ile yazılı şekilde olacaktır.
14. TARAFLARIN KANUNĐ ADRESLERĐ
PAMUKSAN Đplik San A.Ş Tozlu yaprak sok. 3/6 Tozkoparan- ĐSTANBUL JEAN PĐERRE COTTON HOUSE Veganau Ry.19 Lyon-FRANCE BU ANLAŞMA 3 NÜSHA OLARAK 01.06.1996 TARĐHĐNDE TARAFLARCA KABUL VE ĐMZA EDĐLMĐŞTĐR.
PAMUKSAN ĐPLĐK SAN. A.Ş JEAN PĐEERE COOTON HOUSE Tozlu Yaprak Sok. 3/6 Veganau Ry.19
Tozkoparan-ĐSTANBUL Lyon-FRANCE
DIŞ TĐCARETTE TESLĐM ŞEKĐLLERĐ
DIŞ TĐCARETTE TESLĐM ŞEKĐLLERĐ
Dış ticaret işlemleri esnasında alıcı (ithalatçı) ile satıcı (ihracatçı) arasında düzenlenen satış sözleşmesinde satılan malın alıcıya hangi surette teslim edileceği kayda bağlanmalıdır.Uygulamada karşılaşılan pek çok anlaşmazlıktan biriside satılan malın teslimat şeklinin sözleşmede belirtilmemiş olmasından kaynaklanır. Eksiksiz bir satış sözleşmesi bu gibi hususlara açıklık getirmelidir.
Đhracatçı ve ithalatçılar, malın yurt dışındaki alıcıya teslim edilmesi ifadesini öncelikle şu sorular ışığında cevaplandırmalı ve daha sonra uluslararası terimlerden kendi şartlarına uygun olanını seçerek satış sözleşmesine kaydetmelidirler.
1) Satılan mal alıcıya nerede teslim edilecektir?
2) Taşıma giderleri kime ait olacaktır?
3) Taşıma sırasında ortaya çıkabilecek zararı kim tazmin edecektir?
4) Sigorta giderleri kime ait olacaktır?
5) Gerek ihracat gerekse ithalat işlemleriyle kim ilgilenecek ve bu işlemlerden doğan masrafları kim karşılayacaktır?
Şartlar tespit edildikten sonra INCOTERMS’den kendilerine uygun olanını seçerek satış sözleşmesine yazmak, ortaya çıkabilecek anlaşmazlıklar halinde uluslararası kabul görmüş standart terimler tarafların haklarını aramalarında daha gerçekçi ve adil bir yol izlemesini mümkün kılacaktır. (Dölek,1999, S.23)
BELLĐ BAŞLI TESLĐM ŞEKĐLLERĐ
EX WORKS (TĐCARĐ ĐŞLETMEDE TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Đhracatçı, belirlenen bir tarihte malları kendi işletmesinde alıcıya verilmek üzere hazır eder ve alıcıya bu arada teslim eder.
2. Bütün masraflar alıcıya ait olmak üzere, alıcı isterse, kendi ülkesindeki bir taşıma şirketi ile anlaşarak ithalatçıya yardımcı olacaktır.
3. Đthalatçının kendi ülkesinin mevzuatına yabancı olmasını göz önünde bulundurarak gerekli gümrük işlemlerinde de ithalatçıya yardımcı olması gerekir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen tarihte ihracatçının işletmesinde malları teslim alıp malın bedelini öder.
2. Đhracat ve ithalat için gerekli bütün belgeleri düzenleyip bunlardan doğacak olan masrafları karşılar.
3. Gerek ihracat ve gerekse ithalat için ödenen bütün vergi, resim ve harçları öder.
4. Taşıma, sigorta gibi bütün masraflar kendisine ait olup yolda malın başına gelebilecek herhangi bir hasardan dolayı ihracatçıyı sorumlu tutamaz.
FOR (FREE CARRIEER- BELĐRLENEN YERDE TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Đhracatçı, malların gümrük işlemlerini tamamlar ve bundan doğan masrafları arşılar.
2. Belirlenen yerde malı ithalatçıya teslim eder. Bu yere gelene kadar ortaya çıkan tüm masraf, hasar ve riziko ihracatçıya aittir.
3. Đthalatçının talep etmesi halinde, belirlenen yerden sonraki nakliye işlemleri için, masraflar alıcıya ait olmak üzere taşıma sözleşmesi yapılabilir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen yer ve zamanda malları ihracatçıdan teslim alır ve bu andan sonra doğacak bütün masrafları karşılar.
2. Malların kendi ülkesine girişi sırasındaki bütün ithalat işlemlerini yürütür ve gümrük vergilerini öder.
CPT (CARRIAGE PAID TO NAMED PLACE OF DESTINATION-VARIŞ YERĐNE NAVLUN ÖDENMĐŞ OLARAK TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen yer ve zamanda malların ithalatçının elinde olmasını temin edecek şekilde malları hazır edip masrafları kendine ait olmak üzere bir taşıma şirketi ile anlaşır.
2. Đhracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak masrafları karşılar.
3. Đthalatçıya gerekli işlemleri yapıldığını ve muhtemel varış tarihini bildirir.
4. Malların taşıma giderleri ödendikten ve ilk sevkiyat yapıldıktan sonra ortaya çıkabilecek hasar ve rizikolardan sorumlu değildir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Malların ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan masrafları karşılar.
2. Đhracatçının malları taşıma acentesine teslim etmesinden sonra ortaya çıkabilecek navlun dışındaki masraf ve riskleri karşılar.
3. Malların taşınma sırasında herhangi bir üçüncü ülkeden transit geçiş söz konusu ise bu işlemlerden doğacak gümrük masraflarını karşılar.
4. Şayet ihracatçının ödediği navlun ücretine malların varış yerindeki boşaltma masrafları dahil değil ise bunları da kendisi karşılamakla mükelleftir.
CIP (CARRE AND INSURANCE PAID TONAMED PLACE OF DESTINATION-VARIŞ YERĐNE KADAR NAVLUN VE SĐGORTA PRĐMĐ ÖDENMĐŞ OLARAK TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen yer ve zamanda malların ithalatçının elinde olmasını temin etmek amacıyla gerekli ihracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan masrafları karşılar.
7
2. Varış yerine malların ulaşabilmesi için gerekli olan taşıma işlemlerini gerçekleştirip navlun ücretini öder.
3. Malların güvenli taşınabilmesi için gerekli olan sigorta işlemlerini yapar ve sigorta primlerini öder.
4. Malların muhtemel varış tarihini ithalatçıya bildirir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Malları belirlenen varış yerinde teslim alabilmek için gerekli olan ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak masrafları karşılar.
2. Malı kendi ülkesinde belirlenen yerde teslim aldıktan sonraki bütün riskleri üstlenir.
DDU (DELIVERED DUTY UNPAID – BELĐRLENEN VARIŞ YERĐNDE GÜMRÜK VERGĐSĐ ÖDENMEMĐŞ OLARAK TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Malların belirlenen yerinde, tespit edilen tarihte hazır olabilmesi için gerekli olan ihracat işlemlerini yerine getirir ve bundan doğacak masrafları karşılar.
2. Belirlenen yere malların zamanında ulaşabilmesi için bir taşıma acentesi ile anlaşır ve navlun ücreti öder.
3. Varış yerine kadar ortaya çıkabilecek olan tüm riskleri kabul etmiş sayılır.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Malları belirlenen varış yerinde teslim alabilmek için gerekli olan ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak masrafları karşılar.
2. Malı kendi ülkesinde belirlenen yerde teslim aldıktan sonraki bütün riskleri üstlenir.
DDP (DELĐVERED DUTY PAID –BELĐRLENEN VARIŞ YERĐNDE GÜMRÜK VERGĐSĐ ÖDENMĐŞ OLARAK TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen varış yerinde malların zamanında ithalatçıya teslim edilebilmesi için gerekli olan ithalat ve ihracat işlemlerini yerine getirir ve bu işlemlerden doğan masrafları karşılar.
2. Malların varış yerine kadar taşınması için gerekli olan sözleşmeyi yapar ve navlunu öder.
3. Đthalatçının ülkesindeki varış yerine kadar olan bütün risk ve masrafları üzerine aldığını kabul eder.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Đthalatçı, bu teslim şekline göre adeta kendi ülkesindeki bir satıcıdan malı alır gibidir. Bu nedenle tek sorumluluğu malın bedelini ihracatçıya ödemek ve belirlenen yerde malı teslim almaktadır.
DAF (DELIVERED AD FRONTIER –SINIRDA TESLĐM) Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen gümrük sınır kapısında malların tespit edilen zamanda alıcıya
2. Malların belirlenen sınırda teslim edilmesi aşamasına kadar olan taşıma ücretini öder. Bu andaki karşılaşılabilecek olan bütün zarar, ziyan ve riskleri üstlenir.
Bu nedenle söz konusu yere kadar olan sigorta işlemleri ve masrafları da satıcıya aittir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Malları sözleşmede belirtilen sınırda teslim alarak, gerekli ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan masrafları karşılar.
2. Malların teslim alınmasından sonraki taşıma, sigorta benzeri masrafları karşılar, riskleri üstlenir.
FAS (FREE ALONGSIDE SHIP- GEMĐ YANINDA TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Malları sözleşmede belirlenen tarihte hazır ederek teslim edilen geminin yanına getirir
2. Malların gemi yanına gelene kadar tabi olduğu taşıma giderlerini karşılar.
3. Đhracat işlemlerinin gerçekleştirilmesinde alıcıya yardımcı olur. Zira, ihracat işlemleri ve bu işlemlerden doğacak masraflar bu satış şekline göre ithalatçıya aittir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1 Đhracat ve ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak masrafları karşılar.
2. Belli bir taşıma acentesi ile anlaşarak, navlunu ödenmiş olarak belirlenen yerde gemiyi hazır eder ve geminin yükleme yapacağı tarihi ve limanı ihracatçıya bildirir.
3. Malların geminin yanına gelmesini müteakip ortaya çıkacak bütün masraf, risk ve hasardan sorumludur.
FOB (FREE ON BOARD-GEMĐ KÜPEŞTESĐNDE TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen yerde, tespit edilen gemin küpeştesinde malların teslimatının gerçekleştirilmesini temin amacıyla ihracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak masrafları karşılar.
2. Malın belirlenen tarihte, istenen gemiye yüklenmesi işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan masrafları karşılar. Malın yüklendiğini bildirerek, belgeleri yollar.
3. Malın gemiye yüklenmesine kadar olan bütün taşıma, sigorta benzeri masrafları üstlenir. Malların küpeşteye yüklenmesinden sonraki benzeri masrafları karşılar ve riskler alıcıya aittir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Taşıma acentesi ile anlaşarak navlunu öder ve belirlene tarihte geminin yükleme yapılacak limanda olmasını temin eder.
2. Đthalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan masrafları karşılar.
3. Malların gemi küpeştesine yüklemesini müteakip ortaya çıkacak bütün masraf ve riskleri karşılar.
DES (DELIVERED EX SHIP- GEMĐDE TESLĐM)
Đhracatçını Sorumlulukları:
1. Malların belirlenen tarihte ve yerde hazır bulundurabilmek için ihracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak masrafları karşılar.
2. Tespit edilen limanda malların alıcıya teslim edilebilmesi için bir taşıma acentası ile anlaşarak navlunu öder ve malları gemiye yükler. Muhtemel varış tarihini alıcıya bildirir ve belgeleri yollar. Bu taşıma esnasında ortaya çıkabilecek bütün masraflar, riskler satıcıya aittir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Satış sözleşmesinde belirtilen tarih ve limanda malları gemi bordasında teslim eder. Bu andan itibaren bütün boşaltma, taşıma vb. masraflar ve riskleri üstlenir.
2. Gerekli ithalat işlemlerini gerçekleştirerek bu işlemlerden doğan masrafları karşılar.
DEQ (DELIVERED EX QUAY DUTY PAID- GÜMRÜK VERGĐSĐ ÖDENMĐŞ OLARAK RIHTIMDA TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen tarihte ve yerde malları alıcıya teslim etmek amacıyla ihracat ve ithalat işlemlerinin her ikisini de gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan bütün masrafları karşılar.
2. Tespit edilen rıhtımda malların teslim edilmesi amacıyla bir taşıma acentesi ile anlaşarak, navlunu ve sigortası ödenmiş olan malın sevkiyatını gerçekleştirir.
3. Varış limanına mal geldiğinde, gümrük işlemlerini de gerçekleştirir ve ithalatçının ülkesinde malı serbest halde alıcıya teslim eder.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Satıcının yabancılık çekmesini önlemek amacıyla, istek üzerine ve adet olarak masrafları ithalatçıya ait olmak üzere ithalat işlemlerine yardımcı olur.
2. Satıcıdan malı belirlene rıhtımda teslim aldıktan sonraki bütün masrafları üstlenir. Đthalatçı için bu tür bir satış şekli kendi ülkesindeki herhangi bir satıcıdan mal almaya benzediği için çok fazla riski ve masrafı yoktur.
CFR (COST AND FREIGHT- VARIŞ LĐMANINA KADAR NAVLUN ÖDENMĐŞ OLARAK TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Satış sözleşmesinde belirlenen limanda malları hazır ederek ihracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan masrafları karşılar.
2. Taşıma şirketi ile anlaşarak malların varış limanına kadar olan navlun giderini öder.
3. Mallar gemiye yüklendikten sonraki masraflar, sigortada dahil olmak üzere ithalatçıya aittir.
4. Malların gemiye yüklenmesi sırasındaki masrafları üstlenir.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1. Malların kendi ülkesindeki varış limanına gelmesi süreci içindeki masraf ve sigorta bedelini üstlenir.
2. Varış limanındaki boşaltma masraflarını öder.
3. Đthalat işlemlerini gerçekleştirerek bu işlemlerden doğacak masrafları karşılar.
CIF (COST,INSURANCE AND FREIGHT-VARIŞ LĐMANINA KADAR NAVLUN VE SĐGORTA PRĐMĐ ÖDENMĐŞ OLARAK TESLĐM)
Đhracatçının Sorumlulukları:
1. Belirlenen tarihte malların alıcının eline geçmesi amacıyla bir taşıma şirketi ile anlaşarak navlunu ve sigorta primi ödenmiş olarak malı gemiye yükler.
Yüklemeden doğan masrafları karşılamakla yükümlüdür.
2. Đhracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan masrafları öder.
Đthalatçının Sorumlulukları:
1.Kendi ülkesindeki belirlenen limanda malları teslim alır.Boşaltma masraflarını karşılar.
1. Đthalat işlemlerini gerçekleştirerek gerekli masrafları öder.
2. Malların gemi küpeştesini geçmesini müteakip navlun ve sigorta primi dışında kalan bütün masraf ve riskleri üstlenir.
4. Bu satış şeklindeki sigorta denizcilikte kullanılan en dar kapsamlı sigorta olduğu için, alıcı isterse masrafları kendine ait olmak üzere daha geniş kapsamlı bir sigorta yapabilir ve ek primleri öder. (Dölek, 1999, SY 23-30)
(www.foreigntrade.gov.tr)
DIŞ TĐCARETTE ÖDEME ŞEKĐLLERĐ
DIŞ TĐCARETTE ÖDEME ŞEKĐLLERĐ
Bir dış ticaret işlemi için düzenlenen satış sözleşmesinde alıcı ile satıcı arasındaki anlaşmazlığı önlemek amacıyla uluslararası kabul görmüş ödeme şekillerinden birisini karara bağlamak gerekir. (Dölek, 1999, SY. 33)
Uluslararası ticarette, Akreditifli, Vesaik Mukabili ve Mal Mukabili olmak üzere üç çeşit ödeme şekli bulunmaktadır. Kabul Kredili Ödeme, Peşin Ödeme ve Alıcı Prefinansmanı dış ticaretin finansmanı ile ilgili kavramlar olup ödemenin şeklini değil, zamanını belirtmektedir. Özel Takas, Bağlı Muamele, Factoring ve Kiralama da dış ticarette finansman teknikleridir.
MAL ÇEŞĐDĐ MALIN TUTARI ÖDEME ŞEKLĐ TESPĐTĐNDEKĐ
UNSURLAR ĐLGĐLĐ ÜLKE MEVZUATI TARAFLARIN GÜVENĐRLĐLĐĞĐ MALĐYET
Taraflar söz konusu bu unsurları göz önünde bulundurarak en uygun ödeme şeklini seçmekte ve bu doğrultuda yükümlülüklerini yerine getirmektedir. (Benli,6.
Bası, ĐGEME )
A) AKREDĐTĐFLĐ ÖDEME
Uluslararası ticarette başta gelen ödeme şekillerinden olan akreditifli ödeme işlemlerinde uluslararası kurallar ve bankacılık teamülleri uygulanır.(Benli, 6. Bası, ĐGEME )
Akreditif gerekli şartların yerine getirilmesi durumunda ihracatçıya mal bedelinin ödeneceğinin bir banka tarafından yazılı olarak garanti edilmesi şeklinde tanımlanabilir.
Đhracatçı açısından bu tür bir güvence taşıyan akreditifli ödeme şekli ithalatçı açısından da malların ve gerekli belgelerin eline geçmesini, aksi taktirde mal bedelinin ödenmeyeceğini garanti altına alan bir ödeme şeklidir.Bu güvenceyi de ithalatçıya yine bir banka vermektedir.Bu durumda anlaşılacağı gibi bankalar arası bir işlem geçerli olmaktadır.Buna göre akreditifte taraf olanlar şu şekilde sıralanabilir:
a. Amir ( Đthalatçı)
Akreditifin açılması için kendi bankasına emir veren kişidir. Bu kişi de satış sözleşmesi kapsamında, ithalatçıdır.Đthalatçı, akreditifin açılmasıyla birlikte ilk istek üzerine bankasına mal bedelini ödemeyi kabul etmiş olur.
b. Amir Banka:
Đthalatçının bankasıdır. Diğer bir deyişle ithalatçının emri ile akreditifi açan bankadır. Amir banka, ihracatçının ( lehdarın) ülkesindeki bir banka (muhabir banka) aracılığıyla ihracatçıya akreditifin açıldığını haber verir.
c. Lehdar ( Đhracatçı):
Lehine akreditif açılan şahıs, yani ihracatçıdır. Akreditif sözleşmesine göre lehdar, malları satış sözleşmesinde belirtilen zamanda sevk etmek ve gerekli belgeleri vaktinde bankaya (muhabir bankaya) ibraz etmek zorundadır.
d. Aracı Banka (muhabir):
Lehdarın (ihracatçının) ülkesinde bulunan akreditifin açıldığını bildiren, ödemeyi lehdara yapan bankadır. Bu banka, ihracatçının kendi bankası olabileceği gibi, amir bankanın muhabiri de olabilir.
Aracı bankanın lehdara karşı sorumluluğu açısından iki çeşidi mevcuttur:
- Đhbar Bankası
- Teyit Bankası
Đhbar bankası sadece akreditifin açıldığını lehdara haber veren bankadır.Ödeme sorumluğu yoktur. Belgelerin amir bankaya sevkini gerçekleştirir.
Teyit bankası ise lehdara mal bedelini ödeme sorumluluğunu üstlenmiş olan bankadır. Đhracatçı, mala ilişkin bütün belgeleri doğru ve eksiksiz biçimde ödemekle mükelleftir. (Dölek,1999, SY.33,34)
AKREDĐTĐFĐN ĐŞLEYĐŞĐ
1
Satış Anlaşması
5 11 Mallar 4 7 10
Đhbar Para Belgeler Belgeler Para Kredi Başvurusu 6 10 2
Belgeler
8 Kredi
3 Para 9
1. Đhracatçı ve Đthalatçı akreditifle ödemeyi gerekli kılan bir satış sözleşmesi yaparlar.
2. Đthalatçı amir bankaya ihracatçı lehine kredi açması için talimat verir.
3. Amir banka ihracatçının ülkesindeki bir bankadan krediyi ihracatçıya ihbar etmesini veya teyit etmesini ister.
4. Muhabir banka ihracatçıya krediyi ihbar eder veya teyit eder.
5. Đhracatçı akreditif koşullarını yerine getirebileceğini inandığı an artı malları yükleme ve gönderme durumuna gelmiştir.
ĐHRACATÇI ĐTHALATÇI
ARACI BANKA/MUH ABĐR BANKA
AMĐR BANKA
6. Đhracatçı yüklemeyi belgeleyen belgeleri kredinin bulunduğu bankalara sunar.
Bu banka akreditif kurallarınca belirtilen teyit bankası veya ödemeyi ve poliçeyi kabul eden muhabir banka olabilir.
7. Banka belgelerin akreditif şartlarına uygunluğunun kontrol ettikten sonra kredi koşullarına göre ödeme yapar, poliçe kabul eder veya ciro eder. Akreditif ciroyu içermekte ise banka bu işi rücu etmeden yapar. Eğer akreditif teyit edilmemişse rücu söz konusudur.
8. Muhabir banka belgeleri amir bankaya gönderir.
9. Amir banka belgeleri akreditife uygunluğunu kontrol ettikten sonra,
A) Eğer ihracatçı dökümanları direkt olarak amir bankaya yolladı ise ihracatçıya veya fonun bulunduğu muhabir bankaya ödemeyi yapar.
B) Daha önce kararlaştığı şekilde muhabir bankaya veya teyit eden bankaya yada poliçeyi kabul eden veya ciro eden herhangi bir bankaya geri ödeme yapar.
10. Amir banka tarafından belgelerin akreditifi uygunluğu tespit edildikten sonra akreditif miktarının daha önce yapılan anlaşma şartları çerçevesinde ödenmesi için belgeler ihracatçıya sunulur.
11. Đthalatçı malları teslim edecek olan nakliyeciye taşıma belgelerini gönderir.
(Şahin, 1997, ĐGEME, SY.12)
AKREDĐTĐF ÇEŞĐTLERĐ
Kabili Rücu (Dönülebilir) Gayri Kabili (Dönülemez) Teyitli Akreditif Akreditif Akreditif
Kullanım Alanlarına Göre - Rotatif Akreditif
- Devredilebilir Akreditif - Bölünebilir Akreditif - Red Clause Akreditif - Green Clause
- Karşılıklı Akreditif ( Back To Back )
- Stand –by Akreditif ( Benli, 6. Bası,ĐGEME, SY.66)
1.KABĐLĐ RÜCU (DÖNÜLEBĐLĐR) VE GAYRĐ KABĐLĐ RÜCU (DÖNÜLEMEZ) AKREDĐTĐFLER
Akreditif vadesinden önce lehdara haber verilmeksizin dönülebilir veya dönülemez olabilir. Bu husus, akreditif metninde açıkça kaydedilmelidir. Şayet böyle bir kayıt yok ise akreditif dönülemez akreditif olarak kabul görür.
Đhracatçı kendini güvenceye almak amacıyla akreditifin dönülemez olmasına dikkat etmelidir. Çünkü bu tür bir akreditif söz konusu ise, belgeleri bankaya ibraz ettiğinde, ithalatçı ödemezse bile bankadan mal bedelini tahsil etmek hakkına sahiptir.
Bir akreditif dönülebilir olsa bile, şayet ihracatçı akreditif metninde belirtilen şartlar ve süre çerçevesinde sevkiyatı gerçekleştirmiş, belgeleri bankasına ibraz etmiş ve ödeme yapılmış veya taahhüde girilmiş ise akreditiften dönmek mümkün değildir.
Dönülebilir akreditifte taraflardan herhangi birinin dönebilme hakkı, bütün bu işlemlerden önce gerçekleşebilir.
2. TEYĐTLĐ /TEYĐTSĐZ AKREDĐTĐFLER
Akreditif işleminde, ihracatçıya ödemeyi yapmakla mükellef olan asıl banka amir bankadır. Ancak bankalararası işlemler neticesinde ihracatçının ülkesindeki aracı banka da ödemeyi teyit edebilir. Bu durumdaki akreditiflere teyitli akreditif, aksi durumdakilere de teyitsiz akreditif adı verilir.
Teyitli-dönülmez akreditifler ihracatçı lehine en karlı ve güvenceli ödeme şekli olarak karşımıza çıkar.
Teyitsiz akreditiflerde ihracatçının bankası, hiçbir ödeme yükümlülüğü üstlenmez. Sadece ihracatçının kendine ibraz edeceği evrakları, ithalatçının bankasına göndermekle yükümlüdür. Bu işlemlerde fonksiyonu sadece evrakların ulaştırılmasında aracılıktır. Teyitli akreditifte ise ihracatçı belgeleri bankasına ibraz ettiği anda ihracat bedelini kendi bankasından almaya hak kazanmış olur ve bankası da zaten bu bedelin ödenmesi noktasında kendisine garanti, yani teyit vermiştir.
Teyitli akreditifte ihracatçı, şayet akreditif görüldüğünde ödemeli ise belgeleri verir vermez, vadeli ise vade bitiminde parasını bankadan alabilmektedir.
3. ADĐ / ROTATĐF AKREDĐTĐFLER
Đhracatçı ile Đthalatçı arasında, bir defalık sevkiyata ilişkin olarak açılan akreditiflere adi akreditif adı verilir.
Đhracatçı ile Đthalatçı, sürekli alışveriş yapan firmalar ise işlemlerde kolaylık olması sebebiyle rotatif krediler açarlar ve her sevkiyatı buna göre gerçekleştirirler.
Rotatif krediler 2 türlü olabilir.
a) Miktarla Sınırlı:
Đhracatçı ile ithalatçı bir toplam tutar belirleyerek akreditif açarlar ve bu tutar ihracatçının emrinde hazır bulundurulur. Đhracatçı sevk edeceği her malın bedelini, ek bir işlem veya emri beklemeksizin bankadan talep etme hakkına sahiptir. Akreditif ancak bu belirtilen miktar tamamlanınca düşer.
b) Zamanla sınırlı:
Bu tür rotatif akreditiflerde hem miktar, hem dönem belirlenir. Örneğin her ay belli miktarda malın 1 yıl boyunca gönderileceği kayda bağlanmış olabilir.
- Birikimli (Comulative) - Birikimsiz (Non-Comulative)
Birinci türde, bir dönem kullanılmayan miktar diğer döneme kaydırılabilir.
Đkincisinde ise bu geçerli olmayıp, her dönem kendisi için belirlenen miktarla sınırlıdır. Yukarıdaki örnekten yola çıkacak olursak, her ay 100 000 dolarlık mal sevki üzerinden yapılan bir anlaşma şayet birikimli ise, bir ay gerçekleştirilemeyen sevkiyat, bir sonraki aya yada aylara yansıyabilir ve diğer ay 200 000 dolarlık ihracat yapılabilir. Yok birikimsiz ise o taktirde ihracatçı bu hakkını kaybeder ve yeni ay içinde sadece 100 000 dolarlık ihracat gerçekleştirebilir.
4. DEVREDĐLEBĐLĐR AKREDĐTĐF
Akreditifin, lehdarı tarafından başka lehdara devredilmesi olanağı söz konusu ise buna devredilebilir akreditif denir.
Bir akreditifin devredilebilir olması için akreditif metninde bu hususun açıkça belirtilmesi ve akreditifin, dönülmez nitelikte olması gerekir. Aksi durumlarda akreditif devredilemez akreditif olarak işlem görür.
Devredilebilir akreditiflerde lehdar akreditifin tamamını olduğu kadar bir kısmı da devredebilme hakkına sahiptir. Lehdarın da birden fazla şahıs olma ihtimali geçerlidir.
Đlk lehdar,devir esnasında akreditif üzerinde şu değişikliği yapabilir:
a) Akreditif tutarını azaltabilir.
b) Malların birim fiyatını azaltabilir.
c) Sigorta yüzdesini arttırabilir.
d) Süreleri kısaltabilir.
e) Kendisini akreditif amiri olarak değiştirebilir.
Akreditif devredildikten sonraki işlemler ise kabaca şu şekilde bir yol izler:
a) Yeni lehdar, ihracatı gerçekleştirerek belgeleri bankaya ibraz eder.
b) Banka, belgeleri inceleyip birinci lehdara haber verir ve kendi faturalarını ibraz etmesini ister. Bu faturaların orijinal akreditif mektubu ile uygunluğu şarttır.
c) Banka, ikinci lehdara kendi faturası tutarınca, birinciye de aradaki farkı öder.
5. KARŞILIKLI AKREDĐTĐF
Transit ticaret ile uğraşan, diğer bir deyişle para bağlamaksızın bir ülkedeki malı, diğer bir ülkeye doğrudan ihraç eden firmalar bu tür akreditife müracaat ederler.
Bu akreditifin işleyişi şu şekilde gerçekleşir:
a) Đhracatçı firma, alıcının normal prosedürüne uygun olarak bir akreditif açmasını bekler.
b) Akreditif açıldıktan sonra, bunu teminat göstererek aracı bankadan malı alacağı diğer ülkedeki ihracatçıya bir akreditif açmasını ister ki karşılıklı akreditif adı bu işleme verilmektedir.
Çok fazla risk taşıdığı ve komisyon bedeli çok yüksek olduğu için uygulamada bu akreditif türüne pek rastlanmamakta. Transit ticaret ile uğraşan ihracatçı firmalar bu durumda çoğunlukla devredilebilir akreditif tercih ederler.
6. GARANTĐLĐ AKREDĐTĐF (SATAND-BY)
Đhracatçı, normal bir akreditif işleminde şartlara uygun olarak bankaya belgeleri ibraz ettiği taktirde mal bedelini tahsil etmek hakkına sahiptir. Ancak, garantili akreditif, söz konusu olan garanti, amirin, yani ithalatçının herhangi bir sorumluluğunu yerine getirmemesi durumunda geçerlidir. Đhracatçı, ithalatçının sözleşmede belirtilen bir hususu yerine getirmediğini belgelerse ihraç ve sevk işleminden önce bu durumu ibraz ederek akreditif tutarını amir bankadan tahsil edebilir.
Bu akreditif türü, bankanın ithalatçıya olan büyük güveniyle açılabilir ve daha çok ihale usulü satışlar için geçerlidir.
7. KIRMIZI ŞARTLI AKREDĐTĐF (RED CLAUSE)
Bazı durumlarda ihracatçı, malı sevk etmeden önceki harcamaları için ithalatçıdan avans niteliğinde bir miktar para talep edebilir. Bu gibi hallerde açılan ve avansa imkan tanıyan akreditife kırmızı şartlı akreditif adı verilir. Bu adın verilmesindeki sebep ise akreditif metninde bu hususun kırmızı ile yazılı olmasından kaynaklanmaktadır.
Akreditif metninde avansın ne kadar olduğu ve herhangi şartlarda ihracatçıya verildiği açıkça beyan edilmelidir.
Đhracatçı avans aldığı halde, şartlara uygun olarak malı sevk etmez ise faiziyle birlikte avansı ödemekle mükelleftir.
8. YEŞĐL ŞARTLI AKREDĐTĐF (GREEN CLOUSE)
Kırmızı şartlı akreditifte olduğu gibi ihracatçının belirtilen miktarda avans kullanabilme hakkını geçerli kılan bir akreditif türü olmakla birlikte farkı, malın depolanma aşamasından sonra avans çekme işleminin geçekleştirilmesidir.
Depodaki malların sorumluluğu amir bankaya aittir. Bu nedenle taşıdığı risklerden dolayı uygulamada çok rastlanan bir ödeme şekli değildir.
9. ÖDEME ŞEKĐLLERĐNE GÖRE AKREDĐTĐFLER
Akreditif işleminde ihracatçı bankaya ihracat bedellerini teslim ettiğinde, prosedür gereği mal bedelini tahsile hak kazanmaktadır. Ancak, satış sözleşmesindeki şartları gereği bu ödeme biçimi değişiklik arz edilir. Bu nedenle akreditifler ödeme şekline göre kabaca ikiye ayrılır:
a) Đbrazda Ödemeli veya Görüldüğünde Ödemeli Akreditifler:
Đhracatçı belgeleri bankaya teslim eder etmez mal bedeli şayet söz konusu işlemi yapan teyit bankası ise bankadan tahsil eder. Eğer banka ihbar bankası ise, belgeler amir bankaya gider, amir bankanın ihbar bankasını ramburse etmesinden sonra ödeme yapılır. Bu nedenle ihracatçı açısından akreditif işlemlerinin yürütüldüğü bankanın teyit bankası olması büyük önem ifade etmektedir.
b) Vadeli Akreditif:
Şayet satış veya akreditif sözleşmesinde ihraç bedelinin, belgelerin bankaya ibraz edildiği anda değil de, bu tarihten itibaren belli bir süre sonra ödenmesi karalaştırılmış ise bu tür akreditiflere vadeli akreditif veya ertelenmiş ödemeli akreditif denir.
Vadeli akreditif işlemlerinde banka ihracatçıya belgelerin tesliminden sonra bedelinin belli bir vadede ödeneceğini gösteren bir taahhütname verir. Bu taahhütname, üçüncü kişilere devredilemez, ciro edilemez.
Vadeli akreditiflerin bir diğer çeşidi de poliçe yoluyla ödemedir. Buradaki tek fark, satıcının bankaya belgeleri ile birlikte poliçeyi de ibraz etmesi ve bankanın taahhütname yerine poliçeyi onaylıyor olmasıdır. Vadeli poliçenin bir diğer önemli farkı da iskonto amaçlı kullanılmasıdır.
B.VESAĐK MUKABĐLĐ ÖDEME
Malı tahsil belgeler ve şart koşulları diğer belgelerin amir bankaya gönderilmesi karşılığında, bedelin tahsil edilmesine olanak veren ödeme şeklidir. Diğer bir ifade ile bir bankanın mal bedelini tahsil ettikten sonra ithalatçıya teslim ettiği vesaik türüdür.
(Benli, 6.Bası, ĐGEME, SY.70)
Vesaik Mukabili ödemede 4 taraf mevcuttur:
1. Đhracatçı (Amir)
2. Đhracatçının Bankası (Tahsile Gönderen Banka) 3. Đthalatçı (Muhatap)
4. Đthalatçının Bankası (Tahsil / Đbraz Bankası) Bu ödeme şekli, şu aşamalarla gerçekleşir:
1. Đhracatçı, satış sözleşmesinde belirtildiği üzere malları sevk eder.
2. Malın sevkiyatına ilişkin olan belgeler ile diğer belgeleri kendi ülkesindeki bir bankaya teslim eder.
3. Banka belgeleri ithalatçının bankasına mal bedelinin tahsili için gönderir.
4. Đthalatçının bankası (veya tahsil bankası) belgeleri mal bedelini kendisine ödeyen ithalatçıya teslim eder.
5. Đthalatçı aldığı belgeler ile malı gümrükten çeker.
6. Bankalar aracılığıyla mal bedelini ihracatçıya ulaştırır. (Dölek, 1999, SY.83- 84)
Vesaik Mukabili ödeme şeklinde bankalar yalnızca müşterilerin vekili olarak devralmakta, akreditifli ödeme şeklinin tersine sorumluluk taşımamaktadır. Bu nedenle, ihracatçı akreditifli ödeme şeklinde olduğu kadar güvence altında değildir.
Vesaikin kabul edilmemesi, yani bedelin tahsil edilmeyerek iade edilmesi riski bulunmaktadır.
Bunun için bu tip ödeme şeklinde;
• Alıcının çok iyi tanınması ve siparişte vazgeçemeyeceğinden emin olunması,
• Bankanın iyi seçilmesi, bedelini tahsil etmeden vesaiki teslim etmeyeceği ve bu konuda yeterince titiz davranması hususunda şüphe duyulmaması,
● Đthalatçının bulunduğu ülkenin ekonomik, politik ve mali koşullarının göz önünde bulundurulması, ülkenin mevzuatı veya politikası gereği vesaik bedelinin tahsilinde engel bir durum olmadığının bilinmesi,
Đhracatçı firmanın riski ortadan kaldırma veya azaltılması açısından gereklidir.Eğer bu tip koşullara uyulduğu taktirde Vesaik Mukabili Ödeme ucuza malolan bir ödeme şekli olmaktadır.
Komisyon ve diğer masraflar açısından maliyetinin düşük olması tercih edilme sebebidir. ( Benli, 6.Bası, ĐGEME, SY.70)
C. MAL MUKABĐLĐ ÖDEME
Bu ödeme şekli, ihracatçının malları ve belgeleri ithalatçıya gönderdikten sonra ihraç bedelini tahsil etmesi durumunu ifade etmekte olup şu aşamaları takip ederek gelişir:
1. Đhracatçı, satış sözleşmesi kapsamında malları ithalatçıya gönderir.
2. Đhracatta ilgili belgeleri, ya doğrudan yada banka aracılığı ile ithalatçıya yollar.
3. Đthalatçı, eline ulaşan belgeler ile malı teslim alır ödemeyi satış sözleşmesinde belirtildiği üzere ihracatçıya yapar. (Dölek, 1999, SY.91)
Đhracatçı açısından en riskli ödeme şeklidir. Đthalatçının malları aldığı halde ödemeyi yapmama durumu söz konusu olabilmektedir.
Bunun için mal mukabili ödeme şekli:
• Her iki tarafın birbirlerini çok iyi tanıması ve problem çıkma ihtimalinin çok az olması durumunda,
• Alıcının satıcının bir temsilcisi veya şubesi olarak çalışıyor olması durumunda,
• Satıcının, dış pazarlara yeni girmesinden dolayı pazarda tutunabilmek için başlangıçta azami tavizi göstermek zorunluluğunu hissetmesi durumunda,
● Mevzuatın bu ödeme şeklini şart koşması durumunda,
• Satıcı ülkenin ekonomik ve mali koşullarının iyi olmamasından dolayı ihracatçının ödeme şekli pazarlığı yapacak kadar güçlü olmaması durumunda, Söz konusu olmaktadır.(Şahin, 1997, ĐGEME, SY.16)
Bu ödeme şekli çerçevesinde yapılan ihracatlar ülkemiz açısından da bakıldığında da bir tür yabancı ülkelere kendini açma anlamına geldiği için bu tür ihracatlarda kambiyo mevzuatı oldukça hassas davranmaktadır. Mal gönderildikten sonra ihracat bedelinin zamanı içinde (yani en geç 180 gün içinde) yurda getirilmesini şart koşmaktadır. Ancak, mücbir sebep halleri geçerli ise bu şart iptal edilebilmektedir.
Mücbir sebepler olarak da ancak şunlar kabul edilmektedir:
a. Đthalatçı veya ihracatçı firmaların iflası,
b. Đthalatçı ülkenin resmi makamlarından kaynaklanan sebeplerle ihracat bedelinin getirilmemesi,
c. Alıcı ile satıcı arasında ortaya çıkan herhangi bir anlaşmazlık nedeniyle yurt dışında dava açılmış veya tahkime gidilmiş olması,
d. Grev, lokavt veya avarya halinin gerçekleşmiş olması,
e. Doğal afet, savaş benzeri olağanüstü durumların ortaya çıkması, f. Malların kaybedilmesi, hasar görmesi veya imha olması,
Bu gibi hallerde düzenlenecek olan belgelerin mutlaka ilgili ülkenin yetkili makamlarına onaylanması ve ayrıca yurt dışında konuyla alakalı temsilciliklere de tasdik edilmesi şartı aranmaktadır. (Dölek, 1999, SY.92)
D.PEŞĐN ÖDEME
Đhracatçının, sözleşmenin hemen akabinde, henüz malları görmeden mal bedelini ithalatçıdan tahsil etmesi durumunu ifade eder. Đhracatçı açısından oldukça avantajlı olan bu ödeme şekli, mal mukabili ödemenin tersine ithalatçı açısından büyük risk taşır. (Dölek, 1999, SY.92)
Peşin bedeller, konvertibl veya TL üzerinden tahsil edebilir. Tahsil edilen bu paraların peşin ihracat bedeli olarak alışının yapılabilmesi için yurt dışından geldiğinin tespiti şarttır.
Ancak, 500 000 ABD doları veya eşiti döviz tutarına kadar efektifler ile Irak, Đran, Suriye ve dağılan SSCB yerine kurulan ülkelere gerçekleştirilecek ihracatın bedeli olarak alışının yapılması talep edilen efektiflerde herhangi bir tutarla sınırlı olmaksızın gümrük idarelerince düzenlenen Döviz Beyan Tutanağı aranmaz.
-HAVALE ŞEKLĐNDE PEŞĐN DÖVĐZLERĐN -EFEKTĐF ŞEKLĐNDE YURDA GETĐRĐLMESĐ -ÇEK ŞEKLĐNDE -KREDĐ KARTIYLA HAVALE ÖDEME
Bu yolla gelen konvertibl dövizlerin alışını yapacak olan yetkili bankalar dövizlerin hangi firma adına, hangi cins ve miktarda mal için ne kadar süreyle getirildiğini, ihracat hangi firmaya yapılacağını önceden tespit etmek zorundadır.
ĐTHALATÇI 4 ĐHRACATÇI
1 3
AMĐR BANKA 2 MUHABĐR BANKA
1. Đthalatçı mal bedelini ülkesindeki amir bankaya yatırır.
2. Amir banka ihracatçının ülkesindeki muhabirine talimat vererek mal bedelini ihracatçıya ödemesi ister.
3. Đhracatçı ülkesindeki muhabir banka bu parayı kendi ulusal parası cinsinden tahsil eder ve bankaca “Döviz Alım Belgesi” düzenlenir.
4. Đhracatçı, sipariş edilen malları ithalatçıya gönderir.
EFEKTĐF ŞEKLĐNDE ÖDEME
Kasa işlemlerinde çek ve benzeri kolayca tahsil edilebilen senetler dışındaki kağıt ve madeni para ile yapılan ödemelerdir. Đhracatçı veya ihracatçı adına hareket eden üçüncü şahıslar beraberinde efektif getirirlerse, gümrük idarelerinden bir “Döviz Beyan Tutanağı” alınması ve bu efektiflerin 15 gün içinde döviz beyan tutanağı ile birlikte bankaya tevdi edilmesi zorunludur.
ÇEK ŞEKLĐNDE ÖDEME
Peşin bedelin ihracatçı, ithalatçı veya bunlar adına hareket eden üçüncü şahıslarca çek (50 000 ABD dolarına kadar seyahat çeki dahil) şekline getirilmesi halinde” Döviz Beyan Tutanağı” aranmayacaktır.
KREDĐ KARTIYLA ÖDEME
Döviz satan kişinin yurt dışında yerleşik olduğunun (pasaport veya kimliğini belirleyen diğer belgelerle) tevsiki veya kredi kartının yurt dışından verilmiş olduğunu “Döviz Alım Belgesi”(DAB) ni düzenleyen banka tarafından tespiti halinde kredi kartıyla ödeme yapılabilir.
Peşin bedellerin üçüncü kişilere devri mümkün değildir.
Peşin bedeller iade edilip edilmediğine bakılmaksızın ihracatın süresi (ek süreler dahil) içinde gerçekleştirilmemesi halinde döviz alım belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren (Kaynak Kullanımı Destekleme Fonuna (KKDF) kesiti yönünden) prefinansman hükümlerine tabi tutulmaktadır. Bu durumda istisna edilen KKDF prim kesintisi cezasıyla birlikte tahsil edilmektedir.
Peşin ödemeler için dövizi gönderenin talebi halinde bankalar veya özel finans kurumları garanti verebilirler.
Peşin dövizlerin vadeleri Hazine Müsteşarlığınca yayımlanan tebliğ ve/veya bu Müsteşarlıkça Merkez Bankasına verilecek talimat hükümlerine istinaden Merkez Bankasına, bankalara ve özel finans kurumlarına hitaben gönderilen genelgelerle belirlenmektedir.
Peşin Döviz ve Alıcı prefinansmanı karşılığında ihracatın 1 yıl içinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Ancak, meyan kökü, tütün, kuru üzüm ve kuru incir ihraç amacıyla getirilecek peşin dövizler ve Alıcı Firma Prefinansmanın süresi 18 ay, gemi inşa ve ihracının (hazır gemi hariç) finansman amacıyla getirilecek peşin bedel ve alıcı firma prefinansmanının süresi 24 aydır. Meyan kökü, tütün, Kuru üzüm ve kuru incir ihracı ile gemi inşa ve ihracı için peşin gelen bedeller karşılığında başka bir mal ihracı halinde kullanım süresi 1 yıla kadar olan süre uzatma işlemleri bankalarca yapılabilir. Meyan kökü, tütün, kuru üzüm ve kuru incir ihracı amacıyla getirilen peşin bedellerin kullanma süresi 18 ay gemi inşa ve ihracı amacıyla getirilen peşin bedellerin kullanım süresinde bankalarca 24 aya kadar uzatılabilir. Teşvik belgeli olarak yapılan gemi, komple fabrika ve tesisiler için getirilecek peşin dövizler ve alıcı firma prefinansmanının kullanım süresi belge süresi (ek süreler dahil) kadardır.
Peşin Bedellerin Đhracat Taahhüdü;
- Karşılığında peşin bedeli gönderene veya onayladığı diğer bir ithalatçıya mal ihracı suretiyle,
- Peşin bedeli gönderenin dışındaki bir başka alıcıya gerçekleştirilen ihracatın bedellini mahsubu suretiyle,
- Peşin beli gönderenin dışındaki bir başka alıcıya gerçekleştirilen ihracatta ilişkin gümrük beyannamesinin teşviki ve bedeller banka kaynağından veya ilgilinin döviz veya TL hesabından iade edilerek tasfiye suretiyle, kapatılır. (Benli, 6.Bası,ĐGEME, SY.68-69)
E. KONSĐNYE HESAP
Bu ödeme şeklinde ihracatçı malları ithalatçıya satılmak üzere gönderir ve satıldıkça parasını tahsil eder. Satılmayan mallar ise iade edilir. Bu uygulamada ithalatçı bir nevi ihracatçının aracısı konumundadır. Đhracatçının ithalatçıya karşı duyduğu güven neticesinde ve çoğunlukla yeni pazarlar yaratmak amacıyla bu tür bir satış yoluna baş vurulmaktadır. (Dölek, 1999,SY.93)
F. KABUL KREDĐLĐ ÖDEME
Bu ödeme şekline göre gerçekleştirilecek ihracat için düzenlenen poliçeler, akreditifli, vesaik mukabili ve mal mukabili ödeme şekilleri ile ilgili usullere göre işleme tabi tutulabilir.
- Vadeli Akreditif
Şartlarına uygun vesaikin ibrazı kaydıyla, ayrıca poliçe veya bono aranmaksızın vadeli akreditiften doğan alacakların temlik edilmek suretiyle yurt içindeki veya dışındaki bankalara iskonto ettirilmesidir.
- Exim Bank Tarafından Sigorta Kapsamına Alınmış Đhracat
Sigorta kapsamına alınmış ihracat bedeli alacakların yurt içindeki veya dışındaki bankalara temlik edilmek suretiyle iskonto ettirilmesidir.
- Bedeli Garanti Edilmiş Mal Mukabili Đhracat
Bedel getirme sürelerini aşmayan ve yurt dışında yerleşik bir banka tarafından bedellerinin gönderilmesi garanti edilmiş bulunan mal mukabili ihracatta, ihracat bedeli alacakların temlik edilmek suretiyle iskonto ettirilmesidir.
- Kredili Đhracat
Đhracat Yönetmeliğine göre ihraç bedellerinin Türk Parasının Kıymetini Koruma Mevzuatında öngörülen bedel getirme sürelerinin dışında tahsiline imkan veren kredili ihracatta, satış sözleşmesindeki sürelere uygun bedellerin tahsil için poliçe veya bono düzenlenmesi halinde, bu poliçe ve bonoların iskonto ve tahsillerine ilişkin hususlarda Kabul Kredisi Ödeme şekline göre işlem yapılır (Benli, 6.Bası, ĐGEME SY.71-72)
G. ÖZEL TAKAS
Mal ve/veya hizmet ihraç ve ithalinde karşılıklı tarafların aynı gerçek veya tüzel kişiler olması halinde bunların bedelleri herhangi bir para hareketi söz konusu olmaksızın kısmen veya tamamen birbirleriyle takas (mahsup) edilir.
- Mal veya hizmet ihraç bedellerinin takas edilmesi talebinin,
- Mal ve/veya hizmet ihracının önce yapılması halinde ihracat için fiili ihraç tarihinden itibaren ihracatla ilgili olarak belirlenen hesap kapatma süresi, hizmet ihraç bedelleri için ise hizmete ilişkin fatura ve/veya istihkak raporu tarihinden itibaren 180 gün içinde,
- Mal ithalatının önce yapılması halinde fiili ithal tarihinden itibaren 180 gün, hizmet ithalinin önce yapılması halinde ise mal ihracına ilişkin bedellerin tahsil süreleri içinde bankalara yapılması gerekir.
Hizmet ihracı bedelleriyle mal ve/veya hizmet ithali bedellerinin takas talebi herhangi bir sureyle sınırlı değildir.
Hesapların izlenmesi bakımından ithalat ve ihracat işlemleri aynı banka tarafından yürütülür.
Bankalar, takas (mahsuba) tabi tutulan bedeller için Türk Lirası olarak aynı kur üzerinden DAB ve TPTB düzenlerler.
Takas talebinde, mal ithal ve ihracı için ithal ve ihracında fatura ve istihkak raporu veya benzeri belgelerin ibrazı gerekir.
Mal ihracının takasa tabi tutulmayan kısmını tahsilinde genel esaslar uygulanır.
Bankalarca, ithalatla ilgili olarak kendine ulaşan bilgiye istinaden fiili ithal tarihinden itibaren 180 gün için bir ihracat veya hizmet ihraç bedeli ile bu ithalatın takas edilmesi talebinde bulunulmazsa veya söz konusu bedeller ithalat bedeli tutarını karşılamaz ise söz konusu ithalat veya ithalatın karşılanmayan kısma mal mukabili ödeme hükümlerine tabi tutulur. (Mavioğlu, ĐGEME-STSO Dış Tic.Eğitim Programı,SY.13)
H. BAĞLI MUAMELE
Đthal edilen mal, hizmet ve teknoloji bedelinin mal, hizmet ve teknoloji ihracıyla karşılandığı, ithal veya ihraç fazlalığının döviz olarak tediye veya tahsil edildiği bu ödeme şeklinde;
1. Đhracatçı firmanın üyesi olduğu veya bulunduğu bölgedeki ihracatçı birliğinin izin belgesi aranır.
Alıcının temin edilen prefinansman peşin döviz hükmünde olup alışı peşin döviz olarak yapılır.
2. Đhracatçı birliği, verdiği izin belgesinin bir örneğini “Bağlı Muamele veya Takas Başvuru Formu”nda beyan edilen bankaya gönderir.
3. Hesapların izlenmesi ve işlemlerin takibi bakımından ithalat ve ihracat işlemleri aynı banka tarafından yürütülür.
4. Đthalat ve ihracatın ihracatçı birlikleri tarafından verilen izin belgesindeki süre (ek süreler dahil) içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
5. Đhracatçı birliklerince verilen süreyi (ek süreler dahil) takip eden en geç 90 gün içinde ithalat ve ihracat hesabının kapatılması teminen aracılık eden bankaya müracaat edilmesi zorunludur.
6. Bu ödeme şeklinde, gerek ithalatta gerek ihracatta düzenlenecek GB üzerine firmalarca bu işlemlere aracılık eden banka şubesinin ismi ile ödeme şeklinin “Bağlı Muamele” olduğu kaydedilir.
7. Đhracat bedelinin verilen süreler içinde ( ek süreler dahil) malla karşılanmayıp kısmen veya tamamen döviz veya Türk Lirası olarak tahsilinin öngörüldüğü durumlarda döviz olarak tahsil edilen kısım ilgililere serbest kurdan ödenir. Döviz alışının bu süreden (ek süreler dahil) sonra yapılması halinde ise ihracat bedelinin alışı serbest kur üzerinden yapılmakla birlikte alışının yapılığı tarih ile bağlı muamele için verilen süre (ek süreler dahil) sonundaki bankamız alış kurları arasında lehe oluşan fark DFĐF (Destekleme ve Fiyat Đstikrara Fonu)’e aktarılmak üzere 10 işgünü içinde bankamız şubelerine devredilir.
Đthalat bedelinin mal ihracı suretiyle ödenmeyip kısmen veya tamamen döviz veya Türk Lirası olarak ödenmesi halinde genel esaslara göre işlem yapılır.
(Mavioğlu, ĐGEME-STSO Dış Tic.Eğt.Prog. SY.13-14) I. FACTORĐNG
Đhracattan doğan alacak hakkının bir faktör kuruluşuna temlik edildiği factoring Đşlemlerinde, yapılan anlaşma hükümlerine göre ihracatçıya rücu edilebilir veya edilemez şartına bağlı olmaksızın, ihracat bedellerinin TPKK Mevzuatında belirlenen bedel getirme süreleri içinde tahsilinden bu kuruluşlar sorumludurlar.
Đhracatçı tarafından faktör kuruluşça alacağının devralındığına ilişkin GB’lerle irtibatlandırılmış bir belgenin aracı bankaya ibrazı üzerine ihracat hesabının kapatılmasına ilişkin sorumluluk ihracatçıdan faktör kuruluşa intikal edeceğinden ihracat bedellerinin, alacağın tahsilini müteakip veya faktör kuruluşunun yurt dışından geldiğinin tespiti kaydıyla kendi döviz kaynaklarından karşılanmak suretiyle TPKK Mevzuatında belirtilen sürelere tekabül eden oranlarda bankalara satılması halinde bankalarca üzerine alacağı devralan faktör kuruluşunun ünvanıda belirtilmek suretiyle alacağın tamamı üzerinden ihracatçı firma adına DAB, factoring masrafları için de aynı kurdan DSB veya TPTB düzenlenerek ihracat hesabı kapatılır.
Đhracat bedellerinin söz konusu süreler içinde tahsil edilememesi halinde ilgili
Faktör kuruluşunca ihracat hesabının kapatılmış olması halinde faktör kuruluşunun ihracat bedellini ithalatçıdan tahsil edip etmediğinin araştırılmasına veya kambiyo müdürlüklerine herhangi bir ihbar yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
(Mavioğlu,ĐGEME-STSO,Dış Tic.Eğt.Prog. SY.14)
DIŞ TĐCARET ĐŞLEMLERĐNDE KULLANILAN BELGELER
DIŞ TĐCARETTE KULLANILAN BELGELER
Gerçekleştiren herhangi bir dış ticaret işleminde gümrük, banka vb. işlemler esnasında kullanılan bazı belgeler mevcuttur.
Bunları genelde 4 grupta incelemek mümkün:
- Ticari Belgeler, - Sevk Belgeleri, - Sigorta Belgeleri,
- Dış Ticaret için gerekli diğer Belgeler.
A. TĐCARĐ BELGELER
Genellikle malın normal alım-satım işleminde de kullanılan faturalardır.
1. Proforma Fatura
Satışa konu olacak malın, nihai satış işleminden önce, ihracatçının ithalatçıya yapmış olduğu teklifi içeren bir faturalardır. Đhracatçı, hangi evsaftaki malı ne kadar ücret karşılığında satmak istediğini normal satış gerçekleşiyormuş gibi faturaya işler ve alıcıya gönderir. Bir tür teklif mektubu niteliği taşıyan bu fatura, üzerinde
“Proforma Fatura” ibaresin taşır. Bu faturadaki fiyatlar kesin değildir. Ancak, ihracatçı ile ithalatçı arasındaki satış sözleşmesi tamamlandığı taktirde kesinleşen fiyatlar çerçevesinde bu belge, ticari faturaya dönüştürülür.
Bankalardaki ihracat ve ithalat işlemlerine konu olan asıl belge, ticari fatura olup herhangi bir işlem için kullanılması söz konusu değildir. (Dölek,1999,SY.99)
2. Ticari Fatura
Ticari Fatura, uluslararası ticarette kullanılan en temel belgelerden birisi olup ihracatçı tarafından düzenlenmektedir. Mümkün olduğunca kapsamlı olmasına, bilgilerin açıkça belirtilmesine ve kısıtlı düzeyde yabancı dilbilgisi olan birisinin dahi onaylayabileceği düzeyde anlaşılır ve basit olmasına dikkat edilmelidir.
Ticari Fatura;
- Mübadele konusu malları tanımlar,
-Taraflar arasında anlaşmaya varılan fiyatı, toplam mübadele değerini ve ihracatın hangi para cinsinden ve hangi ödeme koşulları ile yapılacağını belirtir.
Bunun yanısıra, Ticari Fatura; gümrükte gönderilen malların kontrolünde, ithalatçı ülkenin gümrüğündeki kontrolde, ithalatçı tarafından teslim alınan malların kontrolünde ve ithalatçı tarafından yapılacak ödemede kullanılan önemli ve zorunlu bir belgedir.
Genellikle ticari faturanın Đngilizce olarak düzenlenmesi benimsenmiştir.
Ancak; bazı ülkeler ithalatlarında, faturaların kendi dillerinde düzenlenmesinde ısrarlı olmaktadır.
Taraflar arasında şayet ayrı bir satış sözleşmesi yoksa fatura, bir sözleşme yerine geçmemekle birlikte, taraflar arasındaki alışverişin koşularını teyit eden bir belge olarak daha fazla önem taşımaktadır.
Ticari Faturalarda yer alması gereken bilgiler şunlardır.
1) Đhracatçının adresi tam olarak belirtilmesidir.
2) Đhracatçı ile temasa geçilmesinde faydalı olacak her türlü bilgi mümkün olduğunca detaylı verilmelidir. (ihracatçının telefon, faks, teleks numaraları, e-mail adresi gibi)
