GÖÇ,YOKSULLUK VE İŞSİZLİKLE İLGİLİ SORUNLAR Dönem III Ders 8 Prof.Dr.Erkan PEHLİVAN

GÖÇ,YOKSULLUK VE İŞSİZLİKLE İLGİLİ SORUNLAR Dönem III Ders 8 Prof.Dr.Erkan PEHLİVAN 2019-2020

Öğrenim hedefleri

 Göç ve göçmenlerle ilgili tanımları izah etmek

 Göç çeşitlerini saymak

 Dünyada göç nedenlerini açıklamak

 Türkiye’de göçün sonuçlarını izah etmek

 Yoksulluğu tanımlamak

 Küreselleşmenin yoksulluğa etkisini izah etmek

 İşsizliği tanımlamak

 İşsizlik türlerini saymak

 Küreselleşmenin işsizliğe etkisini izah etmek

2

Kavimler Göçü

 Tarihteki ilk büyük kitlesel göç olayı, 4. yüzyıl ortalarında

 Çin devletinin egemenliğinden kurtulmak için batıya doğru hareket eden Hun’ların Karadeniz’in kuzeyine yerleşmesi sonucunda buradan kaçan Cermen

kavimlerinin yıllar boyunca Avrupa Kıtası’nı istila

etmesi olarak kendisini gösteren ve bugünkü Avrupa devletlerinin temelini attığı kabul edilen Kavimler Göçü’dür.

3

Kavimler Göçü

4

Kıtalar arası göç olayları Amerika kıtasının keşfi ile deniz aşırı bir boyut kazanmıştır. 16. yüzyıldan itibaren insanlar kitleler halinde Avrupa’dan yeni bir hayat umuduyla okyanus ötesine yani Amerika

kıtasına göç etmiş ve yerleşmiştir. 15. ve 18. yüzyıllar arasında (yoğun olarak 1619-1776 yılları arasında) Avrupalı tüccarlar Kuzey Afrika'dan topladıkları

yaklaşık 15 milyon insanı köle olarak çalıştırmak üzere Güney Amerika'ya, Karayib adalarına ve Brezilya'ya götürmüşlerdir.

Kavimler Göçü

 Uluslararası Göç Örgütü (IOM) 2020 raporu

 1999 yılında dünyadaki uluslararası göçmen sayısı 173 milyon

 2019 yılında bu rakam %57’lik bir artış ile 272 milyona

 Uluslararası göçmenlerin en büyük kaynak ülkesi

olarak, 17,5 milyon ile Hindistan’dır. Bu ülkeyi Meksika (11,8 milyon) ve Çin (10,7 milyon) takip etmektedir

 Göçmenlerin en çok tercih ettikleri ülke 50,7 milyon ile ABD’dir.

 2019 Yılında en fazla göç alan ülkelerin başında Türkiye gelmektedir. Bunu Hindistan’dan BAE’ne olan göç takip ederken, bu ülkeden boşalan yerleşim yerlerine

Bangladeşliler gitmişlerdir.

5

6

Göçmenler

 A-ülkesine dönmek istemeyen kişiler

mülteci (refugee)olarak kabul edilmektedir.

 B-Ülkesini terk ederek, mülteci olduğu iddiasıyla bir başka ülkeye sığınan fakat henüz mülteci olup olmadığı hakkında yetkili merciler tarafından karar verilmemiş kimseler ise sığınmacı (asylum seeker, defector)şeklinde ifade

edilmektedir.

 C-Bir mülteci ya da sığınmacının ülkesi dışında başka ülkeye yasa dışı yollar ile gitmesi fiili ise iltica (sığınma, asylum)olarak isimlendirilir.

7

 Yasa dışı göçmen, gittiği ülkede kendisi için koruma tedbiri alınmazken; mülteci ve sığınmacılar için

gittikleri ülkede kendileri için koruma tedbirleri alınır.

 Bireyin zorlama, baskı, şiddet ya da tehdit yoluyla rızası dışında alıkonulması, bir yerden bir yere

götürülmesi, her konuda her türlü çalıştırılması insan ticareti (trafficking in human) bunu yapan kişi ya da şebekeler ise insan taciri (human trafficker) olarak adlandırılır.

8

Göç çeşitleri

 Süresine göre göçler

Sürekli Göçler: Göç eylemine katılan insanlar gittikleri yerlerde bir yıldan az olmamak koşulu ile yerleşirler Mevsimlik göçler: Göçe katılan insanlar sezonluk yer

değiştir, iş sonunda tekrar geri dönerler. Mevsimlik Göçe Örnekler:

 Yaylacık faaliyeti

 İnşaat işçilerinin göçü

 Turizm çalışanlarının göçü ve turizme katılanların göçü

 Tarım işçilerinin göçü a) Pamuk işçileri b) Fındık işçileri

9

Dünya’da Göç’ün nedenleri

Doğal nedenler

 Doğal nedenler

 Siyasal nedenler

 Ekonomik nedenler

 Sosyal nedenler

 Erezyon

 Kuraklık

 Deprem

 Volkan patlamaları

 Heyelan

 Sel baskınları

10

Siyası nedenler Ekonomik/Sosyal



Savaşlar



Siyasi Rejim Değişiklikleri



Terör olayları ve iç karışıklık



Nüfus mübadelesi



Siyasi ve toplumsal baskılar



İş imkanları ve işsizlik



Doğal kaynakların varlığı



Eğitim ve sağlık imkanları



Turizm

11

Türkiye’de Göç’ün nedenleri

Göç alan bölge avantajları

 Göç veren bölgede olumsuzluk

 Hızlı nüfus artışı

 Toprakların miras yolu ile parçalanması

 İşsizlik

 Alt yapı sorunları

 Eğitim ve sağlık

hizmetlerindeki yetersizlik

 Terör olayları

 Tarımda makineleşme

 Erezyon nedeniyle

toprakların verimsizleşmesi



İş imkanları



Alt ve üst yapı(Eğitim- Sağlık) hizmetlerinin daha gelişmiş olması



Kültürel çekicilikler

12

TÜRKİYE’DE GÖÇÜN YÖNÜ

 DOĞUDAN BATIYA

 Kırsal kesimden Kentsel kesime

 Geri kalmış bölgeden Gelişmiş bölgeye

 Küçük kentlerden Büyük kentlere

 İç kesimlerden Kıyı kesimlere

İçe ve dışa göç verilen iller

Gelen kişi sayısı ^a

Sayı % Sıra

Giden kişi sayısı ^b Sayı % Sıra

İstanbul 5.187 17,7 1 7.348 23.3 1

Elazığ 3.465 11,8 2 1.705 5,5 3

Adıyaman 2.129 7,3 3 1.635 5,2 4

Ankara 1.517 5,2 4 2.406 7.6 2

Gaziantep 1.155 4.3 5 925 2,9 8

Malatya’nın en çok göç verdiği ve aldığı ilk beş ilin dağılımı (2013-2014)

GÖÇÜN SONUÇLARI

GÖÇ VEREN YERDE

1- Nüfus azalışı

2- Tarımsal üretimde azalma 3- Çevrenin bakımsızlaşması

4- Okul, sağlık ünitesi vb.

hizmet binalarının kapanması

GÖÇ ALAN YERDE

1- Nüfus artışı

2- Çarpık kentleşme 3- Çevre kirliliği

4- Sosyal hizmetlerde aksama

5- Eğitim ve sağlık hizmetlerindeki yetersizlik

6- Kent yaşamına uyum zorluğu

7-İşsizliğin artması

GÖÇÜ ÖNLEMEK İÇİN NELER YAPILABİLİR .



1- Modern tarım yöntemleri yaygınlaştırılmalı



2- Besi ve ahır hayvancılığı geliştirilmeli.



3- Tarıma dayalı sanayi kolları kırsal alanlara kaydırılmalı.



4- Kırsal kesimde sosyal hizmetler

yaygınlaştırılmalı

Yoksulluk tanımlanması

 Yoksulluk genel olarak niceliksel çalışmalar bazında iki kavram ile değerlendirilir; mutlak ve göreceli

yoksulluk. Bu sınırı belirlemek için de, gelir seviyesi kavramı kullanılmaktadır. “Yoksulluk sınırı” olarak kabul edilen gelir seviyesi altında yaşayanların kimler olduğunun tespiti ile ölçülür. Bununla birlikte sorun sadece niceliksel değil, aynı zamanda nitelikseldir. Bu nedenle yoksulluğu değerlendirirken gelir

yoksulluğunun yanı sıra “insani yoksulluk”da değerlendirilmesi gerekir.

16

Yoksulluk tanımlanması-2

 Gelir yoksulluğunu ortaya koyabilmek için genellikle ülke gelirinin nüfus yüzdeleri arasındaki dağılımı, kişi başına düşen ulusal gelir gibi göstergelerin yanı sıra özellikle Dünya Bankası gibi uluslar arası kuruluşların kullandığı günlük 1-2 dolar gelir elde etme sınırı gibi veriler kullanılmaktadır. Ancak, ülke gelirinin nüfus

yüzdeleri arasında dağılımı özellikle ülkeler arasında yapılacak yoksulluk karşılaştırmalarında sağlıklı

sonuçlar vermez. Öncelikle, her ülkede (her ulusal ekonomi içinde) en alt gelir grubu vardır.

17

İnsani yoksulluk

 Bu durumda insani yoksulluk kavramı gündeme gelmekte, bu da bir kısım bireylerin insanca yaşam imkanlarına sahip olmaması anlamına gelmektedir.

Buna göre yoksulluk, yeterli beslenememe, sağlık

imkanlarından yoksunluk, evsizlik, eğiti imkanlarından yoksun olma, okumasını ve uygun bir şekilde

konuşmasını bilmemek, herhangi bir işi olmamak, gelecekten korkmak, sağlıklı içme suyuna sahip

olamamak, güçsüzlük ve özgürlüğün yetersiz oluşu anlamına gelmektedir.

18

Açlık ve Yoksulluk sınırı

 Açlık sınırı ise dört kişilik bir ailenin asgari mutfak giderlerini sağlaması için gereken harcama miktarını gösteriyor. Açlık sınırı çalışan, eşi, (0-6) ve (6-15) yaş gruplarından iki çocuğun Dünya Sağlık Örgütü’nün belirlediği asgari kalori miktarı dikkate alınarak tespit ediliyor.

 Yoksulluk sınırı, yeterli hayat standardında yaşayabilmek için gerekli olan minimum gelir miktarıdır.

 Yoksulluk sınırı (poverty line), aslında bir toplumda yoksul olanlarla olmayanları birbirinden ayırmakta kullanılan izafi bir hattır

19

Dünya’da açlık/yoksulluk görünümü

20

Kişisel gelir dağılımı göstergesi

 Yüzde yirmilik dilimlerin gelirden aldığı pay

incelenerek bulunur. İlk %20 lik dilimin gelirden aldığı pay %30’larda seyrederken, az gelişmiş ülkelerde %

50’lerin üzerine çıkar.

 Ayrıca Dünya’da savaş sonrası özellikle 1950’li yılların başlarındaki iyimser beklentinin aksine, 1980’li yılların sonlarına gelindiğinde gelişmiş ve azgelişmiş ülkeler arasındaki gelişmişlik farkının kapanmak bir yana, giderek daha da açıldığı görülmüştür

21

Bazı Ülkelerde Kişisel Gelir Dağılımı(1990-20)

22

TÜRK-İŞ Haber Bülteni

23

Türkiye’de Yerleşim Yerlerine Göre İşgücü Piyasası ve Yoksulluk Oranları (%)

24

Türkiye’de Ekonomik Büyüme, İstihdam Ve Yoksulluk Trendleri (2002-2009)

25

Küreselleşmenin yoksulluğa etkisi

 Yoksulluk günümüz yeni dünya düzeninde, sadece az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkeleri değil gelişmiş

 ülkeler de dahil olmak üzere büyük bir coğrafyayı etkisi altına almış en önemli sosyal sorun

durumundadır.

 Yoksulluğu belirtecek çok sayıda gösterge vardır.

Örneğin, gelir ve tüketim seviyesi, sosyal göstergeler, gittikçe artan risklerle karşılaşma olasılığı gibi

 1965’de dünya nüfusunun zengin %20’sinin ortalama kişi başına geliri, en fakir %20’sinin 30 katı üstündeydi.

1990’larda ise bu fark 60 katına kadar yükselmiştir.

26

 Gelişmiş ülkelerde yaklaşık yüz milyon kişi yoksulluk sınırının altında yaşamaktadır. ABD’de halkın %19,1’i, Fransa’da %7,5’i Belçika’da %5,5’ yoksulluk sınırı

altında

 Ülkeler kendi içinde böyle eşitsizlikler yaşarken, dünya gelirinin ülkeler arasında dağılımı da adil ve eşit

olmaktan uzaktır

 Dünya da 1,2 milyar insan1 doların altında bir gelire sahip iken, bu 1,2 milyar insanın dörtte üçü (yaklaşık

%70’i) Afrika kıtasında yaşamaktadır

27

Yeni dünya düzeni

 Yeni dünya düzeni tüm dünya ülkelerine özellikle ekonomik büyüme anlamında önemli fırsatlar ve avantajlar sunmaktadır. Ancak olaya sosyal açıdan bakıldığında işlerin hiçte beklendiği gibi olumlu olmadığı görülmektedir.

 Bu nedenle yeni dünya düzeni ile birlikte küresel bir boyut kazanan yoksulluk tüm uluslar için sosyal

patlamalar riskini arttırmakta ve toplumsal huzuru ve barışı tehdit etmekte buna bağlı olarak küresel barış ise ulaşılması daha da güç bir hedef haline

28

29

İşsizlik

 Herhangi bir ekonomik toplumda çalışmak istediği halde iş bulamayan yetişkinlerin bulunması durumu.

İş bulamayan kimseye işsiz denir. Ekonomide

genellikle 16 yaş ve üzeri kimseler işsiz grubuna dahil edilirler.

 Bir ekonomide işsiz miktarı, söz konusu ekonomide işi olmayan ve cari ücret düzeyinde çalışmak istediği

halde iş bulamayan yetişkinlerin miktarıdır.

 Bir ekonomideki işsizlik oranı ise, söz konusu

ekonomideki işsizlerin toplam işgücü (çalışanlar + işsizler) içindeki payı ifade eder

30

 İşsizlik kişinin üzerinde önemli bir psikolojik baskı yaratır, bu da kişiyi bunalıma kadar götüren bir ruhsal rahatsızlık süreci içerisine girebilirler. Ayrıca

istatistiklere bakıldığında işsizliğin yüksek olduğu dönemlerde suç oranlarının yükseldiği gösteriliyor.

 Yüksek işsizlik oranına sahip bir ekonomi, sahip olduğu işgücünün önemli bir kısmını kullanamaz.

İşsizliğin yükselmesi toplumda bencilliğin artmasına yol açar, demokrasiye zarar verir

31

 Az miktarda olan iş imkânını diğer ülkelerden gelen yabancılara kaptırmak istememe yabancı düşmanlığı ve sınırlardaki geçişlerin azalmasına neden olabilir.

Ayrıca toplumda bireyler mevcut işi kapabilmek için, kişilerin sağlığını olumsuz etkileyebilecek düzeye

ulaşan bir yarışmaya dönüşebilir. Ayrıca yüksek işsizlik oranı işçiyi, patronun karşısında güçsüz bir duruma düşürebilir. İşveren, işçiyi onun yerine başkalarını

alabileceği telkin ve tehditte bulunarak işçinin üzerine baskı uygulayabilir.

32

İşsizlik türleri

 Temelde işsizlik; İstemli (İradi) işsizlik ve İrade dışı diğer tabirleriyle friksiyonel, arızi ve gayri iradi

işsizlik olarak iki türe ayrılıyor.

 İstemli (İradi) İşsizlik: Kişi özgürlüğü ve çalışma

özgürlüğü bulunan toplumlarda çalışma gücüne sahip olup da ücret koşulları veya çalışabilme olanağı olduğu halde çalışmayan, çalışmak istemeyen kişilerin

oluşturduğu işsizliktir.

 İstem Dışı (Gayri İradi) İşsizlik: İstem dışı işsizlik türü, iş bölümü ve uzmanlaşmanın ileri seviyelerde olduğu

ülkelerde sık sık ortaya çıkan ve ekonomik açıdan gerçek bir işsizlik türüdür.

33

İstem Dışı (Gayri İradi) İşsizlik

 Geçici (Friksiyonel) İşsizlik: Yer ve iş değiştirme sırasında arızi işsizlik

 Dönemsel (Konjonktürel) İşsizlik: Ekonomik dalgalnmalar sonucu sektörel iş çıkartma

 Yapısal (Strüktürel) İşsizlik: Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yapısaldır

 Teknolojik İşsizlik: Teknolojik ilerleme

 Mevsime Bağlı İşsizlik: Mevsimle birlikte geçici

 Gizli İşsizlik: Ekonomide çalışıyor görünmesine rağmen, üretime hiçbir katkısı olmayan işçilerin yarattığı durumdur.

Genellikle az gelişmiş ülkelerde görülür. ₃₄

Gizli işsizlik

 İşsizlik türleri arasında en çok karıştırılan da gizli işsizliktir. Bunun nedeni muhtemelen ekonomi yazınında gizli işsizliğin tanımının tam olarak yapılmayışıdır

 Mevcutta bulunan emek öğesi, çalışır göründüğü halde gerçekte elde edebileceği verimliliğin altında

çalışıyorsa gizli işsizliği meydana getiriyor demektir.

Bu işsizlik türü genellikle az gelişmiş ülkelerde, tarım veya kapalı aile işletmelerinde görülmektedir

 Küreselleşme işsizlik ve türlerinde olumsuz etkide bulunuyor

35

Türkiye’de istihdamın sektörel dağılımı

36

Kaynaklar

 1-Acevit, F., Artun, E., Erginkaya, C., Adana Sürdürülebilir Eylem Planı, ve Adan a Mevcut Durum Raporu, Adana, 2006

 2-Anonymous, Bölgesel Göstergeler, TR62 Adana Mersin, 2010, Türkiye İstatistik Kurumu, Ankara, 2011

 3-Cafri, R.; Adana İlinde Yoksulluğun Analizi, Sınırlı Bağımlı Değişkenli Modellerle B ir İnceleme, Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bil. Enst., Ekonometri Anabilim Dalı, Adana, 2009

 4-Gürçınar, Yusuf; Kültürlerin Ortak Kentinde Yok Olan Geleneksel Mimari, UIA2005 İstanbul XXII. Dünya Mimarlık Kongresi Türkiye Kongreleri Adana Antakya,2005

 5-Keleş, R., Göç Olgusuna İlişkin Gözlemler, Güney Mimarlık Dergisi, Sayı 4, S.14ff, Adana, 2011

 6-Mersinligil, Ö. Kent Kültüründe Göç Faktörü Adana Örneği, Güney Mimarlık Der-gisi, Sayı 4, S.28 ff, Adana, 2011

 7-Yılgın, A., Türkiye’de Yaşanan Göç Olgusu Bağlamında Adana İlinde Göçün Sosyo - Ekonomik Yapıya Etkileri, Yarattığı Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Uzmanlık Tezi, T. C. İçişleri Bakanlığı, Strateji Geliştirme Başkanlığı, Adana, 2007

 8-Açıkalın, N. "Çalışan Kent Yoksullarıİstanbul ve Gaziantep Örnekleri", in A. E. Bilgili ve I. Altan (ed.) Yoksulluk, İstanbul: Deniz Feneri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Yayınları,2003; 368-385.

 9-Ardıç, M. N.. Household Survival Strategies of The Urban Poor In Turkey, Unpublished MA Thesis, Ankara: Bilkent University. 2003

 10-Adaman, F. ve Keyder, Ç. Türkiye’de Büyük Kentlerin Gecekondu ve Çöküntü Mahallerinde Yaşanan Yoksulluk ve Sosyal Dışlanma

 ec.europa.eu/employment_social/ so-cial_inclusion/docs/2016/study_turkey_tr.pdf

 11-Batmaz N. Özcan A. “KüreselleŞmenin Ekonomik Büyüme ve Yoksulluk Üzerindeki Etkileri: Finansal Krizler”, IV.

Uluslararası STK Kongresi Bildiri Kitabı, Onsekiz Mart Üniversitesi,2007; 37–51.

 12-Demiral N, Evin H, Berkan D. “Yoksulluğun Küreselleşmesi ve Küresel Yoksulluk”, IV. Uluslararası STK Kongresi

37