Gansu'da yasayan aktivist Sun Xiaodi 1 Aralik 2006'da dünyanın en prestijli nükleer karşıtlığı ödülünü aldi; kendisi on yildan fazla bir sure Gannan Tibet Otonom Bölgesinde Gansu eyaletinde yer alan 792 Numarali Uranyum Madeninden çevreye yayilan radyoaktiviteye karşi merkezi yönetim yönelik dilekçe kampanyasi yuruttu.
Toksik yönetim zaafiyeti yaratan Çin uranyum üretiminin laçkalaşmasına karşı Sun'un kampanya yürütmesini ahlaki cesaret örneği olarak kabul ve onore eden bu ödül Arizona, Window Rock'taki Navajo Nation'in evsahiliginde toplanan Yerli Halklar Dunya Zirvesi'nde 1 Aralik aksami verildi. Ancak Sun Cin'den ayrilmasi yasaklandiğindan ve siki bir gözetim altinda yaşadigindan Çin, İnsan Haklari Ulusal Savunuculari Programi görevlisi Feng Congde zirveye katilarak Sun'un adina ödülü kabul etti.
792 Nolu Maden'de depo yöneticisi olarak görev yaparken 1988 itibariyle Sun radyasyon bulaşmis ekipmanin yasadışı olarak ikinci ele satılması, yasadışı maden çıkarımı ve arıtmadan geçmemiş kullanım suların özensizce çevreye verilmesi hakkında raporlar tutmaya basladi. Ancak hem eyalet hem de merkezi hükümetlere hitaben tekrar tekrar gönderildiği dilekçeler, 1994'de kendisinin işten çıkarılması, eşi ve kızının da ayrımcılığa tabii tutulmasıyla neticelendi.
İşletme 2002 yilinda resmi olarak kapatilip, Gansu eyaleti hükümetinin ve Nükleer Endüstri Bakanliğının iradesiyle, maden pek cok yerel yöneticinin hissedarı olduğu özel bir firmaya devredildikten sonra da devam eden yasadışı madencilik uygulamalarina karşı Sun kampanyasını çektiği daimi eziyet ve tacize rağmen sürdürdü.
Sun, yeşil çayırların, temiz suların, yabanil yaşamla dolu ormanlıkların bulunduğu bir bölgenin nasıl bir çöle
dönüştüğünü gözlemledi: bitkilerin nasıl buruştuğunu, besi hayvanlarının öldüğünü, insanların anormal doğumlar ve anormal kanserli kitlelerden neler çektiğini Tıbetli tıp uzmanları bölgedeki ölümlerin yarısına yakınını radyoaktiviteye bağlı birkaç tur kanser ve bağışıklık sistemi hastalığına bağlamaktadır.
Gansu'daki çevresel felaketi tasvir etmek üzere yabancı gazetecilerle buluştuktan kısa süre sonra Sun Nisan 2005'de, dilekçe vermek için bulunduğu Pelin'de kayboldu. 8 ay gizlice bir yere dolaştırılan Sun, nihayet Lanzhou Cezaevinden 27 Aralık 2005'te salıverildi.
Serbest dolaşımı konusunda getirilen resmi uyarılara ve kısıtlamalara rağmen Sun, bıraktığı yerden kampanyasını sürdürmeye devam edince, Nisan 2006'da tekrar tutuklandı. Bu sefer daha kısa sürede salıverildiyse de artık sürekli polis gözetiminde ve telefonda dahi konuşması yasak, değil ödül törenine katılmak üzere Çin'den ayrılması The Nuclear-Free Future Award ( Nükleersiz Gelecek Ödülü) 1992'de Avusturya'nın Salzburg kentinde toplanan Dünya Uranyum Oturumu ardından oluşturulmuştur, 1998'den bu yana hiç yorulmadan nükleer yakıt döngüsünü
nihayetlendirecek çalışmalar yapan kişi ya da kuruluşlara takdim edilmektedir. Bu yılın ödülünün sahibini belirleyen jüride ABD, Almanya ve Fransa'dan çevreci, akademisyen, aktivist ve gazeteciler bulunuyordu. Kendisi bizzat ödül hazırlanmış bir video gönderdi:
Dear Chairman and Friends,
I regret very much that I cannot be here to accept the award personally. Since my release from detention, I have been in an extremely insecure situation in which I am threatened, intimidated and harassed. I felt tremendously honored and touched when I learned that I had been selected as this year's Nuclear-Free Future Award recipient, because I have seen the great power of world peace and development. At the same time, I feel a deep sorrow, because I have also helplessly witnessed the environmental problems caused by the failure to effectively contain and reduce nuclear contamination. Breaking through fear to fight for a nuclear-free environment requires a person to take a path full of hardship, bloodshed and tears, which could end up in either life or death. However, I firmly believe that if all people who are peace-loving and concerned with human destiny and upholding justice can come together and take action as soon as possible, a nuclear-free tomorrow can become a reality. I wish the conference great success! Thank you! Sun Xiaodi, November 9, 2006
HRIC direktoru Sharon HoméSun Xiaodi'ye giden bu aktivizm ödülü uluslararası destek ve kabul içeren önemli bir mesajı sadece Sun ve ailesine değil, fakat Çin'deki baskıcı iklim altında mücadele veren tüm yürekli "grass roots" aktivistlerine gönderiyor" dedi.
- Nuclear-Free Future Award ile ilgili daha fazla bilgi icin BKZ: http://www.nuclear-free.com/english/frames7.htm . - HRIC : Human Rights in China (HRIC) - Çin'de İnsan Hakları uluslararası bir izleme ve savunuculuk üstlenen, New
York ve Hong Kong merkezli bir sivil toplum kuruluşudur. Mart 1989'da Chin'li öğrenci ve akademisyenlerce
kurulmuştur, yönettiği araştırma, eğitim, sosyal hizmet programları yoluyla Çin Halk Cumhuriyeti'nde evrensel olarak kabul gören insan haklarının yaygınlaşması ve kurumsal olarak korunması için çalışmaktadır. http://www.hrichina.org Çeviren:Oya Koca // sinopbizim.
