Ders kitabı
PARA, BANKACILIK ve FİNANSAL PİYASALAR İktisadı 8. Baskıdan Çeviri
Fredericc – S.Mishkin Akademik Yayıncılık
BÖLÜM 1
Öğretilecek Konular
*Toplam Üretim vr Gelir Arasındaki İlişkiler
*Reel ve Nominal Büyüklükler
*Fiyatların Genel Düzeyi
*Büyüme Hızı ve Enflasyon Oranı
Önemli Noktalar
-Bir ülkedeki üretim seviyesini ortaya koymada en fazla kullanılan ölçüt (GSYİH) Gayri Safhi Yurt İçi hasıladır. GSYİH ekonominin refahını ortaya koymada ve ekonomide büyümenin veya
küçülmenin ana göstergesi olarak kabul edilir.Ekonomide üretim yapmak için kullanılan tüm üretim faktörleri; örneğin toprak, emek ve sermaye üretimde kullandıkları zaman belli ölçüde bir gelir elde etmektedirler.
-Ekonomide milli gelirin belirlenmesinde fiyatlar önemli rol oynamaktadır.Fiyatların yükselmesi ekonomide nominal büyüklüklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla ekonomide önemli olan nominal değil, reel büyüklüklerdir Bu amaçla da yapılması gereken GYSİH'nin bir baz yılın fiyatlarıyla hesaplanmasıdır.
- Ekonomide fiyatların genel düzeyini ölçmek amacıyla GSYİH deflatörü kullanılmaktadır.
- Ekonominin her yıl hangi hızda büyüdüğü ve bu hızın yanında enflasyonun hangi değerlerde arttığı da diğer önemli unsurdur.Çünkü, ülkelerde nüfus sürekli olarak artar ve ekonomik refahın ayni kalması için de ekonominin en az nüfus artışı kadar büyümesigereklidir. Bunun yanında temel;
yüksek büyüme hızı ve düşük enflasyon seviyesidir.
*Varlık Talebinin Belirleyicileri
*Tahvil Piyasasında Arz Talebi
* Denge Faiz Oranlarında Değişimler
*Uygulamalar Önemli Nokyalar
- Servet, beklenen getiri, risk ve likidite gibi faktörler bit varlığın tüketiciler tarafından ne ölçüde talep edilip edilmeyeceğini belirleyen faktörlerdir. Söz konusu faktörlerdekli artış ve azalışlar varlıklara olan talepleri de artırıp azaltma yönünde etki gösterecektir.
- Tahvil talep eğrisi ve tahvil arz eğrisi ekonomide tahvil fiyatlarını ve faiz oranlarındaki değişiklerin belirlenmesinde önemli röl oynamaktadır.Buradaki temel unsure; tahvil arzını ve talebini etkileyen faktörlerin ne olduğunun bilinmesi gerekliliğidir.
-Tahvil talebini etkileyen temel faktörler servet, beklenen faiz oranı, beklenen enflasyon , tahvillerin diğer varlıkları oranla riski, tahvillerin diğer varlıklara oranla likiditesi. Tahvil arzını etkileyen temel faktörler, yatırımın karlılığı, beklenen enflasyon ve bütçe açığıdır.
- Tahvil talebini ve arzını etkileyen faktörlerin tahvil talep ve tahvil arz eğrilerinin kaymaları üzerindeki etkiler. Yukarıda tahvil talebini ve arzını etkileyen faktörlerle ilgili uygulamalar tahvillerin fiyatlarında ve faiz seviyelerinde meydana gelecek olan değişimlerin anlaşılması açısından çok önemlidir. Örneğin, ekonomide tüketicilerin servet seviyesinde bir artış meydana gelirse, bu durumda tüketicilerin tahvil talebinde bir artış meydana gelecektir ve bunun sonucubda da tahvil talep eğrisi sağa doğru kayacak ve ekonomide tahvillerin fiyatı artacak fakat fiyatla ters ilişkili olan faiz seviyesi düşmüş olacaktır.
Öğrenilecek Konular
* Federal Reserve Sisteminin kökenleri
* Federal Reserve Sisteminin yapısı
* Fed’in bağımsızlığı
* Avrupa Merkez Bankası’nın Yapısı ve Bağımsızlığı
* Diğer yabancı merkez bankalarının yapısı ve bağımsızlığı Önemli Noktalar
- ABD Merkez Bankası’nın kuruluş tarihi. ABD Ekonomisin oluşmasında ve gelişmesinde süper bir güç olarak bugünlere gelmesinde Fed’in önemli unsurlarının ortaya konması ABD merkez
bankası’nın öneminin daha iyi anlaşılabilmesi için büyük önem taşımaktadır.
- Federalreserve sisteminin genel olarak yapısı. Federal Reserve bankaları , üye bankalar, Federal Reserve sistemi, Governörler kurulu. Federal Açık Piyasa Komitesi (F O M C). F O M C toplantısı - ABD ekonomisinin sağlıklı bir yapıda çalışabilmesi için , Fed’in bağımsızlığı büyük önem taşımaktadır. Fed bağımsız bir yapıda çalışamadığı sürece ve siyasi otoritelerinin etkisi altında kaldığı sürece Merkez Bankasının etkin para politikası ortaya koyması mümkün değildir. Fed ne kadar bağımsız ise Fed’in ekonomideki kararları da o denli etkili olacaktır. Bağımsız bir Fed aynı zamanda etkin bir ekonomik yapının da garantisidir.Fed’in bir super gücün ekonomisinin merkez bankası olmasından dolayı alacağı tüm kararlar tüm dünya piyasalarını yakından etkilemekte ve dünyanın birçok yerindeki yatırımcıları da yönlendirebilmektedir.
- Avrupa Merkez Bankasının temel görevleri euro bölgesinde etkin bir para politikası uygulamakla görevlidir. AMB euro bölgesinde düşük enflasyon seviyesi hedefleterek AB’nin ekonomik
hedeflerine daha etkin bir şekilde ulaşmalarına yardımcı olmaya çalışmaktadır. AB Merkez
Bankasının en büyük özelliği eski Almanya Merkez bankasının mentalitesiyle çalışması ve bundan dolayı da piyasalara mümkün olduğunca hiçbir müdahalede bulunmama politikası izlemektedir.
- ABD ve AB Merkez Bankaları dışında önemli merkez bankaları olan Kanada, İngiltere, Japonya Merkez Bankaları da ABD Merkez Bankası ve AB Merkez Bankaları gibi bağımsız yönde hareket ederek dünya ekonomisinde belli ağırlıklara sahiptirler.
* Rezerve Piyasasındaki Denge
* Açık Piyasa İşlemleri
* Reeskont Politikası
* Zorunlu Rezervler Önemli Noktalar
-Rezerve piyasasında dengenin oluşumundaki önemli factor rezerv arz ve talep eğrilerinin birbirleriyle kesişmesidir. Rezerv arz ve talep eğrilerinde meydana gelecek olan tüm değişimler Federal Fon Oranlarını etkileyecektir.
- Açık piyasa işlemleri sırasında açıuk piyasa alımları gerçekleştirilirse bu durum borç alınmayan rezerv miktarında bir artışın nmeydana gelmesine neden olacaktır. Bu durumda da arz edilen rezerv miktarında bir artışın ortaya çıkma durumu olacaktır. Rezerv arz eğrisi sağa doğru kayar ve Federal Fon Oranı düşmüş olur.
- Reeskont politikasının uygulanması sırasında reskont kredisinin düşürülmesi denge faiz oranında bir değişimin meydana gelmesine neden olmayacaktır.yalnızca dengenin rezerv arz eğrisinin yatay olduğu kısımda gerçekleşmesi durumunda reeskont oranının düşürülmesi denge faiz oranında düşürücü yönde bir etkiyi yaratması söz konusu olabilecektir.
- Merkez bankası zorunlu rezervleri artırma yönünde veya azaltma yönünde bir karar alırsa bu durumda ekonomide fereral fon oranlarının da değişimine neden olacaktır.Zorunlu rezerv
oranlarında bir artış meydana gelirse bu durumda rezerv talep eğrisi sağa doğru kayacak ve sonuç itibarıyle federal fon oranlarının artışına neden olacaktır. Tam tersi bir politika uygulaması ise federal fon oranlarının düşüşüne neden olacaktır. Burada belirtilmesi gereken önemli nokta zorunlu rezervler politikası etkinliğini sürekli olarak kaybeden bir politikadır. Para arzının etkilenmesinde zorunlu rezervler politikası en etkinsiz politikadır.
Öğrenilecek Konular
* Para Politikasın Temel Amaçları
* Parasal Hedefleme
* Enflasyon Hedeflemesi
* Taylor Kuralı Önemli Noktalar
- Para politikası ekonomide genel olarak şu noktalar üzerinde çalışır; ekonomide çalışan insan sayısının artırılması, düşük enflasyon, faiz seviyelerinin istikrarlı bir yapıda bulunması ve döviz piyasasının istikrarlı olması.
-Parasal hedeflemelerde Merkez Bankası genel olarak belli ölçüde para arzını her yıl için büyütme konusunda bazı hedefler seçer ve yıl içerisinde bu hedefe ulaşmaya çalışır.
-Merkez Bankalarının uyguladığı para politikalarının en temel hedeflerinden birisi de yıl içerisinde ekonomide ulaşılmaya planlanan bir enflasyon hedefinin belirlenmesi ve merkez bankasının bu hedef üzerinde çalışarak hedefin gerçekleşmesini sağlamaktır..Enflasyon hedeflemesi merkez bankalarının güvenirliliğinin sağlanması açısından çok önemlidir. Çünkü piyasalar ekonomideki tüm kararlarını merkez bankaları tarafından hedeflenen enflasyon seviyelerine gore
belirlemektedirler.
- Ekonomide belli hedefleri sağlarken bazı hedeflerde sapma olabilmektedir. Örneğin bir ekonomide düşük enflasyon hedefi amaçlanırken bu durumda ekonomide bir talepsel daralma meydana
gelebilir. Ve bunun doğal sonucu olarak da ekonomide enflasyon küçülürken, ekonomide bir daralma da yaşanabilir ve üretim daralmasına bağlı olarak da ekonomide işsizlik yükselebilir.
* Toplum Üretimin Belirlenmesi
* Tüketim Harcamaları ve Tüketim Fonksiyonları
* Yatırım Harcamaları
* Harcama Çarpanı
* Uygulama Önemli Noktalar
- Ekonomide toplam üretimi belirleyen faktörler özel ve kamu kesimine ait toplam tüm tüketim harcamaları ve yatırımlar, devlet harcamaları ve net ihracattır.Tüm bu faktörler bir araya gelerek ekonomideki toplam üretimi belirler; çünkü ekonomideki toplam üretim değeri , toplam tüketim talebine eşit olmak zorundadır.
- Tüketim fonksiyonu zorunlu harcamalar ve marjinal tüketim eğilimini gösterir.Gelir seviyesi sıfır olsa bile tüketicilerin yapmak zorunda oldukları belli bir tüketim seviyesi vardır.Buna zorunlu harcamalar denir.Marjinal tüketim eğilimi ise, harcanabilir gelir seviyesi bir birim arttığı zaman ,artan bir birimin ne kadarının ekstra tüketime ve ne kadarının da extra tasarufa gideceğini gösterir.
- Yatırım eğrisi faiz oranları ile yatırım talebi arasındaki ilişkiyi sunmaktadır.Faiz oranı ile yatırım seviyeleri ters ilişkilir. Faizler arttıkça yatırımlar azalacaktır.
- Harcama çarpanı ekonomide hükümet ve yatırım harcamaları arttığı zaman bu artışın üretim eşitliğini ne kadar etkileyeceğini gösterir. Örneğin çarpan değeri 3 ise bunun anlamı; yatırım talebi veya hükümet harcamaları 100 birim artarsa; bu durumda ekonomide eşitlik değeri 300 artmış olur.
- Ekonomide tüketim , yatırım hükümet harcamaları ve net ihracatta meydana gelecek olan değişimlerin toplam talep üzerinde artırıcı veya azaltıcı yönde etki yaratacaktır.
- Maliye ve para politikarındaki değişimler ekonomideki üretim eşitliğini, fiyat seviyesini ve faiz seviyesini etkileyecektir. Örneğin ekonomide daraltıcı para polikası izlenirse bu durumda faizler çıkar yatırımlar düşer ve böylece toplam talep değeri de küçülmüş olur.Büyütücü maliye politikası uygulanması durumunda da ekonomide toplam talep artar ve fiyat seviyeleri de yükselmiş olur.
Öğrenilecek Konular
* Para Enflasyon
* Enflasyonun Anlamı
* Enflasyona İlişkin Görüşler
*Enflayonist Para Politikasının Kaynakları
*Aktivist olan / aktivist olmayan politika tartışması Önemli Noktalar
- Para arzı ve enflasyon arasında önemli ilişkiler vardır. Para arzı arttığı sürece bu durum ekonomide enflasyonist bir baskı yaratmaktadır. 1921 – 1923 yılları arasında Alman hiperenflasyonunun yaşandığı dönemerde , para arzı ve enflasyon arasında ilişki olduğu
görülmüştür.1980 ve 1990’ lı yıllarda da bir çok ülkede para arzı artışları ile enflasyon arasında önemli ilişkiler görülmüştür.
- Enflasyon ekonomide parasal bir olaydır. Paranın değer kaybetmesi veya paranın satın alma gücündeki azalış olarak tanımlanabilir.Enflasyon ekonomilerde genel olarak yıllık değerler şeklinde verilir.Fakat her ay için açıklanan enflasyon değerleri de ekonominin yıllık enflasyon düzeyi ile ilgili olarak önemli ipuçları vermektedir.Enflasyon ekonomideki gelir dağılımında adaletsizliğin ortaya çıkmasına neden olurken , ayni zamanda yatırımcıların geleceğe yönelik endişelerini artırarak yatırım etkinliğini bozmaktadır.
- Ekonomide para arzında meydana gelen sürekli bir artış topam talebin de sürekli artmasına ve bunun doğal sonucu olarak da ekonomideki fiyatların artmasına neden olmaktadır. Ekonomide toplam talep artışı ekonominin potansiyel üzerine çıkmasına neden olur ve sonuçta toplam arz eğrisinde azalma yönünde hareket etmesini tetikler.
- Ekonomide yüksek istihdamı hedefleyen aktivist bir politika izlenmesi, enflasyonist bir durumu ortaya koyacaktır. Çünkü yüksek istihdamı hedefleyen aktivist bir politika uygulanması toplam talep eğrisini sağa doğru kaydırır, bu durum potansiyelin üzerinde bir üretimin oluşmasına neden olur; ve sonuçta toplam arz eğrisi sola doğru kaymaya başlar. Bu durumda da enflasyonist bir durum ortaya çıkar.
- Ekonomide potansiyel üretim seviyesinin altında bir üretim gerçekleşecek olursa; bu durumda iki seçenek vardır; ya aktivist bir politika izlenecek ve ekonomide toplam talep eğrisi sağa doğru kaydırılacak; örneğin kamu harcamaları artırılacak veya aktivist olmayan bir politika izleyerek, ekonominin kendi dinamikleri içerisinde eski potansiyel üretim seviyesine gelmesini beklemek.
Kuşkusuz bu durum zaman kaybı olarak karşımıza çıkar.Fakat fiyat seviyeleri ayni kalır.Aktivist politika izlendiğinde ekonomi kısa sürede potansiyel seviyeye geri döner; fakat bu durumda enflasyonist durumla karşı karşıya kalınır.
