BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLARDA EĞİTİM ÖĞRETİM

(1)

1

Ünite 10

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLARDA EĞİTİM ÖĞRETİM

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin ASLAN

Bu ünitede birleştirilmiş sınıflarda eğitim, öğretim, ve sorunları üzerinde durulacaktır.

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF KAVRAMI

Birden çok sınıfın birleştirilmesiyle oluşturulmuş bir öğrenci grubuyla tek bir öğretmen tarafından yapılan öğretime birleştirilmiş sınıflarda öğretim denir.

Birleştirilmiş sınıf farklı yaş grubundaki öğrencilerin bir araya gelerek öğrenim gördüğü sınıflar olarak da tanımlanabilir.

Bu uygulama zorunluluk durumunda ortaya çıkan bir öğretim uygulamasıdır. Türkiye’de birleştirilmiş sınıflı okullar genelde kırsal alanda yer almakta ve bir öğretmene birden fazla sınıfın düştüğü okullardır.

Türkiye’de birleştirilmiş sınıflarda öğretim uygulanmasını zorunlu kılan nedenler öğretmen, öğrenci ve derslik sayısının yetersizliğidir, ancak son yıllarda daha çok köyden kente göç vb. nedenlerle köydeki öğrenci sayısının azalması asıl nedendir.

(2)

Ülkemizde birleştirilmiş sınıflar daha çok köy olgusuna dayanmaktadır.

Ülkemizin sosyal demografik yapısı ve kırsal yerleşim alanlarının varlığı, nüfusu az olan yerleşim

yerlerinde öğrenci sayısının azlığı, az mevcutlu sınıflara birden fazla öğretmen verilmesinin imkânsızlığı nedeniyle, birden fazla sınıfın birleştirilerek bir grup halinde, bir öğretmen yönetiminde okutulması zorunluluğunu doğurmuştur.

Öğretim biçimi, birleştirilmiş sınıfları bağımsız sınıflardan ayıran en önemli farklılıktır.

Birleştirilmiş sınıflarda öğrenciler, normal öğretimin yapıldığı bağımsız sınıflardan farklı olarak derslerin önemli bir bölümünü kendi kendilerine çalışarak ve öğrenerek geçirirler.

Bu yüzden birleştirilmiş sınıflardaki öğrenciler kendi öğrenmelerinin sorumluluğunu normal sınıftakilere göre daha fazla taşırlar.

BİRLEŞİTİRLMİŞ SINIFLI OKULLARIN ORTAYA ÇIKIŞ NEDENLERİ

• Öğrenci sayısının az olması

• Öğretmen sayısının yetersiz olması

• Derslik sayısının az olması

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU Birleştirilmiş sınıf uygulamaları sadece Türkiye’ye özgü bir yapılanma değildir. Amerika, İngiltere, İsveç, Hollanda, Kanada gibi gelişmiş ülkelerde de

birleştirilmiş sınıf uygulamaları eğitime bir alternatif olarak yapılmaktadır.

Adı geçen ülkelerde eğitim öğretimi daha etkili kılmak için bir alternatif olarak ortaya çıkan birleştirilmiş sınıflar ülkemizde zorunluluktan oluşmuş ve uygulamada birçok sorunla Diğer Ülkelerde Durum

(3)

3

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU 19.yüzyılın ikinci yarısında, Kuzey Amerika ve Avrupa’da birleştirilmiş sınıflar ilkokullarda yaygın olarak uygulanan model olmuştur.

Sanayi devrimi ve şehirleşme ile birlikte bu sistem, yerini homojen yaş ve seviyeleri içeren klasik sisteme bırakmıştır.

1980’lerden itibaren "küçük okullar" dünyanın her yerinde tekrar işlevsel hale getirilmeye başlanmıştır.

Diğer Ülkelerde Durum

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU Bugün AB ülkelerinin hemen hepsinde, ABD’de, Japonya ve Kanada gibi pek çok ülkede de birleştirilmiş sınıflar uygulaması yapılmaktadır.

Öte yandan, çok az da olsa ABD’de de birleştirilmiş sınıf uygulaması yapılmaktadır.

Diğer Ülkelerde Durum

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU 1930 yılında Köy Mektepleri Müfredat Programı yürürlüğe konmuştur.

Bu programda, bir, iki ve üç öğretmenin bulunduğu köy okullarında (Bu tarihte köy okullarında öğretim süresi üç yıldır) derslerin nasıl yürütüleceği ile ilgili esaslar belirtilmiştir

Türkiye’de Durum

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU 1926 yılında yürürlüğe giren 789 sayılı Maarif Teşkilatına Dair Kanun’da şehir ve kasaba gündüz, şehir ve kasaba yatılı, köy gündüz ve köy yatılı olmak üzere dört tür okul bulunmaktaydı.

1939’daki ilk şurada köy okullarının üç yıldan beş yıla çıkarılması tartışılmış tek öğretmenli ve beş sınıflı köy ilkokulunda öğretim konusu ile köye öğretmen yetiştirme işi yeniden gündeme oturmuştur.

(4)

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU 1946 yılında ilköğretim beş yıla çıkartılmış, beş sınıfın bir arada okutulması sorunu da beraberinde getirmiştir.

Çözüm için sınıf sistemi yerine‚ grup sistemi uygulamaya konmuştur.

Buna göre birinci, ikinci ve üçüncü sınıflar bir, dördüncü ve beşinci sınıflarda ayrı bir grup altında birleştirilerek, gruplar için her yıl birbirine eşit güçlükte öğretim programları uygulanmıştır.

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU Bu görüşe 1968 tarihli ilkokul programının

hazırlanmasında temel alınmıştır.

1968 programında birleştirilmiş sınıflı okullara geniş yer verilmiştir.

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMALARININ DURUMU

1968 programında;

birleştirilmiş sınıflı okullar için Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilgisi programları mihver dersler olarak kabul edilmiştir.

A grubu için; Hayat Bilgisi dersi 1. Yıl, 2. Yıl ve 3.

Yıl üniteleri; B grubu için ise; Sosyal Bilgiler ve Fen Bilgisi dersleri 1. Yıl ve 2. Yıl üniteleri olarak ele alınmıştır.

Bu uygulamaya Talim ve Terbiye Kurulu’nun Türkiye’de Durum

PROGRAMLARDA BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLAR

• İlköğretim okullarında aynı programın uygulanması,

• Eğitim-öğretimde birlik ve bütünlüğün sağlanması,

• İlköğretim okullarında program farklılığından doğan sınıf uyumsuzluklarının ortadan kaldırılması,

• Ölçme ve değerlendirmede, üst öğrenime yönlendirmede bütünlüğün sağlanması hedeflenmiştir.

(5)

5

PROGRAMLARDA BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLAR 6287 sayılı kanuna göre;

1, 2, 3 ve 4. Sınıflar ilkokul; 5, 6, 7 ve 8. sınıflar ortaokul kapsamına alınmıştır. Haftalık ders çizelgesi yenilenmiş 2014-2015 Öğretim Yılından Birleştirilmiş Sınıflar Haftalık Ders Programları uygulamadan kaldırılmış ve bağımsız sınıfınki uygulamaya konmuştur.

Bağımsız sınıflı okullar için hazırlanan

programların birleştirilmiş sınıflı okullar için de geçerli olduğu belirtilerek hangi sınıflarda hangi yıllarda hangi programın işleneceği belirtilmekle yetinilmiştir.

Öğretim yılı Hayat Bilgisi Programı Sosyal Bil.- Fen ve Tek.

2005 – 2006 1.sınıf (I. Yıl) 4.sınıf (I. Yıl 2006 – 2007 2.sınıf (II. Yıl) 5. sınıf (II. Yıl) 2007 – 2008 3.sınıf (III. Yıl) 4. sınıf (I. Yıl) 2008 - 2009 1. sınıf(I. Yıl) 5. sınıf (Il.yıl)

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLARI OLUŞTURMA BİÇİMLERİ(EN SON HAL) Bu okullarda 1, 2 ve 3. sınıf öğrencilerin oluşturduğu grup A grubu, 4. sınıf öğrencilerin oluşturduğu grup ise B grubudur.

Bu okullarda sınıfları A ya da B şeklinde gruplandırmanın nedeni mihver derslerdir.

Zira mihver ders diye nitelendirilen dersler A grubu (1.2.3. Sınıflar ) için Hayat Bilgisi, B Grubu (4.sınıf) için Fen ve Teknoloji ile Sosyal Bilgiler dersidir.

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLARI OLUŞTURMA BİÇİMLERİ(EN SON HAL) Öğretmen sayılarına göre sınıf oluşturma biçimleri;

• 1 öğretmenli: (1 + 2 + 3 + 4 ),

• 2 öğretmenli: (1 + 2) (3+4)

• 3 öğretmenli : (1) (2 + 3) (4)

(6)

Birleştirilmiş Sınıfları 1 öğretmenli ders çizelgesi Birleştirilmiş Sınıfları 1 öğretmenli ders çizelgesi

Birleştirilmiş Sınıflar İle İlgili Sayısal Veriler Çizelge 1. 1923-1927 ile 1972-1973 Yılında Şehir ve

Köylerdeki İlkokul Sayıları ve Yüzdeleri

Yıllar Şehir Köy Toplam % Şehir % Köy

1923-1924 - - 4894 - -

1927-1928 1105 4707 5813 19 81

1931-1932 1151 5329 6480 18 82

1935-1936 1184 4928 6112 19 81

1940-1941 1259 9203 10462 12 88

1945-1946 1394 12496 13890 10 90

1950-1951 1505 15800 17305 9 91

1955-1956 1787 16806 18593 10 90

Birleştirilmiş Sınıflar İle İlgili Sayısal Veriler Çizelge 1. 1923-1927 ile 1972-1973 Yılında Şehir ve

Köylerdeki İlkokul Sayıları ve Yüzdeleri

Yıllar 1 ögrt. 2. ö&rt. 3. ögrt. 4. ösrt. 5+ögrt. Toplam 1963-1964 12569 8361 2402 907 3376 27615 1964-1965 12902 9128 2128 986 3698 29353 1965-1966 12980 9621 2920 1073 4096 30690 1966-1967 13127 10165 3127 1358 4449 32226 1967-1968 13438 10485 3288 1490 4948 33649 1968-1969 13844 10724 3688 1705 5568 35529 1969-1970 13408 11355 4002 2052 6295 37112

(7)

7

Birleştirilmiş Sınıflar İle İlgili Sayısal Veriler 1963-2005 Öğretim Yılları Arası Sınıflı Okul Sayıları ve

Yüzdeleri

Yıllar Birleştirilmiş Sınıflı Okullar % Yüzde Tüm Okullar

1963-1964 24.329 87,77 27.615

1964-1965 25.655 87,70 29.353

1965-1966 26.594 - 86,65 30.690

1966-1967 27.777 86,19 32.226

1967-1968 28.701 85,29 33.649

1968-1969 29.961 84,32 35.529

1969-1970 30.817 83,03 37.112

1970-1971 31.202 81,48 38.292

1994-1995 28.234 58.,02 48.658

2002-2003 17.682 51,33 34.447

2004-2005 16.379 47,09 34.782

Birleştirilmiş Sınıflar İle İlgili Sayısal Veriler

2014 -2015 Öğretim Yılında İlköğretim Genel Müdürlüğüne Bağlı İlköğretim Okullarındaki Okul, Öğrenci ve Öğretmen Sayıları

Okul Sayıları Öğrenci Sayıları Birleştirilmiş sınıflar 8.164 186.718

Birleştirilmiş Sınıflar İle İlgili Sayısal Veriler

2004 -2005 Öğretim Yılında İlköğretim Genel Müdürlüğüne Bağlı İlköğretim Okullarındaki Okul, Öğrenci ve Öğretmen Sayıları

Okul Sayıları Öğrenci Sayıları Öğretmen Say.

(Toplam)

İlköğretim 17.824 9.957.086 326.080

Yatılı İlköğ. Bölge Okl. 299 142.788 5.943

Pansiyonlu ilköğretim 280 147.632 6.507

Birleştirilmiş Sınıf. Okuları. 16.379 587.379 27.685

Toplam 34.782 10.825.885 366.215

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMASININ YARARLARI Arkadaştan öğrenme, grup çalışması, bağımsız çalışma, çevre ile bütünleşme, farklı düzeylerde öğrencilerin bir arada olması seviye grupları yapmayı kolaylaştırmaktadır.

Birleştirilmiş sınıf ortamı “ezberci sistem”in yok edilebileceği en uygun ortamıdır.

Tüm bunların gerçekleşmesi iyi yetişmiş öğretmen, uygun bir çevre, iyi hazırlanmış bir müfredat programı, nitelikli yönetici ve nitelikli denetçilerle mümkündür.

(8)

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMASININ YARARLARI Birden çok sınıfa bir öğretmen görevlendirilerek, öğretmen kaynağı akılcı biçimde kullanılmakta ve ülke düzeyinde öğretmen ihtiyacını karşılama kolaylaşmaktadır.

Her yerleşim birimine dört derslikli okul yerine, bir- iki derslikli okul yapılarak daha çok yerleşim birimine okul yapabilme olanağı doğmaktadır.

Birden fazla sınıfın birleştirilmesi, farklı yaş, deneyim ve bilgiye sahip öğrencilerin bir arada olması, onlara birbirlerinden öğrenme ve yardımlaşma imkânı sağlamaktadır.

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMASININ YARARLARI Birleştirilmiş sınıflarda öğretim iyi düzenlenir ve yürütülürse, öğrencileri ilgi duydukları ve yetenekli oldukları alanlarda bireysel olarak geliştirmek ve bireysel farklılıklara göre öğretim ortamları hazırlamak mümkün olmaktadır.

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMASININ SAKINCALARI Öğretmenin görev, yetki ve sorumluluklarının boyutunun artması, öğretmenin derse hazırlık için harcadığı zaman ve enerjinin artması, ilköğretim programındaki hedeflerin tümüne ulaşmanın güçleşmesi, sınıf öğretmenliği yapanların tümünün, birleştirilmiş sınıf uygulaması konusunda yeterli bilgi ve birikime sahip olmaması ve öğretmenlerin gerektiği kadar rehberlik hizmeti alamamasıdır.

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMASININ SAKINCALARI Aynı ders saatinin birden fazla sınıfa ayrılması, Birleştirilmiş sınıf uygulaması olan yerler genelde ;

• araç gereçten (TV, fotokopi vb.) yoksun olması,

• ders saatlerinin yeterli olmaması,

• konuların eksik kalması,

• farklı sınıf seviyelerinin bir arada olması,

• rehberlik ve sosyal etkinliklere yeterli zamanın olmaması,

• sınıfta hâkimiyet kuramama,

• sınıfta kargaşanın olması,

(9)

9

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIF UYGULAMASININ SAKINCALARI Aynı ders saatinin birden fazla sınıfa ayrılması, Birleştirilmiş sınıf uygulaması olan yerler genelde ;

• büyükler küçükler üzerinde hâkimiyet kurması,

• dikkat çekme, güdülenme tekrar, pekiştirmenin yeterince yapılamaması,

• öğrenciler arasındaki yaş farklarının kaynaşmalarını geciktirmesi,

• öğretmenli ders işlerken ödevli diğer grup tarafından bölünmesi

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLARDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR

• Eğitim programının uygulanmasından kaynaklanan sorunlar

• Birleştirilmiş sınıflı ilkokullara köy bütçesinden ayrılan ödeneklerin yetersizliği sorunu

• Birleştirilmiş sınıflı ilkokullarda öğrenci hizmetlerinin yönetiminden kaynaklanan sorunlar

• Öğretmen yetiştirmeden kaynaklanan sorunlar

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLARDAKİ SORUNLARA İLİŞKİN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Araç- gereç yetersizliği giderilmeli, birleştirilmiş sınıflara uygun müfredat ve kaynak kitaplar hazırlanmalı, bu sınıflarda mesleğe yeni başlayan öğretmenlerin birleştirilmiş sınıflı okullara gönderilmemelidir.

Sınıf öğretmenliği bölümünden mezun olmayan ve birleştirilmiş sınıflarda öğretim dersi almamış, alan bilgisi olmayan kişilerin mesleğe atanıp köylere gönderilmelerinde bu uygulamayı olumsuz olarak etkilemektedir.

Deneyimsiz öğretmen bir sınıfla ders işlerken diğer sınıflarla ne yapacağını bilememekte kuramsal olarak bilse dahi uygulamasında eksiklikleri olmaktadır.

Öğretmenler iyi donanımlı olmalı, birleştirilmiş sınıfları ortadan kaldırmak ve öğrencileri yatılı bölge okullarına göndermek ya da taşımalı sisteme geçmek, etkinlikler ve projeler köy yaşamının da göz önüne alarak seçilmelidir.

(10)

• Okul aile ile işbirliği içerisinde olmalıdır.

• Öğrencilerin kendi kendine çalışma saatlerinde yararlanabilecekleri kaynak sayısı arttırılmalı,

• öğretim etkinlikleri birleştirilmiş sınıflara da uygun bir şekilde hazırlanabilir,

• öğretmen adaylarını staj için son dönem köylere göndermeliler,

• öğretmen kılavuz kitaplarına ve ders kitaplarına köyde yasayan ve köy şartlarına uygun proje ve araştırma çalışmaları konmalı,

• öğretmen yetiştiren fakültelerde birleştirilmiş sınıf eğitimine gereken önemin (bir dönemlik bir ders değil daha fazla) verilmelidir.

Sonuç olarak;

birleştirilmiş sınıflarda öğretmen olmak, müstakil sınıflarda öğretmen olmaya oranla daha ayrı bir yetenek, bilgi ve tecrübe ve gayret

gerektirmektedir diyebiliriz.

Ancak incelediğimizde milli eğitim bakanlığının hizmet içi planlarında birleştirilmiş sınıflarda öğretime yönelik bir kurs yok, eğitim fakültelerinde bu dersi okutan öğretim elemanlarının da tam olarak bu alanla ilgili oldukları ve bu alanda çalışma yaptıkları ve bu dersin öğretimini etkili yaptıkları söylenemez.

Ünite 10 Teşekkürler

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin ASLAN