• Sonuç bulunamadı

Sayısal Kaynakların Derlenmesi

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "Sayısal Kaynakların Derlenmesi"

Copied!
6
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

1. Giriş

Derleme kanunu ile amaçlanan bir ülkenin en- tellektüel ve kültürel mirasının korunmasını ve erişimini sağlamaktır. Ulusal düzeyde bu mis- yonu taşıyan kütüphanelerin kapsamını geniş- letmek amacıyla sayısal yayınların da derleme kanunu çerçevesinde ele alınması gerektiği düşünülmüş ve bunun gerçekleştirilmesi için dünya çapında çalışmalar başlatılmıştır. Ancak sayısal kaynakların derleme kanunları kapsa- mında ele alınması, bu kaynakların uzun süre- li korunmasını sağlamak için yeterli değildir.

Çünkü uygulama süresince derleme sürecinin genelini kapsayan çeşitli zorluklar söz konu- sudur. Basılı ortamda kavramlar, ilkeler ve uy- gulamalar açıkca tanımlanabilmektedir (örn:

yayıncı, yayın yeri, edisyon gibi). Ancak söz konusu bilgiler ağ ortamındaki yayınlar için geçerli olamayacaktır. Sayısal materyallerin tanımlanması, seçilmesi ve derlenmesi için ge- rekli mekanizmalar henüz oluşturulmamıştır.

Mevcut koleksiyon geliştirme politikaları ve uygulamaları hazırlanırken sayısal bilgi kay- nakları dikkate alınmamıştır. Sayısal kaynak-

ların derlenmesine yönelik temel kavramlar ve rehberler kısmen mevcut olmakla birlikte kü- resel bilgi ağları, sayısal yayınların derlenmesi konusunu işbirliği çalışmaları kapsamında ve uluslararası düzeyde ele alınması gereken bir noktaya taşımıştır. Bu bağlamda sayısal yayın- ların derleme yasalarına dahil edilme sürecin- de karşılaşılan yasal, ekonomik, teknik, politik ve örgütsel boyutlu sorunlara da uluslararası ölçekli işbirliği çalışmalarıyla çözüm yolları aranmaktadır.

2. Derleme Süreci ve Sayısal Kaynaklar Şekil 1, derleme sürecini özetlemektedir. Koru- ma işlevi, derleme sürecinin tamamı süresince devam eden ve yayınlar derleme kütüphanesine gelmeden başlayan bir süreçtir. Sayısal kay- nakların derlenmesinde temel faktörler olan tanımlama, metadata ve standartlar derleme kütüphaneleri ile dış dünya arasındaki ilişkiyi temsil etmektedir. Yasal derleme çalışmaların- daki her bir aşama yasal, ekonomik, teknik ve örgütsel bir takım konular kapsamaktadır. Bun- ların yanı sıra hepsi belirli alanlarda uzmanlaş-

Sayısal Kaynakların Derlenmesi

Esin Sultan Oğuz

Hacettepe Üniversitesi esino@hacettepe.edu.tr

Özet: Sayısal ortamda üretilmiş bilgi kaynaklarının sayılarında yaşanan artış ve bu bilgi kaynak- larının kültürel miras ürünleri kapsamında değerlendirilmesi; sayısal yayınların, kültürel mirasın korunmasını ve gelecek nesillere aktarılmasını sağlamak amacıyla geliştirilmiş derleme kanunu çerçevesinde ele alınmasına neden olmuştur. Ancak derleme kanununa ilişkin sayısal ortamın özelliklerinden kaynaklanan kavramsal ve uygulama boyutunda çeşitli problemler söz konusudur.

Teknik, yasal, politik, örgütsel ve ekonomik olarak nitelendirilebilecek olan söz konusu sorunlara yönelik çözüm yolları bulmak amacıyla ulusal ve uluslarası ölçekli çalışmalar yapılmaktadır.

Abstract: The volume of information available only in digital form is increasing. Since the digital publications has become to seen as a nation’s cultural heritage, the legal deposit become to cover digital publications. But there are some conceptual and practical basis problems which depends on the features of the digital environment. The problems that arrise from the legal deposit of digital publications include technical, legal, political, organisational and economic issues. There are national and also international attemps to solve the named problems.

(2)

mış aktörlerin varlığından kaynaklanan bir ta- kım politik sorunlar söz konusudur. Sözü edilen farklı uzmanlık alanları arasında ilgi aranma- maktadır. Örneğin, yayıncıları ticari kaygıları- na karşın ürünlerinden birer kopyayı derleme kütüphanelerine gönderme zorunluluklarının olması yayıncılarla, derleme kütüphaneleri ve bu yasayı oluşturanlar arasında tansiyonu artı- rıcı bir nedendir. Bu sorun her tür bilgi için söz konusudur. Ancak sayısal bilgi kaynakları söz konusu olduğunda daha da hassaslaşmaktadır.

Çünkü ağ teknolojileri kütüphanelere, sayısal bilgi kaynaklarını kopyalayarak geniş kapsam- lı erişim sağlama potansiyelini kazandırmış- tır. Bunun anlamı yayıncılarla kütüphaneciler arasında rekabetin ortaya çıkmasıdır. Derleme sürecinin bir diğer önemli özelliği ise herhangi bir aşamada alınan kararların diğer aşamalarda alınacak kararları etkiliyor olmasıdır. Örneğin seçim politikası, derleme kütüphanesinin belirli yayınları toplayabilme ve koruma kapasitesini göz önünde bulundurmayı gerektirir. Teknik, yasal, ekonomik ve örgütsel sınırlılıklar koruma stratejilerindeki tercihler üzerinde belirleyicidir.

Aynı zamanda farklı koruma stratejileri farklı ekonomik ve örgütsel yaptırımlar gerektirir [1].

Şekil 1: Yasal derleme süreci ve sayısal kaynakların derlenmesi sırasında karşılaşılan sorunlar 3. Sayısal Derlemede Kavramlar

Sayısal ortamda hissedilen eksikliklerden bir tanesi de çeşitli kavramlara yönelik olarak üze- rinde görüş birliğine varılmış tanımlar olma- masıdır. Basılı ortamda tanımları kabul görmüş kavramların sayısal ortamda geçerliliğini yitir-

mesinin yanı sıra gözlenen bir diğer sorun aynı kelimelerin aynı anlamlarda kullanılabilmesi- dir. Bu alanda terimler sözlüğü geliştirmeye yö- nelik yapılmış çeşitli çalışmalar bulunmaktadır, ancak bunlar çoğu kez proje ekiplerinin kulla- nımıyla sınırlı kalmış veya proje kapsamıyla sınırlandırılmış çalışmalar olmuşlardır [2].

4. Sayısal Derleme Kütüphaneleri için Koleksiyon Geliştirme

1996 yılında yapılmış bir çalışmada sayısal formda üretilmiş bilgi miktarının basılı ortam- da üretilen bilgiyle karşılaştırıldığında oldukça düşük olduğu belirtilmiştir [3]. Buna karşın Lyman ve Varian tarafından yapılmış çalışma 2001 yılında üretilmiş tüm yeni bilgilerin %93 oranında anadan doğma sayısal olduğu ortaya koymuştur [4]. Bilginin sağlanabilmesi için derleme kütüphanelerinin öncelikle bu bilgiyi tanımlaması gerekmektedir. Derleme özünde tüm yayıncıların yayınlarını bildirme esasına dayanır. Bu yayınlar tamamen derlenemese dahi varolduklarının bilinmesi gereklidir. An- cak bu kuramın pratikte hayata geçmesi olduk- ça zordur. Sayısal ortamdaki çok ve çeşitli bilgi miktarlarının yanı sıra Internet yayıncılarının geleneksel yayınlama sistemini ve bibliyog- rafik denetim sistemlerini görmezden gelme- leri veya bunun için isteksiz olmaları gibi nedenlerden ötürü sayısal ortamdaki bilginin envanterini tutmak neredeyse imkansız olarak nitelendirilmektedir. Basılı ortamda geliştirilen bibliyografik denetim basılı olmayan kaynaklar için de uygulanmış ve sayısal ortamda üretilmiş bilgiler için kullanılmaya da devam etmekte- dir. Mevcut tanımlama mekanizmaları arasında ISBN, ISSN, EAN gibi sistemler bulunmakta- dır. Sayısal bilginin yönetimi için DOI (Digital Object Identifier) ve URN (Uniform Resource Names) belirteçleri geliştirilmiştir [1].

Sayısal bilginin tanımlanmasının ardından dev- reye giren seçim aşamasında derleme yasaları derlenecek materyalin kapsamı konusunda bir çerçeve belirlemiştir. Özünde tüm sayısal kay- nakların derlenmesi gerektiği belirtilse de çeşili

(3)

istisnaların olabileceği dile getirilmektedir. Bu istisnalar arasında, fiziksel ortamda erişileme- yen ve derleme kütüphanesinin tam denetimi altına alınamayacak kaynaklar, çok sık güncel- lenen kaynaklar, resmi olmayan yayınlar ve ön basımlar vb. yer alır. Ancak derleme kapsamına yönelik istisnai durumlarla getirilen sınırlamala- ra rağmen tüm sayısal kaynakları toplayabilmek mümkün olmayacaktır. Halihazırda mümkün olduğunca kapsamlı koleksiyon oluşturmaya yönelik çeşitli girişimler bulunmaktadır. Bunlar arasında İsveç Milli Kütüphanesi tarafından ge- liştirilen Kulturarw3 projesi ile kar amacı güt- meyen bir girişim olarak tanımlanan Internet Arşivi bulunmaktadır. Her ikisi de sayısal kay- nakların toplanmasında kullandıkları harmanla- ma yaklaşımı ile web kaynaklarını arşivleyerek uzun süreli korumayı hedeflemektedir [6].

Sayısal ortamdaki dinamik yapı sayısal bilgi kaynaklarının sağlanmasını zorlaştıran unsur- ların başında yer almaktadır. Belgeler içindeki hyper linkler belgenin sınırlarını belirlemeyi zorlaştırmaktadır. Web sayfasının mı yoksa web sitesinin tamamının mı arşivlenmesi ge- rektiği web arşivlemenin düzeyini belirlemek için cevaplanması gereken sorular arasında yer almaktadır. Bunun yanı sıra web sitesi içinde yer alan bağlantılardan sadece belgedeki inter- nal bağlatıların mı yoksa diğer belgelere yapı- lan bağlantıların da mı seçilmesi gerektiği ise bir diğer sorudur [7].

Geleneksel derlemede yayınların sağlanma- sı fiziksel objelerin derleme kütüphanesine gönderilmesi yoluyla gerçekleşmektedir. An- cak sayısal kaynaklara fiziksel formda eri- şilememesi ve postayla gönderiminin müm- kün olmaması nedeniyle sayısal bilginin elde edilmesinde kullanılabilecek üç seçenek mev- cuttur. Yayıncılar bilgiyi fiziksel bir ortama (CD-ROM) kaydederek derleme kütüphane- sine gönderebilirler; ağlar aracılığıyla bilgiyi derleme kütüphanesine transfer edebilirler; ya da kütüphaneler sayısal bilgileri yayıncılardan kendileri çekebilirler (pull). Üçüncü seçenek harmanlama (harvesting) işlemini ifade etmek-

tedir. Derleme kütüphaneleri web sitelerindeki bilgiyi tanımlayarak ağlar aracılığıyla transfer etmek için harmanlama yöntemini kullanırlar.

Harmanlama yöntemini kullanan derleme kü- tüphaneleri arasında İsveç, Finlandiya, İzlan- da, Norveç ve Avusturya gibi ülkelerin milli kütüphaneleri yer almaktadır [1].

Derlenmek üzere kütüphaneye sağlanan kay- naklara yönelik kalite kontrol ve işlevsel test- lerin mutlaka yapılması gerekmektedir[3].

Toplanan sayısal bilgilerin versiyonunun doğ- ru olduğundan, bilgi taşıyıcısının ve formatı- nın doğru olduğundan, tam ve zarar görmemiş olduğundan, hata vermediğinden ve tamamen işlediğinden ve kopyalamaya karşı korumalı olmadığından emin olunması gerekmektedir.

Sayısal bilginin sağlanması sırasında elde edilen bilginin miktarı ve türü sayısal materyali koruma- ya ve uzun süreli erişimine yönelik belirlenecek stratejileri de etkilemektedir. Derleme kütüpha- neleri bu nedenle daha çok ve dahi iyi metadata bilgisine sahip olma gereksinimi duyarlar.

5. Koruma

Sayısal bilgilerin kaydedildiği bilgi taşıyıcı- larının uzun ömürlü olması uzun süreli koru- mada etkili faktörlerin başında yer alır. Çünkü, sayısal kaynaklar söz konusu olduğunda sade- ce içeriğin değil içerikle birlikte gelen tekno- lojinin de korunmasını gerektirmektedir [8].

Farklı bilgi taşıyıcılarının ortalama ömürleri değişiklik arzetmektedir. Bilgi taşıyıcısının ar- şivlenmesinde kalitenin yükseltilmesi sayısal bilginin korunmasını sağlayıcı bir etken sayıl- mamaktadır. Analog bilgi kaynakları için söz konusu olanın aksine sayısal bilgi kaynakları için bilgi taşıyıcısının kalıcılığı da sayısal bil- ginin uzun süreli korunmasını sağlamamktadır.

Sayısal bilgiyi görebilmenin ve kullanabil- menin ötesinde yardımcı ekipmanlara ihtiyaç vardır. Uzun süreli hayatta kalmanın önündeki en büyük tehlikelerden bir tanesi de sayısal bil- giyinin üretiminde ve kullanımında kullanılan teknolojinin eskimesidir.

(4)

Sayısal korumada kullanılabilecek çeşitli koru- ma stratejileri vardır. Bu stratejiler arasında bir tercih yaparken önemli olan neyin korunacağıdır.

Çünkü bilgi taşıyıcısının yenilenmesi teknolojik eskimenin üstesinden gelebilecek bir çözüm de- ğildir. Sayısal korumada kullanılan belli başlı koruma stratejileri arasında teknoloji göçü (mig- ration) ve öykünüm (emulation) yer almaktadır.

Teknoloji göçü, nesnelerin arşivlenmesini ve ya- zılım, donanım teknolojisinde yaşanacak deği- şimler doğrultusunda transferini içeren işlemler olarak; öykünüm ise teknoloji göçüne alterna- tif, eski yazılım ve donanım teknolojisinin yeni yazılım ve donanım teknolojisine uyarlanması süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu sayede, eski sistemlerin, yeni sistemler üzerinde, kullanılabi- lir ve erişilebilir hale getirilmesi ve daha uzun vadeli sayısal koruma hedeflenmektedir[9]. Her iki stratejinin de yetersiz yönleri olduğunu belir- tilmekte; teknoloji göçü stratejisi ile muhtemel veri kayıplarının önüne geçilememiş olmasına ve kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda ko- rumaya dayalı öykünüm stratejisinin işlerliğine yönelik tartışmalarınsa halen sürdüğüne dikkati çekilmektedir[10].

6. Erişim

Derlenmiş sayısal kaynaklara erişim sağlanma- sı derleme kütüphaneleri ile yayıncılar arasın- da süregelen tartışmaların başında yer alır. Bir yandan kütüphaneciler söz konusu yayınları kullanıcılarının erişimine açmayı hedeflerken;

diğer yandan yayıncılar ticari kaygılarını dile getirmektedirler. Yayıncılar kütüphanelerin derledikleri yayınlara yaygın erişim sağlayarak rekabet ortamı yaratmalarını istememektedir- ler. Özellikle yüksek yatırımda bulundukları, yüksek pazar fiyatına sahip kaynaklar için. Ge- leneksel olarak derleme kütüphaneleri kolek- siyonundaki yayınlara ücretsiz erişim sağlar.

Ancak sayısal ortamda böyle bir durumun hak sahiplerince kabul görmemesi anlaşılır bir du- rumdur. Çünkü lisans anlaşması yapılmış kay- naklara erişimin söz konusu anlaşma kuralla- rınca sağlanması gerekir. Derleme yasalarınca sağlanmış materyallere erişimde kullanılacak

yeni bir lisans anlaşmasına ihtiyaç vardır. Sa- yısal derleme yayınlara erişimle ilgili bir diğer yasal konu güvenlikle ilgilidir. Sayısal bilgi kullanıcılar tarafından manipüle edilmeye son derece müsaittir. Bu kütüphanelerce de yayı- nevelerince de istenmeyen bir durumdur. Bu nedenle kullanıcılara ve kütüphanelere yönelik olarak erişim haklarının açıklığa kavuşturul- ması ve kullanıcıların kullanma haklarının bel- gelenmesi (authentication) gerekmektedir [1].

Kütüphanelerle yayınevleri arasındaki yasal bo- yutlu erişim sorunlarının yanı sıra kullanıcıla- rın söz konusu sayısal kaynakları kullanmadan önce bu kaynaklara erişmeleri gerekmektedir.

Bu noktada sayısal kaynaklara yönelik oluşturu- lacak bibliyokrafik kayıtlar gündeme gelmekte- dir. Kütüphaneler geleneksel olarak koleksiyon- larındaki kaynakların içeriklerini tanımladıkları bibliyografik kayıtları içeren kütüphane kata- loglarına sahiptirler. Derleme kütüphaneleri ise sadece koleksiyonlarının kataloğunu oluştur- makla değil aynı zamanda ulusal bibliyografya hazırlama sorumluluğunu da taşırlar.

Elektronik kaynakların nasıl kataloglanacağı ve ulusal bibliyografyanın bir parçası hali- ne getirileceği önemli bir konudur. UNESCO Çalışma Grubu elektronik kaynakların ulus- lar arası standartlar ışığında kataloglanmasını önermektedir. Çünkü elektronik yayınlar ulu- sal kültürel mirasın bir parçasıdır ve ulusal bib- liyografyaya dahil edilmelidirler.

Elektronik yayınların korunmasında diğer ka- talog kayıtlarına yer alan bilgilere ilaveten bir takım ek kayıtların olacağı unutulmamalıdır.

Örneğin bir kaynağın farklı bir formatta kay- dı gerçekleşebilir ve böyle bir durumda içe- rikte ve kalitede kayıplar gözlenebilir. Böyle bir durumu katalog kaydına yansıtabilecek bir uluslar arası standart geliştirilmemiştir. Aynı zamanda ulusal bibliyografya çoğrafi sınırlarla tanımlanmıştır ancak söz konusu olan elektro- nik kaynaklar olunca dublikasyonlardan kaçın- mak amacıyla uluslararası işbirliklerine gitmek gereksinimi doğacaktır [5].

(5)

7. Sayısal Derlemenin Yasal Boyutu

Derleme işlemleri kimi zaman Derleme Ya- saları, kimi zaman Telif Hakkı Yasaları kimi zamansa ülkelerin ulusal arşivleri için öngör- dükleri yasalar kapsamında ele alınmaktadır.

Fransa, Finlandiya ve İsviçre’de derleme ka- nunu çerçevesinde, Avusturalya, İngiltere ve A.B.D.’nde derleme telif hakları kanunu çer- çevesinde ele alınmaktadır. Avusturalya’da kütüphane materyallerine yönelik derlemeye yönelik yasama 1968 yılında çıkarılmış ve Milli Kütüphane materyallerin derlenmesinden sorumlu kuruluş olarak ilan edilmiştir. Baş- langıçta kağıt üzerine basılı kaynaklar olarak nitelenen kütüphane materyalleri daha sonra Milli Kütüphane’nin ve Ulusal Film ve Ses Arşivi’nde yer alan koleksiyonun kapsama da- hil edilmesiyle genişletilmiştir. Avusturalya’da derleme, Milli Kütüphane yasaları veya ayrı bir derleme kanunu çerçevesinde ele alınmamış, Telif hakları kapsamında yer alınmasına ise hem daha pratik hem de telif hakları yasası ile eşzamanlı gözden geçirmeye imkan tanımasıy- la da avantajlı olarak kabul edilmiştir. İspanya, Kanada ve Almanya’da Milli Kütüphane yasa- sı derlemeyi yürütmektedir.

Kimi ülkeler elektronik kaynakları derleme yasaları kapsamına dahil etmişlerdir. Bu ülke- ler arasında Kanada, Fransa, Almanya, İran, İtalya, Japonya, İsveç, A.B.D. gibi ülkeler yer almaktadır.

8. Sonuç

Sayısal kaynakların derleme yasası kapsamında ele alınmasıyla karşı karşıya kalınan sorunlara yönelik atılması gereken bir çok adım vardır.

Bunların kimi küçük olçekli ya da ulusal bazda gerçekleşen girişimler olmakla birlikte ulusla- rası platformda da çözüm yolları aranmaktadır.

Bu noktada yapılan çalışmalara sunumda yer verilecektir.

Bir çok milli kütüphane sayısal kaynakların derlenmesine yönelik pragmatik bir yaklaşım

içinde mevcut ekonomik olanakları dahilinde küçük ölçekli denemeler ve pilot çalışmalar gerçekleştirmektedir.

Sayısal derlemede ele alınan sorunların çoğun- lukla teknik içerikli olmasının yanı sıra iş aki- şinin yönetimi, iş gücü gibi konular da dikkate değer konular arasında yer almaktadır. Özellik- le yayıncılarla derleme kütüphaneleri arasın- daki derleme, koruma ve erişim konularında yaptıkları/yapacakları işbirlikleri önplana çık- maktadır. Aynı zamanda tanımlar ve standart üzerinde de anlaşmaya varılması gerekmekte- dir. Kullanıcıların derleme kapsamında araştır- ma ihtiyaçlarına yönelik yapılan araştırmaların azlığı da dikkat çekmektedir. Kimi konularda kullanıcı geribildiriminin sağlayabileceği ipuç- ları bu alandaki araştırmaların azlığı nedeniyle birer kayıp olarak değerlendirilebilir.

9. Kaynakça

[1] Muir, Adrienne. Legal deposit and preser- vation of digital publications: a review of re- search and development activity, Journal of Documentation. Vol.57 no:5 September 2001.

pp.652-682

[2] Lariviere; Jules. Guidelines for Legal Depo- sit Legislation, 29 Eylül 2006 tarihindehttp://

www.ifla.org/VII/s1/gnl/legaldep1.htm adre- sinden erişildi.

[3] Feeny, M. Towards a national strategy for archiving digital materials. Alexandria. Cilt:11, sayı:2, 1999, pp:107-121.

[4] Lyman, P. Ve Varian, H. (2003). How much information? 12 Nisan 2006 tarihindehttp://

www.sims.berkeley.edu:8000/research/pro- jects/how-much-info-2003/ adresinden erişildi.

[5] Working group of the CDNL. The legal de- posit of electronik publications. 20 Eylül 2006 tarihinde http://www.unesco.org/webworld/

memory/legaldep.htm adresinden erişildi.

(6)

[6] Aldemir, A. ve Oğuz, E.S. Sayısal Kültürün Korunması: Web Arşivleme, Türk Kütüpha- neciliği (baskıya hazırlanıyor) cilt:20, sayı:3, 2006.

[7] Mandel, C.A. Enduring Access to digital information: understanding the challenge. LI- BER Quarterly, sayı: 6, 1996, pp: 453-464.

[8] Tonta, Y. Elektronik Yayıncılıkta Son Ge- lişmeler. Bilgi Dünyası, cilt:1, sayı: 1,2001, pp: 89-132.

[9] Hodge, G. Preservation of and permenant access to electronic information resources: A system perspective. Information Services and Use, sayı:25, 2005, pp: 47-57.

[10] Küçük, M.E. ve Alır, G. Dijital koruma (arşivleme) stratejileri ve bazı uygulama Ör- nekleri. Türk Kütüphaneciliği, cilt:17, sayı:4, 2003, pp:340-356.

Referanslar

Benzer Belgeler

Bunların bir çoğu f fonksiyonu yerine yaklaşan fonksiyonların kullanılması esasına dayanır... Hata için üst

Chapra, Raymond P.Canale Çeviri: Hasan Heperkan, Uğur Kesgin Literatür

(Yardımcı Depolama Cihazları: Makyetik Bant, Harddisk, Disket Okuyucu. Optik Kayadediciler: CD-R, CD-RW, DVD, Blue ray)..

Titreşim algılama için kullanılan şok algılayıcı piezo-elektrik madde kullanarak fiziksel değerleri elektriksel işaretlere dönüştürmektedir.. Algılayıcı fiziksel

The development of transcendence-based awareness as emancipator factor of learner’s activity that results in the accumulation and dissemination of both tacit and explicit knowledge

Her periyodik çalışma sonunda yapılan çalışmalarla ilgili İl Müdürlüğü ve işletmelere bilgi verilmiş, tespit edilen sorunların çözümü konusunda

Sonuç olarak, adi fiğ yapraklarından elde edilen özsu ve su ekstraktının denemede kullanılan yabancı ot türlerinin birçoğunun tohum çimlenmesini önemli ölçüde

Select the minimum cost 20 from the next immediate right of the Pivot element column and allot the maximum possible demand 7 units.. Blue colour marked column is not