Hazırlayan
Sayı:9
Aralık, 2020
BRIDGE
Denge Değerleme ailesi
mutlu yıllar diler!
www.dengedegerleme.com
Baki BUDAKOĞLU
Yönetim Kurulu Başkanı
1
DİJİTALLEŞME TOPLUM YAPISINI DA DEĞİŞTİRİYOR
İçerisinden geçmek olduğumuz dönemin gözde konularından bir tanesi de malum home office çalışma bir başka anlatımla evden çalışma. Pandeminin etkisiyle alınan önlemler çerçevesinde evden çalışma kısa süre içerisinde yaygınlaşsa da tartışma kalıcı olup olmayacağı yönünde. Kimi kurumlar ile kamuoyu araştırma şirketleri tarafından yapılan anket sonuçlarına göre de öyle anlaşılıyor ki çalışanlar bu durumdan oldukça memnun. Tabii düşününce niye mutlu olunmasın ki? Her şeyi bir tarafa bırakıyorum trafikte geçen zamanın yarattığı bedbahtlıktan kurtulmak bile başlı başına önemli bir fayda yaratıyor çalışanlar dolayısıyla da kurumlar adına. Özellikle büyük şehirlerdeki kiralama rakamlarının yüksekliği ve maliyetleri yükseltici olumsuz etkisi düşünüldüğünde evden çalışmanın işletmenin gelir gider tablosuna pozitif olarak katkıda bulunacağı da aşikâr.
Evden çalışma ile birlikte kiranın dışında katlanılan bir kısım ofis giderlerinden kurtulunacağı da malum. Yani işletme giderlerinden tasarruf sağlanacak; verimlilik, karlılık artacak buraya kadar her şey tamam.
Şahsen benim endişem evden çalışma sisteminde çalışanların mutluluğunun sürdürülebilirliği ile ilgili. Aynı zamanda da toplumsal oluşuma, gelişmeye sağlayacağı katkı ya da olumsuz etkisi ile ilgili. Ne mi demek istiyorum? Ben şahsen ofisleri sadece çalışılan yerler olarak göremiyorum. Ofisler aynı zamanda ülkemizin farklı farklı bölgelerinde doğmuş, bulundukları bölgenin kültürü ile yoğrulmuş, alışkanlıklar edinmiş insanlarımızın birlikte iş yapmanın ötesinde bir araya geldikleri, birlikte aynı havayı teneffüs ettikleri, iş ve amaç birliği yaptıkları, birbirlerinden öğrendikleri, birbirlerini tolere ettikleri kısaca sosyalleştikleri yerler olarak da bir fonksiyon üstlendiklerini düşünüyorum. Bu bakış açımı askerlik yapmış olanlar anlayacaklardır. Zira askerlik süresince bir çok farklı bölgeden gelen insanlarımız aynı çatı altında buluşup, askerlik eğitimini alırken yine birbirlerinden etkilenir, öğrenirler memleketlerinin diğer yerlerinde önceliklerin neler olduğunu, bölgesel gelenekler, görenekler, örf ve adetler ile günlük yaşam mücadelesinin nasıl verildiğini.
Malum toplum bireylerin biraraya gelmesinden oluşuyor ve tanımı da: Aynı toprak parçası üzerinde birarada yaşayan ve temel çıkarlarını sağlamak için iş birliği yapan insanların tümü, cemiyet olarak ifade ediliyor.
İşte benim de uzun dönemde toplumsal yapının zarar görmesinden endişe etmemin kaynağı bu tanımda gizli. Temel çıkarlarını sağlamak için insanlar arasında iş birliği yapılmasının gerekli ve zorunlu olmasına karşın, iş birliğini öğrendikleri, geliştirdikleri iş yerlerinden çalışmak yerine bireysel olarak sığındıkları en güçlü oldukları yerler olan evlerinden çalışmak durumunda kalmaları ve bu durumun toplumsal yapıda yaratabileceği olumsuzluklar. Her atılan adım insanlara biraz daha fazla konfor ortamı yaratıyor. Konforun kısa dönemde mutluluk sağladığı doğrudur ancak orta ve uzun dönemde insan sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yarattığı da yadsınamaz bir gerçek. Depresan özellikli ilaçların yaygın kullanımı ve satış miktarlarındaki artışlar bu durumu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Bununla birlikte korkarım ki bu olumsuzluk sadece bireyleri değil
bireylerden oluşan toplumsal yapıyı da olumsuz yönde etkileyecek gibi duruyor.
e-bülten/ 9
Yıllık Büyüme
%
6,7 GSYH
1 trilyon419 milyar483 milyon TLDolar $ Avro €
7,8 9,3
Kur
Konut Satışları
Kas’20
Ortalama Konut Fiyat Endeksi Artış Oranı
%
27,5
(Ç2’20) (Ç3’20)
%
6,4
İnşaat Sektörü Büyüme Oranı
(Ç3’20)
İşsizlik Oranı
%
12,7
Eyl’20
Kas20
EKONOMİK VERİLER
Konut
Kas’19
138.372
Kas’20
Kas’20
112.483
%
19,0
%
16,1
Kredilere Uygulanan Ağırlıklı Ortalama Faiz Oranları
Turizm AVM Kentsel Dönüşüm
Toplam Yabancı Ziyaretçi Sayısı
Eki’20
Türkiye
1,7 Milyon İstanbul 533,4Bin
Otel Doluluk Oranları
Eki’20 İstanbul
%
34,6
Türkiye
%
39,2
Ç4’19
Toplam Stok
454 AVM GLA
Proje Halinde
44 AVM 13,5 milyon m²
Eyl’20
Ziyaretçi Endeksi
55
621.641 adet
Riskli Yapı Tespiti Yapılan Bağımsız Birim Sayısı
505.618 adet
KD Kapsamında Yıkılan Bina Sayısı
1.040.337 adet
Enerji ve Kimlik Belgesi Alan Bina Sayısı
9.174 adet
Tescili Yapılan Anıt Ağaç Sayısı
Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE)
TÜFE / ÜFE Kas’20
%14,0
%23,1
2
www.dengedegerleme.com
%22’i ipotekli satış
İLLERE GÖRE KONUT SATIŞINDAKİ DEĞİŞİM ORANLARI
%62 - %40
%40 - %10 (4)
%10 - %0 (8)
%0 - %-10 (9)
%-10 - %-15 (8)
%-15 - %-20 (10)
%-20 - %-25 (10)
%-25 - %-30 (20)
%-30 - %-40 (6)
%-40 - %-50 (2) (4) Konut Satışı
Değişim Oranı
3
www.dengedegerleme.com
Geçtiğimiz yılın Kasım ayı verileri ile karşılaştırıldığında tüm Türkiye ortalamasında -% 19 oranında azalma olduğu görülmektedir. Değişim oranı yüksek olan iller gayrimenkul piyasasının sığ olduğu iller olması nedeniyle genel görünümü yansıtmamaktadır. Pandemi etkisi kalkmadan artışın olmayacağı görülmektedir.
*2020 yılı Kasım ayı ile bir önceki yılın aynı ayına göre konut satışındaki değişim oranını gösterir.
e-bülten/ 9
Değer Endeks
Artışı
%42 - %40
%40 - %35 (5)
%35 - %29 (12)
%29 - %28 (8)
%28 - %27 (8)
%27 - %25 (8)
%25 - %23 (8)
%23 - %19 (17)
%19 - %17 (6)
%17 - %16 (3) (6)
İLLERE GÖRE DEĞER DEĞİŞİM ORANLARI
4
www.dengedegerleme.com
*2020 yılı Kasım verileri ile bir önceki yılın aynı ayına göre konut fiyat endeksi değişimini gösterir.
e-bülten/ 9
Bir önceki yılın Ekim ayı verileri dikkate alındığında Türkiye ortalamasında % 27 oranında artış gerçekleşmiştir. Satış sayılarındaki azalışa göre değer artışı oluyor olması; ertelen inşaat maliyetlerinin yansıtıldığı ve stokların eridiğini göstermektedir.
0 50.000 100.000 150.000 200.000
İlk Kez Satılan Konut (adet) İkinci Satış (adet)
*Türkiye genelinde ilk defa satılan konut sayısı 2020 Kasım ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %25 azalış gösterdi.
*İkinci el konut satışları ise 2020 Kasım
ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %15 azalış gösterdi.
0 50.000 100.000 150.000 200.000
İpotekli Konut Satışı Toplam Konut Satışı İpotekli Satış Oranı
*Türkiye genelinde; 2020 Kasım ayında ipo- tekli konut satışları bir önceki yılın aynı ayına göre %44 azalış gösterdi.
*İpotekli konut satışının tüm satışlar
içerisindeki payı ise %22 olarak gerçekleşti.
TÜRKİYE GENELİ KONUT SATIŞ RAKAMLARI
5
*Kaynak: TÜİK
*Kaynak: TÜİK
www.dengedegerleme.com
e-bülten/ 9
48.909 89.463
Kas.19
138.372
75.480 126.594
Ara.19
202.074
36.040 77.575
Oca.20
113.615
37.303 81.450
Şub.20
118.753
34.089 74.581
Mar.20
108.670
14.848 27.935
Nis.20
42.783
16.860 34.076
May.20
50.936
58.632 131.380
Haz.20
190.012
67.937 161.420
Tem.20
52.123 118.285
Ağu.20
170.408 229.357
41.376 95.368
Eyl.20
136.744
36.976 82.598
Eki.20
119.574
36.658 75.825
Kas.20
112.483
Kas.19
43.911 138.372
Ara.19
50.278 202.074
Oca.20
42.237 113.615
Şub.20
43.733 118.753
Mar.20
43.329 108.670
Nis.20
17.088 42.783
May.20
18.483 50.936
Haz.20
101.504 190.012
Tem.20
130.721 229.357
Ağu.20
76.019 170.408
Eyl.20
35.576 136.744
Eki.20
25.566 119.574
Kas.20
24.450 112.483
31,7%
24,9%
37,2% 36,8% 39,9% 39,9%
36,3%
53,4%
57,0%
44,6%
26,0%
21,4% 21,7%
*Türkiye genelinde; 2020 Kasım ayında yabancılara yapılan konut satışları bir önceki yılın aynı ayına göre %24 arttı.
*2020 Kasım ayında, yabancıya yapılan konut satışlarının tüm satışlar içerisindeki payı ise %4 olarak gerçekleşti.
Yabancıya Satışta İlk 5 İl
Irak İran
Rusya Federasyonu Afganistan
Kuveyt
0 0,0%
1.000 2.000 3.000 4.000 5.000
1,0% 1,5% 0,5% 2,0% 2,5% 3,0% 3,5% 4,0% 4,5% 5,0% 5,5%
TÜRKİYE GENELİ YABANCIYA SATIŞ RAKAMLARI
6
Türkiye’den Konut Alan İlk 5 Ülke Vatandaşı
www.dengedegerleme.com
*Kaynak: TÜİK
İstanbul Antalya Ankara
Yalova Bursa
Yabancılara Yapılan Konut Satışları Toplam Satış İçerisindeki Payı
e-bülten/ 9
Eki.20
5.258
Kas.19 Ara.19 Oca.20 Şub.20
3.988 5.298 3.907 4.005
Mar.20
3.036
Nis.20
709
May.20
860
May.20
1.664
Tem.20
2.741
Ağu.20
3.893
Eyl.20
5.269
2,9% 2,6%
3,4% 3,4%
2,8%
1,7% 1,7%
%0,9
%1,2
%2,3
%3,9
%4,4
Kas.20
4.962
%4,4
BLOCKCHAIN KRİZLERİ AŞMADA BİR ANAHTAR OLABİLİR Mİ ?
7
e-bülten/ 9
www.dengedegerleme.com
Barış ÖZİSTEK
Netmarble EMEA Yönetim Kurulu Başkanı Starters Hub Yönetim Kurulu Üyesi
Blockchain’in çözdüğü en önemli sorun nedir ?…. GÜVEN
Banka hesabınızda duran paranın yarın silinmeyeceğinin garantisi nedir ? Banka’nın markasına olan güveniniz.
İletişim odaklı bir olgu teknolojik bir hizmete güven yaratıyor. Teknolojik olarak hiç kimse sistemin %100 siber ataklara ya da içeriden oluşabilecek usülsüzlüklere karşı güvenli olduğunu söyleyemiyor. Oysa blockchain üzerinde sahip olduğunuz varlıklar geçmişe yönelik değiştirilemiyor, siber ataklara karşı tamamen güvenli olduğu gibi herhangi bir veritabanı sorumlusunun etik insiyatifine de bağlı değil.
Türkiye’de kriz dediğimizde akla ilk gelen sektörlerin başında hangisi gelir ? Bence inşaat sektörü hemen etkilenlerden ve üstelik Türkiye için müthiş önemli, istihdam ve ekonomiye katkı sağlayan bir sector. Krizde hemen etkilenmesinin bir nedeni, sektörel markalara olan güvenin sarsılması ve taahhütlerini teslim etme riski olduğunu düşünen kişilerin alımları durdurması.
Aslında sadace bir düşünce değil, reel durum da söz konusu. Son dönemde sıklıkla yaşanan can sıkıcı konulardan bir tanesi inşaat firmaları ile noterde satış sözleşmesi yaparak ev ya da ofis almış kişiler tapularını almaya gittiklerinde tapularının üzerinde banka ipoteği olduğunu gördüler. Sistemde müthiş bir açık var ve sadece Türkiye’de değil, dünyanın birçok ülkesinde aynı açık söz konusu. İnşaat firmaları size sözleşme ile satış yaptıktan sonra arsayı ipotek ederek kredi alabiliyor. Banka da aslında sahibinin bir başkası olduğu arsaya ipotek koymuş oluyor. Hukuki tartışmaları bir kenara bırakın, ciddi bir etik ve toplumsal yaralanma söz konusu.
Blockchain teknolojisinin kolaylıkla çözebileceği bir konudan bahsediyoruz şimdi. Sözleşme yapıldığı an arsanın tapu kaydı henüz temizken bu kayda blockchain üzerinde satış sözleşmesi girilmiş olsa, değiştirilemez bu kayıt üzerine kimse ipotek koyamıyor olacak. Ama daha da önemlisi, alıcılar kişilere ya da bireylerin kontrolündeki
sistemlere güvenmek yerine teknolojiye güvenecekler.
GÜVEN unsurunun, marka, kurum ya da bireylerin prestijlerine bağlı olmaksızın teknoloji ile sağlandığı bir ortam yaratıldığında krizlere karşı çok daha korunaklı olmak ya da çözüm getirmek mümkün olacaktır. Elimizde bu teknoloji artık var, doğru ve faydalı amaçlar için kullanmak bizlere kalmış…
www.dengedegerleme.com
8
e-bülten/ 9
PROPTECH - GAYRİMENKUL SEKTÖRÜNDE DÖNÜŞÜM
Erman ALEMDAR
KPMG Türkiye Kıdemli Yönetici
Teknolojinin gayrimenkul sektöründe ortaya çıkardığı tanımlardan bir tanesi de Proptech. Proptech, sektördeki bilgi, işlemler ve yönetimde önemli bir değişime neden oluyor. Proptech özellikle kısa ve uzun dönemli emlak ilan listeleme, ofis paylaşım ekonomisi, eve servis hizmetleri, tesis yönetimi, inşaat teknolojileri gibi alanlarda güçlü bir dönüşüm yaşanmasına sebep oluyor. İnşaat ve gayrimenkul oyuncuları Proptech aracılığıyla sosyal mecralar üzerinden davranışları incelenen tüketiciler için kişiselleştirilmiş pazarlama stratejileri hazırlayabiliyor. Bu uygulamalar sektörde Proptech’e ilgiyi artırıyor. Proptech kullanımı dünya genelinde bölgesel farklılıklar gösterse de küresel ölçekte gayrimenkullerin inşa, işletme, pazarlama ve satış alanlarının tümünde bu dönüştürücü teknolojilere sektörün genel anlamda bir ilgisi olduğundan bahsediliyor. Araştırmalar yeni teknolojiler ile gayrimenkul şirketlerinin artık ellerinde bulunan devasa boyuttaki büyük veriyi analiz ederek; yatırım kararları alabileceğini, teknolojiyle uyumlu yenilikçi çözümler geliştirebileceğini, müşterilerin değişen ihtiyaçlarına hızla yanıt verebileceğini gösteriyor.
Günümüzde gayrimenkul yatırım analizleri, sektör uzmanlarının kişisel deneyimlerine dayanarak ve güncel gelişmelerin yorumlanmasıyla yapılıyor. Gelecekte, tüketicilerden ve gayrimenkul piyasasından elde edilen veriler yapay zekânın da kullanımıyla anlamlı bilgilere dönüştürülecek.
Genel olarak, Proptech şirketleri sektörün beş ana alt kırılımında faaliyet gösteriyor: Kentsel planlama, tasarım ve inşaat, arama, satış ve satın alma, kiralama ve yönetim. Öte yandan farklı sektör kırılımlarında da gördüğümüz Proptech şirketleriyle gayrimenkul sektörü, üç temel alanda dönüşüm içerisinde; akıllı gayrimenkul, paylaşım ekonomisi ve gayrimenkul fintech.
Yakın gelecekte gayrimenkul sektörünü etkileyecek teknolojiler; büyük veri ve veri analitiği, nesnelerin interneti, yapay zeka, robotik, sanal gerçeklik, sürücüsüz otomobiller, Blockchain ve 3D baskı olarak gösterilmekte. Veri analitiği günümüzde de etkin bir şekilde kullanılmakta olup, yapay zeka, nesnelerin interneti, sanal gerçeklik gibi teknolojiler de önümüzdeki yıllar içinde daha da etkili ve yaygın bir şekilde kullanımda olacak. Bu nedenle, gayrimenkul sektörü oyuncularının net bir dijital strateji geliştirmesi, bu stratejiyi hızla uygulaması ve tüm iş evrelerine ve değer zincirlerine entegre etmesi gerekmekte.
Ayrıca çalışmalar yeni teknolojilerin bireylerin konut satın alırken kullandıkları yolları temelden değiştirdiğini gösteriyor.
Gayrimenkul sektörünün, web sitelerinin yapay zekâ ve sanal gerçeklik gibi konut alımının her aşamasını dönüştürecek yeni teknolojileri kullanmaları ve emlak acentelerinin sunduğu pek çok geleneksel hizmet dahil olmak üzere uçtan uca hizmet sağlamalarıyla birlikte büyük bir değişim içerisine gireceği düşünülüyor.
Yakın zamanda konut satın alan bireyler emlak acenteleri, hukuk danışmanları ve ev sahipleri dahil olmak üzere pek çok insanla iletişimde olmayı ve fiyat/hizmet ücretleri konusunda pazarlık ve yasal süreçleri stresli buluyor. Bu durumun, işlemleri online mecraya taşıyacak olan Proptech girişimlerine fırsatlar yaratması bekleniyor.
www.dengedegerleme.com
9
e-bülten/ 9
İlhami AKKUM
Omurga Capital
Yönetim Kurulu Danışmanı
Mary Wortley Montagu, Britanya İmparatorluğunun İstanbul Büyükelçisi Edward Wortley Montagu'nun eşiydi.
Çiçek hastalığı geçirmişti; çiçek aşısının İstanbul'da yaygın bir şekilde kullanıldığını görünce iki çocuğunu aşılattı.
Gerek İstanbul’dan yazdığı mektuplarla, gerekse ülkesine döndükten sonra Londra’da yaptığı etkinliklerle çiçek aşısını tanıttı. Yaklaşık 300 sene sonra, gurur kaynağımız Türeci-Şahin çiftinin BioNTech® Innovative Manufacturing Services şirketi tarafından geliştirilen yenilikçi aşı, COVID-19 salgınıyla savaşımın uluslararası kabul gören ilk sarsıcı başarısı oldu.
Denge Değerleme’nin PropTech, başka deyişle gayrimenkul ve teknolojinin sarsıcı yenilikçiler sunan kesişim kümesine değinmemi istediği bu kısa yazı üzerinde düşünürken, ‘biyoloji’ ile ‘teknoloji’ kümelerinin yaşamımızı derinden etkileyen kesişimiyle başlamak istedim. Çünkü bilişim-iletişim teknolojilerindeki baş döndürücü sıçramalardan hemen tüm çalışma alanları 21 Yüzyıla kalmadan etkilendi; hukuk law-tech’ten, finans fin-tech’ten, inşaat construct-tech’ten bağımsız düşünülemez oldu.
Benim gibi babasının işyerindeki kollu FACIT ile ilk mekanik hesaplamalarını yapan, bilgisayarla delikli kartlar aracılığıyla tanışan kuşaklar açısından ayak uydurması zor bir koşu bu. Ama insan kolaylığa çabuk alışıyor: Manyetoludan akıllı telefona göz açıp kapayıncaya kadar geçtik. Şimdi sıra, “taşınmaz, yerinden kıpırdamaz” gayrimenkulün uçtan uca sayısallaşmasında.
“İhmal ve hata müstesnadır; sürç-ü lisan edersek af ola.” diyerek, PropTech Eurasia’nın kristal küresine bakıp, kendimizi BaşarSoft, GeoVision, NextGeo, InMapper, Maptriks, Venuex yardımıyla konumlandıralım. Reidin, ProjeHaber, Invex, GDYS, Tapusor, Endeksa, YapıRadar ile rayiçleri öğrenelim. Sahibinden, Zingat, EmlakJet, Tapu.com üzerinden taşınmaz seçenekleri bulan aracı uzmanımız BanaBiEv, EmlakSistemi, PortföyTakip’ten de destek alsın. Yenileme yapmak istersek İnşaatHesabı ile TaşeronBankası’ndan, kiracımızı değerlendirmek için KiraPlus’tan yararlanalım;
ya da Yuvako, Rentido, TapuMentor, Missafir, RentRovi, EmlakSat desteğiyle kiralayalım. Arada acıkırsak BanaBi, Getir, İsteGelsin, PaketMutfak’tan birşeyler ısmarlayalım. Eşyalarımız Ocotovan, GelAl, PratikDepo, ParkPalet, Enakliyat, Omnitro, KolayGelsin, RahatTaşın, ETaşın, Trport, Eta ile ulaşırken, paylaşımlı işyeri gereksinimimizi KolektifHouse, Workinton, EOfis, OfisWork, WorqCompany, KurumsalEv, Kataloq ile karşılayalım. Perakendeyse çalışma alanımız, MallIQi, Ameralyze, Shopi, V-Count, İkas, BuyBuddy, DekoPasaj, Invent, Udentify, Bonbon, Vispera, Servo işimizi daha etkin ve verimli yapmamıza destek olsun. Mekanlarımızın enerji yönetimini Reengen ile yapıp, Benny, Ottoo, Scotty, Bizero, Rentiva, Yolo, BinBin, BiTaksi, YoYo, Zuppin, Etku, Palm, VoltLines, Martı, Duckt, Hop! ile herhangi bir araç yatırımı yapmadan kentte dolaşalım. Alışveriş yaparsak aldıklarımızı saatlik olarak Bagaj’ın dolaplarına bırakıp, gönderilerimizi KargoPark’a yönlendirip, SenYönet ile uzaktaki mülkümüzü yönetelim.
EY ve ULI tarafından geçtiğimiz Ağustos-Eylül aylarında yapılan bir araştırmaya göre artık kendi işverenimiz olacak, uzaktan, istem oldukça çalışacak, sayısallaşacağız. Daha çok yapay zeka ve iş otomasyonu kullanacağız.
Girişimci özelliğimizi, kentin çeperlerindeki paylaşımlı işyerlerinde, yollarda zaman yitirmeden katma değere dönüştüreceğiz.
On yıldan fazladır küresel PropTech eko-sistemini izleyen Unissu’nun web sitesinde 8.500’e yakın şirket var; bu sayı hızla artıyor. Ne mutlu ki, çok sayıda gencimiz de bu alanda çalışıyor. Kurucu değerlerden ayrılmadan, işini sayısallaştırarak sürdürülebilir kılma görevi girişimcilerimize düşüyor. Taşınmaz gelecek sayısalda; FACIT ise Rahmi M. Koç Müzesinde bizleri bekliyor.
SAYISALLAŞAN TAŞINMAZ
www.dengedegerleme.com
10
e-bülten/ 9
Rabia KURBAN
Denge Değerleme
Kıdemli Yatırım Danışmanı
GAYRİMENKUL SEKTÖRÜ VE PROPTECH PİYASALARINDA 2021 YILI BEKLENTİLERİ
Her yıl olduğu gibi bu yıl da gayrimenkul sektörüne yön veren farklı tecrübelerin ve son trendlerin tartışıldığı, içinde bulunduğumuz pandemi nedeniyle bu sefer online gerçekleşen RE360’ta Denge olarak yerimizi aldık. Şirket misyonumuz ve hedeflerimiz doğrultusunda güncel gelişmeleri, gelecek öngörülerini yakından takip etmeyi ve işimize yansıtmayı her zaman önemsiyoruz. Tam da bu noktada kendimizi aylık yayınımız Bridge’in Aralık teması olarak belirlediğimiz ve gayrimenkul sektöründe son yıllarda iyice varlığını hissettiren Proptech alanında geliştirirken, RE360’ta Proptech’e oldukça geniş yer verildiğini gördük. Buradan hareketle dikkatimizi çeken gelişmeleri sizlerle paylaşmak istedik.
Öncelikle genel anlamıyla Proptech’e bakmak gerekirse; bundan beş sene önceye kadar kimsenin hakkında henüz konuşmadığı Proptech, sektörde en moda kavramlar arasında yer almakla birlikte özünde gayrimenkul teknolojisi anlamına geliyor. İster sadece gayrimenkul kullanıcısı olun ya da ister sektörde bir profesyonel olun, siz bu kavramı bilmeseniz de 2020 yılı itibariyle muhtemelen Proptech’i kullanıyorsunuz. Bu kavramı gayrimenkul endüstrisindeki büyük dijital dönüşümün ilk basamağı olarak adlandırmak mümkün olmakla birlikte hem tüketicileri hem de binaları ve şehirleri yakından ilgilendiren, kullanımlara, işlemlere yönelik değişimleri bir teknolojik altyapı ile takip edebildiğimiz, dijitalleşmiş data ve analiz sistemi olarak nitelendirebiliriz. Yine de bu belirsiz kavramı daha somutlaştırmak istersek gayrimenkul piyasaları için teknolojik ortamda yenilikçi ürünler ya da yeni iş modelleri sunan girişimleri ve ürünleri tanımlamak için kullandığımız bir platform ve bir terim olduğunu söyleyebiliriz.
Günümüz koşullarında Proptech’in, inşaat ve gayrimenkul geliştirme alanlarından, değerleme ve danışmanlık hizmetlerine, ticari gayrimenkullerden büyük ölçekli gayrimenkul yatırımlarına, bina ve tesis yönetiminden, akıllı evler ve hatta akıllı şehirlere kadar uzanan bir yelpazede sektörde yer aldığını görmekteyiz. Durum böyleyken Proptech 5 yıl gibi bir süre içinde gayrimenkul sektöründe büyük hacimli işlemlerin gerçekleştiği bir piyasa haline dönüştü.
RE360’ta Dünya’da Proptech Trendlere Bakış adlı oturuma konuşmacı olarak katılan Fifth Wall Yönetici Direktörü ve Avrupa Başkanı Roelof Opperman sunumunda 2019 yılında Avrupa Proptech piyasasında yaklaşık 250 işlemin gerçekleştiği, bu işlemlerin ortalama büyüklüğünün 7 ila 9 milyon Euro arasında olduğu ve yıllık büyüme oranının %20 olarak kaydedildiği bilgisini vermişti. 2020’nin sonuna geldiğimiz bu günlerde ise pandemiye rağmen yıl sonu büyüme oranının %10 civarında olacağı, işlem sayısının ise yine artış ile 250 – 290 arasında olacağı tahmin ediliyor. 2020’de gerçekleşen işlemlerde en büyük payı internet alışverişinin artışı ile lojistik sektöründe olduğunu ve lojistiğe olan talebin karşılanmasına odaklandığını görmekteyiz. İkinci büyük payın ise konut sektöründe gerçekleştiğini ve konut satın alma ve brokerage platformlarında yoğunlaştığını gördük. Son derece büyük bir finansmanın akacağı düşünülen bir alan olarak görülen konut sektörü payının, Proptech’in ticari kısmının güçlenmesiyle giderek büyüyeceği öngörülüyor. 3 gelişen alan ise konaklama sektörü olarak karşımıza çıkıyor.
www.dengedegerleme.com
11
e-bülten/ 9
GAYRİMENKUL SEKTÖRÜ VE PROPTECH PİYASALARINDA 2021 YILI BEKLENTİLERİ
Pandemiden oldukça etkilenen pazarlardan biri olan konaklama sektörünün dönüşümünün Proptech üzerine yansımalarının ne olacağına dair varsayımlar olsa da 2021 yılında tüketici talebinin nasıl tepki vereceğini görerek, daha iyi analiz ediliyor olacak.
Opperman, sunumunda evlerden çalışmaya geçilmesi, ortak çalışma alanlarına olan talebin artması, perakende mağazalarında ve ofislerde esnek kiralama talepleri, online alışverişin artışı, ortak yaşam alanları ve ortak mutfak kullanımı gibi trendler, perakendede boşluk alanlarının artması gibi sektörü yakından ilgilendiren değişimlerin teknolojinin gelecek açısından ne kadar önemli olduğunun herkes tarafından görüldüğü bir dönem yaşanmasına neden olduğunu belirterek, yatırım odaklı inovasyonun önemi her alanda karşımıza çıktığını, yeni Proptech süreçlerinin benimsenmesi ve yaygınlaşması için bu trendleri anlamanın oldukça önemli olduğunu özellikle vurguluyor.
Piyasada temel oyuncuların kimler olduğu, projeleri kimlerin yöneteceğinin gittikçe önem kazanacağı bir yıl bizi bekliyor.
2021 yılı için öngörülere baktığımızda hiçbir gayrimenkul sınıfının güvenli olmadığını bu nedenle teknoloji penetrasyonunun önemine dikkat edilerek gayrimenkul sektörünün bu alanlardaki yeniliklere ayak uydurması gerekliliği karşımıza çıkıyor. Dijital inovasyon ve teknolojinin büyümesinin 2021’de de hızlı bir şekilde devam edeceği öngörülüyor. Burada gelişmeleri takip ederek sürece odaklanmak, şirketlerin sadece karlılık üzerine düşünmesi yerine büyük resme odaklanması, iş birlikleri yapması ve yeni düzene ve gelişime ayak uydurma kabiliyetini her zamankinden daha önemli hale geleceği bir yıl yaşayacağız.
Daha önce hiç deneyimlemediğimiz bir süreci yaşadığımız 2020 yılını geride bırakırken Denge olarak gayrimenkul sektöründeki gelişmeleri ve değişimleri sürekli takip ederek kendimizi yeniliyoruz.
Ezber bozan bir yıl sonrasında sunduğumuz değerleme hizmetlerinde yaptığımız araştırmalar, yaklaşımlar da değişim ve dönüşüm sürecinde yepyeni bir boyuta evriliyor. Gayrimenkul danışmanlık sektörü aktörlerinin günümüz itibariyle sunduğu hizmetler kapsamında büyük ölçekli şirketlere yaptıkları fizibiliteleri, yatırım danışmanlıklarını, en etkin ve verimli kullanım analizlerini 2020 öncesindeki döneme göre çok daha derin bir piyasa araştırması ve sağlam öngörüler ışığında yapması artık kaçınılmaz bir hale geliyor. Bu farkındalıkla Denge olarak sunduğumuz hizmetleri teknolojiyi yakından takip ederek sektörde edindiğimiz 15 yıllık deneyimden gelen data altyapısı ve tecrübe ile birlikte güçlendirerek ve müşteri talebini, piyasa dinamiklerini ve tüketici davranışlarını titizlikle analiz ederek geliştiriyoruz.
2021’de sağlıklı günlerde tekrar görüşmek dileği ile.
