TÜRK MUTFAĞINDA KULLANILAN ARAÇ-GEREÇLER

(1)

TÜRK MUTFAĞINDA KULLANILAN

ARAÇ-GEREÇLER

(2)

• Bir milletin medeniyet seviyesini

anlayabilmek için evinde kullandığı araç gereçlere bakmak yeterli olacaktır.

• VII. yüzyıldan itibaren insanların

yaşadıkları yerlerde, yemekte kullanılan araç gereçler için ayrı bir alanı mutfak olarak kullanmaya başladıkları

görülmektedir.

(3)

• Evlerde yemeğin piştiği mutfak, besinlerin saklandığı yer kiler olarak adlandırılırdı.

• İnsanlar genellikle yaz aylarında ürettiği, sonbaharda hasat edip belirli işlemlerden geçirdiği besinlerle yıl boyu beslenme

gereksinimlerini karşılamak zorundaydı.

(4)

• Eski Türklerde mutfaklar,

– evin dışında avluda ya da – alt katlarda yer almaktaydı.

Anadolu’nun birçok yerinde hala bu tip

eski mutfaklar kullanılmaktadır.

(5)

• Köy evlerinde kiler,

– Kuru besinlerin saklandığı,

• nemi az,

• karanlık,

• küçük pencere ile havalanabilen bir mekan;

– Patates, kış kabağı, elma, armut, ayva gibi sebze ve meyvelerin tutulduğu nemli bir

ortamdan oluşurdu.

(6)

PİŞİRMEDE KULLANILAN

ARAÇ-GEREÇLER

(7)

Eski yıllarda odunla ısıtılan ocak, tandır, mangal ve kuzine pişirmek için kullanılırdı.

Duvarın içinde, zeminden itibaren girinti biçiminde, ön tarafı açık ve üzerinde geniş bir baca boşluğu olacak şekilde yapılmış yemek pişirme alanıdır.

Ocak

(8)

• Tencere ve tava yerleştirmek için

sacayağı veya topraktan ocak içinde bölüm yapılmıştır.

• Tencere ilgili ayaklık veya bölmeye yerleştirilip altında odun ateşi

yakılarak pişirme gerçekleştirilir.

(9)

Tandır

1. Topraktan yapılmış tepesi açık, altta külün ayrılabildiği yeri olan bir aygıttır.

2. Etrafı kapalı, bir tarafında kapağı bulunan

topraktan yapılır.

(10)

• Odun tandırın içinde yakılır.

• Odunun dumanı bitip tandır kızınca doğrudan et veya toprak kap (güveç) içinde yemek sarkıtılır, tepesi

kapatılarak yemek pişirilir.

Tandırlar günümüzde halen bazı et

yemekleri, börek, çörek, ekmek pişirmek için

kullanılmaktadır.

(11)

Mangal; içinde kömür yakılarak ısınmaya ya da bir şey pişirmeye yarayan, türlü biçimlerde, üstü açık

ve genellikle dört ayaklı, sactan, bakırdan ya da

pirinçten yapılmış bir tür ocak.

(12)

Kuzine

• Altında odun ateşinin yakılabileceği, üzerinde fırın ve yüzeyde ocak yeri bulunan basit

ocaklı bir fırındır.

Kuzine,hem ısınmaya hem de üzerinde yemek

pişirmeye yarayan büyük soba.

(13)

• Günümüzde doğalgaz, bütan gazı ve

elektrikle çalışan ocaklar ve ocaklı fırınlar;

kuzine, ocak ve tandırın yerini almıştır.

(14)

• Bakırdan yapılmış kalaylanmış tabak ve tencereler, tahta kaşıklar, toprak

tencereler, mutfağın vazgeçilmez

hazırlama-pişirme araç gereçleri arasında

yer almaktadır.

(15)

• Önceleri kalaylı bakır, alüminyum, emaye tencere tava kullanılırken;

• Günümüzde paslanmaz çelik, teflon,

sıcağa dayanıklı cam kaplar, döküm

tencereler, granit tencereler, porselen

tencereler, içi çelik dışı bakır tencere

tavalar kullanılmaktadır.

(16)

Sac, demirden yayvan şekilde yapılan bir gereçtir. Genellikle açık ocaklarda üzerinde ekmek (yufka) pişirmek için kullanılır.

Ayrıca sac üzerinde ince tek kat

yapılmış börek (sac böreği), etli

ekmek, gözleme, pide ve katmer

pişirmek için de kullanılır. Sacın iç

yüzeyi iyice temizlendikten sonra

sac kebabı pişirmek için de

(17)

HAZIRLAMADA

KULLANILANLAR

(18)

Elekler kalburlar

• Elekler; tahıllar, kurubaklagiller vb’den yabancı maddelerden ayrılması, büyüklüklerine göre

sınıflandırılması amacı ile kullanılır.

• Elek yapımında öncelikle ağacın hızarda şeritler halinde kesildikten sonra kıvrılması ile kasnak elde edilir.

• Sicim, et kılı, bakır tel ile gözenekli yapıda elek örülür, kasnağa geçirilir .

Sicim ile örülenler kalbur diye

(19)

• Kevgir, mutfaklarda sıvı maddelerle katı

maddeleri birbirinden ayırmaya yarayan bir tür elektir.

• Genel olarak alüminyum ya da paslanmaz çelik gibi hafif metallerden yapılsa da son yıllarda plastik türleri de çıkmaya

başlamıştır. İçindeki suyun akması için

üzerinde çeşitli büyüklükte delikler bulunur.

Kevgir-Süzgeç

(20)

• İçi oyuk tekneler hamur yapımında (hamur teknesi) kullanılırdı.

• Daha küçüğüne uğra teknesi adı verilir.

Günümüzde kırsal alanda tahta tekneler hala kullanılsa da yerini metal, plastik olanlara bırakmıştır

^.

Elektrikli hamur

karıştırıcılar vardır.

(21)

• Ahşap esaslı geniş sini şeklindeki gereçler,

merdane ve oklava hamur açmak için kullanılır.

• Hamur açılan tahtaya yassı ağaç anlamında yasgaç, yastıgaç adı verilir. Senit olarak da adlandırılır.

• Günümüzde ahşap olanlar kullanılsa da plastik

olanlarda sıklıkla kullanılmaktadır.

(22)

Hamur yoğurma teknesi -Esiran

.TABLA,YER SOFRASI-OKLAVA- BİŞİRGEÇ-MERDANE

(23)

SERVİS GEREÇLERİ

(24)

• Yemekler yer sofrasında siniler veya tabla üzerinde yenirdi.

• Ekmek kırıntılarının dökülmemesi için sini altlığının altına sofra bezi serilirdi.

• Eskiden tek kaptan yenirken, günümüzde, yer sofrasında da ayrı kaplardan yemek yenmektedir.

• Masalar sinilerin yerini almıştır.

(25)

• Eskiden yemek servisinde, kalaylanmış değişik büyüklükte bakır tas ve tabaklar kullanılırken, günümüzde bunların yerini plastik, melamin, porselen, cam ve

paslanmaz çelikten yapılanlar almıştır.

• Yemekler çoğunlukla sulu

olduğundan kaşık başlıca yeme aracıdır.

• Eskiden yemek yenirken de tahta

(26)

• Eskiden sofraya su,

– Su kabağının içi çıkarıldıktan sonra kurutulan sürahi şeklinde kap

– Kalaylı bakır sürahi – Toprak testi

– Tahta testilerde getirilirken günümüzde cam

sürahiler kullanılmaktadır.

(27)

SAKLAMADA

KULLANILANLAR

(28)

• Un, bulgur, kuru baklagiller kilerde bulunan ahşap

sandıklarda

• Pekmez, peynir,

tereyağı sırlanmış

toprak küplerde

saklanırdı.

(29)

Ayrıca sazlardan, ince ağaç

dallarından, buğday sapından yapılan çeşitli büyüklükteki sepet ve seleler sebze ve meyvenin taşınmasında, kurutulmuş sebze ve meyvenin

saklanmasında kullanılırdı.

(30)