YAPI ELEMANLARI II
M-r Drenushe Fidani
2 Düşey sirkülasyon
Merdivenler
Arasında yükseklik farkı bulunan düzlemleri bağlamak için oluşturulmuş basamaklı yol tanımıyla en basit biçimde ifade edilebilecek olan merdiven, insan yapısı fiziksel çevrenin en önemli elemanlarındandır
Günlük hayatımızda iki yükseklik arasındaki inip ve çıkmayı sağlayan merdivenlerin ölçekli olarak kâğıt üzerine aktarılmış haline merdiven planı denir.
Bir mimari yapıda iletişimi sağlayan bölümler giriş,merdivenler, koridorlar ve asansörlerdir.
Bu bölümlerin iletişimi sorunsuz sağlamaları için doğru bir şekilde ölçülendirilmelidirler.
Yapılacak olan ölçülendirme mimari yapının görevine, işlevselliğine, yapıyı kullanılan kişilerin sayısına bağlıdır.
İletişimi sağlayan bu bölümler aydınlatılmalı ve havalandırlmalıdırlar, aynı zamanda kullanılacak olan malezmenin sağlam olması ve kolayca temizlenilebilir olması bu bölümlerin projelendirilmesinde önemli unsurlardır.
İki tür iletişim bölümü vardır:
- Yatay iletişim sağlayan bölümlerı: araba girişleri, binaya girişleri, koridorlar
- Dikey iletişim sağlayan bölümler: merdivenler, yangın merdivenleri yürüyen merdivenler, rampa ve asansörler
Merdivenlerin projelendirmesini yaparken mimarın dikkat etmesi gerek özellikler vardır.
Onlar da:
- merdivenleri yapının işlevselliğine uyacak şekilde yerleştirmek.
- seçilecek konstruksyon sistemi - kullanılacak olan malzemeler - teknoloji ve işlem
- ince iş ve kapatılışı
Yukarıdaki aşamalardan önce, mimarın tüm standard ve metodlara uygun olarak merdivenleri ölçülendirmesi ve hesaplaması gerekir
3 Merdivenlerin hesaplanması
Merdivenlerin hesaplanmasında bilinen üç matematik metodu vardır. Normal yüksekliği ve genişliği olan basamak normal merdivenler, 15-20° eğimi olan merdivenler yatık eğimli merdivenler, ve dik eğilimli merdivenler 45-75 °
Normal merdivenler 2Y + G = 63
Y basamak yüksekliği, G basamak genişliği
Bu formül 13-19 cm yükseklikleri olan basamak hesaplama metodudur.
Mimari standardlara en uygun olan yükseklik 15-18cm dir.
Yatık eğilimli merdivenler ya da basamak yüksekliğinin 13cm olduğu ve eğimin 15-20 ° olduğu merdivenler.
Y + G= 47 – 48
Dik merdivenler, eğimin 45-75 ° olduğu merdivenler.
Y x G = 500
Dairesel merdivenlerin yüksekliğinin hesaplanması yukarda anlatılan formüllerle yapılır.
R = O/2 Π formulü ile basamakların hesaplanması yapılır.
En küçük basamak genişliği 29cm , en küçuk, en dar kısmı 10cm aslında korkulluklardan içeriye doğru 4cm mesafede 29 cm olmalıdır.
Sahanlıklar (61-63cm) + basamak genişliği. Merdivenlerde sahanlık olmadan maksımum 17 yükseklik(rıht) olabilir.
4 Çıkış hattının genişliği ordan paralel olarak geçecek olan insan sayısına bağlıdır. Daha çok katlı yapılarda maksimum 100 kişinin geçtiği binada minimum çıkış hattı genişliği 110-130cm dir.
Her 100 kişide bu ölçü 60cm artmaktadır ( 130,190,250)
X.1. BAŞLICA MERDİVEN TERİMLERİ VE GENEL YAPIM KURALLARI:
(1)-RIHT (a): Basamak yüksekliğidir. Yapı tipine göre rıht yükseklikleri:
-Bahçe ve dış girişlerde ... 14-16 cm.
-Okul, tiyatro, hastane, v.b. ... 16-17 cm.
-Konut ve apartmanlarda ... 17-18 cm.
-Çatı arası, bodrum, v.b. ... 20-25 cm.
arasında seçilebilir. Bir katın ya da merdivenin yüksekliğine göre rıht sayısını bulmak için kat yüksekliği rıht yüksekliğine bölünür.
aHan=
(2)-BASAMAK (b): Merdivenle çıkışta ayak basılan yüzeydir. Basamağın genişliği 2a + b = 60
~ 63 cm; b = (60 ~ 63) - 2a eşitliğiyle hesaplanır. Erişkin bir insan adim uzunluğu olarak (60 ~ 63) cm alınmaktadır. Basamak genişliğini bulmak için öncelikle rıht sayısı (an) hesaplanır ve buradan basamak sayısı bn = an -1 eşitliğiyle elde edilir. Basamak genişlikleri hiçbir yerde 10 cm.
den az olamaz.
Rıht ve basamak için gerekli şekiller aşağıda verilmiştir
(3)-SAHANLIK (S): Uzun merdivenlerde 15 - 18 basamakta bir veya merdiven kol boyunun ortasına gelecek şekilde bırakılan dinlenme platformudur. Sahanlıkta normal olarak (1) adım atılacağı kabul edilir; buna (n) dersek sahanlık boyu;
S = b + (60 ~ 63 cm) . n den bulunur.
(4)-MERDİVEN YÜKSEKLİĞİ (H): İki kat arasındaki yükseklik olarak merdiven yüksekliği alınır. Rıht yükseklikleri toplamı merdiven yüksekliğine eşittir: (H = Σ a).
(5)-MERDİVEN GENİŞLİĞİ (B): Toplu yaşanan ve kullanılan ortak binalar ve dörtten fazla daireli yapılarda en az 1.20 m; diğer küçük ve bağımsız yapılarda en az 1.10 m alınmalı; her fazla kat için merdiven genişliği 0.10 m artırılmalıdır. Merdiven genişlikleri tek katlı bağımsız konutlarda 1.00 m ye servis merdivenlerinde de 0.70 m ye indirilebilmektedir.
(6)-MERDİVEN KOL BOYU (L): Basamak genişliğinin basamak sayısıyla çarpımıdır . Merdivende ayrıca sahanlık varsa hesaplanan kol boyuna bu da eklenir ).(nbbL=SbbLn
(7)-ÇIKIŞ HATTI: Düz merdivenler ile normal genişlikteki döner merdivenlerde merdiven genişliğinin tam ortasından geçen ve üzerinde en çok yürünen doğrudur. Bu çizgi > 1.20 m olan merdivenlerde merdiven iç çizgisi ya da küpeşteden 55 - 60 cm içeriden çizilebilmektedir.
Basamak genişliği ölçüsü bu çıkış hattı çizgisi üzerinden alınır ve hiçbir yerde eksik ya da fazla olmamalıdır.
5 (8)-KORKULUK VE KÜPEŞTE: Merdivende emniyeti sağlamak üzere boş olan yan tarafına demir, ahşap, prinç ya da alüminyumdan yapılan dikmelere "korkuluk", bu korkulukların üzerine çıkış hattı boyunca yine ahşap, alüminyum, metal, plastik, taş veya mermerden yapılan dayanma çubuklarına da "küpeşte" denilmektedir. Gerekirse merdivenin duvar tarafına da konulan küpeşte 10 -15 cm genişliğinde ve çeşitli profil kesitli olarak yapılır.
Aşağıda verilen şekillerde de görüleceği üzere çok çeşit ve tiplerde üretilmekte olan korkuluk ve küpeşteler basamaklara ve duvarlara ön, yan veya üstten tespit edilmektedir. yükseklikleri 90 cm, taşıyabilecekleri birim yük ise 50 ila 100 kg/m olmaktadır
Merdiven şekilleri
6
7 YAPILDIKLARI GEREÇLERE GÖRE MERDİVEN TÜRLERİ:
(1). Taş Merdivenler (4). Betonarme Merdivenler (2). Tuğla Merdivenler (5). Çelik Merdivenler (3). Beton Merdivenler (6). Ahşap Merdivenler X.5.1. Taş Merdivenler:
Taş yapıların merdiven basamaklarıyla bahçe merdivenleri taş yapılmaktadır.
Basamaklar, granit, bazalt, gre ve mermer gibi taşlardan kaba yonu, ince yonu ya da kesme taş olarak hazırlanır.
Şekilleri aşağıda verilen taş merdiven örneklerinde merdivenin iç ya da dış merdiven oluşuna göre imalattaki farklılıkları gösterilmiştir. Bahçe veya giriş olarak yapılan dış taş merdivenlerin basamak altları kapalı ve gizli olduğundan bu merdivenlerin yalnızca basamak ve rıht yüzeyleri düzeltilir. Basamaklar birbirlerine arka uç kısımlarından oturur ve altlarına serilen çimento harcıyla bağlanırlar En kesitleri genelde dikdörtgendir. Basamakların çeşitli profiller verilerek birbirleri üzerine oturtulmaları durumunda altı boş yapılabilme ve düzgün görünmeleri de sağlanmış olmaktadır. Bu basamaklarda su birikmesini önlemek için öne doğru % 1 eğim yapılmalıdır (Şekil X.11.).
Taş merdiven bina içerisinde kullanılacaksa bu defa iç merdiven olarak imal edilir.
Basamak uçları bağlandıkları duvara en az 20 cm girmesi gereken merdivenlerin diğer uçları genellikle boştadır. Bu durumda basamak uzunluğu en çok 120 cm olmalıdır. İç taş merdiven basamağı ve ankastre edilmesi aşağıda gösterilmiştir. İstenilen şekil ve profilde basamak dökebilmek için karton, mukavva veya sacdan hazırlanan şablonlar kullanılır.
Taş Merdivenlerin Kaplanması:
Zamanla kullanımdan dolayı aşınacak olan basamakların üzerleri imalat sırasında sert ağaç, PVC, plastik ve diğer gereçlerle kaplanır. Basamak köşelerinin kırılma ve aşınmasını
önlemek için de madeni plakalama ve köşebentlerle takviye etmek gereklidir. Aşağıda çeşitli kaplama gereç ve şekilleri verilen basamaklar plastikle kaplanıyorsa yapıştırma yoluyla, ahşap kaplanıyorsa yan iki uç kısmına yakın yerlerden basamağa takozla ankre edilen blon, vida veya kenet demirleriyle bağlanır
Taş Merdivenlerde Limonluk ve Sıva Dipleri:
Suyla yıkanan merdiven basamakları aydınlık kenarlarından ve yanlardan akan suyun etkisiyle kirlenir, iz bırakır ve yapıya zarar verir. Bunu önlemek amacıyla basamakların aydınlık çizgileri hizasında korkuluk altlarına yükseltiler (küçük bir duvar) yapılır; buna
"LİMONLUK" adı verilir. Limonluklar 5-10 cm genişliğinde ve 10-15 cm yüksekliğinde olur. Şekli aşağıda verilen limonluk malzeme olarak ya tuğladan veya başka bir blok gereçten örülmek suretiyle ya da yine taştan ayrıca yapılıp yerine monte etmek yoluyla imal edilir.
Genellikle korkuluk demirleri limonluk üzerine oturur. Merdivenin bitişik olduğu ya da ankastre edildiği duvar tarafındaki ucunu sudan, çarpma ve diğer zararlı etkilerden
koruyabilmek için belirli bir yükseklikte taş, mermer, mozayik gibi malzemelerle 10-15 cm yüksekliğinde ve bir sıva kalınlığı kadar kaplanır; buna "SIVA DİBİ" ya da "MERDİVEN SÜPÜRGELİĞİ" denilir.
8 Tuğla Merdivenler:
Yüzeyi sıvanmayacak tuğla duvarlarla uyum sağlaması için bazen bu tür yapıların
merdivenleri de tuğladan yapılabilir. Böyle tuğla olarak imal edilecek merdiven basamakları pres ve klinker tuğlası gibi aşınma ve dış etkilere dayanıklı tuğlalardan seçilmelidir.
Basamağı oluşturan tuğlalar grobeton üzerine çimento harcı ve onun üzerine kaplama şeklinde döşenirler; bırakılan derzler 1.00 cm yi geçmemelidir.
9 Beton Merdivenler:
Bahçe, bina girişi ve bodrum merdivenleri 200-250 kg/m3 çimento dozlu betondan imal edilebilmektedir. Bu tip merdiven basamaklarını imal edebilmek için önce merdivenin
eğimine uygun olarak zemin tıraşlanır; düzeltilip sıkıştırılır. Sonra üzerine 15 cm kalınlığında blokaj döşenir ve bunun da üzerine basamak boyut ve profillerine uygun olarak ahşaptan kalıbı yapılır. Daha sonra da hazırlanan beton kalıbın içerisine dökülür. Prizini alan beton basamakların üzerleri şap, mozayik, mermer ve diğer kaplama gereçleriyle kaplanır. Bu tip merdivenler için kesit şekil aşağıda verilmiştir .
Betonarme
Merdivenler:
İki şekilde yapılmakta ve uygulanmaktadır.
(4.1). Parça Basamaklı Betonarme Merdivenler.
Ayrı bir yerde ters olarak hazırlanan basamak kalıpları düzgün zemin üzerinde sıralanır.
İçlerine 2-3 cm. yüksekliğinde mozaikli ve yüksek dozajlı beton konulur ve düzeltilir. Kalıpların içerisine demir donatıları yerleştirilip 250-300 dozlu olarak hazırlanmış betonu dökülür.
Basamaklar 24 saat sonra kalıptan çıkartılır, silinir ve cilalanarak prizini almasını müteakip kullanılır. Parça basamaklı B.Arme merdiven basamakları ya bir ucu ankastre diğer ucu boşta ya da heriki ucu da ankastre veya serbest oturan merdiven olarak yapılabilmektedir (Şekil X.17.).
a)-Eğer basamaklar bir ucu ankastre diğeri serbest olarak yapılıyorsa ankastre uç duvara en az 20 cm girmeli, taşıyıcı duvar da en az 29 cm lik tuğla örgü olmalı, basamak donatısı şekildeki gibi esas çekmeye çalışan demirler üstte ve basamakların duvar dışındaki uzunlukları da en fazla 120 cm olmalıdır.
10 b)-Basamaklar heriki ucu da ankastre ya da serbest oturur biçimde yapılıyorsa heriki uç da duvarlara en az 10 ar cm girmeli, bu defa demir donatı çekmeye çalışan esas demirler alta gelecek şekilde yerleştirilmelidir. Serbest oturan basamaklar da aşağıdaki şekillerde gösterildiği gibi taşıyıcı bir B.Arme plak üzerine konularak imal edilirler.
(4.2). Yekpare Betonarme Merdivenler.
Betonarme karkas ve yığma kargir yapılarda genel olarak yekpare betonarme merdivenler kullanılır. Merdiven döşeme betonu eğik bir düzlem şeklinde ve basamaklarla birlikte dökülür.
Aşağıdaki şekillerden de görüleceği üzere döşeme plağı eğik düzlem şeklinde yapıldığında basamaklar ya parça basamaklı olarak sonradan döşenir ya da eğik döşeme üzerinde rıht yüzeylerine kalıp yapılarak beton dökülmek suretiyle oluşturulur. Merdiven plağı statik açıdan
"Konsol" ya da merdiven genişliği boyunca çalışan "Hurdi Döşeme" şeklindedir. Plak kalınlığı\normal merdivenlerde 10 cm.den az olmamalı ve gerekirse kırık döşeme şeklinde imal edilmelidir (Şekil X.18,22,23.).
Gerekli şekilleri aşağıda verilen yekpare betonarme merdivenler iki kısma ayrılmaktadır.
a)-Konsol Merdivenler: Genişliği en fazla 1.20 m ve bir ucu duvara ya da bir betonarme kirişe ankastre edilen merdivenlerdir. Bağlandığı tuğla duvar en az 19 cm lik duvar olmalı, plağın duvara saplandığı kısımda 25-30 cm. Yüksekliğinde hatıl yapılmalıdır (Şekil X.19.).
b)-Serbest Oturan Merdivenler: Merdiven yükünün ve genişliğinin fazla olması durumunda (l>1.20 m) uygulanırlar. Merdiven plağı ve basamakları "Kol Kirişi" denilen ve merdivenin altına yapılan kirişler üzerine oturmaktadır. Şekillerden de görüleceği üzere merdiven kol kirişlerinin merdiven aydınlık kısımlarında bulunmaları halinde bunlara "Limonluk Kiriş"
denir. Bu kol kirişleri tek ya da çift olarak yapılabilmekte (Şekil X.19,20.); dönüşlü ve döner
11 merdivenlerde merdiven altı kavisine uygun olarak form almaktadırlar. Döner merdivenlerin ankastre işlemi ya dış çevre duvarına ya da ortadaki düşey bir betonarme veya çelik kolon etrafına yapılmaktadır .
Merdiven Basamaklarının Kaplanması ve Hazır Basamak Kullanımı:
Bu tür merdivenlerin basamakları ahşap, plastik, mozaik, mermer gibi gereçlerle kaplanır (taş ve B.Arme merdivenlerdeki gibi).
Ayrıca piyasada "Hazır Basamaklar" da bulunmaktadır. Bu hazır basamaklar aynen parça basamaklı merdivenlerde anlatıldığı şekilde imal edilmektedir, altları boş ve et kalınlıkları 4- 5 cm. kadardır. Hazır basamaklar, merdiven plağı üzerine çimento harcıyla bağlanırlar.
Basamaklar daha önce imalathanede silinmiş, cilalanmış olmalı, gerektiğinde düz gerektiğinde de limonluklu olarak imal edilmelidir
Çelik Merdivenler:
Yapıların bodrum kat, çatı arası, işyeri, atelye, fabrika ve yangın merdivenleri çelik olarak yapılmaktadır. Çelik merdivenler "I ve U" profilleriyle hazırlanan ve "Seren" adı verilen kol kirişlerinin montajı ve daha sonra üzerine veya aralarına basamakların blon, kaynak ya da perçinle bağlanması şeklinde imal edilir. Aşağıdaki şekillerde görüldüğü gibi merdiven
12 basamakları ya çelik sacdan ya da ahşap, mermer, beton veya mozayik plak şeklinde yapılır ve
monte edilir
Ahşap Merdivenler:
Kargir binalarda pek fazla uygulanmayan, çoğunlukla ahşap yapılarda döşemelerin ahşap yapılması durumunda kullanılan merdivenlerdir. Bu merdivenlerin imalatı, her iki yana konulan 5-7 cm kalınlığındaki ahşap serenlerin alttan ve üstten ahşap sahanlık kirişlerine oturtulması, üzerlerine ya da aralarına da ahşap basamakların yapılması şeklindedir. Aşağıda şekilleri verilen ahşap merdivenlerin basamakları rıhtlı ya da rıhtsız yapılabilir. Rıht tahtaları yanlardan serenlere, alt ve üstlerden de basamak tahtalarına bağlanırlar.
Ahşap merdivenlerde kullanılan elemanların boyutları, yaklaşık olarak;
Sahanlık Kirişi:10 x 18 - 12 x 20 cm.
Seren Direkleri: 5 x 22 - 8 x 28 cm.
Basamak Tahtası: 4 x 26 - 4 x 28 cm.
Rıht Tahtası :2/5x 18 - 3 x 24 cm.
Merdiven imalinde kullanılan malzeme çam, köknar, gürgen gibi sert ve dayanıklı ağaçtandır.
Ayrıca bu merdivenlerin korkuluk ve küpeşteleri ile "Baba" adı verilen dairesel ya da kare kesitli korkuluk baş dikmeleri de ahşap malzemeden yapılmaktadır. Babalar alt uçlarından sahanlık kirişlerine ve serenlere otururlar. Ahşap merdivenlerle ilgili şekiller aşağıda ayrıntısıyla verilmiştir
13
14 Merdivenlerde konstruktif sistem
Konstrüksiyonlarına göre merdivenlerle döşemeler arasında fark yoktur. Sahanlıklar kat döşemelerinin uzantısı ya da aynı nitelikte, sahanlıklar arasındaki merdiven kolları ise birer eğimli döşemedir. Bu nedenle merdiven kollarının konstrüksiyonu döşemelerde olduğu gibi,
Merdiven kolu, kat ve ara sahanlıkları kırık plak biçiminde tasarlanır. Merdiven sahanlıkların dış tarafındaki kirişlere taşıtılır
Merdiven sahanlıkların dış tarafındaki kirişlere ve ilk ve son basamakların yanında bulunan kirişlere taşıtılır.
15 Kirişler merdiven kolunun orta kısmında yerleştirilir. Sahanlıkların dış tarafında da kiriş bulunur.
Merdiven sahanlıkların dış tarafındaki kirişlere ve taşıyıcı yan duvarlara taşıtılır ya da basamaklar ayrı ayrı dilimler halinde konsol çalıştırılabilirler.
16
Doğramalar
PENCERELER, dışarısını görmek, hava ve ışıkalmak için duvarlarda (gerektiğinde çatılarda) düzenlenen yapı elemanlarıdır.
Pencere,
İç hacimleri yeterli düzeyde aydınlatmalı, aynı zamana güneşe karşı korunum olanağı sağlamalı
İç hacimlerde yeterince havalandırmayı sağlamalı, İç hacimlerde dışarısı arasında görsel bağlantı sağlamalı, Soğuk, dıcak, yağmur, rüzgar ve gürültüye karşı koymalı Kullanımı ve temizlenmesi kolay olmalı
Pencerenin duvarda yatay ya da dikey konumlandırılması, hacmin aydınlık düzeyini etkiler.
Günışığı, pencere yüksekliğinin yaklaşık iki katı derinliğine kadar etkili bir iç aydınlatma sağlar.
Dolayısıyla dikey pencereler aydınlatma açısından daha iyi sonuç verirler. Bir duvarda büyük bir pencere yerine, toplam alanı aynı olan iki ya da daha fazla pencere daha iyi bir ışık dağılımı sağlar. Gün ışığının mekana iki yönden girmesi ile dengeli bir aydınlatma elde edilebilir
Pencerenin duvarla bağlantısını sağlayan hareketsiz bölümü sabit çerçeve (kasa), hareketli bölümü ise kanat olarak anılır.
17 Pencere korkuluk yükseklikleri
Hacimlerin işlevine ve mimari nedenlere göre değişir. Pencere altına radyatör gelecekse, döşeme zemini ile radyatör arasında 10-12cm. Pencere alt kısmı ile radyatör arasında 10cm. Aralık kalacak şekilde yükseklik belirlenmelidir.
Mutfaklarda, tezgah üzerine pencere yükseklikleri, evye bataryası, tabak şişe vs. Bulunacağı dikkate alınarak belirlenmeli (örneğin 125 cm) WC, kiler hacimlerde ulaşılabilmesi açısından 130-150cm yükseklik öngörülmelidir.
Bunun dışında, dışarının görülebilmesi açısından pencere döşeme düzeyine kadar indirilebilir.
Ancak zemin üzerindeki katlarda, normal korkuluk yüksekliğinde (70-90) önlem alınmalıdır.
A – Temiz açıklık B – Doğrama ölçüsü C – Kaba yapıda açıklık
Malzemeler
Pencerelerin çerçeveleri kullanılan malzemesine göre:
- Ahşap pencereler Ahşap güçlü, dayanıklı, hafif ve kolay işlenebilir bir malzemedir. Bu olumlu özellikleri nedeniyle asırlardır doğrama yapımında kullanılmıştır.
Doğrama için en uygun olan türler sarıçam,meşe, kestane olarak sayılabilir.
Ahşap çok renkte boyanabilir, renksiz olan boyalar suya daha dayanıklıdır ve ek yalıtım gibi sayılabilir.
- Aluminyum pencereler Bu tür pencereler istenilen ölçü ve kesitte biçimlendirilen profilerden yapılır. Profil kalınlıkları kullanma yerine göre 2-5mm arasında değişir. Aluminyum
paslanmaığından doğramaların boyanmaları gerekmez. İnşaat sırasında sıva benzeri maddelerin etkisinden korumak için koruyucu bantlar eklenir.
- PVC Pencereler yapılara çok sıklıkla kullanılırlar. Bu plastik pencereler özünde beyzdır, isteğe göre fabrikada farklı renkte üretilebilirler ya da flyo ile kapatılabilir, sonradan boyanmaz.
Bu pencereler konstruktif açıdan en zayıf olan pencererdir.
18 Cam çeşitleri
Pencerlerde kullanılan farklı cam çeşitleri mevcuttur.
tek cam katmanı- zayıf termik ve akustik özelliklerinden dolayı yapılarda çok tercih edilmeyen cam çeşidi.
çift cam katmanı - en çok kullanılan cam çeşididir, yeterli nitelikteki termik ve akustik özellikleri nedeniyle yapılarda çok tercih edilir.
üç katmanlı cam - gelişmiş ülkelerde sıklıiça kullanılır, müzik studyolarında çokça kullanılır güçlendirilmiş (donatılı) cam – genellikle yapının dışında mekanik etkilerdek korunmak için yapılır
Pamplex (koruma folyolu) cam – cam kırıldığında büyük parçalara ayrılmamasını sağlar, diplomatik yapılarda kullanılır
2 folyolu emniyet camı – ATM lerde kullanılan cam çeşidi
KAPILAR
Bir yere girip çıkma amacı ile duvarlarda açılan boşluklardır. Bu boşluklara açılıp kapanma düzenekleri yerleştirilir.
Bir duvar ya da bölmenin bir parçası olarak kapıların birinci işlevi geçişi sağlamaktır.
Bulundukları yere göre iç ve dış kapı diye anılırlar.
İç kapılar farklı iki iç ortamı ayırırlar; salon, oda, mutfak,banyo, wc gibi hacimlerde bulunurlar.
Dış kapılar iç-dış ortamı ayıran bina girişi, balkon garaj v.b kapılardır.
Kapıların girişi sağlama işlevi yanında dayanıklık, biçimlerini koruma,ses yalıtımını,gizliliği sağlama ve yangına dirnçli olma gibi işlevleri de yerine getirmelidirler. Dış kapıların ise bunlara ek olarak yağmuru, rüzgarı geçirmemeleri, iöinde bulundukları duvarın ısı yalıtım değerine sahip olmaları ve güvenliği sağlamaları istenir
Konutlarda dönel kapılar hacimlerin içine doğru açılırlar. İnsanların toplu halde bulundukları büro,sınıf,sinema, toplantı salonları gibi mekanlara, bir panik anında kapı önünde yığılmayı önlemek için dışarı doğru açılmalıdırlar.
Büyük hacimlerde kapının duvarın ortasında yer alması etkili bir görüntü verir. Küçük
hacimlerde ise kapının ortada bulunması, donatının yerleştirimesini zorlaştırır, yer kaybına neden olur. Dolayısıyla küçük hacimlerde kapılar, yan duvara yakın olmalı ve duvara yaslanmalıdır.
19 Kapı genişlik ve yükseklikleri, hacme ve kullanım amacına göre değişir. Mobilya ve diğer
donatılarının girş-çıkışı söz konusu olduğunda, kapı genişlikleri için temiz açıklık en az 80cm.
Olmalıdır.
Donatıların girmesi gerekmeyen duğ,wc gibi hacimlerde 60cm. Temiz açıklık yeterli
sayılmaktadıdır. Ancak beyaz eşyanın girmesi gereken banyo gibi hacimlerin kapılarında da az 80cm. Temiz açıklık düşünülmelidir.
Daire giriş kapıları için en uygun genişlik 100cm, bina girişleri için ise 115cm. dir.
Kapı yüksekliklerinin belirlenmesinde, genişlik dikkate alınmalı ve uygun bir oran seçilmelidir.
Konut kapı yükseklikleri temiz 205-215 cm arasında olabilir. Daha fazla yükseklik konut dışında ve büyük hacimleri olan binalar için uygundur. İç kapılarda temiz yükseklik 185cm’in altına inmemeli, normal 195-200cm en fazla 230cm olmalıdır.
Kapı iki elemandan oluşur : kasa ve kanat
Kasa, kapı boşluğuna geçirilen kanadı taşıyan sabit kısımdır.
Kanat ise, kapı boşluğunu örten, açılıp kapanabilen hareketli kısımdır.
Kapılar değişik biçimde sınıflandırılabilir. Örneğin yapıldıkları malzemeye göre:
- Ahşap - Metal - Plastik - Karma
20 Kapılar kanat açılış biçimlerine göre şöyle sınıflandırılabilir:
Yan dönel kapılar
İçte ve dışta en çok kullanılan kapı türüdü. Isı ses yalıtımı ve hava koşullarına karşı koyma açısından en uygun olanıdır. Kasa ahşaptan ya da çelik sacdan yapılabilir.
21 Ahşap yapılar
Ahşap taşıyıcı sistemler
Geleneksel ahşap yapılar mimari ve taşıyıcılık açısından farklı şekillerde
sınıflandırılır çünkü yapılarda, inşa edilen bölgenin koşullarına ve ustaların bilgibecerilerine bağlı olarak çok farklı taşıyıcı sistemler uygulanmıştır. Geleneksel ahşap
yapılar, duvarlarda uygulanan taşıyıcı sistemlere ve taşıyıcı sistemlerin yük etkisinde çalışma biçimlerine bağlı olarak, aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır:
• Taşıyıcı sistemi kütüklerden oluşan ahşap yapılar (ahşap yığma).
• Taşıyıcı sisteminde eğik elemanlar (payandalar) bulunan ahşap yapılar.
• Taşıyıcı sisteminde eğik elemanlar (payandalar) bulunmayan ahşap yapılar.
• Taşıyıcı sistemi yatay çıtalarla (bağdadi) güçlendirilmiş ahşap yapılar.
Taşıyıcı Sistemi Kütüklerden Oluşan Ahşap Yapılar
Blok (yığma ) ahşap yapı olarak adlandırdığımız bu sisteme, kerestenin bol ve ucuz olduğu dağlık ve ormanlık alanlarda rastlanmaktadır. Daha çok Karadeniz, Bolu, Gerede yörelerinde bulunmaktadır. Bu sistemde kısmen veya tamamen işlenmiş ahşap yatay doğrultuda üst üste getirilerek, köşelerde boğaz kesme yöntemiyle çatılarak duvar oluşturulur (Şekil 2.1). Bazen duvarların köşe birleşmeleri 30 cm civarında çıkıntı yapılabilmektedir. Bu duvarlar hem taşıyıcı hem de bölücü ara duvar özelliği taşır. Bu duvarlarda yükler, en üst kütükten alta doğru aktarılarak temele ulaştığından kat sayısı arttığı zaman bu sistemin kullanılması pek uygun olmamaktadır. Ayrıca ahşabın kesme dayanımının, çekme dayanımına göre düşük olması nedeniyle deprem ve rüzgar gibi yatay yükler etki ettiğinde kütüklerin uçları çatıldığı bölgeyi kesmeye çalışır. Bunun için kütüklerin işlenip ankre edilmesi ve birleşim bölgelerinin bağlantı elemanlarıyla güçlendirilmesi gerekmektedir
Şekil 2.1. Yığma ahşap (kütük) ev, Bartın [10].
Bu yapı sisteminin soğuğa karşı yalıtımı kütüğün kesitine bağlı olarak yüksektir.
22 Fakat zamanla bu duvarların nemini kaybedip çalışacağı düşünülmeli ve pencere,
kapı sövesi konulurken çalışma payı bırakılmalıdır. Yığma ahşap yapılarda duvarlar daha çok taştan yapılmış sokak duvarı üzerine oturtulurken yağmur sularının duvar altına sızmaması için duvar kısmı temelden bir miktar dışarıya taşırılır ve aşağıya damlalık yapılır. Ayrıca alt taban kagire oturtulurken neme karşı izole edilir
Şekil 2.2. Ahşap duvarın temel duvarına oturma noktasından detay [11].
Taşıyıcı Sisteminde Eğik Elemanlar (payanda) Bulunmayan Ahşap Yapılar Deprem riskinin olmadığı bölgelerde sadece yatay ve düşey ahşap elemanlar
kullanılarak yapılan taşıyıcı sistemle oluşturulan yapıdır (Şekil 2.3). Yatay ve düşey ahşap elemanların aralarının doldurulması dikmelerin burkulmasını önleyici olarak etki eder. Bu tür yapılar çekme kuvvetine karşı çalıştırılmamalıdır çünkü yatay yük etkimesi durumunda yükler esas olarak sadece dikmelerin uçlarındaki birleşim bölgesi tarafından karşılanmaya çalışılacak ve kopma ihtimali oluşacaktır [9].
Taşıyıcı sisteminde payanda bulunmayan yapı, Kuzey Anadolu.
23
Taşıyıcı Sisteminde Eğik Elemanlar (payanda) Bulunan Ahşap Yapılar
Deprem bölgelerinde kullanılabilen, rüzgara karşı yüksek performans gösteren ahşap yapı sistemidir. Yatay ve düşey ahşap elemanlara ek olarak eğik elemanların
kullanılması, ahşabı lif doğrultusunda çekmeye ve basınca çalıştırmaktadır. Fakat bu yapılarda kesme kuvveti oluşmaması için küçük eğik elemanlardan kaçınılmalıdır [9]. Geleneksel ahşap iskeletli konutlarda, üst yüzeyi düzeltilen temel veya bodrum duvarının üstüne önce alt taban konulur. Alt taban üzerine ise eşit aralıklarla, köşelere, duvarların kesiştikleri yerlere, pencere ve kapı boşluklarının kenarlarına gelecek şekilde taşıyıcı ana dikmeler konulur. Ana dikmeler de birbirlerine üst taban ile bağlanır. Yatay kuvvetlerin deformasyonuna karşı, üst ve alt tabanlar arasına payandalar atılır. Dikmelerle payandalar arasına boşlukları küçültmek için
boyunduruk konulur. Son olarak pencere ve kapıların üstlerine üst başlık, altlarına da 9 alt başlık konularak iskelet tamamlanır [12]. Ayrıca dikmeler arasındaki boşluklar taş, tuğla, kerpiç ya da ahşap malzeme kullanılarak doldurulur.
Geleneksel ahşap iskeletli yapılarda taşıyıcı dikmeler altında kalan taban, başlık ve kirişlerin ahşabın liflerine dik doğrultuda çalışması nedeniyle yapı yüksekliğinde kısalmaya sebep vereceği unutulmamalıdır .
24 Şekil 2.4. Payandalı geleneksel ahşap ev, Karadeniz
Şekil 2.5. Payandalı ahşap sistemi oluşturan elemanlar [14]
Taşıyıcı sistemi payandalardan oluşan
Afet Yönetmeliği’ne göre taşıyıcı kısmı şu elemanlarından oluşmaktadır :
• En fazla 1.5 m ara ile konulacak dikmeler,
• Dikmelerin altına konulacak taban kirişleri,
• Dikmelerin üstüne konulacak başlık kirişleri,
• Dikmeleri duvar boyunca birbirine bağlayarak taban ve başlık kirişleri ile birlikte duvarda dikdörtgen gözler oluşturan yatay ara kirişler,
25
• Oluşturulan dikdörtgen gözleri üçgen gözlere bölen çaprazlar.
Afet yönetmeliğine göre ahşap iskelet yapıların taşıyıcı bölümünü etkileyen ve uyulması gereken bazı kurallar şöyledir:
• Taşıyıcı duvar iskeletleri en çok 1.50m ara ile konacak dikmelerden, bu dikmelerin altına konacak başlık kirişlerinden, dikmeler ile taban ve başlık kirişlerinin meydana getirdikleri gözleri daha küçük gözlere ayıran ara kirişlerden ve ara gözleri üçgenlere ayıran çaprazlardan meydana getirilecektir.
• Dikmeler yada diyagoneller tek parça olacak ve taban kirişi ile başlık kirişine geçmeli olarak birleştirilecek ve çivi ile pekiştirilecek.
• Bodrumlu veya bodrumsuz tek katlı binalar ile zemin katı kagir olan binaların üst kat tavan ve başlık kirişleri, dikmeler ve çaprazları en az 10x10 cm, diğer elemanları da en az 5x10 cm kesitinde olacaktır. İki katlı ahşap iskelet binaların zemin kat tavan ve başlık kirişleri, dikmeleri ve diyagonalleri en az 12x12 cm, diğer elemanları da en az 6x12 cm kesitinde olacaktır.
• Bina köşelerinde en az 1.50 m’lik iki boşluk arasında 0.75 m’lik ahşap taşıyıcı iskeletli dolu kısımlar bırakılmalıdır
26 Taşıyıcı Sistemi Yatay Çıtalarla (bağdadi) Güçlendirilmiş Ahşap Yapılar
18. yüzyılın başlarında öncelikle İstanbul’da olmak üzere diğer şehirlerde de uygulanan bu sistemde kalınlığı 1cm, genişliği 2-3cm civarında olan ince çıtalar ahşap karkas sistemin her iki yüzüne de çakılmaktadır .
Şekil 2.6. Yatay çıtalarla güçlendirilmiş ahşap yapı, Giresun.
AHŞAP MALZEMENİN ÖZELLİKLERİ
Yapıda, kullanım yeri neresi olursa olsun ahşap malzemelerin genel olarak olumlu ve olumsuz özelliklerinin bilinmesi gerekir. Doğal ahşabın, çeşitli fiziksel ve mekanik özelliklerini canlı bir organizma olan içyapısı sağlar. Bütün ağaçlarda kimyasal yapı aynıdır. Ağacın kimyasal yapısında, selüloz, lignin, hemiselüloz ve bunların dışında bazı ağaç türlerinde ise reçine, albümin, nişasta, şeker, silikat asit bulunur. Selüloz ağaca eğilme kabiliyeti verirken, lignin ağaca sertlik ve basınç dayanımı kazandırır
Ahşabın Mekanik Özelliği
Ahşap, lifli ve boşluklu dokusundan dolayı hafif olmasına rağmen mukavemet değerleri yüksek bir malzemedir [16]. Ahşabın mekanik direnci cinsine bağlı olarak değiştiği gibi iklime, toprağa, sertliğine ve yetiştiği yere göre de değişir. Ahşabın içindeki su miktarı mukavemeti olumsuz yönde etkilediği için kuru olan ahşabın mukavemeti daha yüksektir
27 Ahşabın Ses Tutuculuk Özelliği
İyi kurutulmuş, sağlıklı ağaç, sesi bozmadan iletir. Vurulduğunda tınlayarak temiz bir ses çıkarır. Buna karşılık ıslak ve hastalıklı ağaç, boğuk, kof bir ses çıkarır. Ses iletimi yönünden en nitelikli ağaç, düzgün ve ince dokulu olandır. Kapalı yerlerde yayılan sesin bozulmaması, akustik duruma bağlıdır . Akustik ise malzemenin kütlesine bağlı olarak değişir. Ahşap, içyapısının hava boşluklu olması nedeniyle ses yutma özelliği bakımından ideal bir malzemedir. Ahşapta sesin yayılma hızı
metallerinkine yakın, gaz ve sıvılarınkinden yüksektir .
Ahşabın Isı Tutuculuk Özelliği
Ahşabın ısı iletkenlik katsayısı oldukça düşük olduğu için diğer malzemelerle karşılaştırıldığında ısıyı daha az iletir ve iyi bir yalıtım sağlar .
Ahşabın ısı tutucu olmasındaki neden hava boşluklu yapısı ve bünyesindeki selülozdur . Ancak bu ahşabın ses ve ısı tutuculuk özelliği yapısına bağlı olduğu için ahşabın türüne ve lif yönlerine bağlı olarak değişir. Ahşabın yüksek derecede ısı yalıtımı sağlaması, katı yakıtların tüketimini azalttığı için ahşaba aynı zamanda çevresel bir özellik kazandırır
Ahşabın Hijyen, Sağlık ve Çevre Açısından Özellikleri
Ekolojik sistemler içersinde yer alan flora, toprak, su ve hava gibi unsurlar arasındaki dengelerin bozulmadan devam ettirilmesi insanlığın geleceği için çok önemlidir.
İnsanın yaşamı bu kaynaklara ve bu kaynakların birbirini etkilemesine bağlıdır. Bu kaynakların yapıdaki kullanımları da bu nedenle hayati bir öneme sahiptir. Çevre, sağlık ve ekoloji açısından bakıldığında kullanılan yapı malzemesinin çıkardığı CO2 miktarının az olması, çevreyi kirletmemesi ve katı atık oluşturmaması önemlidir . Yapı malzemelerinin ne ölçüde çevresel olduğunu saptamak, malzemenin tüm ömrü boyunca neden olduğu çevresel etkileri bilmek gerekir. Bir yapı malzemesi ve elemanı ömür sürecinde üretim, kullanım, bakım ve yok etme evrelerini kapsar. Tüm bu evreler sürecinde ahşap malzemenin ekolojik olduğu oraya çıkmıştır. Çünkü ahşap, hem geri dönüşümlü hem de üretim enerjisi tüketimi ve küresel ölçekte sera etkisine neden olan CO2 oluşumu miktarı bakımından diğer malzemelere oranla düşük değerler gösterir [. Ahşap malzemeye alternatif olarak sunulan çelik ve
beton malzemelerin üretimi esnasında atmosfere büyük miktarda CO2 ve diğer gazlar salınır ama ahşap doğal ve ekolojik bir malzemedir ve salınan CO2 miktarı oldukça düşüktür
Ahşabın Yangın Özelliği
Ahşap korunmasız ve masif olduğu zaman sıcaklığın yeterince artmasıyla alev olmaksızın yavaş yavaş yanmaya başlar. Sıcaklık 300o C’ ye ulaştığında tutuşma görülür. Ahşap yanarken CO, CO2 gazları ve su buharı ortaya çıkar ve bu yanıcı gazlar sıcaklığı arttırarak yangının büyümesine sebep olur. Ahşabın yanarken
28 çıkardığı gazların yanı sıra, yüzeyinde kömürleşme olur ve bu kömürleşme ahşabın
iç kısmının yanmasını geciktirerek yapının ayakta durması için gereken mukavemeti sağlar. Ahşap yapının yangında taşıma gücünü hemen kaybetmemesi onu çelik yapılara kıyasla daha avantajlı yapar . Altı katlı ‘Timber Frame 2000’ yapısında yapılan tüm testler sonucunda, ahşap yapıların yangında diğer yapılar kadar performans gösterebildiği ve hayati riskin olmadığı TRADA ve BRE yangın güvenliği tarafından belirtilmiştir .
DÖŞEME
Döşeme sistemleri, hem hareketli yükleri (insanlar, mobilyalar ve hareketli teçhizat) hem de hareketsiz yükleri (döşeme sisteminin kendi ağırlığı) taşıması gereken yatay düzlemlerdir.
Döşeme sistemleri, yüklerini mekân içinde yatay olarak kiriş ve kolonlara ya da taşıyıcı duvarlara aktarırlar.
Bir hacmin alt ve üstünü oluşturan, yatay taşıyıcı yapı elemanıdır. Binanın duvarlarını, kolon ve kirişlerini kat düzeyinde birbirine bağlar. Üzerine gelen yükleri ve kendi ağırlığını oturduğu taşıyıcı sisteme iletir. Hem taşıyıcı hem de ayırıcı görevi vardır.
Döşeme sisteminin içinden mekanik tesisat veya elektrik I hatlarının geçmesi gerekiyorsa, sistemin derinliği ve içindeki boşluklar ona göre düşünülmelidir.
Döşemenin görevlerinden birinin de bölmek, ayırmak olduğu düşünülürse, üç bölümde incelemek olanağı ortaya çıkar:
29 1. Zemin ile kapalı hacımları ayıran zemine oturan döşemeler,
2. İki kapalı hacmi ayıran (A ile B) döşemeler, 3. Bir açık ve bir kapalı hacmi ayıran döşemeler.
Çatı sistemleri de bu bölüme girebilir.
Zemine oturan döşemeler, tabanları aracılığıyla litosfer etkilerine açıktırlar. Bu nedenle bu elemanlarda litosferden gelecek etkenlerin zararlarına karşı gerekli tüm önlemlerin alınması gereklir (nem, don, koku, zararlı böcekler v.b.). Buna karşılık yaşanılan ortamları ayıran kat döşemelerinde ses ve ısıya karşı, ıslak bacımların tabanlarında ise suya karşı yalıtım önlemleri alınmalıdır.
Biri açık ve biri kapalı hacmi ayıran döşemeler ise üst üzeyleri ile atmosfer etkileri ile, alt yüzeyleri ile de iç otramlarda oluşan etkenlerle ilişkilidir. Bu bakımdan sıcak, soğuk, yağış, kondansasyon etkilerine karşı tüm önlemlerin alınması gerekir.
Taşıyıcılık niteliğine göre döşemeler üçe ayrılabilir:
• Zemine oturan döşemeler
• Kirişsiz döşemeler
• Kirişli döşemeler
ZEMİNE OTURAN DÖŞEMELER
Zemine oturan döşemelerin uygulanması üç aşamada olur
• Zeminin hazırlanması
• Taşıyıcı döşemenin yapımı
• Suya ve neme karşı yalıtım önlemlerinin alınması
1. Aşama Zeminin Hazırlanması
Döşemenin yapılacağı yüzey, bitki örtüsünden arındırılır, temizlenir, çeşitli böceklerin
yaşamasına elverişsiz bir duruma getirilir. Diğer bir yandan, zeminin kuru olması gerekir. Zemin kuru değilse drenaj önlemleri alınır.
2. Aşama Taşıyıcı Döşemenin Yapımı
Taşıyıcı döşeme çeşitli şekillerde uygulanabilir:
30 Zemine oturan döşemelerde beton, anolar halinde dökülür. Böylece çatlamaların tüm zemine yayılması önlenir. Derzlerde çıtalar kullanılır, daha sonra plastik malzeme ile aralar doldurulur.
Zemin oturmalarından etkilenmemesi için döşeme donatılı yapılabilir. Özellikle deprem
bölgelerindeki yığma yapılarda zemine oturan döşemelerin donatılı uygulanmasında yarar vardır.
3. Aşama Suya ve Neme Karşı Yalıtım Önlemlerinin Alınması
Zemin nemine karşı zemine oturan döşemenin yalıtılması en basit biçimde, taşıyıcı döşeme üzerine su ve nem geçirmeyen malzemeler getirilerek yapılır. Bu malzemelerin en uygunu bitümlü malzemelerdir. Ayrıca geçirimsizlik katkı maddelerinin karıştırılmasıyla elde edilen geçirimsiz harçlar da kullanılabilir. Diğer yandan taşıyıcı döşeme betonunun kendisi, geçirimsiz katkı maddeleri ile neme karşı geçirimsiz hale getirilebilir (geçirimsiz beton).
Zemine oturan döşemeler dışında döşemeler:
• Tonozlar
• Kubbbeler
• Betonarme döşemeler
• Çelik kirişli döşemeler
• Ahşap kirişli döşemeler başlıkları altında ele alınabilir.
1.TONOZ
31 Çeşitli şekillerdeki kemerlerin bir doğrultu yönünde belirli bir uzunlukta ötelenmesinden oluşur.
Diğer bir deyişle bir kemerin aralıksız olarak devam etmesi ile meydana gelen örtüdür. Düşey kesiti belirli bir kemer biçimi verir. Hangi tür kemer biçimi oluşuyorsa o adı alır: tam tonoz, basık tonoz, sivri tonoz gibi. Kavisleri yükseldikçe mukavemetleri artar; buna karşın hacım kaybı artar. Bu nedenle basık tonozlar tercih edilir.
Tonozlar uzunluk doğrultusunda küçük açıklık üzerine uygulanırlar. Kemerden gelen yatay kuvvetleri karşılamak için tonozların oturduğu ayakların boyutları artırılır veya tonozun iki ucu yer yer çelik gergilerle birbirine bağlanır. Bu tür döşemeler eskiden yığma yapı malzemeleri (tuğla, taş...) ile yapılırlardı. OsmanlI sivil ve dini mimarisinde çok sayıda örnekleri vardır.
2.KUBBELER
Kemerlerin düşey eksenleri rotasyon ekseni olmak üzere çevrilmesiyle oluşur. Bir örtü ve
taşıyıcı görevi yapmalarının yanında, yapının mimarisini de büyük ölçüde etkilerler. Tam kubbe,
32 sivri kubbe, basık kubbe gibi şekilleri vardır. En çok kullanılan yarım küre biçimindeki tam kubbelerdir. Kagir kubbelerde derzler, kubbe yayının merkezine yönelir ve şaşırtılmak uygulanır.
Kubbeler, büyük açıklık geçilmesi istenen, kare planlar üzerine uygulanır.
BETONARME DÖŞEMELER
Betonarme, beton ile demirin birlikte kullanılmasıyla oluşturulur. Demir ve betonun genleşme katsayıları birbirine çok yakındır. Dolayısıyla ısı değişmelerinde bağlantıları bozulmaz, zararlı gerilmeler oluşmaz.
Beton, basınca direnci yüksek, çekmeye ise pratikte direnci az olan bir malzemedir. Çeliğin ise çekmeye direnci yüksektir. Betonarmede, basınç gerilmelerini beton, çekme gerilmelerini çelik, kesme ve kayma gerilmelerini de beton ve çelik birlikte karşılarlar. Donatı da doğal olarak çekme kuvvetlerinin bulunduğu yerlere konur.
Günümüzde betonarme döşemelerin çok geniş kullanım alanı bulunmaktadır. İki tür uygulama biçimi vardır:
• Yerinde Dökme Betonarme Döşemeler
• Prefabrik kirişli Betonarme Döşemeler
YERİNDE DÖKME BETONARME DÖŞEMELER
Projesine göre hazırlanan kalıplara, yerinde dökülerek uygulanan bu döşemeler:
• Plak
• Çift doğrultulu kirişsiz plak
• Mantar
• Kirişli
• Nervürlü
• Dolgulu dişli (Asmolen)
• Kaset
olarak sınıflandırılabilir.
Plak Döşemeler
Bu sistemde döşeme plakları yığma yapılarda taşıyıcı duvar üzerine getirilen hatıllara, betonarme iskelet sistemlerde kirişler üzerine oturtulurlar; yatay yüklere karşı kirişleri (ya da hatılları) birbirine bağlayarak yapının rijitliğine katkıda bulunurlar.
33 Kirişlerince döşemelerin betonları birlikte dökülür ve birlikte biçimlendirilir
Betonarme plak döşemeler, donatıların konulması yönleri bakımından ikiye ayrılır:
• Donatıları tek yönde konulan betonarme döşemeler
• Donatıları iki doğrultuda konulan betonarme döşemeler
34 Donatıları tek yönde konulan betonarme döşemeler (hurdi döşemeler)
Dikdörtgen biçimli alanlarda, dar açıklığın iki katı, geniş açıklıktan küçük ise donatılar dar açıklık üzeine atılır. Bu açıklığa dik doğrultuda (geniş açıklıkta) dağıtma donatıları kullanılır.
Donatıları iki yönde konulan betonarme döşemeler
Büyük açıklığın küçük açıklığa oranı 2 den küçük olan betonarme plak döşemelerdir. Bu tür döşemeler her iki doğrultuda da eğilmeye çalışır. Donatılar da iki yönde konur. Uygulama alanı geniştir.
Bu döşemelerde çekme çubukları birbirine dik yönde konulduğundan dağıtma donatısı gerekmez.
Çift Doğrultulu Kirişsiz Plak Döşemeler
35 Bu döşemeler kirişler olmadan doğrudan kolonlarla taşınan, başka bir anlatımla noktasal
desteklenen düz betonarme plaklardır. Döşeme plak kalınlığı 20 - 30 cm 'dir; bu kalınlık kabaca açıklığın 1/33 'ü olarak öngörülebilir. 7 m' ye kadar olan açıklıklar için uygundur. Kalıp işçiliği, donatı yerleştirme vb. giderleri kirişli döşemelere göre azdır (Şekil 95.) [15].
Kolonların bulunduğu noktalarda kesme kuvveti, plak kalınlığını belirler.
Betonarme döşemenin üzerine yerleştirilen kolonun tepki kuvveti sonucu oluşan kesme gerilmesi zımbalama olarak anılır.
Mantar Döşemeler
Çift doğrultulu kirişsiz plak döşemelerde plak ile kolon birleşim bölgelerinde ortaya çıkan zımbalama etkisini azaltmak amacıyla, plak ve kolon arasına, kolon ucuna getirilen bir başlık ve/veya tabla ile geçiş bölgesi oluşturulabilir. Böylece ortaya başlıklı ve tablalı kirişsiz
döşemeler ’ Mantar döşemeler1 diye anılır. Mantar döşemeler, kesme mukavemeti ve momenti dayanım kapasitesini artırmak üzere kolon destek noktalarında kalınlaştırılmış kirişsiz
döşemelerdir. Bu tür döşemelerede normel kalınlık 15-30 cm’ dir. Açıklığın kabaca 1/36' sı döşeme kalınlığı olarak öngörülebilir
36 Kirişli Betonarme Döşemeler
Açıklıklar büyüdükçe döşemelerin yükleri artar ve buna bağlı olarak kalın, ekonomik olmayan kesitler ortaya çıkar; kullanılan donatı miktarı fazlalaşır. Betonarme döşeme kalınlığı 15 cm'yi geçtiğinde ekonomik olma niteliğini yitirir. Bu nedenle açıklıklar belirli aralıklarla, kirişlerle bölünerek döşeme alanları küçültülür. Döşeme kalınlıkları uygun boyutlara indirilir.
Dikdörtgen planlı hacımlarda açıklıkların fazla olması durumunda, tek yönde (kısa açıklık yönünde) aynı kesitte, sık ve eşit aralıklarla kirişler atılarak çözüme gidilebilir. Bu tür uygulamalarda kirişlerin arasındaki serbest açıklık 70 cm' den fazla ise, döşemeye' kirişli döşeme' adı verilir. Geçilen açıklığa ve kiriş sıklığına bağlı olarak döşeme kalınlığı değişir.
37
Nervürlü (Dişli) Döşemeler
Arası 70 cm' yi geçmeyen kirişlerle oluşturulmuş betonarme döşemeler ' nervürlü' ya da' dişli' döşeme olarak anılırlar. Sistem statik olarak tek doğrultuda çalışır. Bu tür döşemeler, çekme bölgesindeki, yük taşımaya katkısı olmayan / az olan ve gerilme almadığı kabul edilen betonun boşaltılması, hesap sonucunda buralara gelen donatıların küçük kirişlerde toplanması fikrinden hareketle ortaya çıkmıştır. Böylelikle döşeme ağırlığı azalır; kesiti küçülür.
Kirişler arasındaki serbest açıklık 40 ile 70 cm arasında seçilir. Kalıp işçiliği zodur ve maliyet yüksektir. Genellikle saç, fiber takviyeli poliester, plastik kalıplar kullanılır. Bu sistemle 10 m ye kadar açıklıklar geçilebilir.
Nervürlü döşeme, yığma yapıda betonarme bir kuşak ile duvara, karkas yapıda ise bir esas kirişe oturtulur. Esas kirişin yüksekliği, toplam döşeme kalınlığında, genelde yatık dikdörtgen
biçimindedir. Bu döşemelerin depreme dayanımı iyi değildir.
38 Dolgulu Dişli (Asmolen) Döşemeler
Nervürlü döşemelerin dişleri arasındaki boşlukların pişmiş toprak, gazbeton, cürüf beton veya sert polistrol köpükten yapılmış bloklarla doldurulması ile elde edilen biçimidir. Taşıyıcılığa katkısı olmayan dolgu bileşenleri, döşemeye fazladan ağırlık getirir. Ancak dolgu kullanılması ile kalıp kolaylığı, ısı-ses yalıtımı ve düz bir tavan yüzeyi sağlanır. Hesap ve yapımları açısından nervürlü döşemeler gibidir; aynı kurallar geçerlidir. Dolgulardan en hafifi, sert polistrol köpükten yapılan bloklardır. Ancak tavan sıvasının, tavan yüzeyine aderansı ile ilgili sorunlarının
giderilmesi gerekir. Dolguların arasındaki kirişler ana kirişlere oturtulur. Ana kirişler aşağı sarkıtılmaz; döşeme kalınlığında tutulur, yatay geliştirilir (yastık kiriş).
Uygulama, kirişler için aralıklar bırakılarak, blokların kalıp üzerine boşluklar sürekllik sağlayacak biçimde dizilmesi, aralıklara ve bloklar üzerine donatılar getirildikten sonra beton dökülmesi biçiminde yapılır.
Asmolen döşemelerin depreme dayanımı iyi değildir.
39 Kaset Döşemeler
Kare ve kareye yakın planlı mekanlarda, açıklığın fazla olması durumunda döşeme, her iki yönde ve aynı kesitte olan kirişlerle ızgara biçimde bölünerek çözüme gidilir; ortaya çıkan döşeme kaset olarak anılır. Tek yönde konulan kirişlerle oluşturulan döşemeler, enine bağlantı kirişleri olsa bile kaset döşeme sayılmazlar.
Döşemenin alttan görünüşü düzgün ızgara biçimindedir ve mimari mekanla uyum sağladığında olumlu bir etki yaratır. Kullanılan modül genellikle kare biçimlidir. Üçgen ya da altıgen
planlarda ise üçgen modül seçilir.
40 Diğer kirişli döşemelere göre maliyetleri yüksektir. Oluşturulan kasetlerin boyutları küçüldükçe kalıp ve sıva işçiliği artar.
Geleneksel yöntemlerle kalıp yapılması durumunda kereste kaybı fazlalaşır, kalitesiz bir İmalat ortaya çıkar. Dolayısıyla, kaset boyutları büyük seçilmemiş ise belirli modüllerde üretilen hazır kalıplar tercih edilir. Daha çok çelik, fiber takviyeli poliester benzeri malzemelerden üretilen hazır kalıpların ilk maliyeti yüksektir; sıkça kullanıldıklarında ekonomik olabilirler.
Uygulamada, 50 cm derinlikteki 75 cm' lik kare modül kullanımı yaygındır.
Kaset döşemelerle, 25 - 30 m açıklıklar BS 30 betonla rahat geçilebilmektedir.
Diğer tarafan hazır kalıplar yerine, asmolen bloklarından oluşturulmuş gruplarda uygulanabilir.
Burada asmolenler kalıcı kalıp olarak kullanılır. Kaset boyutları asmolen blokların boyutlarına uygun seçilir. Örneğin 8 blok yan yana getirilerek boyut belirlenebilir (Şekil 101.). Asmolen dolgulu kaset döşeme diye adlandırılabilen bu uygulama, asmolen yükseklikleri sınırlı
41 olduğundan, çok büyük olmayan açıklıklar için uygundur ve sıklıkla kullanılmaktadır. Doğal olarak düz bir tavan elde edilir.
42 ÇELİK VEYA HAFİF METAL KİRİŞLİ DÖŞEMELER
43 Kiriş olarak normal ve geniş başlıklı profiller kullanıldığı gibi özel profiller, kafes kirişler, bileşik kirişler de kullanılır.
Profiller, şekillerine göre NPI, NPU veya HPI gibi isimlerle anılırlar, bu isimlerle birlikte profillerin yükseklikleri de belirtilir. Döşeme için ekonomik olması nedeniyle putrel (NPI), bu bulunamazsa U profiller kullanılır.
Tüm kirişli döşemelerde olduğu gibi bu döşemelerde de kirişler, genellikle küçük açıklık doğrultusunda düzenlenir.
Kirişlerin mesnetlere oturduğu yerlerde, yükleri yaymak amacıyla, kalın metal levhalar kullanılır.
Yığma yapılarda putrel kirişler lama demirinden yapılan bağlama demirine oturur. Bu demirin görevi yüklleri duvar yüzeyine yaymaktır. Ayrıca duvarları boyları doğrultusunda birbirine bağlarlar ve köşelerde birbirine bindikten sonra kılıç ile sonuçlanırlar. Putrel kirişlerin 1/3 ü iki uçlarından taşıyıcı duvara bağlanmalıdır. Bağlama demiri, kiriş başları v.b. elemanların yığma duvarla ilişkide oldukları yerlerde paslanmayı önlemek amacıyla çimento harcı kullanılır.
Çelik kirişli döşemelerde açıklık 6-7 m yi geçerse ana kiriş atılarak bu açıklık küçültülür, daha ekonomik bir çözüm sağlanır.
Çelik kirişli döşemeler ara dolgu malzemelerine göre:
• Volta
• Beton dolgulu
• Beton hurdi (betonarme) dolgulu
• Çelik sac - beton dolgulu ve
• Çeşitli malzemelerden üretilen hazır bileşenlerin dolgu olarak kullanıldığı çelik kirişli döşemeler olarak gruplandırılabilirler.
Volta Döşemeler
Volta döşeme, 1.5 m' ye kadar aks aralıklarıyla yan yana dizilmiş putrel kirişler arasına normal tuğlalarla tonoz örülerek oluşturulur. Tuğlalar arasında çimento harcı kullanılır.Tonoz yapımı için kalıp uygulanır .
44 Beton Dolgulu Putrel Kirişli Döşemeler
Beton dolgulu putrel kirişli döşemeler, çelik putrel kirişlerin arasına donatışız betondan düz ya da kemerli dolgu yapılarak elde edilir. Betonun dökülebilmesi için kalıp gerekir. Dolgu betonu 300 dozlu olup en az 10 cm kalınlıkta yapılmalıdı
Hurdi ( Betonarme) Dolgulu Putrel Kirişli Döşemeler
Bu tür döşemelerde kiriş olarak çoğunlukla NP110 ve 12 profilleri kullanılır. Daha yüksek profiller, döşeme kalınlığını artırdıklarından ve ekonomik olmadıklarından tercih edilmezler.
Betonarme dolgulu putrel kirişli döşemelerde kirişlerin aralıkları, beton dolguluya göre daha fazladır. Kirişlere fazla yük vermemek için döşeme kalınlığı 10 cm den fazla olmamalıdır.
45 Dolgu görevini yapan betonarme plaklar, tek yönde çalışır ve çelik kirişlere Şekil ... deki gibi oturur
Çelik Sac ■ Beton Dolgulu Döşemeler
Galvanizli çelik sac levhaların, çelik kirişler üzerine yerleştirilmesi ve bu levhalar üzerine beton dökülmesi ile elde edilirler. Çelik kirişler üzerine mesnetlenen profilli sac levhalar, inşaat süresince çalışma platformu olarak kullanılır; yerinde dökülen beton için kalıcı kalıp görevi üstlenir, beton yeterli dayanıma ulaştıktan sonra ise, eğilmenin çekme bileşenlerinin tamamını veya bir kısmını taşıyan donatı görevini üstlenir.
Sac levhalar, rijitliğinin artırılması daha fazla açıklık geçebilmesi amacıyla oluklu üretilir.
Trapez sac kesitler ekonomik olduklarından yaygın olarak kullanırlar. Bu tür döşemeler "Kalıp döşeme" ve "Kompozit döşeme" biçiminde yapılabilir.
Kalıp Döşeme
Çelik kirişlerin üzerine profilli sac levhaların döşenmesi ve bu levhalar üzerine betonarme plağın getirilmesi ile yapılır.
Kompozit Döşeme
Bu döşeme sistemi Şekil 107' de görülmektedir. Sistemde dört temel bileşen yer almaktadır:
(1) çelik profil kiriş, (2) başlıklı kayma bağlantısı, (3) profillendirilmiş çelik sac ve (4) beton.
Döşeme sisteminin bir elemanı olan çelik kirişin, üst başlığına yerleştirilen yeterli sayıdaki kayma bağlantıları aracılığıyla betona bağlanması ile bu iki malzeme birlikte çalışır.
Ekonomik olduklarından, yüzeyinde 10 mm ile 15 mm yüksekliğinde oluşturulmuş çıkıntılar aracılığıyla beton ile mekanik kenetlenmeyi sağlayan trapez enkesitli sac levhaların, kompozit döşemelerde kullanımı yaygındır.
Çelik sac enkesiti, genellikle yeterli donatı görevi görür.Rötre ve sıcalık değişimlerine dayanımın ya da iç mesnetlerde ürekliliğin sağlanması için ilave donarı kullanılabilir.
Günümüzde kompozit döşemelerde kirişlerin açıklıkları 12 m' ye, aralıkları ise 3 m' ye kadar çıkartabilmektedir [24],
46
47 Çeşitli Malzemelerden Üretilen Hazır Bileşenlerin Dolgu Olarak Kullanıldığı Çelik Kirişli Döşemeler
Bu tür döşemelerde kiriş olarak putreller, özel profiller kullanılabildiği gibi, çeşitli çelik profilden yapılmış bileşik kirişler de kullanılır.
Hurdi ölçülerine uygun aralıklarda konulan kirişlerin aralıklarına yerleştirilen hurdilerin üstleri, çelik kiriş üst seviyesine kadar beton ya da hafif betonla doldurulur.
PREFABRİK ( ÖNYAPIM) BETON DÖŞEME SİSTEMLERİ
Prefabrik döşemeler, önceden hazırlanan beton elemanların, uygulama alanında yerlerine
yerleştirilmeleriyle oluşturulur. Kalıba gerek kalmadığından kalıp yapma, sökme işçiliği ve kalıp malzemesi tüketimi ortadan kalkar. Zamandan ve işgücünden tasarruf sağlanır.
Prefabrik beton döşemeler, hazır kirişlerin aralıklı dizilerek boşluklara hurdi yerleştirilmesi ya da hazır kiriş veya döşeme elemanlarının bitişik konulması ile oluşturulur.
hazır hurdi “^0 dolgu bileşen
48 î putrel kiriş
yerinde dökme beton hazır dolgu bileşeni bileşik kiriş
Şekil 108. Çeşitli malzemelerden üretilen hazır ileşenlerin dolgu olarak kullanıldığı çelik kirişli döşemeler [20],
Kirişleri aralıklı yerleştirilen prefabrik kirişli döşemelerde, hazır betonarme kirişler çeşitli şekillerde yapılabilir. Kirişlerin
aralarında kalan boşluklara, çeşitli malzemelerden üretilen hazır hurdi bileşenler yerleştirilir.
Döşeme üstüne beton dökülerek düzgün bir yüzey elde edilir.
Kirişlerin arasındaki açıklıklar, ara boşluklara konulan hazır hurdi bileşenlerin boyutları ile ilgilidir.
49 ŞEKİL
Kirişlerin ya da döşeme elemanlarının bitişik konulmasıyla oluşturulan döşemeler, çeşitli biçim, boyut ve mukavemette üretilen betonarme kirişlerin ya da hafif beton-gaz betondandan yapılan hazır döşeme panellerinin yanyana dizilmesiyle oluşturulur. Kirişler ön gerilmeli olarak da
50 yapılabilir. Ön gerilmeli betonarme kirişlerin kullanımı, günümüzde giderek yaygınlaşmaktadır.
AHŞAP KİRİŞLİ DÖŞEMELER
Özellikle geleneksel sivil mimaride sık kullanılan, günümüzde ise ancak özel durumlarda uygulanan ahşap kirişli döşemelerin düzenlenmesinde açıklık, ahşap kiriş boyu ve yük önemli faktörlerdir. Kirişler eklenmeden kullanıldığından açıklık, ekonomik olarak bulunabilecek en uzun ahşap kiriş boyu ile sınırlıdır. Bu boy ülkemizde serbest piyasada 4.10 - 4.20 m arasında değişir.
Ahşap döşemelerde kirişler, açıklıkların kısa yönü üzerine atılır. Kirişlerin yerleştirilmesine duvar diplerinden başlanır. Karşılıklı duvar diplerine konan 'duvar dibi kirişleri' nin arasına eşit aralıklarla normal kirişler konur. Bu kirişlerin aralıkları 40-75 cm arasında değişir. Kirişler genellikle dikdörtgen kesitlidir, dikine yerleştirilir ve boyutları geçilen açıklık ile ilgilidir (Şekil 117) [20],
:
Baca etrafındaki erişler, baca iç yüzeyinden en az 20 cm uzakta düzenlenir. Baca ile ahşap kiriş arasına ısı yalıtımı konur (
51
52 Döşemelerde ses yalıtımı basit olarak halı, kauçuk gibi ses yutucu malzemelerin döşemeye serilmes ile sağlanabilir. Daha ileri düzeyde ses yalıtımı ise döşemenin taşıyıcı kısımdan tamamiyle ayrılmasıyla yapılan "yüzer döşeme" ile elde edilebilir.
53 1. TOPRAK TEMASLI DÖŞEME VE TEMEL
YALITIM DETAYLARINI ÇİZMEK 1.1.Toprak Temaslı Döşeme Yalıtım detayı 1.1.1. Tanımı
Toprağa temas eden zemin ve bodrum katlarındaki döşemelerin ısı kaybını önleme, yeraltı suyu, su ve neme karşı yapılan yalıtımlarının çizim detaylarıdır.
1.1.2. Çeşitleri
Toprak temaslı döşemelerde yapılan yalıtım çeşitleri çizimi ikiye ayrılmaktadır.
Bunlar:
� Su ve Neme Karşı Yapılan Yalıtım: Zemin ve bodrum katta toprak ile temas eden döşemeleri yeraltında gelebilecek olan yeraltı suyu, su ve neme karşı korumak için yapılan yalıtım detaylarının çizimidir.
� Isıya Karşı Yapılan Yalıtım: Zemin ve bodrum katta toprak ile temas eden döşemelerin yerden gelebilecek soğuğa karşı oda içini korumak için yapılan yalıtım detaylarının çizimidir.
54 Kâgir (Beton, Betonarme) Döşeme Örnek Çizim:
� Döşeme kalınlığı 12cm
� Betonarme temel kalınlığı 25cm Döşeme üst seviyesine kadar yükseliyor.
� Duvar kalınlığı 30 cm içerisinde 5 cm ses ve ısı yalıtımı var.
� Temel duvarında ses ve ısı yalıtımı var.
� 15 cm blokaj kalınlığı
� Blokaj altı topraktır.
� Toprak seviyesi döşeme üstünden 40 cm aşağıdadır.
Yukarıdaki bilgiler kılavuzunda çizime başlanır. Bu bilgiler mimari proje plan, kesit ve detay çizimlerinden yararlanılarak elde edilir.
� Çizime önce temel, duvar, döşeme ve blokajın dış çizgilerinin çizimi ile başlanır. Çizim üzerindeki ölçüler ve yazılar görmeniz için yazılmıştır (Şekil
55 1.2).
� Daha sonra yalıtım yapılacak olan malzemelerin ve döşeme kaplamasının, sıvanın dış çizgileri çizilir. Döşeme üzerinde ısı, su ve neme karşı yalıtım beraber mi yapılacak yoksa sadece su ve neme karşımı yalıtım yapılacak, bilinmesi gerekir. Isı, su ve neme karşı yalıtım beraber yapılacak ise su ve neme karşı yalıtımın hem döşeme üzerinde hem de ısı yalıtımının üzerinde yapılacağı unutulmamalıdır. İki detay arasında farklılıklar vardır (Şekil 1.3a, Şekil 1.3b).
� Isı yalıtımı kalınlığı 5 cm dir.
� Su ve neme karşı yalıtım kalınlığı 2 cm dir.
� Su ve neme karşı yalıtım malzemesi üst şapı en az 5 cm
� Kaplama malzemesi ise 2 cm olarak düşünülmelidir.
56 � Isı, su ve neme karşı olan ve sadece neme karşı olan yalıtımların dış çizgileri
çizildikten sonra gerekli olan taramalar yapılır. Duvar, betonarme temel duvarı, ahşap kaplama, yalıtım taramaları, grobeton veya B.A.döşeme, blokaj ve toprak taramaları kuralına uygun olarak çizilir (Şekil 1.4a, Şekil 1.4b).
57 � En son olaraktan detayın içinden bir çizgi çizilir. Bu çizginin yanına yukarıdan
aşağıya doğru bütün malzeme isimleri sırayla yazılır (Şekil 1.5a, Şekil 1.5b).
58 Ahşap Döşeme Örnek Çizim:
� Ahşap döşeme kalınlığı 7 cm
� Döşeme altı grobeton kalınlığı 12cm
� Betonarme temel kalınlığı 25cm Döşeme üst seviyesine kadar yükseliyor.
� Duvar kalınlığı 30 cm içerisinde 5 cm ses ve ısı yalıtım var.
� Temel duvarında ses ve ısı yalıtım var.
� 15 cm blokaj kalınlığı.
� Blokaj altı topraktır.
� Toprak seviyesi döşeme üstünden 40 cm aşağıdadır.
Yukarıdaki bilgiler kılavuzunda çizime başlanır. Bu bilgiler mimari proje plan, kesit ve detay çizimlerinden yararlanılarak elde edilir
59
� Çizime önce temel, duvar, döşeme ve blokajın dış çizgilerinin çizimi ile başlanır. Bu işlem kagir döşemeler ile aynıdır (Şekil 1.2).
� Daha sonra yalıtım yapılacak olan malzemelerin ve döşeme kaplamasının, sıvanın dış çizgileri çizilir. Bu çizimde 7 cm kalınlığında kör ahşap döşeme kullanılmaktadır. Yani 5 cm kalınlığındaki kadranlar üzerine 2 cm kalınlığında kaplama yapılmıştır. Kadranların arasına ise ısı yalıtım malzemesi döşenmiştir.
Kadranların arası merkezden merkeze 50 cm dir.(Şekil 1.6)
� Isı yalıtımı kalınlığı 5cm’dir.
� Su ve neme karşı yalıtım kalınlığı 2 cm dir.
� Su ve neme karşı yalıtım malzemesi üst şapı en az 5 cm
� Kaplama malzemesi ise 2 cm düşünülmelidir.
� Isı, su ve neme karşı olan yalıtımların dış çizgileri çizildikten sonra gerekli olan taramalar yapılır. Duvar, betonarme temel duvarı, ahşap kaplama, yalıtım
taramaları, blokaj ve toprak taramaları kuralına uygun çizilir (Şekil 1.7).
60
� En son olaraktan detayın içinden bir çizgi çizilir. Bu çizginin yanına yukarıdan aşağıya doğru bütün malzeme isimleri sırayla yazılır. (Şekil 1.8)
1.2.Temel Yalıtım Detayı 1.2.1. Tanımı
Temellerin yeraltı suyu, su ve neme karşı yapılan yalıtımlarının çizim detaylarıdır.
1.2.2. Çeşitleri
Temellerde yapılan yalıtım çeşitleri çizimi, ikiye ayrılmaktadır. Bunlar:
� Su ve Neme Karşı Yapılan Yalıtım: Temelleri yeraltından ve yer üstünden gelebilecek yeraltı suyu, yağmur suyu ve neme karşı korumak için yapılan yalıtım detaylarının çizimidir.
� Isıya Karşı Yapılan Yalıtım: Temellerin iç tarafında kullanılan oda depo vb.
yerleri dışarıdan gelebilecek soğuğa karşı korumak için yapılan yalıtım detaylarının çizimidir.
Her ikisi de aynı anda temele uygulanır. Çizimleri beraber yapılır.
1.2.3. Şekilleri
Temelde yapılan yalıtımın baskı duvarlı olup olmamasına göre değişmektedir. Bunlar;
� Baskı Duvarlı Temel Yalıtımları: Dış tarafında baskı duvarı yapılan temel yalıtım şekli.
� Baskı Duvarsız Temel Yalıtımları: Dış tarafında baskı duvar olmayan temel yalıtım şekli.
1.2.4. Çizim Uygulamaları
Çizim uygulamalarına başlanırken dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Bunlar:
� Temelin özelliklerini bilmelisiniz.
� Temelin baskı duvarlı mı? Yoksa baskı duvarsız mı? olduğunu bilmelisiniz.
� Detay çizimlerinde çizim bittikten sonra normal ölçülendirme yapılmaz. Bir çizgi çekilir ve yukarıdan aşağı malzeme isimleri sıralanır.
� Mimari kat planı üzerinden detay çizilecek nokta tespit edilir ve sadece bu
61 noktanın veya seçilen başka noktalar varsa oraların çizimi yapılır.
� Çizilecek olan detayda kullanılan yalıtım malzemesi özelliğine göre taranmalıdır (Şekil 1.1)
� Detay çizimlerinde ölçek 1/2, 1/5 veya 1/10’dur.
Temel Örnek Çizim:
� Temel Betonarme
� Temel genişliği 50 cm
� Dışında ısı ve ses yalıtımı var
� Döşeme kalınlığı 12 cm.
� Toprak seviyesi döşeme üstünden 40 cm aşağıdadır
� Bina dışında tretuvar var
� Blokaj kalınlığı 15 cm
Çizimde öncelikli olarak temelin, duvarın ve diğer yapı elemanlarının dış hat çizgileri çizilir. Ölçüler mimari kat planları ölçüleridir. Kesit ve sistem detayından alınır. (Şekil 1.9)
62
63 Temelin dış hatları
� Temelin dış hatları çizildikten sonra yalıtım malzemelerinin, sıvanın vb. yapı malzemelerinin dış hatları çizilir
Bütün dış hatları çizimi tamamlandıktan sonra gerekli olan tüm taramalar
64 yapılır.
En son temel duvarından yatay bir ölçü çizgisi çekilir ve yukarıdan aşağıya doğru malzeme listesi (dıştan içe doğru yapım sırasına göre) yazılarak çizim
tamamlanır
Aşağıdaki şekilde baskı duvarlı temel detayının bitmiş halini görmektesiniz
