ORTAÖGRETiM CAGDA~TURK DUNYA TARIHI 12. YAZARLAR Yasemin OKUR Akln SEVER Ertan AYDIN Hakan KIZILTAN Mehmet AKSOY Mehmet ÖZTÜRK

(1)

~

..

CAGDA~TURK

•• VE • •

DUNYA TARIHI

12 YAZARLAR Yasemin OKUR

Akln SEVER Ertan AYDIN Hakan KIZILTAN Mehmet AKSOY Mehmet ÖZTÜRK

A

~

DEVLET KiTAPLARI DÖRDÜNCÜ BASKI

ba,ak

Matbaacilik va Tan. Hiz. Ud. $ti. - Ankara - 2012

(2)

iCiNDEKiLER

1. ÜNITE: XX. YÜZYIL BA~LARINDA DÜNYA

A. I. DÜNYA SAVA~I VE SONUc;;:LARI. 3

1. I. Dünya Sava~I 4

2. Paris Konferansl ···..···· 4

3. I. Dünya Sava~1 Sonunda Yapllan Antla~malar 5

4. I. Dünya Sava~l'nln Sonuc;lan 7

B. SOVYET SOSYALIST CUMHURIYETLER BIRLIGI (SSCB), ORTA ASYA'DAKI

TÜ RK DEVLET VE TOPLULUKLARI 8

1. <;arllk Rusyasl'nln Ylklll~1 ve Bol~evik ihtilali. 8

2. Ruslann Orta Asya'YI Istilasl. · 11

3. SSCB Yönetimindeki Türk Topluluklannln Durumu 11

• Basmaci Hareketi 13

C. ORTA DOGU'DA MANDA YÖNETIMLERININ KURULMASI... 13

1. Orta Doau'da Büvük Devletlerin Durumu ve Politikalan 14

a. ingiltere ve Orta Dogu 15

b. Fransa ve Orta Dogu 17

D. UZAK DOGU'DA YENi BIR GÜ : JAPONYA ··· 18

E. 1929 DÜNYA EKONOMIK KRlz 19

1. Ekonomik Kriz Öncesi Dünya 19

2. Ekonomik Krizin Ortaya <;lkl~1 (Kara Per~embe) 20

3. Krizin Türkiye'ye Etkileri. ··.·..···· ··..····..···.. 21

F. IKI SAVA~ ARASI DÖNEMDE AVRUPA ··.· 22

1.Ban~1n Sürekliligini Saglama <;abalan 22

2. Avrupa'da Sosyal ve Ekonomik Hayat... 23

3. Totaliter Rejimlerin Kurulu~u ··..·..·..····..···.26

a. Italya'da Fa~izm ·.···..···· ·· 26

b. Almanya'da Nazizm · ·· ·.···..·· ··.27

c. ispanya'da Franco Dönemi. ····..· 29

G. IKI SAVA ARAS I DÖNEMDE DÜNYA ···· 29

H. ATATÜRK DÖNEMI TÜRK DI~ POLlTiKASI... 32

1.DI~ Politikadaki Geli~meler ···..·33

a. Türkiye'nin MilIetier Cemiyetine Giri~i. 33

b. Balkan Antantl ····..····..·· ···34

c. Montreux (Montrö) Bogazlar Sözle~mesi. 35

d. Sadabat Paktl 36

e. Hata Meselesi ve Hata 'In Anavatana Katllmasl. 37

Proje Ödevi ···.··· 39 De ~erlendirme Sorulan ··.· ·..·..· ··· ·· ·· ··..· 40

Bulmaca 41

2. ÜNiTE: 11.DÜNYA SAVA I

A. YENI BIR SAVA~A DOGRU 44

1. Sava~ Öncesindeki Geli~meler .44

a. Japonya ·.·.···.···.44

b.

ita

⁴⁵

c. Ülkeier Arasl Gru la malar · · 46

d. Almanya · ·· ···..···· ·· ··..· 46

e. Sava~ YIII: 1939 ···..· 48

B. SAVA~ YILLARI 50

1.Avru a'da Sava 50

2. Kuze Afrika'da Sava 54

3. Asya ve Pasifik'te Sava~ 55

a. Sava~ Öncesi ABD ··..···..·· ·55

b. Pearl Harlbour Basklnl ve ABD'nin Sava~a Giri~i. 56

c. Pasifik Sava lan ····..··· ·· ··..···..56

C. BARI~A DO RU 58

1. Avrupa'da Sava~1n Sona Ermesi. ·58

2. Pasifik'te Sava In Sona Ermesi. 61

D. SAVA~IN ETKILERI 62

1. Siyasi Sonuc;lar 62

(3)

2. Ekonomik Sonw;;:lar 63

3. Toplumsal Sonuc;lar 64

4. insan Haklan Ihlalleri. 66

E. SAVA!!$ YILLARINDA TURKIYE '" 68

1. 11.Dünya Sava~l'nda Türk DI~ Politikasl. 68

2. 11.Dünya Sava~l'nm Türkiye'ye Etkileri. 70

Proje Ödevi. 74

Deaerlendirme Sorularr 75

Bulmaca 76

3. ÜNiTE: SOGUK SAVA DÖNEMi

A. BLOKLARIN KURULU!!$U 80

1. Dogu Blokunun Kurulu~u 80

a. Dogu Bloku Ic;indeki Diger Geli~meler 81

b. Sov et Modeline Göre Ekonomik ve Sos al Düzenin Kurulmasl. 82

c. Sosvalist Blokta Sarsmtllar 82

2. Batl Blokunun Kurulu~u 85

a. Truman Doktrini. 86

b. Marshall Piani 87

c. NATO'nun Kurulusu 88

d. Avrupa Konseyinin Kurulu~u 88

e. Avru a Ekonomik To luluvu AET 89

B. PAYLA!!$ILAMAYAN ORTA 00 U 90

1. Israil'in Kurulu~u 91

2. isenhower Doktrini 93

C. UZAK DOGU 'DA c;:ATI!!$MA 94

1. <;in Halk Cumhuriyeti'nin Kurulu~u 94

2. Uzak Dogu'da Häkimiyet Mücadeleleri. 95

a. Kore Sava~I 95

b. SEATO'nun Kurulu u 95

D. ASYA VE AFRIKA'NIN KURTULU!!$U 97

1. Güney Asya'daki Geli~meler 97

2. Afrika'daki Gelismeler 100

E. SOGUK SAVA!!$ DÖNEMINDE TÜRKIYE ...•... 101

1. Soguk Sava~ Döneminde Türk DI~ Politikasl. 101

a. Türkiye'nin Avrupa Konseyine Giri~i. 102

b. Türkiye'nin NATO'ya Giri~i. 102

c. Balkan Paktl'nm Kurulmasl. 105

d. Bagdat Paktl'nm Kurulmasl. 105

2. Türkiye'de Hayat. 106

a. Siyaset. 106

b. Ekonomi. 109

c. Sosyal ve Kültürel Hayat. 111

F. SOGUK SAVA!!$ DÖNEMINDE DÜNYA 112

Proje Ödevi 116

Degerlendirme Sorularr 117

Bulmaca 118

4. ÜNiTE: YUMU AMA DÖNEMi VE SONRASI

A. ULUSLARARASI ILI!!$KILERDE DEGI!!$IM SÜRECI... 121

1. yumu~ama Dönemi Politikalarr 122

2. Nükleer Silahlarrn Smlrlandlrrlmasl Görü~meleri. 122

3. Helsinki Konferansl 123

B. YU MU!!$AMA DÖNEMi c;:ATI!!$MALARI. 124

1. <;atl~malarda ABD ve SSCB'nin Rolü 125

2. Küba Buhranl 125

3. Vietnam Sava~I 127

4. Ke~mir Meselesi. 128

5. Afganistan'm SSCB Tarafmdan i~gali 129

C. BARI i INDE BIR ARADA YA AMA 131

D. ARAp· SRA L SAVA LARI VE BUYUK DEVLETLER N POLIT KALARI... 134

(4)

iCiNDEKiLER

1. Camp David Antlalilmalan 136

2. Islam Konferansl Ör ütü 138

E. ULUSLARARASI POLITIKADA PETROLÜN YER!... 139

F. IRAN-IRAK SAVA~I.. 142

1. Irak'ta Rejim Degililikligi. 142

2. Iran'da Rejim Degililikligi. 142

3. Savalil ve Sonuc;lan 143

G. YUMU~AMA DÖNEMINDE DÜNYA 144

1. Ekonomi. 144

2. Bilimsel ve Teknolojik Gelililmeler 145

3. Kültürel Hayat. 147

H. TÜRK DI~ pOLiTIKASI 148

1. Türk - Yunan lIililkileri. 148

a. Klbns Meselesi. 148

b. Ege Adalan Meselesi. 156

2. Türkiye'nin Orta Dogu Politikasl. 158

3. Ermeni Iddialan 159

I. TÜRKIYE'DE BU NALIMLI YILLAR 160

1. Siyaset. 160

2. Ekonomi. 164

3. Sosyal ve Kültürel Hayat... 165

Proje Ödevi. 168

Deöerlendirme Sorulan 169

Bulmaca , 170

5. ÜNiTE: KÜRESELLESEN DÜNYA

A. SSCB'DE DEGI~IM VE SONUCLARI. 173

1. SSCB'de Politika Degi~iklikleri ve Nedenleri. 174

2. SSCB'nin Daclilmasl

175

3. SSCB'nin Da-Ilmasmm Do-u Avru a' a Etkileri. 176

4. SSCB'nin Dagllmasmm Dünya Güc;ler Dengesi Uzerine Etkileri.. 177

B. ASYA' DA YENIDEN YAPILAN MA 178

1. Türk Cumhuriyetieri Baglmslz Oluyor 179

a. Azerbaycan 180

• Daghk Karabag Sorunu 181

b. Kazakistan 182

c. Klrglzistan 183

d. Özbekistan 183

e. Türkmenistan 184

f. Diger Türk Topluluklan 184

2. Baglmslz Devletler Toplulugu 185

3. TIKA Türk I Birli-i ve Kalkmma idaresi Ba kanh-I 185

C.00 U BLOKUNDAN SONRA AVRUPA'DA YEN ARAYI~LAR 185

1. Iki Almanya'dan Tek Devlete 186

2. Avrupa Ekonomik Toplulugundan (AET) Avrupa Birligine (AB) 186

a. Maastricht Kriterleri. 187

b. Kopenhag Kriterleri. 187

c. AB ve Dün a 188

3. NATO'nun Avruna'da Geni5;lemesi. 188

D. TÜRKIYE VE AVRUPA BIRLIGI. 189

1. Türkiye'nin AB Serüveni 189

a. Ankara Anla~masl ve Katma Protokol. 189

b. Türkiye'nin Gümrük Birligine Giri~i... 190

c. Avrupa Birliginin Genililleme Süreci ve Türkiye 190

• Tarama Süreci. 190

E. YENI OLU~U M SÜRECIN OE BALKANLAR. 193

1. Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin Dagllmasl. 193

2. Arnavutluk'ta Demokratikle~me Süreci 198

F. ORTA DOGU VE AFGANISTAN'DAKI GELI~MELER. 198

(5)

ICINDEKILER .

I

1. Körfez Sava~larl 198

2. Filistin Sorunu ve Orta Dogu Barl~ GÖrÜ~meleri 201

3. At anistan'daki Geli meier 202

4. Orta Dogu'da Su Sorunu 202

G. DU NYADAKI GELI~M ELER 204

1. Bilimsel ve Teknolojik Geli~melerin Etkileri 204

2. KüreseIle me ve Etkileri. 206

H. DE ~EN DUNYA VE T RK DI~ POLIT KASI... 208

1. Rusya Federasyonu 208

2. Kafkasya 209

3. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri 210

4. Orta Dogu 210

5. Baikaniar 212

6. Klzllay'm Yurt DI~I Yardlm Faaliyetleri 215

7. Türk Ordusu veooDünyaBarl~I 215

I. 1980 SONRASI TURKIYE 216

1. Siyasi Geli~meler 216

2. Kültürel Geli~meler ve Sosyal Hayat.. 217

• Bu Dönemde Diger Önemli Geli~meler 218

3. Ekonomik Geli~meler 220

4. Toplumsal Sorunlar 222

a. Terörizm 222

b. 17 AVustos De remi Sonunda Orta a Ikan Sorunlar 222

. KU RESEL SORU NLAR 224

1. Küresei Ismma 224

• Kyoto Protokolü 226

2. <;evre Kirliligi. 226

3. Nütus Artl~1 ve i~sizlik 228

4. Yetersiz Beslenme ve Ayllk 229

5. Uluslararasl Terör 230

6. Salg m Hastallklar 231

a. AI DS 231

b. Klrlm-Kongo Kanamall Ate~i Hastallgl. 231

c. Ku~ Gribi. 231

d. SARS (Akut Solunum Yolu Yetmezligi Sendromu) 232

e. Hepatit. 232

t.

S Itma 232

. A H1N1 Virüsü Domuz Gribi 232

Proje devi 233

Degerlendirme Sorularl 234

Bulmaca .

SÖZLÜK 237

KAYNAKCA 240

KRONOLOJi 244