Çi ne dai r bir k o n f e r a n s
Dünkü ve
PEKİN
E
M E K Lİ T ek'iil eşi, S m o p tim is t C em iyeti B üyükelçi B ay F e rit T ü rk iy e şubesinin k u ru cu su , m u h a r r ir ve m ü te fe k k ir B ay an M üfide F e rit Tek, c u m a rte si günü, â zası b u lund u ğ u “S a n a t D o stla rı.C e m iy e ti,, n- de Çin m evzulu b ir m u sah ab e y ap tı, U zun m ü d d et b irço k y ab an cı m em le k etlerd e b u lunm uş oian B ay an M üfide F e r it Tek, dinleyicilerini “R u sy a m ü s te sn a , d ü n y an ın hiç b ir y erinde g ö rü l m em iş b ir s e fa le t içinde b u lu n an f a k a t d ü n y an ın en zeki, en sevim li, ç a lışk an ve k u rn a z in s a n la rı arasın d a,, gezdirdi, o n la ra P ek in şeh rin in ih ti şam devrelerini, s a n a t eserlerin i ta n ıt tı, ta ttırd ı.“H ırk ai Ş erif nasıl yedi k a t b o h ça y a sarılı ise, P e k in de k a t k a t k ırm ı zı kale d u v a rla rı içinde sak lıd ır,, diye ta k d im e ttiğ i şe h ir için, h atip , insan zek âsın ın y a ra ttığ ı en güzel ve â- h en k li belde vasfını v eriyor. K ubilay, b u rasın ı fe th e ttiğ i zam a n : "P ek in 'i zap le d en içinde y aşıy am az,, diye b ir söz v arm ış. H erk esin in an d ığ ı bu söze o da in an m ış o la c a k ki, K ubilây tu tu p , ikinci ve b u g ü n k ü m u sah ab ey e m evzu olan şeh ri y a p tırm ış tır. D ö rt ta ra fı, y ü k sek , gül k u ru s u n a b a k a n kırm ızı d u v a rla rla , k ulelerle çevrili, sa rı k ir e m itli ç a tıla rın ın u ç ta n , Çin k ızların ın k a şla rı gib i y u k a rı çekik iki k a tlı b i n a la rla sü slü b ir şehir. B ir şe h ir? H ay ır, iç içe ve aynı şekilde d u v a rla r d a ay rılm ış b irk aç şe h ir: T a ta r şehri, Çin şehri, tic a r e t şehri, y ü k se k m e m u r ve elçilerin o tu rd u k la rı şehir, İm p a ra to ru n şeh ri ve n ih a y e t y a s a k belde. B ah çeler .m erm er k a n allar, h a v u z la rla sü slü b ü tü n bu şe hirlerde geniş, hepsi k ale k a p ıla rın a v a ra n y o llar v ard ır. Ü çer k a p ıd a n o r ta d a k i yalnız İm p a ra to r için açılır. D iğ erleri o rd u la rın g iriş ve çık ışları içindir.
E vler, so k a k la rd a n görünm ez. B a h çeler içindedir. B ir evin ehem m iyeti k ap ısın ın ren g in d en an laşılır. S a rı İm p a ra to ru n , kırm ızı P ren slerin , Elçile- ! rin ren k lerid ir, K a p ıla rd a daim a, iki a sla n veya Çin heykeli v ard ır. B irinin ağ zı k ap alı, ö tek in in açık. A ğzı kap alı olan erk ek , a ç ık olan dişidir. B u n ların d aim a ç ift oluşunun sebebi, gece, k a pıyı b ek lerk en a ş k m a c e ra la rı p eşin de b ıra k ıp g itm em elerin i tem in için imiş.
E skiden hiç bir yab an cın ın g ire m e diği m em nu şehre, h atip , şim di h e r kesin girebildiğini söylüyor. F a k a t lıeışey y a ğ m a edilm iş, b in a la r m e trû k lıir v aziy ette. B una rağ m en esk i h a ş m et kolayca anlaşılıyor, Evvelce,
bu-bugünkü
ŞEHRİ
r a d a yalnz M ançu’la r y a şa rm ış. Ç in liler, b ilh assa, Çin k a d ın la rı b u ra y a sokulm azm ış. Çin kad ın ları, a y a k la r ı nı b a ğ la d ık la rı, büyüm esine m ân i ol d u k la rı için, M ançu k a d ın la rın a " i r i ay ak lı,, ve k endilerine “Z a m b a k a y a k lı,, d erlerm iş. B ir P re n s, n a sılsa "z a m b a k ay ak lı,, b ir Çin ra k k a s e s in e âşık clm uş, f a k a t İm p a ra to riç e kızı b ir k u y u y a a ttır ıp boğd u rm u ş, M em nu şehirde b ir de “TUi'k P re n s e si köşkü,, v ard ır. On sekizinci a s ırd a Ç inliler, h a rp te öldürülen bir T ü rk B eyinin k a rısın ı e sir alıp b u ra y a g e tirm işle r. İm p a r a to r on a â şık olm uş, uzun za m a n red d ed ild ik ten s o n ra n ih a y e t onu n la evlenm eye m u v a ffa k olm uş, Bu P r e n sesin adı O tm an im iş. K endisine t a h sis edilen bu k ö şk te y a ş a rk e n , İm p a r a to r ü zerindeki n ü fu zu n d an endişe e- uen V alide İm p a ra to riç e ta r a fın d a n zehirletilm iş. B ay an M üfide F e r i t bu P ren sesin , b ir y ab an cı re s sa m t a r a fından y ap ılm ış iki yağlı boya por- tıe s in i g ö rm ü ş tü r:
— B iri, diyor, zırhlı, m iğ fe rli a s k e r k ıy afetin d e, b iri de A v ru p a elbisesi ile.. ] Belli k i b ir tü r lü Çinli o lam am ış, g ü zel, ince b ir T ü rk ltızı.
K onferansçının, m em nu beldede en ziyade d ik k a tin i celbeden üç şey v a r: B irincisi, k a p lu m b a ğ a h ey k elleri, ü- z erleıin d e edebî şa h e se rle rin ta r ih le ri Ve isim leri yazılı b ire r k itâb e. K ap lu m b ağ a ebediyet tim sa li im iş. Ş ah e s e rle r için heykel dikildiği b a ş k a y e r de g ö rü lm ü ş değildir. İkincisi, y ü z le r ce ıııâbet a ra s ın d a — k i e k se risi s a y fiyeye giden y a b a n c ıla ra k ir a y a v e ri lirm iş — b ir cam i. K ırm ızı b ir bina, pag o d u m in are diye ku llan ılıy o r. B a h çe, k a p ısın d a iki yeşil çiniden aslan . H a tip şöyle a n la tıy o r:
— İç e ri b a k tım , n a m a z v a k ti idi. H e rk e s k irli elbisesini d ış a ıd a b ır a k m ış, ü stlerin d e tem iz e n ta rile r, b a ş la rın d a beyaz ta k k e , ön s a f ta ih tiy a r lar, en a rk a d a çocuklar, c e m a a t h a linde n a m a z k ılıy o rlar. C am iin d iğ e r lerine n a z a ra n a r tis tik b ir kıym eti y o k tu . B u m a n z a ra , m ü slü m an oldu ğu m için b a n a te s ir e tm işti. Sevdiğim ikinci m ftbet “ Y arının B uda'sı,, adım ta şıy a n d ır. Yedi k a tlı y u v a rla k b ir bi na o rta sın d a otuz, k ırk m e tre y ü k sekliğinde tu n ç b ir heykel. Ü şüm esin diye sa rı ipeklilerle sa rm ış la r. Başı, binanın tepesinde kaybolm uş, nereden bakılsa yüzü b ir tü rlü gözükm üyor. Ben, b u rad a, b ira z da Ç in’in m u a m m asını gördüm .. M eçhul y arın ın ı.
B ay an M üfide F e rit T e k ’iıı bu m u sahabesi. dinleyicileri üzerinde dertti b ir h âz u y a n d ırm ıştır. FA.
