T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
İŞLETME ANABİLİM DALI MUHASEBE BİLİM DALI
İŞLETME VE MUHASEBE BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİNGİRİŞİMCİLİK VE İNOVASYON BECERİLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI OLARAK
İNCELENMESİ: TÜRKİYE VE IRAK ÖRNEĞİ
YÜKSEK LİSANS TEZİ
Danışman
Dr. Öğr. Üyesi Alper Tunga ALKAN
Hazırlayan Khalat Abdi Haji HAJİ
154227031018
T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
ÖNSÖZ
Mevcut değişken ve belirsiz iş ortamında girişimcilik ve inovasyon becerilerine sahip olan bireyler, gelişmekte olan olumsuz ve dalgalı iş ve ekonomik koşullar karşısında başarılı bir şekilde rekabet edecek ve hatta gelişeceklerdir.Bu bireylerin yenilikçi ve girişimci kültürleri, küresel endüstri eko-sistemleri geliştirmek için stratejik, sistematik, insan merkezli ve teknolojik bir kaldıraç rolü görecektir. Bu nedenle bu tezde Türkiye’de ve Irak’ta işletme ve muhasebe alanlarında öğrenim gören öğrencilerin girişimcilik ve yenilikçilik özelliklerini ve eğilimlerini araştırmak, bu özelliklerin demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmek söz konusu alana önemli katkılar sağlayacaktır.
Bu tezin tüm aşamalarında bana katkılarını esirgemeyen, danışmanlığıyla bu çalışmanın tüm aşamalarının verimli bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlayan Sayın Hocam Dr. Öğr. Üyesi Alper Tunga ALKAN’a teşekkür ve saygılarımı sunarım
T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
Ö
ğrencinin
Adı Soyadı Khalat Abdi HAJİ HAJİ Numarası: 154227031018
Ana Bilim / Bilim Dalı
İşletme Anabilim Dalı
Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Danışmanı Dr. Öğr. Üyesi Alper Tunga ALKAN
Tezin Adı İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin Girişimcilik ve İnovasyon Becerilerinin Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi:
Türkiye ve Irak Örneği
ÖZET
Bu araştırmada Türkiye ve Irak’ta işletme ve muhasebe bölümü öğrencilerinin girişimcilik ve inovasyon becerilerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amacla her iki ülkeden katılımcıların uyruk, cinsiyet, yaş ve muhasebecilik mesleğini isteme değişkenlerine göre girişimcilik ve inovasyon becerileri karşılaştırılmıştır. Çalışma, ilişkisel araştırma modellerinden biri olan nedensel karşılaştırma modeli temel alınarak gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın çalışma grubunu Türkiye ve Irak’ta 4 yıllık fakültelerde öğrenim gören, 370 işletme ve muhasebe bölümü öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın genel amacı doğrultusunda katılımcıların algıladıkları girişimcilik becerilerini belirlemek için Sünbül ve Yılmaz (2009) tarafından geliştirilen ‘Üniversite Öğrencilerine Yönelik Girişimcilik Ölçeği’ ve inovasyon becerilerine yönelik algılarını belirlemek için Hurt, Joseph ve Cook (1977) tarafından geliştirilen ve Sarıoğlu (2014) tarafından Türkçe ’ye uyarlanan ‘Bireysel Yenilikçilik Ölçeği’ kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre Türk katılımcıların
girişimcilik ve yenilikçilik algıları çok yüksek, Iraklı öğrencilerin girişimcilik algıları ise yüksek düzeyde olduğu anlaşılmıştır. Girişimcilik gerekse de yenilikçilik ölçeklerinden elde edilen puanların öğrencilerin uyruklarına göre anlamlı bir farklılık gösterdiği görülmüştür. Türk işletme ve muhasebe bölümü öğrencilerinin girişimcilik ve yenilikçilik (inovasyon) algılarının Iraklı hemcinslerinden anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Girişimcilik ölçeğinden elde edilen puanların hem Türk hem de Iraklı öğrencilerin cinsiyetlerine göre anlamlı bir farklılık göstermiştir. Her iki uyrukta da Türk ve Iraklı erkek işletme ve muhasebe bölümü öğrencilerinin girişimcilik algılarının, kız öğrencilerin girişimcilik algılarından anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan bireysel yenilikçilik ölçeğinden elde edilen puanlarda Iraklı öğrencilerin cinsiyetlerine göre anlamlı bir farklılık bulunamazken, Türkiye örnekleminde erkek işletme ve muhasebe bölümü öğrencilerinin inovasyon algılarının kızlara kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın diğer bulgusu ise Iraklı öğrencilerin girişimcilikleri yaşlarına göre farklılık göstermezken Türk öğrencilerin yaşlarına göre anlamlı bir farklılık söz konusudur. Diğer taraftan her iki ülke örnekleminde de bireysel yenilikçilik (İnovasyon) puanları ile yaş grubu arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Araştırmanın son bulgusu ise hem Türk hem de Iraklı öğrencilerin girişimcilik ve inovasyon düzeylerinin aylık gelirlerine ve yaşadıkları yerleşim yerlerine göre anlamlı farklılık göstermesidir. Her iki ülkede de araştırma örnekleminin gelir durumu arttıkça inovasyon ve girişimcilik düzeyi artmaktadır. Benzer şekilde büyükşehir ve şehirlerde yaşamlarını geçiren katılımcıların taşrada ikamet eden akranlarından daha yüksek inovasyon ve girişimcilik düzeylerine sahip olduğu görülmüştür.
T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
Ö
ğrencinin
Adı Soyadı Khalat Abdi HAJİ HAJİ Numarası: 154227031018
Ana Bilim / Bilim Dalı
İşletme Anabilim Dalı
Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Danışmanı Dr. Öğr. Üyesi Alper Tunga ALKAN
Tezin Adı
A Comparative Study of Management and Accountancy Department Students Enterpreneurship And İnnovation Skills: Turkey and Iraq Sample
ABSTRACT
The purpose of the present study is to examine students' enterpreneurship and innovation skills comparatively that are studying in management and accountancy fields. In order to examine this the following variables are taken into consideration: nationality, gender, age and reasons for studying accountancy. The study was based on a causal comparison model, one of the relational research models. The working group of the research consist of 370 graduates who studied business administration in the 4-year colleges in Turkey and Iraq and who want to be accountants and financial advisors. In the direction of purpose of the research in order to determine the entrepreneurship skills perceived by the participants "Entrepreneurship Scale for University Students" developed by Sünbül and Yılmaz (2009) and in order to determine their perceptions for their innovation skills “Individual Innovation Scale” developed by Hurt, Joseph and Cook (1977) and adapted into Turkish by Sarıoğlu (2014) was used. According to research findings Turkish entrepreneurship and innovation perceptions are very high.
According to research findings, it was understood that the perceptions of entrepreneurship and innovativeness of Turkish participants were very high while the perceptions of entrepreneurship of Iraqi students were high. Entrepreneurship, as well as the scores obtained from the innovation scales, were found to differ significantly according to the students' nationality. It was determined that the perceptions of entrepreneurship and innovation of Turkish business administration students were significantly higher than those of Iraqis. The scores of entrepreneurship scale showed a significant difference according to the genders of both Turkish and Iraqi students. In both countries, it was determined that the perceptions of entrepreneurship of Turkish and Iraqi male business administration students were significantly higher than female entrepreneurship perceptions. On the other hand, although in the scores obtained from individual innovativeness scale there is no significant differences in Iraqi students by gender, it was detemied that the innovation perception of the business administarion male students are higher than girls. The last finding of the study is that there is a meaningful difference according to the age of Turkish students while the entrepreneurship of Iraqi students does not differ according to their ages. On the other hand, there was no significant relationship between individual innovation (Innovation) scores and age group in the sample of both countries.
İÇİNDEKİLER
Bilimsel Etik Sayfası ... Yüksek Lisans Tezi Kabul Formu ... Önsöz ... Özet ... Abstract ... İçindekiler ... Tablolar Listesi ... Şekiller Listesi ... Giriş ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM GİRİŞİMCİLİK: KURAMSAL ÇERÇEVE 1.1.Girişimcilik Kavramı ve Tanımları... 3
1.2.Girişimci Davranış ve Özellikleri ... 4
1.3. Girişimcilik Türleri ... 6
1.3.1. Kurum Girişimciliği (CorporateEntrepreneurship) ... 6
1.3.2. İç Girişimcilik (Intrapreneurship) ... 6
1.3.3. Girişimcilik Eğilimi ( EntrepreneurialOrientation) ... 7
1.3.4. Seri Girişimcilik ... 7 1.3.5. Sosyal Girişimcilik ... 7 1.3.6. Ticaret Girişimcisi ... 8 1.3.7. Üretim Girişimciliği ... 8 1.3.8. Teknik Girişimci... 8 1.3.9. Yenilikçi Girişimciler... 9 1.3.10. Taklitçi Girişimciler ... 9
1.4. Davranış Bilimcilerine Göre Girişimci Tipleri ... 9
1.4.1. Yalnız Operatörler ... 9
1.4.3. Mucitler ... 10
1.4.4. Zorlayıcılar ... 10
1.4.5. Alıcılar... 10
1.4.6. Yaşam-Zamanlayıcıları ... 10
1.5. Girişimci Bireylerin Özellikleri ... 11
1.5.1. Vizyon ... 12
1.5.2. Risk toleransı ... 12
1.6. Girişimciliği Geliştirmek İçin Öneriler... 14
İKİNCİ BÖLÜM İNOVASYON: KURAMSAL ÇERÇEVE 2.1. İnovasyon Kavramı Ve Tanımı... 16
2.2. İnovasyon Kavramının İlişkili Olduğu Kavramlar ... 18
2.2.1. İnovasyon-Yaratıcılık... 18 2.2.2. İnovasyon-İcat ... 19 2.2.3. İnovasyon-Değişim ... 21 2.2.4. İnovasyon-ARGE ... 22 2.3. İnovasyon Süreci... 24 2.3.1. Keşif ve Öğrenme... 26 2.3.2. Fikir Geliştirme ... 26
2.3.3. Test Etme ve Uygulama ... 27
2.3.4. Ticarileştirme... 27 2.4. İnovasyon Çeşitleri ... 28 2.4.1. Ürün İnovasyonu: ... 29 2.4.2. Süreç İnovasyonu ... 30 2.4.3. Pazarlama İnovasyonu... 31 2.4.4. Örgütsel İnovasyon: ... 31 2.4.5. Toplumsal İnovasyon ... 32 2.5. İnovasyonun Önemi ... 32 2.6. İnovasyonun Özellikleri... 35
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İŞLETME VE MUHASEBE BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN GİRİŞİMCİLİK VE İNOVASYON BECERİLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI OLARAK
İNCELENMESİ: TÜRKİYE VE IRAK ÖRNEĞİ
3.1. Araştırmanın Konusu ve Önemi ... 37
3.2. Literatür Taraması... 37 3.2.1. Amaç ... 42 3.2.2. Hipotezler ... 42 3.2.3. Önem ... 43 3.2.4. Varsayımlar (Sayıtlılar)... 44 3.2.5. Sınırlılıklar... 45 3.3. Yöntem... 45 3.3.1. Araştırmanın modeli... 45 3.3.2. Çalışma Grubu... 45
3.4. Kullanılan Ölçme Araçları... 46
3.4.1. Demografik Bilgi Formu ... 46
3.4.2. Girişimcilik Ölçeği ... 48
3.4.3. Bireysel Yenilikçilik (İnovasyon) Ölçeği... 49
3.4.4. Verilerin Analizi... 50
3.5. Bulgular ... 51
3.5.1. Betimsel Bulgular... 52
3.5.2. Girişimcilik Puanlarının Demografik Özelliklere Göre Karşılaştırılması ile Elde Edilen Bulgular ... 61
3.5.3. Bireysel Yenilikçilik (İnovasyon) Puanlarının Demografik Özelliklere Göre Karşılaştırılması ile Elde Edilen Bulgular... 66
3.6. Hipotezlerin Değerlendirilmesi... 71
SONUÇ VE ÖNERİLER... 74
KAYNAKLAR ... 77
Anket Formları... 85
Ek-2 Üniversite Öğrencileri Girişimcilik Ölçeği... 86
Ek-3 Bireysel Yenilikçilik (İnovasyon Ölçeği) ... 89
Ek-4 Ölçekler (ARAPÇA FORMU)... 91
TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 1. Girişimciliğin Bilişsel, Duyuşsal ve Davranışsal Boyutları ... 13 Tablo 2. Çalışma Grubunda Yer Alan İşletme Bölümü Öğrencilerinin
Demografik Özelliklerine Göre Dağılımı ... 47 Tablo 3. Değişkenler ve Kullanılan Analiz Teknikleri... 51 Tablo 4. Ölçek Değerlendirme Puan Aralıkları ... 51 Tablo 5a. Araştırmaya Katılan Türk Öğrencilerin Girişimcilik Ölçeği
Maddelerinden Almış Olduğu Puanlara Ait Betimsel Bilgile ... 52 Tablo 5b. Araştırmaya Katılan Iraklı Öğrencilerin Girişimcilik Ölçeği
Maddelerinden Almış Olduğu Puanlara Ait Betimsel Bilgiler ... 54 Tablo 5c. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü
Öğrencilerinin Girişimcilik Ölçeğinden Almış Oldukları
Puan Ortalamaları ... 56 Tablo 6a. Araştırmaya Katılan Türk Öğrencilerin İnovasyon Ölçeği
Maddelerinden Almış Olduğu Puanlara Ait Betimsel Bilgiler ... 57 Tablo 6b. Araştırmaya Katılan Iraklı Öğrencilerin İnovasyon Ölçeği
Maddelerinden Almış Olduğu Puanlara Ait Betimsel Bilgiler ... 59 Tablo 6c. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin
Bireysel Yenilikçilik (İnovasyon) Ölçeğinden Almış Oldukları
Puanların Ortalaması... 60 Tablo 7. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin
Girişimcilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Uyruklarına
Göre Karşılaştırılması ... 61 Tablo 8. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin
Girişimcilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Cinsiyetlerine
Göre Karşılaştırılması ... 62 Tablo 9. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin
Girişimcilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Yaşlarına
Tablo 10. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü
Öğrencilerinin Girişimcilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların
Ailenin Gelir Düzeyine Göre Karşılaştırılması... 64 Tablo 11A. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü
Öğrencilerinin Girişimcilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların
Yerleşim Birimine Göre Karşılaştırılması ... 65 Tablo 11B.Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin
Girişimcilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Muhasebecilik
Mesleğini İsteme Göre Karşılaştırılması ... 66 Tablo 12.Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin Bireysel Yenilikçilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Uyruklarına Göre Karşılaştırılması ... 66 Tablo 13.Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin Bireysel Yenilikçilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Cinsiyetlerine Göre Karşılaştırılması ... 67 Tablo 14. Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin Bireysel Yenilikçilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Yaşlarına Göre Karşılaştırılması ... 68 Tablo 15.Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin Bireysel Yenilikçilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Ailenin Gelir Düzeyine Göre Karşılaştırılması ... 69 Tablo 16.Araştırmaya Katılan İşletme ve muhasebe Bölümü Öğrencilerinin Bireysel Yenilikçilik Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Yerleşim Birimine Göre Karşılaştırılması ... 70 Tablo 17.Araştırmaya Katılan İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin İnovasyon Becerileri Ölçeğinden Almış Oldukları Puanların Muhasebecilik Mesleğini İsteme Göre Karşılaştırılması ... 71 Tablo 18. Hipotezlerin Değerlendirilmesi ... 72
ŞEKİLLER LİSTESİ
Şekil 1. Girişimci Davranış ve Özellikler... 5 Şekil 2. İnovasyon Sürecini Temsil Eden Aşamalar... 25 Şekil 3. İnovasyon Türleri ... 29
genişlemektedir. Bu süreçte işletmeler rakipleri ile mücadele etmenin ve onlardan bir adım önde olmanın yollarını sürekli aramaktadır. Literatüre göre girişimcilik ve inovasyon küresel rekabetin temelini oluşturmaktadır. Başarılı bir inovasyon ve grişimcilik potansiyelleri işletmelerin kazançlarını artıracak, bu sayede iktisadi büyüme çok yüksek oranda gerçekleşecektir.
İnovasyon ve girişimcilik faaliyetlerinin yoğun olarak yaşandığı ekonomiler bilgi-temelli ekonomiler olarak tanımlanmaktadır. Bu ekonomilerde firmalar getirilerini artırabilmek için yeni ürün ve hizmetler geliştirmelidirler. Günümüz iş ortamında, yoğun rekabet durumu ve genel piyasa istikrarsızlıkları ele alındığında, firmaların sektörlerinde rekabetçi yapılarını ve kârlılık düzeylerini sürdürebilmesi için yeni fikir geliştirme ve inovasyon yapma yeteneklerini korumaları gerekmektedir. İşletmeler bu rekabet yapısında inovasyon vasıtasıyla ürün ve hizmetlerini farklılaştırabilirler. Küresel ekonomide rekabet avantajı, iyi bir Ar-Ge ekibi ve düşünce liderleri yardımıyla sağlanır. Gelinen noktada, finansal ve reel piyasaların serbestleşmesi, uluslararası rekabeti daha zorlu hale getirmektedir. Bu zorlu süreçte ekonomi sektöründe çalışan bireylerin girişimci ve yenilikçi özellikleri önem taşımaktadır.
Türkiye’de ve Irak genç nüfus profilleri ve yüksek öğretimde yaptığı atılımlardan dolayı girişimcilik ve inovasyon konularında oldukça yüksek ve gelişen bir eğilim söz konusudur. Her iki ülkede de yerel, ulusal ve uluslar arası düzeyde girişimcilik ve inovasyon konusunda gerek sektörel gerekse de eğitim kurumlarında bu konu öncelik teşkil etmektedir. Bu çalışmayla birlikte her iki ülkede işletme ve muhasebe bölümlerinde öğrenim gören üniversite öğrencilerinin girişimci ve inovasyon yönlerinin açığa çıkartılabilmesi ve girişimciliğin yaygınlaştırılmasına yönelik inisiyatiflerin artırılması alana önemli katkılar sağlayacaktır. Bu kapsamda gerçekleştiriklecek araştırma ile her iki ülkede gençler arasında girişimcilik faaliyetinin özendirilebilmesi için; bilinç, ortak bakış açısının oluşumuna katkı sağlanacaktır
Bundan dolayı Türkiye’de ve Irak’ta işletme alanlarında öğrenim gören öğrencilerin girişimcilik ve yenilikçilik özelliklerini araştırmanın literatüre önemli bir
katkı sağladığı düşünülmektedir. Bu kapsamda çalışmanın birinci bölümünde girişimcilik kavramı ve tanımları, girişimci davranış ve özellikleri, girişimcilik türleri, davranış bilimcilerine göre girişimci tipleri, girişimci bireylerin özellikleri ve girişimciliği geliştirmesi konularına yer verilmiştir.
Tezin ikinci bölümünde inovasyon kavramı ve tanımları, inovasyon kavramının ilişkili olduğu kavramlar, inovasyon çeşitleri ve kapsamı,inovasyonun önemi veinvasyonun özellikleri konuları ayrıntılı bir şekilde işlenmiştir.
Tezin üçüncü bölümünde “İşletme ve Muhasebe Bölümü Öğrencilerinin Girişimcilik Ve İnovasyon Becerilerinin Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi: Türkiye Ve Irak Örneği” başlıklı araştırmanın kapsamı, konusu, önemi, literatür taraması, çalışmanın amaç ve hipotezleri, varsayımları ve sınırlıkları açıklanmıştır. Bu bölümde ayrıca, araştırmanın model ve yöntemi, çalışma grubu, veri toplama araçları, verilerin analizi, betimsel bulgular, girişimcilik puanlarının demografik özelliklere göre karşılaştırılması ile elde edilen bulgular ve bireysel yenilikçilik (inovasyon) puanlarının demografik özelliklere göre karşılaştırılması ile elde edilen bulgulara yer verilmiştir. En son bölümde ise araştırmada ulaşılan bulgular literatür desteğinde tartışılarak sonuç ve önerilere yer verilmiştir.
BİRİNCİ BÖLÜM
GİRİŞİMCİLİK: KURAMSAL ÇERÇEVE
1.1.Girişimcilik Kavramı ve Tanımları
Girişimcilikkavramının 1732 yılına dayanan bir geçmişe sahiptir.Bu tarihte, İrlandalı ekonomist Richard Cantillon, sözcüğü "yeni bir girişimin mali riski içeren arbitraj biçimlerini yerine getirmeye istekli" olan bireylere atıfta bulunarak kullanmıştır (Minniti & Lévesque, 2008: 603).
Girişimcikavramını ilk kez tanıtan kişi Fransız ekonomist Cantillon'a göre, Paul & Jim (1996: 56) 'da belirtildiği gibi, 'üretim araçlarını satın alan aracı ve pazarlanabilir ürünler arasında kombinasyon' olarak nitelendirmiştir. Ayodele (2009: 12-16), girişimciyi bir pazara yeni giren, bir girişim yaratan bir birey olduğunu iddia etmiştir. Bu tanım ile girişimci bazı projeler üstlenen ve bazı riskler taşıyan “herkes” olduğu geniş boyutlarda kavramsallaştırılmıştır. Bir girişimci, yeni emtiaların, yeni tekniklerin ve yeni tedarik kaynağının başarılı bir şekilde devreye sokulması için fırsatları tanıma ve gerekli ekipmanı, yönetimi, işçiliği bir araya getirme ve bunları çalışma konularında organize etme yeteneğine sahip olan ekonomik bir liderdir (Jhingan, 2007: 8).
Girişimcilik, risk ve belirsizlik koşulları altında kazanç ve büyüme amacıyla yenilikçi bir ekonomik organizasyonun (veya örgüt ağı) yaratılmasıdır (Dollinger, 2003: 75). Girişimcilik, yeni veya kurulmuş piyasalara girme yeteneğine sahip bir işletme yaratma sürecidir (Ayodele, 2009: 12-16).
Doğan’ın (2010: 26) farklı tanımları bir araya getiridiği çalışmasında girişimcilik; yenilikçi ve önemli iş fırsatlarını tespit edebilme, projelerle uyumlu bir şekilde risk alabilme, projenin başarıya ulaşmasını sağlayacak şekilde beşeri, mali, hammadde ve malzeme kaynaklarını en hızlışekilde harekete geçirbilme ve tüm bu süreçlerde gereksinim duyulan yönetim becerileri etkin şekilde uygulayarak bir değer oluşturma çabası olarak tanımlanmıştır.
Eren (2014: 36) girişimci bireyi, yeni bir fikir, düşünce ya da bir girişim yaklaşımı çerçevesinde pratikte ortaya çıkabilecek risklerin ve olumsuzlukların farkında olan, bu
risk ve giderlere karşılık olarak elde edeceği maddi gelirin de farkında olan kişi olarak ifade etmektedir.
Güney (2015: 63) girişimciyi, ortamdaki seçenekleri ve fırsatların farkında olan, bunları iş talebine ve uygulama fikrine dönüştüren, elindeki imkanları en iyi şekilde kullanarak iş kuran, atılımda bulunan kişi olarak tanımlamıştır.
Bir girişimci olarak başarılı olmak, doğuştan gelen kalitenin bir meselesi değil, prensipleri takdir etme ve kullanma biçimi meselesidir. Girişimcilik eğitimininişletme ve muhasebecilik eğitimi veren bölümlerin müfredatlarına iyi entegre edilmelidir.Böylelikle bu alanda genç girişimcilerin ortaya çıkmasına katkı sağlanabilir. Girişimciliğin işletme ve muhasebe mesleklerindeki yeri sadece bir dersle sınırlı değildir.Branş içerisinde gerçekleştirilen teorik girişmcilik eğitimlerinin gerçek dünyadaki bilgi, beceri ve uygulamalara dönüştürülmesi oldukça pratik bir değere sahiptir. Çünkü girişimcilik potansiyelinin gerçek testi ve bir girişimci olarak başarılı olma becerisinin ölçüsü, teorik bilgiyi uygulamaya dönüştürebilme yeterliliği ile yakından ilişkilidir. Tüm bu beceriler muhasebecilik eğitim süreçleri boyunca gelişitirilebilir.
Eurydice Report’a göre (2016: 21) girişimcilik eğitimi, yaratıcı fikirleri girişimci eylem haline getirebilecek becerileri ve düşünceyi geliştiren öğrenicilerle ilgilidir. Bu, kişisel gelişim uygulaması aktif vatandaşlık, sosyal beceriler ve istihdamı destekleyen tüm öğrenciler için önemli bir yetkinliktir. Bu rapora göre grişimcilik eğitimi, hayat boyu süren, öğrenmenin tüm disiplinlerinde gerçekleşen, ticari bir amaçla olsun olmasın girişimci bir ruh veya davranışa katkıda bulunan her tür eğitim ve öğretim ile ilişkilidir.
1.2.Girişimci Davranış ve Özellikleri
Girişimci davranış ve girişimcilik başarısı ile çok sayıda nitelik (özellik ve beceri) ilişkilidir (Deakins & Freel, 2008: 96; Mahadea, 2001: 189). Girişimcileri başkalarından ayıran bu girişimci niteliklerdir ve onlara sahip olan bireylerin girişimci faaliyetlere yatkın olma eğilimi daha yüksektir (Raab, Stedham & Neuner, 2005: 75). Son yıllarda, girişimci bir faaliyette bulunmak için belirleyici olan girişimci karakter (nitelikler)
üzerinde önemli derecede ilgi ve tartışma olmuştur (Tajeddini & Mueller, 2009: 1-25; Mueller, 2004: 222). Venesaar ve ark. (2006: 97), girişimci inisiyatifi açıklamak için yalnızca kişilik özelliklerine odaklanmanın yöntemsel olarak sınırlayıcı olduğunu ileri sürmektedir. Benzer şekilde, Kristiansen ve Indarti (2004: 55-78), niteliklerin girişimci davranışın öngörülmesinde bir faktör olmasına rağmen, bir bireyin tutumlarının bu konuda büyük olasılıkla daha büyük bir rol oynadığını iddia etmektedir.
Şekil 1.Girişimci Davranış veÖzellikler
Kaynak: Deakins & Freel, 2009: 95
Girişimciliğe karşı tutum, serbest meslek sahibi olma niyetlerini etkileyen en önemli faktör olarak ortaya çıkmasına rağmen, kişilik özellikleri, bireyin bu tür faaliyetlerde bulunmaya hazır olma konusunda dolaylı bir etkiye sahiptir (Lüthje &Franke, 2003: 135). Son zamanlarda kişilik özelliklerine ve bu özelliklerin girişimci faaliyette bulunma niyetini etkileyip etkilemediğine dair bir ilgi yeniden ortaya
çıkmıştır(Mueller, 2004: 230). Dahası, psikolojik özellikler, girişimciliği anlamada teşvik ederken aynı zamanda girişimci potansiyelin değerlendirilmesinde büyük önem taşımaktadır (Raab ve ark., 2005: 76). Bununla birlikte, birçoğu girişimci niteliklerin saptanması ve araştırılmasının değersiz bir uygulama olduğunu düşünmektedir (Ramana ve Kerr, 2009: 1-15).
1.3.Girişimcilik Türleri
1.3.1. Kurum Girişimciliği (Corporate Entrepreneurship)
Carrier’e göre (1995: 56-51) bu tür girişimcilikte bireysellikten ziyade kurumsal anlamda yenilikçi bir yaklaşım söz konusudur. Kurumsal performansını artırmak ve sektördeki diğer organizasyon ve şirketlerle olan rekabet gücünü artırmak için mevcut şartlar altında yeni potansiyeller yaratma ve fırsatlar oluşturma sürecidir.
Zahra vd göre ise (2008: 117-131) bu girişimcilik türü bir organizasyon ya da firmanın girişimcilik, inovasyon ve gelişme çabalarının bütünüdür. Bu tür organizasyonların vizyon ve misyonlarında değişim ve yenilik vurgusu göze çarpar.
1.3.2. İç Girişimcilik (Intrapreneurship)
Antoninc ve Hisrich’ e göre (2001: 498) iç girişimcilik büyüklüğü ne kadar olursa olsun mevcut bir şirket içinde süreklilik gösteren bir olgu olarak yeni hizmetler, teknolojiler, yönetim yaklaşımları, stratejiler ve rekabet pozisyonu geliştirme gibi yenilik faaliyetleri ve yönelimlerinin sürdürülmesidir. Yeni ürünler veya hizmetlere yönelik fikirlerin ortaya çıkarılması ve bu fikirlerin kazançlı ürün ve hizmetlere dönüştürülmesi için bir organizasyon içerisinde bireylerin ve ekiplerin çaba sarf etmesidir.
1.3.3. Girişimcilik Eğilimi ( Entrepreneurial Orientation)
Knight (1997: 213) göre girişimcilik eğilimi firmanın karşılaştığı tehditleri bertaraf etmeye yönelik ürün vehizmetlerin olduğu kadar yeni yönetim teknikleri ve teknolojilerin geliştirilmesi veya iyileştirilmesini kapsayan yaratıcı çözüm önerileri olarak ele alınmaktadır. Bir firmanın karar alma sitillerinin, metotlarının ve uygulamalarının belirgin girişimsel yönlerini kapsayan stratejik eğilimini ifade etmektedir
Girişimcilik eğilimi, girişimcilik kararları ve eylemleri için kuruluşlara temel oluşturan strateji oluşturma süreçlerini ifade eder. Strateji yapmak, kuruluş çapında çok önemli bir eylemdir. Bir kurumun kültürünün, değer sisteminin ve misyonunun planlamasını, analiz edilmesini, karar verme gibi birçok yönünü içerir (Lumpkin ve Dess, 2004: 112). Girişimcilik eğilimi, girişimci için bir temel oluşturan politikaları ve uygulamaları temsil etmektedir. Bu nedenle girişimcilik eğilimi, kilit karar vericilerin kullandıkları girişimci strateji oluşturma süreçleri olarak görülebilir.
1.3.4. Seri Girişimcilik
Girişimci davranışlar ve atılımların amacına ulaşmaması ya da istenen sonucu ortaya çıkarmaması durumunda bireyin çok farklı seçenek ve durumları tarayarak yeni girişimlerde bulunması ve bu süreci sonuç alıncaya kadar devam ettirmesidir (Wright, Robbie ve Ennew, 1997: 180). Bu tür girişimcilerin bazıları mevcut işlerinde başarılı olsalar dahi yeni iş fırsatları ve yatırımlar yapma konusunda sürekli arayış halindedir. Bu girişimciler yeni iş tekliflerine, mevcut işle ilgili köklü değişim ve dönüşüm yapma süreçlerine açıklık gösterirler. Aynı şekilde bazı girişimciler de birden fazla alanda yeni atılımlar ve girişimlerde bulunabilmektedir.
1.3.5. Sosyal Girişimcilik
Kar ve bireysel fayda elde etmeden ziyade sosyal bir katmadeğer oluşturmak, bu amaçla kendisi ve çevresini harekete geçirmek, içindiği bulunduğu grubun dinamiklerini
yenilikçi bir yaklaşımla aktif kılma, ortaya çıkan imkan ve fırsatları sosyal katkıları açısından önceleyerek atılgan bir tavır sergileme durumudur. Araştırmalara göre sosyal girişimciliği yüksek olan bireylerin ait oldukları sosyal yapıda liderlik özelliklerinin güçlü olduğu ve proaktif davranışlar sergiledikleri görülmüştür. Bu girişimcilikte sosyal yapıdaki hem lider ve yöneticiler hem de üyelerin yenilikçi eğilimleri güçlüdür (Alvord, Brown ve Letts, 2004: 261). Sosyal girişimcilik, ticari piyasalar tarafından karşılanmayan ihtiyaçları karşılar ve genellikle sosyal girişimciler, sosyal fayda ile motive olurlar. Başarılı sosyal girişimcilikte genellikle piyasalara karşı değil, piyasalarla birlikte çalışma anlayışı vardır (Raheim, 1996: 71).
1.3.6. Ticaret Girişimcisi
Adından da anlaşılacağı gibi, ticaret girişimcisi ticaret faaliyetlerini üstlenir. Mamulleri üreticilerden temin eder ve bunları doğrudan ya da perakendeci aracılığıyla müşterilere satarlar. Bunlar üreticiler ve müşteriler arasında toptancılar, bayiler ve perakendeciler olarak aracı olarak hizmet eder (Dijkhuizen, vd, 2016: 556).
1.3.7. Üretim Girişimciliği
Üretim girişimcileri ürünleri üretme ve bu süreçlerde bulunma yönleri ile ön plana çıkarlar. Müşterilerin ihtiyaçlarını belirler ve daha sonra müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak için ürünleri üretmek için kullanılacak kaynakları ve teknolojiyi araştırırlar. Başka bir deyişle, üretim yapan girişimciler, hammaddeleri piyasanın talep ettiği ürünlere dönüştürmektedirler (Dijkhuizen, vd, 2016: 556).
1.3.8. Teknik Girişimci
Bilim ve teknoloji tabanlı endüstrileri kuran ve işleten girişimcilere “teknik girişimciler” denir. Alternatif olarak iletişim ve bilişim sektöründe aktif, işletmelerinde bilim ve teknolojiden yararlanan girişimcilerdir. Bu girişimcilik boyutunda öne çıkan
bireyler beklenmedik şekilde, işletmelerinde yeni ve yenilikçi üretim yöntemleri kullanmaktadırlar (Top, 2006: 16).
1.3.9. Yenilikçi Girişimciler
Yenilikçi girişimciler yeni malları tanıtan, yeni üretim yöntemlerini başlatma, yeni pazarları keşfetme ve işletmeyi yeniden organize eden kişilerdir. Bu girişimcileryalnızca belli bir gelişme seviyesine ulaşıldığında çalışabileceklerini ve insanların değişime ve gelişmeye hazırlamak gibi özellikleri vardır(Top, 2006: 12-14).
1.3.10. Taklitçi Girişimciler
Bu tür girişimciler, kendi girişimcilikleri ile değil başarılı inovasyonları ve yenilikleri benimsemeye hazır olma ile karakterizedir. Taklitçi girişimciler değişimleri kendileri yenilemez, sadece başkaları tarafından geliştirilen teknikleri ve teknolojiyi taklit ederler. Bu tip girişimciler, gelişmiş bölgelerdeki halihazırda mevcut olan üretim faktörlerinin yeni kombinasyonlarının taklit edilmesine yönelik süreçlerde ve özellikle az gelişmiş bölgeler için uygundur (Top, 2006: 8).
1.4.Davranış Bilimcilerine Göre Girişimci Tipleri
Aşağıda bazı davranış bilimciler tarafından listelenen bazı girişimci tipleri ifade edilmiştir (Pashiardis, ve Savvides, 2011: 413; Ruskovaara ve Pihkala, 2015: 236):
1.4.1. Yalnız Operatörler
Bunlar aslında tek başlarına çalışan ve gerektiğinde birkaç çalışanı istihdam eden girişimcilerdir. Bir çok girşimci ticari faaliyetlerine bu tarz bir yaklaşımla başlar.
1.4.2. Aktif Ortaklar
Aktif ortaklar, bir girişimi ortak girişim olarak başlatan / sürdüren girişimcilerdir. Hepsinin iş faaliyetlerine aktif olarak katılmaları önemlidir. İşletmeye sadece parasal katkı sağlayan ancak iş faaliyetlerine aktif olarak katılmayan girişimcilere “ortak” adı verilir.
1.4.3. Mucitler
Bu tür girişimciler, yeterlilikleri ve yenilikçilikleri ile yeni ürünleri icat etmeleriyle ön plana çıkarlar. Temel ilgi alanları araştırma ve yenilikçi faaliyetlerde bulunmaktır.
1.4.4. Zorlayıcılar
Bunlar ortamdaki zorlukların üstesinden gelerek çalışma ortamında ön plana çıkmış girişimcilerdir. Bir meydan okuma yerine getirildiğinde ya da güçlüklerin üstesinden gelindiğinde, yeni zorluklar aramaya başlarlar.
1.4.5. Alıcılar
Bunlar çok fazla risk taşımak istemeyen girişimcilerdir. Bu nedenle, yeni bir şirket kurma riskini azaltmak için, devam eden ürünü satın almaktan hoşlanırlar.
1.4.6. Yaşam-Zamanlayıcıları
Bu girişimciler işlerini hayatlarının ayrılmaz bir parçası olarak görürler. Genellikle kişisel becerilerini ev yaşamına yansıtan ya da aile işletmesi ve işletmeler bu tip / girişimci kategorisine girer.
1.5.Girişimci Bireylerin Özellikleri
Literatürde girişimci bireylerin özelliklerine ilişkin çok sayıda araştırma söz konusudur. Bazı çalışmalarda bu özellikler psikolojik boyutu ön plana çıkarken bazılarında ise sosyolojik ve ekonomiye sağladığı katkılar ön plana çıkmaktadır.
Genel olarak girişimci bireylerin özellikleri şu şekilde ifade edilebilir (Prokop-O’Brien, 2018, 351):
• Sanatsal Duyarlılık. Girişimciler sanatsal duyarlıklıkları ve yetkinlikleri olumludur
• Algılasallık ve Sezgi gücü. Girişimciler, başkalarının niyetlerini, fikirlerini veya duygularını anlamak konusunda diğerlerinden daha algısaldır. Algısal girişimciler, insanların ihtiyaçlarını ve isteklerini tatmin etmek için sahip oldukları yetenekleri ile gerçek sorunu tanımlayabilir.
• Mantıksallık. İnsanların tüketim ve iş problemlerini çözmek için hızlı bir şekilde girişimde bulunabilirler.
• Mekanik. Girişimciler bu özellikleri ile makinelerin ve mekanizmaların nasıl çalıştığını ve nasıl geliştirilebileceğini anlayabilirler.
• Mekânsal yetiklik. Ortamı ve mekanı çekici veya ekonomik bir şekilde kullanabilirler.
• Fiziksel yeterlik. Bulundukları iş kolunun gerektirdiği fiziksel dayanıma ve yeterliğe sahiptir.
• Entelektüellik. Girişimciler bu yönleriyle bilgi aramaya, ileride plan yapmak ve orijinal fikirler ile fikirlerin kombinasyonlarını ortaya çıkarma arzusundadırlar.
1.5.1. Vizyon
Girişimciler sonuçlarını veya hedeflerini görselleştirebilirler. Başarıları hakkında bir görüşleri vardır, ve bunu gerçek yapmak için sürekli çalışırlar. Bu amaçla iş kararları almaktan kaçınmazlar. Genellikle vizyonlarını resmi olarak bir misyon beyanında bulunarak ya da resmi olmayan yollarla, kişisel günlüklerine yazmışlardır. Onların misyon beyanı, kurumlarının üzerinde odaklandığı amaçları, hedefleri ve genel ilkeleri sunar. Girişimciler bu ifadeye sık sık başvururlar. Vizyon, iş büyüdükçe gelişebilir ancak başarılı girişimci için açık ve erişilebilir kalır (Prokop-O’Brien, 2018: 354).
1.5.2. Risk toleransı
Risk toleransı, şansınızı rahatlıkla kabul etme derecenizdir. Girişimcilerin, risklere karşı oldukça yüksek toleransa sahip olmaları gerekir. Bu, kumarbaz oldukları anlamına gelmez, ancak hesaplanan riskleri alırlar. Onlara göre fırsat, başarısızlık ihtimaline ağır basar. Ve başarısız olsalar dahi, girişimcilerin tekrar denemesi olasıdır. (Prokop-O’Brien, 2018: 354).
Patel (2015: 1) girişimcilerin başarması gereken 17 beceriden söz etmiştir. Bunlar:
1. Para yönetme becerisi, 2. Para artırabilme yeteneği, 3. Stresle baş etme becerisi, 4. Üretken olma kabiliyeti,
5. Girişimci arkadaş edinme becerisi,
6. Güçlü ve zayıf yönleri tanımlama becerisi, 7. Etkili kişileri işe alma becerisi,
8. Yeni personel yetiştirme kabiliyeti, 9. Personeli yönetme becerisi,
10. Sektöründe bilişim teknolojilerini ve arama motorlarını (SEO) etkili bir şekilde kullanma becerisi,
12. Sosyal paylaşım ağını etkili kullanma, 13. Müşteri odaklılık becerisi,
14. Bir satışı sonuçlandırabilme becerisi, 15. Yeni trendleri belirleme olanağı, 16. Başarısızlıkla baş etme becerisi, 17. Dünyayı iyileştirme isteği,
Patel’e göre (2015: 2-3) başarılı girişimcilerde bu yetenek ve becerilerin çoğu etkili bir şekilde gözlenmektedir.
Tablo 1.Girişimciliğin Bilişsel, Duyuşsal ve Davranışsal Boyutları
Bilişsel Duyuşsal Psikomotor/Davranışsal
Yaratıcı Düşünme Analitik düşünme İş Hikayesi Yaratıcılık İşbirliği Rekabetçi Başarısızlık Zorunluluğu Yaratıcı düşünce Kritik düşünce Karar verme Esneklik Takım Oluşturma At gözlüklerini çıkar Trend Ayarlama Vizyon Eylem Vizyonu Stratejik Planlama Stratejik Vizyon Strateji geliştirme Mantıksal düşünme Liderlik Yenilikçi Güçlü iş etiği İnanç Cesaret Atılganlık Kişilerarası Motivasyon Dayanma gücü Güçlü çalışma etiği Başarı azmi Güçlü dürtü İyimserlik Tutku Azim Risk alma Coşku Güven İlişki Geliştirme Pozitiflik Hırslı Müzakere Sözsüz iletişim Organizasyon İkna Planlama Olumlu davranış Olumlu Resim Sunum becerisi Önceliklendirme Problem çözme Sonuç odaklı Satış becerisi Zaman yönetimi Teknolojiyi kullanma Odaklanma Bilgisayar kullanma İletişim becerisi Yönetme becerisi
Sosyal medyada etkin olma Dönüşüm sağlama
Bağımsız çalışma Hedef odaklı
Kaynak:https://www.thebalance.com/list-of-skills-entrepreneurs-need-2062391,Erişim tarihi: 10.02.2018 1.6.Girişimciliği Geliştirmek İçin Öneriler
Girişimciliğin geliştirilebilir bir özellik olduğunu ileri süren Dougherty (2018: 1-2), bu yetinin bireysel anlamda geliştirilmesi kapsamında gençlere aşağıdaki önerileri ileri sürmüştür:
1. Çevredeki dünyayla ilgili merak egzersiz yapın,
2. Değer yaratma açısından sorunları, fırsatları ve çözümleri tanımlayın, 3. Riski değerlendirin ve yönetin,
4. Sürekli davranın ve başarısızlıktan öğrenin, 5. Güçlülük gösterin,
6. Çevredeki toplumsal ve ekonomik eğilimleri yorumlayarak teknik gelişmeleri öngörmeye çalışın,
7. Yeni iş fırsatlarını belirleyin,
8. Muğlak sorunlara yaratıcı düşünceyi uygulamaya çalışın,
9. Karmaşık problemlere sistemli bir yöntemle yaklaşın ve uygulayın,
10. Teknik fizibilite, ekonomik sürücüler, toplumsal ve bireysel ihtiyaçları inceleyin,
11. Analiz üzerine harekete geçin,
12. Organize ve örgütlü süreçleri kullanın ve işbirliği yapın, 13. Paydaşların motivasyonlarını ve perspektiflerini anlayın.
14. Teknoloji çözümleri gözden geçirin ve bunları ekonomik perspektifte ele alın, 15. Talepleri veri ve gerçeklerle özdeşleştirin,
16. Değer yaratan bir mesleğin üyesi olmaktan doyum sağlamaya çalışın,
17. Kişisel tutkularınızı mercek altına alın ve mesleki gelişim için bir plan geliştirin,
19. Etik uygulamaları ihmal etmeyin ve yerine getirin, 20. Topluma aktif bir vatandaş olarak katkıda bulunun.
İKİNCİ BÖLÜM
İNOVASYON: KURAMSAL ÇERÇEVE
2.1. İnovasyon Kavramı Ve Tanımı
İnovasyon sözcüğünün kökeni, Latince bir sözcük olan “innovatus” sözcüğüne dayanmaktadır. Bu sözcük, değişimin ve gelişimin bir sonucu olarak, toplumsal, idari ve kültürel vb. farklı alanlarda yeni yöntem ve tekniklerin kullanılmaya başlanması anlamına gelmektedir (Elçi, 2007: 1-2). Türk Dil Kurumu sözlüğünde ise inovasyon, “yenileşim” ve “yenilik” kelimeleri ile eşleştirilmiştir (www.tdk.gov.tr).
Alan yazında inovasyon kavramının tanımı üzerinde bir görüş birliği bulunmamaktadır. Farklı araştırmacılar kendi bakış açıklarına göre inovasyon kavramını tanımlamaya çalışmıştır. Porter’in (1990) bakış açısına göre inovasyon, yeni teknolojik gelişmelerin ve iş yapma olanaklarının kullanarak rekabet avantajının sağlandığı yeni tekniklerdir. Drucker’ın bakış açısına göre, inovasyon; girişimcilik ruhunu yansıtır, eldeki kaynakların farklı şekillerde kullanılmasını sağlar, özgün bir kapasite geliştirir ve refah seviyesinin artırılmasına katkıda bulunur. Trott’un (1998) bakış açısına göre inovasyon; ürünlerin, imalat süreçlerinin, pazarlama sürecindeki tüm faaliyetin farklı bir şekilde yönetilmesini sağlayan süreçtir. İnovasyon yeni fikirler üretmeyi ve yeni teknolojiler geliştirmeyi gerektirir. Damanpour’ın (1991) bakış açısına göre inovasyon; bir işletmenin başarısını artırmak için yeni fikirlerin geliştirilmesini ve bu fikirlerin işletmenin yapısına entegre edilmesini kapsayan bir süreçtir. Son olarak Rogers’ın bakış açısına göre, insanlar tarafından yeni olarak görülebilecek fikir, nesne, yöntem ve teknikler inovasyon olarak tanımlanabilir (Akt, Satı ve Işık, 2011: 539).
İnovasyon kavramı Türkçe’de daha çok yenilik anlamında kullanılmakta olup, Türkçe’de tam bir karşılığı bulunmamaktadır. İnovasyon kavramı yenilik kavramı ile birlikte kullanıldığında; yeni bir ürünün geliştirilmesi süreci, yeni bir ürün, yeni bir ürünün kullanım süreci gibi üç farklı anlam ortaya çıkabilmektedir. Genel olarak işletmeler inovasyon kavramını; yeni fikirler arama, yeni fikirleri değerlendirme, yeni
fikirleri kullanma ve inovasyon geliştirme aşamalarını gerçekleştirmek için kullanmaktadır (Güleş ve Bülbül, 2004: 124).
Küresel anlamda değişen ve gelişen dünyada rekabet ortamı giderek genişlemektedir. Bu süreçte işletmeler rakipleri ile mücadele etmenin ve onlardan bir adım önde olmanın yollarını sürekli aramaktadır. Schumpeter, inovasyonun girişimcilik kavramı ile yakından ilişkili olduğunu belirten ilk bilim adamıdır. Schumpeter, “Ekonomik Gelişme Teorisi” isimli eserinde inovasyonun, yaratıcı bir yıkım süreci olduğunu ve küresel rekabetin temelini oluşturduğunu belirtmiştir. Schumpeter, başarılı bir inovasyonun işletmelerin kazançlarını artıracağını, bu sayede iktisadi büyümenin gerçekleşeceğini belirtmiştir (Ünlükaplan, 2009: 238).
İnovasyon olgusunun ortaya çıkmasına etki eden en önemli faktörlerden biri kar güdüsünün harekete geçirilmesidir. Farklılık yaratmak için yeni teknolojiler kullanılmaktadır. Küresel rekabet ile başa çıkmak için her işletme; yeni bir tasarım oluşturarak, maliyeti düşürecek yeni yaklaşımlar geliştirerek, girdileri artırmaya çalışarak, yeni ürün ve üretim teknikleri geliştirerek küresel pazardaki pasta payını artırmaya ve korumaya çalışmaktadır. Her tekelci güç inovasyon ile yıkılarak yeni bir güç odakları oluşabilmektedir. Yeni güç odakları ise yeni bir inovasyon ile yıkılmakta ve bu süreç yaratıcı yıkım olarak adlandırılan sonsuz bir döngü halinde ilerlemektedir (Schumpeter, 1978: 66).
Schumpeter’e göre, sahip olunan kaynakların yeni fikir ve düşünceler ile harmanlanarak birleştirilmesi ve farklı bir biçimde tanımlanması inovasyonun ilgi alanına girmektedir. İnovasyonun (Schumpeter, 1978: 68):
(i) yeni tüketim maddeleri ile yeni ürünlerin geliştirilmesi,
(ii) yeni üretim yöntemleri ile üretimde yeni tekniklerin kullanılması,
(iii) yeni pazarlama tekniklerinin geliştirilmesi ile yeni pazarların keşfedilmesi, (iv) hammadde için yeni kaynakların oluşturulması ve
(v) örgütsel bağlamda yeni yöntem ve tekniklerin geliştirilmesi, sanayii örgütlerinin yeni şekillerinin ortaya çıkması, çalışma koşullarında değişikliklerin yapılması olmak üzere beş temel şeklinin bulunduğu belirtilmiştir.
Elde edilen yeniliklerin ekonomik ve sosyal anlamda yeni bir katma değere dönüştürülmediği sürece inovasyondan bahsetmek mümkün değildir. Bu anlamda yeni olan her ürün veya fikir inovasyon olarak değerlendirilmeyeceği açıktır.
2.2. İnovasyon Kavramının İlişkili Olduğu Kavramlar
Literatürde inovasyon kavramı ile birlikte kullanılan, hatta çoğu zaman inovasyon kavramının yerine kullanılan kavramlar bulunmaktadır. Bu kavramların inovasyonu ifade edecek şekilde kullanılması, inovasyonun yönetilmesinde ve tanımlanmasında ciddi hatalara neden olabilmektedir (Güleş ve Bülbül, 2014: 125). Bu başlık altında inovasyon ile ilişkili kavramlar ayrıntılı bir şekilde ele alınarak incelenmiştir.
2.2.1. İnovasyon-Yaratıcılık
Yaratıcılık, alışılmışın dışında özgün ve yararlı fikir ve düşünceler üretmek ve bunları ayrıntılı bir şekilde tanımlamak olarak ifade edilebilir (Clark ve James, 1999: 311). İnovasyon ile yaratıcılık arasnda sıkı bir bağın olduğu belirtilmektedir. İnovasyon ile ilgili çalışmalarda yaratıcılık kavramı ile ilgili birçok tanıma rastlamak mümkündür.
Bilimsel keşiflerin ve ekonomik yeniliklerin, özgün, farklı yararlı fikir ve önermelerin temel kaynağını yaratıcılık oluşturmaktadır. Yeni ve farklı bir ürünün niteliği veya sunulan önerinin ne kadar faydalı ve çözüme yardımcı olduğu yaratıcılığın değerlendirilmesinde kullanılmaktadır. Yaratıcılık kavramını açıklamak için yapılan tanımların ortak noktaları şu şekilde belirtilebilir (Barker, 2001: 39);
· Yaratıcılıktan söz edebilmek için; özgün, kendine has daha önce keşfedilmemiş bir bakış açısı sunulmalıdır. Yaratıcılık insana has ve onu diğer canlılardan ayırt eden önemli bir niteliktir. Yaratıcılığın kontrol edilmesi mümkün değildir, gizemli ve sinirli ve analize direnen bir yönü vardır.
· Yaratıcılık bir takım zihinsel süreçlerin yaşanması ile ortaya çıkar. Bu bakımdan yaratıcılık; düşünme, fikir üretme, öneride bulunma, yansıtıcı düşünme, eleştirel düşünme ve problem çözme gibi bilişsel süreçler ile ilişkilendirilmiştir.
· Yaratıcılığın genellikle rasyonellik ile çatıştığı ve mantıksal açıklamalar ile örtüşmediği görülmektedir. Yaratıcılığın bir düşünce biçimi olarak karmaşık bir yapısının olduğu söylenebilir.
Yaratıcılık ile inovasyon arasında sıkı bir bağ bulunmakla birlikte, yaratıcılığın ve inovasyonun aynı şey olduğu söylenemez. Yaratıcılık inovasyonun ilk basamağını oluşturmaktadır. Yaratıcılık ile uygulanması mümkün olan ve olmayan fikirler üretilebilir. Diğer yandan, inovasyon çok boyutlu bir süreçtir. En basit anlamda inovasyon süreci yaratıcılık ile ortaya atılan fikrin bir değer kazanması ve müşteri ile buluşması ile sonuçlanır (McLean, 2005: 227).
İnovasyonun sadece yaratıcılıktan veya yeni fikirlerin üretilmesinden ibaret olduğu düşüncesi doğru bir yaklaşım değildir. Yaratıcılık inovasyon için bir kıvılcım oluşturmaktadır fakat inovasyon ateşinin yanıp devam etmesi için tek başına yeterli değildir. İnovasyon süresi yaratıcılık ile üretilen fikirlerin fark edilmesi ile başlar, sabır, sebat ve bağlılık gösterme süreçleri ile devam eder. Yaratıcılık ile üretilen fikirler uygulamaya konmadan, deneme ve yanılma süreçleri ile test edilmeden, tek başına bir anlam kazanamaz (Abdi ve Senin, 2014: 5).
2.2.2. İnovasyon-İcat
İcat ve inovasyon birbirinin yerine kullanılmaması gereken iki kavramdır. İcat tesadüfi bir süreç olmayıp, araştırma, tarama, deneme yanılma, çok sayıda tekrarlanan girişimlerin bir sonucudur. Bir ürün ve süreç ile alakalı yeni kavram ve fikirlerin oluştuğu ilk aşama ile ilgilidir. İcatlar küresel anlamda, makro düzeyde eşsiz kabul edilirken, inovasyon ise daha mikro düzeyde, belli bölge ve alanda eşsiz kabul edilmektedir (Despa, 2014: 139).
İcat ve inovasyon kavramları çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da bu iki kavram arasında çok belirgin farklılıklar vardır. Yeni bir ürün, sistem, fikir, öneri, çizim
veya model ile ilgili bir kavramdır. İcatlar ekonomik ve sosyal hayatı etkileyip değer kazanmaya ve ticarileşmeye başladığında inovasyona dönüşebilmektedir. Bu bakımdan inovasyonun icatların uygulanabilir ve kullanılabilir hale dönüştürülmesi, ticari değer kazandırılması olarak görülebilir. İcatlar inovasyonun gelişmesine katkıda bulunabilir.
Diğer yandan, inovasyonda temel amaç; daha önce hiç yapılamamış işleri yapmak veya üretilmemiş ürünleri üretmek ya da yapılmakta olan bir işi ve üretilmekte olan bir ürünü farklılaştırmaktır. İnovasyonda fikirler ve kavramlar daha önemli görülmektedir. Çünkü inovasyon, keşfedilmemiş olanı bulmaktan ziyade değer katma yollarını keşfetmeyi amaçlamaktadır. Bir icat yapmak, icat sonunda üretilen ürününün ticari başarını garanti etmemektedir. İcat edilen bir ürün ticari değer kazanmadığı sürece inovasyondan bahsetmek mümkün değildir (Uzkurt, 2010:46).
İnovasyon; ticari açıdan başarılı, ilave değer, yüksek gelir, yüksek kar elde edilebilen, nitelikli ve kaliteli bir icat olarak görülebilir. İnovasyon sonunda üretilen ürünün veya fikrin; toplumsal, ekonomik ve politik çevreye olumlu bir yansıması olması beklenir. Dolayısı ile icatlar inovasyonlar için bir araç vazifesi görmektedir. Bir ürünün ve fikrin ticari değer kazanmasında tek başına yeterli değildir (Despa, 2014: 39). İcatlar bilimsel ve tenik açıdan bir ürünün ilk defa ortaya konulmasını ifade etmektedir. Her icadın patentleştirilmesi tavsiye edilir. Yapılan araştırmalar, çoğun icadın inovasyon aşamasına geçemediğini göstermiştir. İnovasyon ile esas amaç icat edilen ürünün ve fikrin ticari olarak satışa sunulması ve ticari değer kazanmasını sağlamaktır. Araştırma geliştirme çalışmalarında daha çok icat yapılmaktadır. Bu çalışmaların son safhasında başarılı olan fikir ve ürünler pazarda diğer firma ve bireyler tarafından rağbet görür ise inovasyon aşamasına geçilmektedir. Bir işletme kendisinin üretmediği bir icadı alıp, bu icada ticari değer kazandırarak inovasyon yapabilir. Isaac Singer, dikiş makinasını icat eden kişi olarak bilinmektedirAslında, dikiş makinasını ilk icat eden Elias Howe’tir. Howe icat ettiği dikiş makinasına ticari değer kazandıramamış bu ürünün inovasyonunu gerçekleştirememiştir. Singer ise kendisnin icat etmediği dikiş makinasına ticari değer kazandırmış ve dikiş makinası denince ilk akla gelen kişi olmayı başarmıştır. Singer’in inovasyon becerisi hem milyarlarca dolar kazanmasını sağlamış hem de dünya çapında ün kazanmasına yardımcı olmuştur.
Firmalar, araştırma kuruluşları, deste ve köprü kuran kuruluşalar ve devlet kurumları yenilik sistemini oluşturan en önemli aktörlerdir. Bu aktörler, yeni bilimsel ve teknolojik bilgilerin üretilmesi, yayılması, saklanması ve farklı alanlarda kullanılması konularında öncülük ederler (Oğuztürk, 2006: 125).
2.2.3. İnovasyon-Değişim
Genel olarak değişim herhangi bir ürünün veya bir fikrin bulunduğu düzeyden başka bir düzeye taşınmasını ifade etmektedir. Yani kişilerin, fikirlerin, nesnelerin bulundukları konumun değiştirilmesiyle; kişisel bilgi, beceri ve yeteneklerin eskisinden daha iyi bir düzeye getirildiği sürecin geneli değişimi yansıtmaktadır. Örgütsel düzeyde değişimin gerçekleşmesi de mümkündür. Örgüt faaliyetleri ile ilgili verilerin mevcut durumundan farklı bir duruma getirilmesi örgütsel düzeyde gelişimi ifade etmektedir. Örgütsel düzeyde sürekli değişim de gerçekleşebilir. Bu sayede örgüt içinde hemen hemen her konudaki veriler eskisinden daha farklı hale ve yeni konuma gelebilir. Artan rekabet koşullarına bağlı olarak; daha kaliteli, daha hızlı ve daha ucuz ürün, iş, hizmet ve fikir geliştirmek zorunda kalan örgütler sürekli değişim ilkesini benimsemek zorunda kalmıştır (Koçel, 2010: 668).
Belli bir süreç içine meydana gelen değişikliklerin hepsi değişimi ifade etmektedir. Değişimde mevcut durumunda başkalaşması ve değişim eylemi ön plandadır. İnovasyon kavramının da değişim ile yakından ilişkili olduğu söylenebilir. Fakat inovasyonu açıklamak için değişim tek başına yeterli değildir. İnovasyonda, örgütsel değişimle beraber mevcut kaynakların yeni bir birleşimler ile harmanlanması ve bunun sonucunda kaynakların değişime uğraması gerekmektedir (Moreira, de Aquino Guimarães ve Philippe, 2016: 136).
Değişim kavramı çoğu zaman inovasyon kavramı ile karıştırılmaktadır. İnovasyon ile değişim arasında bir ilişkinin bulunduğu aşikâr olsa da her değişim inovasyon olarak kabul edilmemektedir. Zorunlu olarak, istenilmeden, daha önce planlanmamış ve çevresel koşulların etkisi ile gerçekleşen değişimlerin inovasyon olarak algılanmaması gerekmektedir. İnovasyon ile değişim arasındaki farkın net bir şekilde ortaya konması
pek mümkün değildir. Değişim; örgüt içinde yaşanan süreçlerin bir sonucu olarak meydana gelen ve bu süreç sonunda örgütün girdi, çıktı ve çalışma biçimini etkileyen bir süreçtir. İnovasyon ise örgüt içinde çalışanlar tarafından özümsenmeli ve örgütün bütün süreçleri içeresine entegre olmalıdır. Değişim daha çok dışsal kaynaklı faktörlerin etkisi ile ortaya çıkmakta, inovasyon ise hem dışsal hem içsel faktörlerin etkisi ile ortaya çıkmaktadır (Ozan, 2009: 20).
Yenilikçilik, gelişme, yaratıcılık ve büyüme gibi kavramların örgütsel değişimi açıklamak için kullanılan tanımlarda sıklıkla ifade edildiği görülmektedir. Örgütsel yönetim anlayışında, örgütsel yapılarda, örgütsel stratejilerde dışsal ve içsel kaynaklara bağlı olarak gerçekleşen etkileşimler sonucunda meydana gelebilecek her türlü tehlikeler değişim olarak algılanabilmektedir. Çevresel değişimlere örgütün sahip olduğu bilgi ve beceriler kullanarak en etkili şekilde kullanılarak cevap vermeye çalışması ile bu tehlikenin en az zarar ile atlatılması mümkün olmaktadır. Bu süreçte örgütler sahip oldukları bilgileri etkili bir şekilde kullanabilmesi için inovasyondan faydalanarak değişimlere ayak uydurmaları gerekmektedir (İnançoğlu, 2002: 148).
2.2.4. İnovasyon-ARGE
Ar-Ge faaliyetleri sonucu elde edilen ticari başarı ile inovasyonların ortaya çıktığı belirtilmiştir. Özellikle büyük firmaların inovasyon kaynağını Ar-Ge faaliyetleri oluşturmaktadır. Buna bağlı olarak firmaların inovasyon çalışmaların daha çok Ar-Ge faaliyetlerinin gerçekleştiği birimler sorumlu tutulmaya başlanmıştır. Bu bakımdan birçok firma, inovasyon çalışmalarının Ar-Ge faaliyetlerinin gerçekleştirildiği laboratuvarların dışına çıkartılıp firmanın tamamına mal edilmesinden dolayı büyük sıkıntılar ile karşı karşıya gelmektedir (Freeman ve Engel, 2007: 97).
Araştırma ve deneysel geliştirme olarak da bilinen Ar-Ge; bireysel, kültürel ve toplumsal bilgi kaynaklarından oluşan bilgi dağarcığının zenginleştirilmesi, bilgi dağarcığının yeni uygulamalar tasarlamak ve geliştirmek için kullanılması ve sistematik bir anlayış ile gerçekleştirilen yaratıcı çalışmaların bütünü olarak görülmektedir (OECD, 2005: 30).
İnovasyonun en önemli kaynaklarından biri bilim ve teknolojideki gelişmelerdir. İnovasyonu destekleyen en önemli faaliyetlerin başında Ar-Ge faaliyetleri gelmektedir. Ar-Ge faaliyetlerini sürdüren birimin girişimcilik ruhu yoksa bu birimin yeni fikir ve değerler oluşturması pek mümkün değildir. Bu bakımdan Ar-Ge faaliyetleri ile elde edilen sonuçlar inovasyona dönüştürülemez, gerçekleşen faaliyetler ekonomik değer kazanamaz ve topluma fayda sağlayamaz (Müftüoğlu ve Tülin, 2004: 6).
Genel olarak Ar-Ge faaliyetlerinin; temel araştırma, uygulamalı araştırma ve deneysel araştırma olmak üzere üç ana faaliyeti kapsadığı belirtilmiştir. Temel araştırma faaliyetleri özel uygulama ve kullanım alanı bulunmayan, daha çok gözlemlenebilir gerçekleri dikkate alarak yeni bilgilere ulaşmak için gerçekleştirilen deneysel ve kuramsal çalışmaları ifade etmektedir. Uygulamalı araştırmalar ile ilgili faaliyetler, yeni bilgilere ulaşmayı hedefleyen özgün araştırmalar ve pratik bilgilere ulaşmak için gerçekleştirilen çalışmalar ile ilgilidir. Deneysel araştırma faaliyetleri ise, araştırmalar sonucu veya deneme yanılma yöntemi ile elde edilen bilgilerden hareketle yeni ürünlerin, malzemelerin ve araç-gereçlerin geliştirilmesi, mevcut sistemlerin iyileştirilerek daha gelişmiş sistemlerin kurulması ile ilgilidir (OECD, 2005: 30)
Pek çok girişimcilik faaliyeti gösteren işletmelerde inovasyon konusunda yapılan en büyük hatalardan biri inovasyonun Ar-Ge çalışmalarından ibaret olduğunun düşünülmesidir. Bunun sonucu olarak sadece Ar-Ge faaliyetlerine odaklanılarak yeni fikir ve düşüncelerin geliştirilmeye, yeni ürünlerin çıkarılmasına çalışılmaktadır. Avrupa ve Amerika’da Ar-Ge faaliyetleri için yapılan yatırımlar karşılaştırıldığında, Avrupa’da bu faaliyetlere daha fazla yatırım yapıldığı fakat Amerika’nın daha az yatırım yapmasına rağmen bu faaliyetlerden daha fazla yarar ve kazanç sağladığı görülmektedir. Bu durum Ar-Ge faaliyetlerinin inovasyona dönüştürülüp ticari bir değer kazanmadığı sürece yapılan yatırımların karşılıksız kaldığını göstermiştir. Bu bakımdan ticari değer taşıyan yeniliklerin sadece Ar-Ge faaliyetleri ile açıklanmasının mümkün olmadığını göstermiştir (Uzkurt, 2010: 37-38).
2.3. İnovasyon Süreci
İnovasyon; karlı, kullanışlı, farklı problemler için çözüm üreten ve hayata olumlu yansımaları olan bir değer olarak görülmektedir. Bununla birlikte, inovasyonun ilk adımı olarak kabul edilen yeni fikirlerin oluşturması ve bu fikirlerden yola çıkarak yapılan icatların tamamı hedef kitle tarafından bir değer niteliği taşımayabilmektedir. Bu bakımdan, hedef kitleye olumlu olarak yansıyamayan fikir ve icatların inovasyon olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Bir fikrin ve icadın kullanılabilir olup olmadığı, fikir ve icatların somut veya soyut bir varlığa dönüştürülerek hedef kitleye sunulmasına bağlıdır. İnovasyon keşfedilmeyeni keşfetmek, ya da var olan bir fikre veya ürüne nitelik kazandırarak onu kullanılabilir kılmaktır. İnovasyon süreci, bir fikrin ortay çıkması ile başlayan ve bu fikrin hedef kitle tarafından değer kazanması ile sonuçlanan bir süreçtir (Ruud, Frambach ve Schillewaert, 2002: 164).
Hızlı değişen çevresel koşullar ve küresel rekabetin artarak devam etmesi inovasyon geliştirme zamanını azaltmış ve inovasyon geliştirme sıklığını ise artırmıştır. İnovasyon süreci oldukça karmaşık bir süreçtir ve her inovasyon çalışmasının mutlaka başarıya ulaşacağı kesin değildir. Bu nedenle inovasyon çalışmasından önce mutlaka süreç planlanmalı ve bu plan doğrultusunda çalışmalar gerçekleştirilmelidir. Hızla değişken ve gelişen çevresel koşullar inovasyon sürecinin basit faaliyetlerden daha karmaşık faaliyetlere doğru gelişmesini sağlamıştır. İnovasyonun sürecinde yaşanan köklü değişikliklerde işletmelerin ve endüstrilerin yapısı da etkili olmaktadır (Parthasarthy ve Hammond, 2002:76).
Yapılan açıklamalar, ticari değer taşıyan inovasyon çalışmalarının temelini yeni fikirlerin oluşturduğunu göstermiştir. Yeni fikirlerin temelini ise öğrenme aktiviteleri oluşturmaktadır. İnovasyon çalışmalarına yön veren yeni fikir ve öğrenme aktivitelerine göre inovasyon sürecinin şu başlıklar altında incelenmesi mümkündür(IDEO: 2018: 1-3):
· Keşif ve öğrenme, · Fikir geliştirme,
· Ticarileştirme
İnovasyon süreci içinde gerçekleşen; keşif ve öğrenme, fikir geliştirme, test etme ve uygulama, ticarileştirme aşamalarının öğrenme-uygulama, soyut-somut boyutları olan bir yapı ile incelenmesi mümkündür. İnovasyon süreci temsil eden bu aşamalar ve boyutlar Şekil 2’de gösterilmiştir.
Şekil 2. İnovasyon Sürecini Temsil Eden Aşamalar
Kaynak: IDEO’s Human Centered Innovation Process,
2.3.1. Keşif ve Öğrenme
İşletmelerin yani fikirler üretmek ve yeni fikir üretme kapasitesini geliştirmek için örgütsel öğrenmelerin gerçekleştirilmesini sağlamak keşif ve öğrenme aşamasının temelini oluşturmaktadır. Şüphesiz işletmelerde öğrenme eylemini yapan kişiler çalışan bireylerdir. Öğrenen organizasyonların temel taşını bireyler oluşturur. Bireyler; bilginin saklanması, işlenmesi, depolanması, örgüte aktarılması ve öğrenmenin gerçekleşmesinden birinci derecede sorumludur. Sezgi ve yorumlama gibi kişisel özellikler öğrenmenin temelini oluşturur. Örgütlerin sezgilemesi ve yorumlaması mümkün değildir. Bunları örgütler adına bireyler gerçekleştirmektedir. Öğrenen bireylerin karşılıklı etkileşimde bulunması ve bilgilerini paylaşması ile örgüt içinde sinerji oluşturulabilir. Bu sayede örgütlerin bireysel öğrenmelerden elde edeceği kazanımların kat kat fazlası oluşturulan sinerji ile elde edilebilir. Bireyler aldıkları eğitim ile çeşitli deneyimler kazanırlar, sahip oldukları bilgileri zenginleştirerek yeni ve daha derin bilgiler elde edebilirler. Bu süreçte mevcut bilgilerini yeni bilgiler ile sentezleyerek yeni bakış açıları geliştirebilirler. Öğrenmenin gerçekleşmesi ile örgüt içinde görev alan bireylerin yakın çevrelerinde gerçekleşen olaylara bakış açıkları, yorumlama biçimleri, algılama kapasiteleri ve vermiş oldukları tepkilerde olumlu anlamda gelişmeler gözlenebilmektedir (Hyland, Marceau ve Sloan, 2006: 183).
2.3.2. Fikir Geliştirme
Üretilen yeni fikirler başlangıçta hiçbir ticari değer taşımasa da inovasyon sürecinin temelini oluşturur. Yeni fikirler geliştirme ile yaşam boyut öğrenme felsefesini benimseme arasında sıkı bir ilişki vardır. Yaşam boyut öğrenme felsefesinde merak duygusu çok önemlidir ve öğrenmenin yaşının olmadığı kabul edilir. Bu bakımdan öğrenme ve inovasyon arasında güçlü bir bağ vardır (White ve Yazdani, 2000: 407).
Örgüt içinde yeni fikirlerin gelişmesi için gerekli ortamın hazırlanmasında üst yönetimler sorumlu tutulmaktadır. Üst yönetimler gerekli ortamları hazırlamak için; ödül verme, yenilikçi örgüt iklimi anlayışını benimseme, iş görenlerin yaratıcı yönünü geliştirmeye çalışma, yaratıcı düşünme becerisi yüksek olan iş görenleri işe alma, farklı
düşünce ve fikirlerin bir araya gelmesini sağlayan ortamlar oluşturma, yeni fikir ve önerilere destek verme, iş gören çeşitliliği sağlama, çalışanların hayal güçlerini geliştirmeleri için fırsatlar sunma gibi araçlardan faydalanabilmektedir (Luecke, 2008: 51). Stratejik yönlendirme, çevresel tarama, fırsatların keşfedilmesi ve fikirlerin oluşturulması inovasyon kaynağını oluşturan yeni fikirlerin geliştirilmesi ve etkili yönetimi için dört temel aşama olarak kabul edilmektedir (Flynn, Dooley, O'sullivan ve Cormican, 2003: 426).
2.3.3. Test Etme ve Uygulama
Bu aşamada inovasyon çalışmalarının potansiyeli test edilir. Bu aşamaya kadar inovasyon fikri teorik bir yapıya sahiptir, bu aşamadan sonra ise inovasyon fikri gerçek ve somut bir örneğe dönüştürülür. Test etme ve uygulama aşamasından sonra inovasyon fiziksel bir ürün veya bir sürece dönüştürülmektedir (McDaniel, 2000: 280).
Bu aşamada, inovasyona yön veren fikirlerin teknik ve ticari açıdan gerçekleştirilebilir olup olmadığına karar verilir. Bu süreçte, prototipler geliştirilerek inovasyonun sorunsuz ve ekonomik olarak üretilebilir olup olmadığına da karar verilir. Laboratuvar testleri ve müşteri görüşleri alınarak hazırlanan prototipler hakkında bilgi toplanır. Gerektiğinde prototipler üzerinde birtakım değişiklikler yapılır ve prototipler kullanıcı bakış açısı ile incelenir ve pazar testine geçilir. Pazar testinde hedeflenen başarıyı yakalayan veya hedeflenin de üzerinde bir başarı gösteren inovasyon ürünleri ticari amaçla üretilmeye başlanabilir. Test etme ve uygulama aşamasında büyük yatırımlar ve harcamalar gerçekleştirilmektedir (Güleş, Bülbül, 2004: 185-186).
2.3.4. Ticarileştirme
Bu aşamada, test etme ve uygulama aşamasında hedefler doğrultusunda başarılı bulunan ürünler, tam anlamı ile pazara sunulmaktadır. Yeni geliştirilen ürünlerin ticari başarı yakalamasında tasarım ve geliştirme zamanı faktörlerinin önemli bir etkisi vardır. Bir pazara rakip işletmelerden sonra girmek her zaman bir dezavantaj oluşturmaktadır. Bu dezavantaj ilgili ürünün pazara daha düşük bir fiyat ile girilmesi ile aşılabilir. Ticari
başarı ile fiyat-performans dengesi ve doğru zamanlama arasında sıkı bir ilişki vardır. Ticarileştirme aşamasında işletmeler ürünün pazarda tutunmasını sağlamak için ciddi harcamalar yapabilir. Bu anlamda inovasyonun ticarileştirilmesi noktasında işletmelerin büyük maliyetler ile karşı karşıya gelmeleri kaçınılmazdır (Betz, 2003: 112).
2.4. İnovasyon Çeşitleri
Alan yazında inovasyon çeşitlerinin neler olduğu ile ilgili bir fikir birliğinin bulunduğunu söylemek mümkün değildir. Bazı araştırmacılara göre inovasyon ürün ve süreç inovasyonu olarak kategorize edilebilirken, bazı araştırmacılara göre inovasyon; programlanabilir, nihai, yardımcı ve radikal inovasyonlar şeklide kategorize edilebilmektedir. Ayrıca inovasyonu; yönetimsel ve teknik inovasyonlar, radikal ve yavaş ilerleyen inovasyonlar ve ürü-süreç inovasyonları şeklinde inceleyen araştırmacılar da bulunmaktadır (Bayındır, 2007: 243). Bu araştırmada Oslo kılavuzunda belirtilen inovasyon sınıflaması temel alınarak, inovasyonun; ürün, süreç, pazarlama inovasyonları, örgütsel inovasyon çeşitleri ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır.
Şekil 3. İnovasyon Türleri
Kaynak: OECD, 2005: 53
2.4.1. Ürün İnovasyonu:
Ürün inovasyonu, yeni bir ürünün geliştirilmesi veya mevcut bir üründe değişik yapılarak yenilik ve farklılık ortaya konması ve ticari değeri olan yeni bir ürünün pazara sunulması olarak ifade edilmektedir. Ürün inovasyonunda esas amaç yeni ürünlerin ve hizmetlerin geliştirilmesidir. Bu sayede yeni ürünlerle birlikte, yeni pazarlar, tüketiciler ve daha yüksek memnuniyet düzeyinin kazanılması amaçlanmaktadır (Wan, Ong ve Lee, 2005: 262).
İşletmeler ürün inovasyonlarını baştan sona kadar yakından takip etmeli ve değerlendirmelidir. Çünkü, ürün inovasyon çalışmalarının ticari değer kazanacağı kesin
İnovasy on Türl eri Ürün İnovasyonu Süreç İnovasyonu Pazarlama İnovasyonu Örgütsel İnovasyon Toplumsal İnovasyon
