At gübresi ile Kompost Hazırlama At gübresi ile Kompost Hazırlama

At gübresi ile Kompost Hazırlama At gübresi ile Kompost Hazırlama

Kompost platformuna getirilen taze at gübresi iyice Kompost platformuna getirilen taze at gübresi iyice karıştırıldıktan sonra yaklaşık 1 m yüksekliğinde karıştırıldıktan sonra yaklaşık 1 m yüksekliğinde sıkıca yığılır. At gübresinin nemine bağlı olarak ton sıkıca yığılır. At gübresinin nemine bağlı olarak ton başına 500-1.000 litre su verilerek ön ıslatma yapılır.

başına 500-1.000 litre su verilerek ön ıslatma yapılır.

Yığının ıslatılmasında en uygun yöntem suyun küçük Yığının ıslatılmasında en uygun yöntem suyun küçük zerreler halinde yağmurlama şeklinde verilmesidir.

zerreler halinde yağmurlama şeklinde verilmesidir.

Ön ıslatmada komposttan akan şerbet tekrar yığına Ön ıslatmada komposttan akan şerbet tekrar yığına verilmelidir. Kompost yapımında ön ıslatma çok verilmelidir. Kompost yapımında ön ıslatma çok

önemlidir.

önemlidir.

 Islatma, yığının her noktasında yaklaşık %70-75 Islatma, yığının her noktasında yaklaşık %70-75 nem olacak şekilde yapılmalıdır.

nem olacak şekilde yapılmalıdır.

 Ön ıslatmanın amacı nemli ortamda çürümeyi Ön ıslatmanın amacı nemli ortamda çürümeyi sağlayan mikroorganizmayı aktif hale

sağlayan mikroorganizmayı aktif hale

getirmektir. Kuru ortamlarda mikroorganizma getirmektir. Kuru ortamlarda mikroorganizma

faaliyetleri yavaştır. Bu nedenle yeterli ıslatma faaliyetleri yavaştır. Bu nedenle yeterli ıslatma

yapılmadığında kompostun fermantasyon süresi yapılmadığında kompostun fermantasyon süresi

uzar ve homojen bir kompost elde edilemez.

uzar ve homojen bir kompost elde edilemez.

Kompost Reçetesi Kompost Reçetesi

 1000 kg at gübresi 1000 kg at gübresi

 50 kg kepek 50 kg kepek

 3 kg amonyum sülfat 3 kg amonyum sülfat

 1.5 kg üre 1.5 kg üre

 25 kg alçı 25 kg alçı

 3 kg kireç 3 kg kireç

Gün Katkılar ve Yapılan İşlemler

-5 gün Taze at gübresi platforma taşınır. Gerekiyorsa sap-saman ilavesi yapılır, iyice karıştırılır ve

platform üzerine yayılır.

-3 gün Ön ıslatma başlatılır. At gübresinin nem

durumuna göre ton başına 500-1000 lt su verilir.

Yığının üzerine ton başına 50 kg kepek, 3 kg

amonyum sülfat ve 1.5 kg üre homojen bir şekilde

dağıtılır. Katkılar at gübresine iyice karıştırılır ve 1

m yüksekliğinde sıkıştırılarak yığılır.

0 gün Kompost iyice karıştırılır. Kuru yerler varsa ıslatılır. 180 cm yüksekliğinde 180 cm genişliğinde sıkıştırılarak yığın yapılır (Yaz aylarında yığın daha dar

yapılabilir).

3 ya da 4.gün Yığın aktarılır. Aktarma sırasında ton başına 25 kg alçı, 3 kg kireç ilave edilir.

160 cm genişliğinde 160 cm

yüksekliğinde sıkıştırılmadan gevşek

yığın yapılır.

6 ya da 7.gün Yığının ikinci aktarması yapılır.

160 cm yüksekliğinde 160 cm genişliğinde sıkıştırmadan yığın yapılır.

8 yada 9.gün Kompost pastörize odasına taşınır.

 Ön ıslatma işlemi 2-3 gün sürer. Bu süre sonunda yığına Ön ıslatma işlemi 2-3 gün sürer. Bu süre sonunda yığına alçı dışındaki tüm katkı maddeleri ilave edilir. Katkılar at alçı dışındaki tüm katkı maddeleri ilave edilir. Katkılar at gübresine homojen bir şekilde karıştırılmalıdır. Bu

gübresine homojen bir şekilde karıştırılmalıdır. Bu

işlemlerden sonra asıl yığın yapımına başlanır. Kompost işlemlerden sonra asıl yığın yapımına başlanır. Kompost belirli bir zaman tablosuna göre yapılmalıdır. 1.

belirli bir zaman tablosuna göre yapılmalıdır. 1.

fermantasyon adı da verilen kompostlaştırmanın dışarıdaki fermantasyon adı da verilen kompostlaştırmanın dışarıdaki işlemleri aşağıdaki zaman tablosuna göre yapılır.

işlemleri aşağıdaki zaman tablosuna göre yapılır.

 Kompost buharla pastörizasyon yerine kimyasal yolla Kompost buharla pastörizasyon yerine kimyasal yolla dezenfekte edilecekse ikişer gün aralıklarla aktarmalara dezenfekte edilecekse ikişer gün aralıklarla aktarmalara devam edilerek kompost hazırlama süresi 3 haftaya

devam edilerek kompost hazırlama süresi 3 haftaya çıkarılır. İnsan gücüylü yığın yapımında kalıp tahtaları çıkarılır. İnsan gücüylü yığın yapımında kalıp tahtaları kullanılır. Büyük işletmelerde yığın yapımı ve aktarmalar kullanılır. Büyük işletmelerde yığın yapımı ve aktarmalar kompost aktarma makineleriyle çok daha hızlı ve homojen kompost aktarma makineleriyle çok daha hızlı ve homojen bir şekilde yapılmaktadır.

bir şekilde yapılmaktadır.

 Kompostun belirli ölçülerde yığın haline getirilmesi ve belirli Kompostun belirli ölçülerde yığın haline getirilmesi ve belirli aralıklarla aktarılmasındaki amaç kontrollü koşullarda

aralıklarla aktarılmasındaki amaç kontrollü koşullarda fermantasyonu (parçalanmayı) sağlamaktır. Kompostun fermantasyonu (parçalanmayı) sağlamaktır. Kompostun

oluşmasını sağlayan mikroorganizmanın faaliyeti için oksijene oluşmasını sağlayan mikroorganizmanın faaliyeti için oksijene gerek vardır. Bu oksijen (hava) kenarlardan yığın içine girer.

gerek vardır. Bu oksijen (hava) kenarlardan yığın içine girer.

Kompost içinde mikroorganizma faaliyeti sonucunda sıcaklık Kompost içinde mikroorganizma faaliyeti sonucunda sıcaklık artar. Yığının kenarlarından giren hava yığın içinde ısınır ve artar. Yığının kenarlarından giren hava yığın içinde ısınır ve yığının üstünden çıkar. Bu hava geçişinin sağlannabilmesini yığının üstünden çıkar. Bu hava geçişinin sağlannabilmesini etkileyen faktörler, yığının ölçüleri, yapısı ve nem içeriğidir.

etkileyen faktörler, yığının ölçüleri, yapısı ve nem içeriğidir.

İyi bir kompost oluşumu için bu özelliklere uyulmalıdır.

İyi bir kompost oluşumu için bu özelliklere uyulmalıdır.

 Yığının yapılmasından itibaren kompost sıcaklığı artış Yığının yapılmasından itibaren kompost sıcaklığı artış gösterir. 2-3 gün içinde yığının ortalarında 70-80

gösterir. 2-3 gün içinde yığının ortalarında 70-80 ^{0 0} C’ lere çıkar C’ lere çıkar ve daha sonra yığın içindeki oksijenin azalmasıyla sıcaklık

ve daha sonra yığın içindeki oksijenin azalmasıyla sıcaklık

düşer. Yığın içinde oksijenin azalması parçalanmanın havasız düşer. Yığın içinde oksijenin azalması parçalanmanın havasız koşullarda olmasına neden olur ki bu kompost yapımında

koşullarda olmasına neden olur ki bu kompost yapımında istenmeyen bir olaydır.

istenmeyen bir olaydır.

Aktarmanın amaçları şöyle Aktarmanın amaçları şöyle

özetlenebilir özetlenebilir . .

 1. 1. Anaerobik (havasız) koşullarda kompost Anaerobik (havasız) koşullarda kompost oluşumunu önlemek için yığının

oluşumunu önlemek için yığının havalandırılması

havalandırılması

 2. 2. Buharlaşmayla kaybolan suyun Buharlaşmayla kaybolan suyun komposta ilavesi

komposta ilavesi

 3. 3. Her aktarmada yapılan karıştırma Her aktarmada yapılan karıştırma

işlemiyle kompostun homojen oluşumunun işlemiyle kompostun homojen oluşumunun

sağlanması sağlanması

 4. 4. Gerekli katkıların komposta karıştırılması Gerekli katkıların komposta karıştırılması

 Aktarma zamanları kompost yığını içine yerleştirilen bir Aktarma zamanları kompost yığını içine yerleştirilen bir termometre ile saptanabilir. Aktarmaların hemen

termometre ile saptanabilir. Aktarmaların hemen arkasından yükselen kompost sıcaklığı daha sonra arkasından yükselen kompost sıcaklığı daha sonra

düşmeye başlar. Bu aşamada yığının aktarılması gerekir.

düşmeye başlar. Bu aşamada yığının aktarılması gerekir.

Aktarma yapılırken kompostun dirgen ya da makineyle Aktarma yapılırken kompostun dirgen ya da makineyle

iyice sarsılması ve havalandırılması gerekir. Aktarmalarda iyice sarsılması ve havalandırılması gerekir. Aktarmalarda

herhangi bir katkı maddesi verilmeyecekse kompost herhangi bir katkı maddesi verilmeyecekse kompost

yayılmadan ve soğutulmadan havalandırılıp tekrar yığın yayılmadan ve soğutulmadan havalandırılıp tekrar yığın

yapılmalıdır. Özellikle elle yapılan yığının ic kısmaına yapılmalıdır. Özellikle elle yapılan yığının ic kısmaına

gelecek şekilde yapılmasına dikkat edilmelidir. Bu işlem gelecek şekilde yapılmasına dikkat edilmelidir. Bu işlem

tüm materyalin aynı zamanda olgunlaşması için tüm materyalin aynı zamanda olgunlaşması için

gereklidir. Aktarmalarda kompostun ıslak ve kuru gereklidir. Aktarmalarda kompostun ıslak ve kuru

kısımları iyice karıştırılmalı böylece bir örneklik kısımları iyice karıştırılmalı böylece bir örneklik

sağlanmalıdır.

sağlanmalıdır.

Kompostlaştırma işlemi sırasında yığının sıcaklığının Kompostlaştırma işlemi sırasında yığının sıcaklığının

70-80

70-80 ^{0 0} C dolayında olmalıdır. Bu sıcaklık elde C dolayında olmalıdır. Bu sıcaklık elde edilemiyor ve sıcaklık 50

edilemiyor ve sıcaklık 50 ^{0 0} C’ nin üzerine çıkmıyorsa C’ nin üzerine çıkmıyorsa bunun nedenleri:

bunun nedenleri:

 1.Kompost yığını çok fazla rüzgar almaktadır. Bu 1.Kompost yığını çok fazla rüzgar almaktadır. Bu durumda rüzgar yönünün kapatılması gerekir.

durumda rüzgar yönünün kapatılması gerekir.

 2.Kompost çok ıslak ya da kurudur. Ön ıslatmanın 2.Kompost çok ıslak ya da kurudur. Ön ıslatmanın yeterince yapılmamış olması, yığının aşırı güneş, yeterince yapılmamış olması, yığının aşırı güneş,

yağmur, rüzgar ya da kar altında kalması yağmur, rüzgar ya da kar altında kalması

kompostun aşırı ıslak ya da aşırı kuru olmasına kompostun aşırı ıslak ya da aşırı kuru olmasına

neden olur.

neden olur.

 3.Yığın çok gevşek ya da yeterli azot 3.Yığın çok gevşek ya da yeterli azot içermemektedir.

içermemektedir.

 4.Gübre taze değildir ya da yeterli azot 4.Gübre taze değildir ya da yeterli azot içermemektedir.

içermemektedir.

 5.Gübre kolay parçalanabilir karbonhidratlı 5.Gübre kolay parçalanabilir karbonhidratlı bileşiklerce fakirdir.

bileşiklerce fakirdir.

 Bu durumlarda mutlaka gerekli önlemler alınmalı Bu durumlarda mutlaka gerekli önlemler alınmalı ve kompostun ısınması sağlanmalıdır. Yığının

ve kompostun ısınması sağlanmalıdır. Yığının aşırı rüzgar alan yönüne rüzgarı önleyecek aşırı rüzgar alan yönüne rüzgarı önleyecek

setlerin yapılması, sundurması olmayan setlerin yapılması, sundurması olmayan

işletmelerde kompost açıkta hazırlanıyorsa, aşırı işletmelerde kompost açıkta hazırlanıyorsa, aşırı

yağmurlu ya da karlı günlerde yığının üzerinin yağmurlu ya da karlı günlerde yığının üzerinin

plastik ya da hasır örtü ile örtülmesi basit plastik ya da hasır örtü ile örtülmesi basit

önlemlerdir. Ancak aşırı yağmurlu ya don karlı önlemlerdir. Ancak aşırı yağmurlu ya don karlı

günler dışında yığının üzerinin plastik örtü ile günler dışında yığının üzerinin plastik örtü ile

örtülmesinin kompostun havasız kalmasına örtülmesinin kompostun havasız kalmasına

dolayısıyla kompostlaştırma işleminin uzamasına dolayısıyla kompostlaştırma işleminin uzamasına

ve kompostun ekşimesine neden olacağı da ve kompostun ekşimesine neden olacağı da

unutulmamalıdır.

unutulmamalıdır.

Sentetik Kompost Hazırlama Sentetik Kompost Hazırlama

 Her zaman istenilen özellikte ve miktarda at gübresi Her zaman istenilen özellikte ve miktarda at gübresi bulmak oldukça zordur. Bu nedenle at gübresi yerine bulmak oldukça zordur. Bu nedenle at gübresi yerine geçecek pek çok sentetik kompost formulü geliştirilmiştir.

geçecek pek çok sentetik kompost formulü geliştirilmiştir.

Sentetik kompost hazırlığında temel materyal olarak daha Sentetik kompost hazırlığında temel materyal olarak daha

buğday ve çeltik sapı

buğday ve çeltik sapı kullanılmaktadır. kullanılmaktadır.

 Bu materyellerden başka Bu materyellerden başka çavdar sapı, parçalanmış mısır çavdar sapı, parçalanmış mısır koçanı, bazı çayır otları

koçanı, bazı çayır otları ve ve sebze artıkları sebze artıkları gibi gibi materyallere aktivatör madde olarak isimlendirilen

materyallere aktivatör madde olarak isimlendirilen tavuk tavuk gübresi (Broiler), pamuk tohumu küspesi, buğday kepeği, gübresi (Broiler), pamuk tohumu küspesi, buğday kepeği,

malt filizi, soya fasulyesi unu

malt filizi, soya fasulyesi unu gibi azotça zengin organik gibi azotça zengin organik yapıda katkılardan biri ilave edilir. Ayrıca ortamda yapıda katkılardan biri ilave edilir. Ayrıca ortamda bulunan mikroorganizma faaliyetinin hızlandırarak bulunan mikroorganizma faaliyetinin hızlandırarak sıcaklığın daha çabuk yükselmesini sağlamak amacıyla, sıcaklığın daha çabuk yükselmesini sağlamak amacıyla, sap-samanın kolay parçalanabilir karbonhidratlarla da sap-samanın kolay parçalanabilir karbonhidratlarla da desteklenmesi gerekir. Böylece at gübresine yakın yapıda desteklenmesi gerekir. Böylece at gübresine yakın yapıda

bir kompost hazırlanmış olur.

bir kompost hazırlanmış olur.

 İlave edilen katkılara bağlı olarak 1 ton kuru saptan İlave edilen katkılara bağlı olarak 1 ton kuru saptan yaklaşık olarak 2-2.5 ton kompost elde edilir.

yaklaşık olarak 2-2.5 ton kompost elde edilir.

Sentetik kompost için en uygun azot içeriği, kuru Sentetik kompost için en uygun azot içeriği, kuru

maddede %2 dolayındadır. Sap ve katkıların maddede %2 dolayındadır. Sap ve katkıların

oluşturduğu karışımın azot içeriğine bağlı olarak oluşturduğu karışımın azot içeriğine bağlı olarak ortama üre ve amonyum sülfat ya da amonyum ortama üre ve amonyum sülfat ya da amonyum

nitrat formlarında inorganik azot katkıları da nitrat formlarında inorganik azot katkıları da

gereklidir. Kural olarak 1 ton sap- samana %3-5 gereklidir. Kural olarak 1 ton sap- samana %3-5 azot içeren organik katkı maddelerinden yaklaşık azot içeren organik katkı maddelerinden yaklaşık

200 kg ilave edilir. Geri kalan azot, üre ve amonyum 200 kg ilave edilir. Geri kalan azot, üre ve amonyum

nitrat yada amonyum sülfatla karşılanır. Sentetik nitrat yada amonyum sülfatla karşılanır. Sentetik

kompost yapımında sap-samana karıştırılacak kompost yapımında sap-samana karıştırılacak

organik katkı maddeleri 2 kısımda verilir. Toplam organik katkı maddeleri 2 kısımda verilir. Toplam

katkı miktarının yarısı kaba yığın aşamasında, geri katkı miktarının yarısı kaba yığın aşamasında, geri

kalan yarısı ise 1. aktarmada verilmelidir.

kalan yarısı ise 1. aktarmada verilmelidir.

Kompost reçetesi:

Kompost reçetesi:

 1000 kg buğday yada çeltik sapı 1000 kg buğday yada çeltik sapı

 400 kg tavuk gübresi 400 kg tavuk gübresi

 29,5 kg amonyum sülfat 29,5 kg amonyum sülfat

 17 kg üre 17 kg üre

 40 kg melas 40 kg melas

 60 kg alçı 60 kg alçı

Gün Katkılar ve Yapılan İşlemler

-8. gün Balyalar platforma yayılır. Aralarına 1 ton sap-samana 200 kg tavuk gübresi, 29,5 kg amonyum sülfat, 17 kg üre ilave edilir. 1-2 m yükseklikte yığın yapılır. Tona 2500-

3000 litre su verilerek ıslatılır.

0.gün Balyalar dağıtılarak karıştırılır. Kuru olan kısımlar ıslatılır. Tona 200 kg tavuk

gübresi 40 kg melas ilave edilir ve 170 cm

genişlik, 170 cm yükseklikte sıkıştırılarak

yığın yapılır.

4.gün Yığının 1 aktarmasında yığın açılıp havalandırılır. Kuru kısımlar varsa ıslatılır. Tona 60 kg alçı karıştırılarak

sıkıştırmadan 160 cm yükseklik, 160 cm genişlikte yığın yapılır.

8.gün Yığının ikinci aktarması kompost

havalandırılır ve kuru kısımlar varsa

ıslatılır. 140 cm yükseklik ve 140 cm

genişlikte sıkıştırmadan yığın yapılır.

11.gün Yığının 3. aktarması: Kompost havalandırılarak aktarılır. Ve sıkıştırmadan yığın yapılır.

13.gün Kompost pastörizasyon odasına taşınır.

 Sentetik kompost Sentetik kompost yapımında balyalar yapımında balyalar

kompost platformuna 1-2 kompost platformuna 1-2 metre yükseklikte yayılır.

metre yükseklikte yayılır.

Bu sırada balyalar arasına Bu sırada balyalar arasına aktivatör maddenin

aktivatör maddenin

(kepek, pamuk tohumu (kepek, pamuk tohumu küspesi, tavuk gübresi küspesi, tavuk gübresi gibi) ilk yarısı dağıtılır.

gibi) ilk yarısı dağıtılır.

Daha sonra ıslatma işlemi Daha sonra ıslatma işlemi yapılmalıdır. Genel olarak yapılmalıdır. Genel olarak ıslatma için 1 ton kuru ıslatma için 1 ton kuru sapa 2.5-3 ton su

sapa 2.5-3 ton su gereklidir. Islatma gereklidir. Islatma

sırasında yığından sızan sırasında yığından sızan şerbet bir depoda

şerbet bir depoda

toplanarak tekrar yığına toplanarak tekrar yığına verilmelidir.

verilmelidir.

 Komposta verilecek üre, amonyum sülfat ya da Komposta verilecek üre, amonyum sülfat ya da amonyum nitrat gibi inorganik azot kaynakları da amonyum nitrat gibi inorganik azot kaynakları da bu depoda eritilerek yığın üzerine yağmurlama ile bu depoda eritilerek yığın üzerine yağmurlama ile

verilebilir. 2-3 gün süren ıslatma işlemi sonunda verilebilir. 2-3 gün süren ıslatma işlemi sonunda

kompost materyeli %75 nem içermelidir. Bu kompost materyeli %75 nem içermelidir. Bu

sürede sapa ilave edilen su ve katkıların yardımıyla sürede sapa ilave edilen su ve katkıların yardımıyla

yığın içinde sıcaklık yükselmeye başlar ve 50-60

yığın içinde sıcaklık yükselmeye başlar ve 50-60 ^{0 0} C’ C’

ye ulaşır. Kaba yığın olarak alandırılan bu evre 7-8 ye ulaşır. Kaba yığın olarak alandırılan bu evre 7-8

gün sürer. İlk 2-3 günden sonra yığına su gün sürer. İlk 2-3 günden sonra yığına su

verilmez. Bu süre sonunda yığın aktarılır ve kuru verilmez. Bu süre sonunda yığın aktarılır ve kuru

kısımlar varsa ıslatılır.

kısımlar varsa ıslatılır.

 Daha sonra üzerine Daha sonra üzerine

organik katkı maddelerinin organik katkı maddelerinin

diğer yarısı ilave edilerek diğer yarısı ilave edilerek

170 cm yükseklik, 170 cm 170 cm yükseklik, 170 cm

genişliğinde sıkıştırılarak genişliğinde sıkıştırılarak

yığın yapılır. Bu yığının yığın yapılır. Bu yığının

yapıldığı ilk gün “0.” Gün yapıldığı ilk gün “0.” Gün

olarak kabul edilir. Yığının olarak kabul edilir. Yığının yapımından itibaren yığın yapımından itibaren yığın merkezindeki sıcaklık kısa merkezindeki sıcaklık kısa

sürede 60-80

sürede 60-80 ^{0 0} C’ ye C’ ye

yükselir. 4. gün bu şekilde yükselir. 4. gün bu şekilde

bekletilen yığın daha bekletilen yığın daha

sonra aktarılır.

sonra aktarılır.

 Aktarma sırasında kuru Aktarma sırasında kuru kısımlar varsa ıslatılır ve kısımlar varsa ıslatılır ve tona 60 kg alçı ilave

tona 60 kg alçı ilave edilir. Daha sonra edilir. Daha sonra

sıkıştırmadan 160 cm sıkıştırmadan 160 cm yükseklik ve 160 cm yükseklik ve 160 cm genişlikte tekrar yığın genişlikte tekrar yığın yapılır. 8-11 ve 13.

yapılır. 8-11 ve 13.

günlerde birer aktarma günlerde birer aktarma daha yapılır. Bu

daha yapılır. Bu aktarmalarda yığın aktarmalarda yığın yapılırken kompost yapılırken kompost sıkıştırılmamalıdır.

sıkıştırılmamalıdır.

Sentetik kompost yapımında diğer bir Sentetik kompost yapımında diğer bir

yöntem yöntem : _:

 Sap-saman balyaları açılarak 2-3 gün süreyle %75 nem Sap-saman balyaları açılarak 2-3 gün süreyle %75 nem içerecek şekilde ıslatılır. Daha sonra katılacak toplam içerecek şekilde ıslatılır. Daha sonra katılacak toplam

aktivavör maddenin yarısı ve inorganik katkı maddelerinin aktivavör maddenin yarısı ve inorganik katkı maddelerinin

tümü sap üzerine homojen bir şekilde yayılır. Ve 170 cm tümü sap üzerine homojen bir şekilde yayılır. Ve 170 cm yükseklik, 170 cm genişliğinde sıkıştırılarak yığın yapılır.

yükseklik, 170 cm genişliğinde sıkıştırılarak yığın yapılır.

Yığının yapıldığı ilk gün 0. gün olarak kabul edilir. Daha Yığının yapıldığı ilk gün 0. gün olarak kabul edilir. Daha

sonra 5. gün yığın aktarılarak kuru kısımlar varsa ıslatılır sonra 5. gün yığın aktarılarak kuru kısımlar varsa ıslatılır

ve aktarma sırasında aktivatör maddenin geri kalan yarısı ve aktarma sırasında aktivatör maddenin geri kalan yarısı

ile melas ilave edilerek 160 cm yükseklik ve 160 cm ile melas ilave edilerek 160 cm yükseklik ve 160 cm

genişlikte sıkıştırılarak yığın yapılır. 9.gün yapılan ikinci genişlikte sıkıştırılarak yığın yapılır. 9.gün yapılan ikinci

aktarmada ton başına 60 kg alçı karıştırılarak 140 cm aktarmada ton başına 60 kg alçı karıştırılarak 140 cm

yükseklik, 140 cm genişlikte sıkıştırılmadan yığın yapılır.

yükseklik, 140 cm genişlikte sıkıştırılmadan yığın yapılır.

Daha sonra 2 gün aralıklarla aktarmalara devam edilerek Daha sonra 2 gün aralıklarla aktarmalara devam edilerek

16. gün kompost pastörizeye alınır.

16. gün kompost pastörizeye alınır.

Kompost reçetesi:

Kompost reçetesi:

 1000 kg buğday yada çeltik sapı 1000 kg buğday yada çeltik sapı

 282 kg kepek 282 kg kepek

 23,5 kg amonyum nitrat 23,5 kg amonyum nitrat

 13 kg üre 13 kg üre

 40 kg melas 40 kg melas

 60 kg alçı 60 kg alçı

Gün Katkılar ve Yapılan İşlemler

-3. gün Balyalar açılarak platforma yayılır.Tona 2500-3000 litre su verilerek ıslatılır.

0.gün %75 nem içerecek şekilde ıslatılmış sap-saman iyice

karıştırılır. Kuru olan kısımlar ıslatılır. Üzerine tona

141 kg kepek, 23,5 kg amonyum nitrat ( ya da 29 kg

amonyum sülfat) ve 13 kg üre homojen bir şekilde

yayılır ve karıştırılır. Karışım 170 cm genişlik, 170

cm yükseklikte sıkıştırılarak yığın yapılır.

5.gün Yığının 1 aktarması: Kompost havalandırılır.

Kuru kısımlar varsa ıslatılır. Üzerine 141 kg kepek ve 40 kg melas serpilir ve

karıştırılarak sıkıştırılarak 160 cm yükseklik, 160 cm genişlikte yığın yapılır.

9.gün Yığının ikinci aktarması kompost

havalandırılır ve kuru kısımlar varsa ıslatılır.

Tona 60 kg alçı karıştırılarak , 140 cm

yükseklik ve 140 cm genişlikte sıkıştırmadan

yığın yapılır.

11.gün Yığının 3. aktarması: Kompost

havalandırılarak aktarılır. Ve sıkıştırmadan yığın yapılır.

14.gün Yığının 4. aktarması yapılır.

16.gün Kompost pastörizasyon odasına taşınır.

Kısa Sürede Kompost Hazırlama Kısa Sürede Kompost Hazırlama

Yöntemleri Yöntemleri

 Delmas ve Laborde isimli araştırıcılar tarafından Delmas ve Laborde isimli araştırıcılar tarafından Fransa’da geliştirilmiş ve çabuk kompostlaştırma Fransa’da geliştirilmiş ve çabuk kompostlaştırma

olarak adlandırılan diğer bir kompost hazırlıma olarak adlandırılan diğer bir kompost hazırlıma

yöntemidir. Bu yöntemde yaklaşık %50 nem yöntemidir. Bu yöntemde yaklaşık %50 nem

içeren taze at gübresi ve saman karışımı

içeren taze at gübresi ve saman karışımı 3-4 cm 3-4 cm boyutlarında parçalanır

boyutlarında parçalanır . Parçalamadan önce . Parçalamadan önce

materyal analiz edilerek sonuçlara göre, katkılar materyal analiz edilerek sonuçlara göre, katkılar hesaplanır. Katkılar pastörize odasına alınmadan hesaplanır. Katkılar pastörize odasına alınmadan

bir gün önce materyale ilave edilir ve aynı bir gün önce materyale ilave edilir ve aynı zamanda ıslatılarak materyalin nem içeriği zamanda ıslatılarak materyalin nem içeriği

yaklaşık %75’ e getirilir.

yaklaşık %75’ e getirilir.

 Organik katkı maddelerinin ilavesiyle, azot, kuru Organik katkı maddelerinin ilavesiyle, azot, kuru maddede %1.8’ e yükseltilir. Kolay parçalanabilir maddede %1.8’ e yükseltilir. Kolay parçalanabilir

karbonhidrat kaynağı olarak şeker ve alçı, kuru karbonhidrat kaynağı olarak şeker ve alçı, kuru

maddenin %5’ i oranında katılır. Pastörize odasına maddenin %5’ i oranında katılır. Pastörize odasına

materyal doldurulur ve buhar verilerek oda hava materyal doldurulur ve buhar verilerek oda hava

sıcaklığı kısa sürede 62-63

sıcaklığı kısa sürede 62-63 ^{0 0} C’ ye getirilir. Yaklaşık C’ ye getirilir. Yaklaşık 6 saat sonra kompostun sıcaklığı 65-68

6 saat sonra kompostun sıcaklığı 65-68 ^{0 0} C’ye C’ye ulaşır. Bu aşamada buhar kesilir ve içeriye bol ulaşır. Bu aşamada buhar kesilir ve içeriye bol

hava verilerek oda sıcaklığı yaklaşık 40-45

hava verilerek oda sıcaklığı yaklaşık 40-45 ^{0 0} C’ ye C’ ye düşürülür. Bu aşamadan sonra sabit hava

düşürülür. Bu aşamadan sonra sabit hava verilerek kompost sıcaklığı 52-55

verilerek kompost sıcaklığı 52-55 ^{0 0} C’ler arasında C’ler arasında tutulur. Isı uygulaması yalnızca 3-4 gündür.

tutulur. Isı uygulaması yalnızca 3-4 gündür.

 Kısa sürede kompostlaştırma yöntemlerinden biri de Kısa sürede kompostlaştırma yöntemlerinden biri de Sinden tarafından geliştirilen kompostlaştırma

Sinden tarafından geliştirilen kompostlaştırma yöntemidir.

yöntemidir.

 Bu yöntemin esası, kompostlaştırma işleminin tüm Bu yöntemin esası, kompostlaştırma işleminin tüm aşamalarının uygun bir tünel sisteminde

aşamalarının uygun bir tünel sisteminde

gerçekleştirilmesidir. Uygulamadan iyi sonuç gerçekleştirilmesidir. Uygulamadan iyi sonuç alınabilmesi tünel tabanından kompostun her alınabilmesi tünel tabanından kompostun her

noktasına aynı miktarda hava verilmesine bağlıdır.

noktasına aynı miktarda hava verilmesine bağlıdır.

Bu nedenle tünel tabanının ve kullanılacak fan Bu nedenle tünel tabanının ve kullanılacak fan

kapasitesinin çok iyi düzenlenmesi gerekir.

kapasitesinin çok iyi düzenlenmesi gerekir.

 Bu yöntemde kompostlaştırma işleminin ilk işi Bu yöntemde kompostlaştırma işleminin ilk işi samanın parçalanmasıdır. Parçalama öncesinde, samanın parçalanmasıdır. Parçalama öncesinde,

parçalama sırasında ve sonrasında materyal sürekli parçalama sırasında ve sonrasında materyal sürekli

ıslatılır. Materyal parçalama makinesinden döner ıslatılır. Materyal parçalama makinesinden döner

konveyöre alınır. Ve burada tavuk gübresi ve alçı ile konveyöre alınır. Ve burada tavuk gübresi ve alçı ile

iyice karıştırılır. Daha sonra bu karışım tünele iyice karıştırılır. Daha sonra bu karışım tünele

doldurularak 3-4 günde fermantasyonu tamamlanır.

doldurularak 3-4 günde fermantasyonu tamamlanır.

Fermantasyonu tamamlanan kompost tekrar Fermantasyonu tamamlanan kompost tekrar

karıştırılıp pastörizasyon odasına alınır.

karıştırılıp pastörizasyon odasına alınır.

Kompostun Pastörizasyon ve Kompostun Pastörizasyon ve

Dezenfeksiyonu Dezenfeksiyonu

 Başarılı bir yetiştiricilikte kompost hazırlığından Başarılı bir yetiştiricilikte kompost hazırlığından sonra gelen en önemli işlem pastörizasyondur.

sonra gelen en önemli işlem pastörizasyondur.

Pastörizasyon işleminin başlıca amacı kompost Pastörizasyon işleminin başlıca amacı kompost

içindeki mantar misellerin rakip olabilecek içindeki mantar misellerin rakip olabilecek

hastalık ve zararlıları yok etmektir.

hastalık ve zararlıları yok etmektir.

Dezenfeksiyon ya da pastörizasyon yapılmadan Dezenfeksiyon ya da pastörizasyon yapılmadan

komposta misel aşılanması son derece komposta misel aşılanması son derece

sakıncalıdır. Bu işlemlerden biri yapılmazsa sakıncalıdır. Bu işlemlerden biri yapılmazsa

kompost içinde bulunan hastalık ve zararlılar kompost içinde bulunan hastalık ve zararlılar

mantar misellerinin gelişmesini engeller ya da, mantar misellerinin gelişmesini engeller ya da,

gelişen misellerle beslenen zararlılar, verimin gelişen misellerle beslenen zararlılar, verimin

büyük ölçüde düşmesine neden olur.

büyük ölçüde düşmesine neden olur.

 Kompostun dezenfeksiyonu ya da pastörizasyonu Kompostun dezenfeksiyonu ya da pastörizasyonu işletmenin koşullarına göre buhar ya da kimyasal işletmenin koşullarına göre buhar ya da kimyasal

yolla olmak üzere 2 şekilde yapılabilir.

yolla olmak üzere 2 şekilde yapılabilir. Canlı buhar Canlı buhar kullanılarak hastalık ve zararlıların yok edilmesi kullanılarak hastalık ve zararlıların yok edilmesi

işlemine “Pastörizasyon”, kimyasal madde işlemine “Pastörizasyon”, kimyasal madde

kullanılarak yapılan işleme ise “Fumigasyon ya da kullanılarak yapılan işleme ise “Fumigasyon ya da

Dezenfeksiyon” işlemi adı verilmektedir.

Dezenfeksiyon” işlemi adı verilmektedir. Büyük ve Büyük ve modern işletmelerde pastörizasyon işlemi buharla modern işletmelerde pastörizasyon işlemi buharla yapılmaktadır. Buharla pastörizasyon en güvenilir yapılmaktadır. Buharla pastörizasyon en güvenilir

ve sağlıklı yöntemdir. Buhar pastörizasyonu için ve sağlıklı yöntemdir. Buhar pastörizasyonu için

işletmede ayrı bir pastörizasyon odası ve buhar işletmede ayrı bir pastörizasyon odası ve buhar

kazanına gerek vardır. Küçük İşletmelerde bu kazanına gerek vardır. Küçük İşletmelerde bu

işlem kimyasal yolla yapılmaktadır. Pastörizasyon işlem kimyasal yolla yapılmaktadır. Pastörizasyon

ya da dezenfeksiyon işlemlerinde kompostun ya da dezenfeksiyon işlemlerinde kompostun

dışarıdaki hazırlık süreleri farklıdır.

dışarıdaki hazırlık süreleri farklıdır. Buharla Buharla

pastörizasyon işlemine kompost hazırlığının 13- pastörizasyon işlemine kompost hazırlığının 13-

16, kimyasal yolla yapılan dezenfeksiyon işlemine 16, kimyasal yolla yapılan dezenfeksiyon işlemine

ise 22-24. günlerinde geçilir.

ise 22-24. günlerinde geçilir.

Kompostun Buharla Pastörizasyon ve Kompostun Buharla Pastörizasyon ve

Olgunlaştırma Olgunlaştırma

 Buharla pastörizasyon işlemi at gübresiyle Buharla pastörizasyon işlemi at gübresiyle hazırlanan kompostlarda 12-13., sentetik hazırlanan kompostlarda 12-13., sentetik

kompostlarda ise

kompostlarda ise 15-16. gün 15-16. gün kompostun kompostun pastörizasyon odasına doldurulmasıyla pastörizasyon odasına doldurulmasıyla

başlar.

başlar.

1.Faz olarak adlandırılan dışarıdaki kompostlaştırma işlemi 1.Faz olarak adlandırılan dışarıdaki kompostlaştırma işlemi (fermantasyon) sonunda pastörizasyona hazır bir kompost, (fermantasyon) sonunda pastörizasyona hazır bir kompost,

aşağıdaki özellikleri taşımalıdır.

aşağıdaki özellikleri taşımalıdır.

 1.Kompostun rengi siyahımsı-yeşile ve saplar parlak 1.Kompostun rengi siyahımsı-yeşile ve saplar parlak görünümdedir.

görünümdedir.

 2.Saplar genellikle uzundur. Biraz direnç göstermekle birlikte 2.Saplar genellikle uzundur. Biraz direnç göstermekle birlikte elle koparılabilir.

elle koparılabilir.

 3.Kompost ele yapışmaz ve sıkılıp bırakıldığında tekrar 3.Kompost ele yapışmaz ve sıkılıp bırakıldığında tekrar gevşer.

gevşer.

 4.%70-72 nem içerir. Pratikte elde kuvvetlice sıkıldığında 4.%70-72 nem içerir. Pratikte elde kuvvetlice sıkıldığında parmak aralarında su damlaları oluşur.

parmak aralarında su damlaları oluşur.

 5.Amonyak kokusu belirgin bir şekilde hissedilir. %0.3-0.4 ya 5.Amonyak kokusu belirgin bir şekilde hissedilir. %0.3-0.4 ya da 600-800 ppm amonyak içerir.

da 600-800 ppm amonyak içerir.

 6.pH 8.0-8.2 civarındadır. 6.pH 8.0-8.2 civarındadır.

 7.Kompost yapışkan ve sulu görünümdedir. Ele alındığında eli 7.Kompost yapışkan ve sulu görünümdedir. Ele alındığında eli kirletir.

kirletir.

 8.Kuru yerlerde daha fazla olmak üzere beyaz Actinomyteces 8.Kuru yerlerde daha fazla olmak üzere beyaz Actinomyteces gelişimi görülür.

gelişimi görülür.

 9.Azot içeriği %1.8-2.0 civarındadır. 9.Azot içeriği %1.8-2.0 civarındadır.

 Kompost hazırlığının 13-16. günlerinde kompost Kompost hazırlığının 13-16. günlerinde kompost

genellikle yukarıda belirtilen özellikleri taşır. Ancak, genellikle yukarıda belirtilen özellikleri taşır. Ancak,

kompost ham materyalinin başlangıçta yeterince kompost ham materyalinin başlangıçta yeterince

ıslatılmamış olması, ilk yığının uygun şekilde ıslatılmamış olması, ilk yığının uygun şekilde

sıkıştırılmaması, dış hava sıcaklığının çok düşük, sıkıştırılmaması, dış hava sıcaklığının çok düşük, kompost katkılarının yetersiz olması ya da, bazı kompost katkılarının yetersiz olması ya da, bazı

nedenlerle aktarma aralıklarının uzaması nedenlerle aktarma aralıklarının uzaması

durumunda, sözü edilen sürelerde kompost bu durumunda, sözü edilen sürelerde kompost bu

özellikleri göstermeyebilir. Böyle durumlarda özellikleri göstermeyebilir. Böyle durumlarda

kompost fermantasyon süresi birkaç gün daha kompost fermantasyon süresi birkaç gün daha

uzatılmalıdır.

uzatılmalıdır.

 Pastörizasyon odasında komposta buhar verilerek Pastörizasyon odasında komposta buhar verilerek gerçekleştirilen kontrollü ısı uygulaması 2

gerçekleştirilen kontrollü ısı uygulaması 2 aşamadan oluşmaktadır.

aşamadan oluşmaktadır. Birincisi “pastörizasyon Birincisi “pastörizasyon ” ” ikincisine de “olgunlaştırma

ikincisine de “olgunlaştırma ” adı verilir. ” adı verilir.

 Pastörizasyon kompost içindeki sinek, kırmızı Pastörizasyon kompost içindeki sinek, kırmızı örümcek, nematod, fungal ve bakteriyal

örümcek, nematod, fungal ve bakteriyal

hastaklıklar gibi zararlı mikroorganizmaların hastaklıklar gibi zararlı mikroorganizmaların

öldürülmesi amacıyla kompostun 58-60

öldürülmesi amacıyla kompostun 58-60 ^{0 0} C de 6-8 C de 6-8 saat yüksek oransal nemde tutulması işlemidir.

saat yüksek oransal nemde tutulması işlemidir.

Bu organizmalar yüksek nemde 55

Bu organizmalar yüksek nemde 55 ^{0 0} C’ nin üzerinde C’ nin üzerinde 12-16 saatte ölürler.

12-16 saatte ölürler. Kuru koşullarda, bazı Kuru koşullarda, bazı mikroorganizmalar yüksek sıcaklığa direnç mikroorganizmalar yüksek sıcaklığa direnç

gösterdiklerinden kompost ve odanın gösterdiklerinden kompost ve odanın

ısıtılmasında buhar kullanılmalıdır.

ısıtılmasında buhar kullanılmalıdır.

 Koşullandırma ya da olgunlaştırma olarak Koşullandırma ya da olgunlaştırma olarak

adlandırılan aşama ise, kompost içindeki besinleri adlandırılan aşama ise, kompost içindeki besinleri

mantar miselleri tarafından kolaylıkla alınabilir mantar miselleri tarafından kolaylıkla alınabilir

formlara dönüştüren thermophylik formlara dönüştüren thermophylik

mikroorganizmaların etkinliklerini optimum

mikroorganizmaların etkinliklerini optimum

koşullarda sürdürebilmesi için, kompost 48-

koşullarda sürdürebilmesi için, kompost 48-

50 50 ^{0 0} C’lerde 5-6 gün tutulması işlemidir. C’lerde 5-6 gün tutulması işlemidir.

 Dış koşullarda fermantasyonu bitmiş olan kompost Dış koşullarda fermantasyonu bitmiş olan kompost

pastörize odasına fazla sıkıştırılmadan, yaklaşık olarak pastörize odasına fazla sıkıştırılmadan, yaklaşık olarak m m ^{2 2} ’ ye 700-800 kg kompost gelecek şekilde, 1.5-2 m ’ ye 700-800 kg kompost gelecek şekilde, 1.5-2 m

yüksekliğinde doldurulur. Doldurma işleminin yüksekliğinde doldurulur. Doldurma işleminin

olanaklar ölçüsünde süratli yapılması kompost olanaklar ölçüsünde süratli yapılması kompost

sıcaklığının fazla düşmemesi açısından yararlıdır.

sıcaklığının fazla düşmemesi açısından yararlıdır.

Kompost doldurulması bittikten sonra üst yüzeyi Kompost doldurulması bittikten sonra üst yüzeyi

düzeltilerek en az 2-3 noktaya ve oda atmosferine düzeltilerek en az 2-3 noktaya ve oda atmosferine

termometre uçları yerleştirilir. Daha sonra pastörize termometre uçları yerleştirilir. Daha sonra pastörize

odası kapı, hava giriş ve çıkış kanalları kapatılır.

odası kapı, hava giriş ve çıkış kanalları kapatılır.

Odanın doldurulmasından sonra oda içinde değişik Odanın doldurulmasından sonra oda içinde değişik

noktalarda kompost sıcaklığı farklı olabilir. Kompost noktalarda kompost sıcaklığı farklı olabilir. Kompost

tabakası içindeki sıcaklık farklılıklarıyla oda tabakası içindeki sıcaklık farklılıklarıyla oda

atmosferindeki sıcaklığı eşitlemek için sirkülasyon fanı atmosferindeki sıcaklığı eşitlemek için sirkülasyon fanı yaklaşık 5-6 saat çalıştırılır. Bu süre sonunda kompost yaklaşık 5-6 saat çalıştırılır. Bu süre sonunda kompost

ve oda sıcaklığı yaklaşık olarak 40-45

ve oda sıcaklığı yaklaşık olarak 40-45 ^{0 0} C olur. Bu C olur. Bu

işlemden sonra odaya buhar verilerek pastörizasyona işlemden sonra odaya buhar verilerek pastörizasyona

başlanır ve sirkülasyona devam edilir.

başlanır ve sirkülasyona devam edilir.

 Kompost sıcaklığı 58 Kompost sıcaklığı 58 ^{0 0} C’ ye ulaştığında odaya verilen C’ ye ulaştığında odaya verilen buhar miktarı azaltılır ve kompost

buhar miktarı azaltılır ve kompost 58-60 58-60 ^{0 0} C de 6-8 saat C de 6-8 saat tutulur.

tutulur. Bu işlemler sırasında kompost sıcaklığı sık sık Bu işlemler sırasında kompost sıcaklığı sık sık kontrol edilmelidir.

kontrol edilmelidir.

 Pastörizasyon aşaması olarak adlandırılan bu sürede Pastörizasyon aşaması olarak adlandırılan bu sürede kompost içindeki yararlı mikroorganizmaları aktif halde kompost içindeki yararlı mikroorganizmaları aktif halde tutabilmek için oda içine bir miktar taze hava girşi

tutabilmek için oda içine bir miktar taze hava girşi sağlanmalıdır. Bunun için taze hava damperi %8-10 sağlanmalıdır. Bunun için taze hava damperi %8-10

kadar açılır. Pastörizasyon sırasında kompost sıcaklığının kadar açılır. Pastörizasyon sırasında kompost sıcaklığının 60 60 ^{0 0} C’ nin üzerine çıkması ve bu sıcaklıkta uzun süre C’ nin üzerine çıkması ve bu sıcaklıkta uzun süre

kalması istendiği için taze hava girişiyle bu sakınca kalması istendiği için taze hava girişiyle bu sakınca giderilir.

giderilir.

 Kompost uzun süre Kompost uzun süre 60-62 60-62 ^{0 0} C de kalacak olursa, içinde C de kalacak olursa, içinde bulunan yararlı thermophylik mikroorganizmalar inaktif bulunan yararlı thermophylik mikroorganizmalar inaktif duruma gelir yada ölür

duruma gelir yada ölür . Bu nedenle oda atmosfer . Bu nedenle oda atmosfer sıcaklığının 58

sıcaklığının 58 ^{0 0} C’nin üzerine çıkmamasına özen C’nin üzerine çıkmamasına özen gösterilmelidir.

gösterilmelidir.

 Yalıtımı iyi olan bir kütle pastörizasyon odasında Yalıtımı iyi olan bir kütle pastörizasyon odasında oda sıcaklığı ile kompost sıcaklığı arasında 30

oda sıcaklığı ile kompost sıcaklığı arasında 30 ^{o o} C’ C’

den daha fazla bir sıcaklık farkı olmaz. Oda hava den daha fazla bir sıcaklık farkı olmaz. Oda hava

sıcaklığı uzun süre 58

sıcaklığı uzun süre 58 ^{0 0} C de kalırsa, kompostun C de kalırsa, kompostun merkezindeki sıcaklık 64

merkezindeki sıcaklık 64 ^{0 0} C’ nin üzerine çıkabilir. C’ nin üzerine çıkabilir.

Bu sıcaklık oldukça riskli bir sıcaklıktır.

Bu sıcaklık oldukça riskli bir sıcaklıktır.

Sirkülasyon ve taze hava girişinin yetersiz olması Sirkülasyon ve taze hava girişinin yetersiz olması

durumunda kompost sıcaklığının 64

durumunda kompost sıcaklığının 64 ^{0 0} C’ ye C’ ye çıkması, zeytin yeşili küfü (Chaetomium çıkması, zeytin yeşili küfü (Chaetomium

olivaceum) denilen bir hastalığın ortaya çıkmasını olivaceum) denilen bir hastalığın ortaya çıkmasını

teşvik eder.

teşvik eder. Bu hastalık, kompostta, mantar Bu hastalık, kompostta, mantar misellerinin gelişmesini engelleyerek verimin misellerinin gelişmesini engelleyerek verimin

büyük ölçüde düşmesine yol açar.

büyük ölçüde düşmesine yol açar.

 Kompostun 58-60 Kompostun 58-60 ^{0 0} C de 6-8 saat tutulmasıyla C de 6-8 saat tutulmasıyla pastörizasyon aşaması tamamlanmış, kompost pastörizasyon aşaması tamamlanmış, kompost

içindeki zararlı mikroorganizma öldürülmüş olur.

içindeki zararlı mikroorganizma öldürülmüş olur.

Bu işlemden sonra kompostun olgunlaştırma ya da Bu işlemden sonra kompostun olgunlaştırma ya da

koşullandırma aşaması başlar. Olgunlaştırma koşullandırma aşaması başlar. Olgunlaştırma

kontrollü koşullarda, kompostlaştırma işleminin kontrollü koşullarda, kompostlaştırma işleminin

sürdürülmesi ve bitirilmesidir. Bu aşamada sürdürülmesi ve bitirilmesidir. Bu aşamada

pastörizasyonu bitmiş olan kompostun sıcaklığı 8- pastörizasyonu bitmiş olan kompostun sıcaklığı 8-

12 saat içinde yavaş yavaş düşürülerek 48-52

12 saat içinde yavaş yavaş düşürülerek 48-52 ^{0 0} C’ C’

ye getirilir. Kompost sıcaklığını bu düzeyde ye getirilir. Kompost sıcaklığını bu düzeyde

tutmak, odaya verilen buharın kısılması ve taze tutmak, odaya verilen buharın kısılması ve taze

hava miktarının ayarlanmasıyla sağlanır. Kompost hava miktarının ayarlanmasıyla sağlanır. Kompost

bu sıcaklıkta 5-7 gün tutularak olgunlaştırma bu sıcaklıkta 5-7 gün tutularak olgunlaştırma

işlemi tamamlanmış olur.

işlemi tamamlanmış olur. Bu evrede istenen CO Bu evrede istenen CO 2 ₂

yoğunluğu %1.5-2 arasındadır.

yoğunluğu %1.5-2 arasındadır.

 Olgunlaştırma sırasında hava basıncı da Olgunlaştırma sırasında hava basıncı da

yükseltilir. Uygulamanın başlangıcında 40 mm yükseltilir. Uygulamanın başlangıcında 40 mm

olan hava basıncı, kompost olgunlaştığında (5-7 olan hava basıncı, kompost olgunlaştığında (5-7

gün sonra) 65-70 mm’ye çıkartılır.

gün sonra) 65-70 mm’ye çıkartılır. Kompost Kompost

içindeki amonyak başlangıçta 600-1000ppm iken içindeki amonyak başlangıçta 600-1000ppm iken

olgunlaştırma işlemi sonunda 10-20ppm’e düşer.

olgunlaştırma işlemi sonunda 10-20ppm’e düşer.

Komposttan amonyak tamamen uzaklaştığında Komposttan amonyak tamamen uzaklaştığında

(10ppm’den daha az), yani pastörizasyon (10ppm’den daha az), yani pastörizasyon

işleminin başlangıcından itibaren toplam 7-8 gün işleminin başlangıcından itibaren toplam 7-8 gün

sonra buhar kesilerek odaya taze hava verilir ve sonra buhar kesilerek odaya taze hava verilir ve

kompost sıcaklığı 25

kompost sıcaklığı 25 ^{0 0} C’ye kadar düşürülür. C’ye kadar düşürülür.

Pastörizasyon ve olgunlaştırma işlemi Pastörizasyon ve olgunlaştırma işlemi

tamamlanmış, misel ekimine hazır kompostun tamamlanmış, misel ekimine hazır kompostun

özellikleri aşağıda özetlenmiştir.

özellikleri aşağıda özetlenmiştir.

 1.Kompostun rengi koyu kahverengi ve mattır. 1.Kompostun rengi koyu kahverengi ve mattır.

 2.Kompost ele alınarak büküldüğünde kolaylıkla 2.Kompost ele alınarak büküldüğünde kolaylıkla kopar, yumuşak ve esnektir.

kopar, yumuşak ve esnektir.

 3.Kompost nemi %64-67 arasındadır. Avuç içinde 3.Kompost nemi %64-67 arasındadır. Avuç içinde sıkıldığında parmak arasından su çıkmaz, ele

sıkıldığında parmak arasından su çıkmaz, ele yapışmaz ve eli kirletmez.

yapışmaz ve eli kirletmez.

 4.Sıcak kompostta amonyak kokusu duyulmaz. 4.Sıcak kompostta amonyak kokusu duyulmaz.

Bunun yerine tatlımsı hoş bir koku hissedilir.

Bunun yerine tatlımsı hoş bir koku hissedilir.

 5.Kompost pH’ sı 7.5 ya da biraz altındadır. 5.Kompost pH’ sı 7.5 ya da biraz altındadır.

 6.Kompost üzerinde ve içinde mavimsi-beyaz 6.Kompost üzerinde ve içinde mavimsi-beyaz

Humicola ile beyaz Actinomycetes gelişmesi açıkça Humicola ile beyaz Actinomycetes gelişmesi açıkça

görülür.

görülür.

 7.Kompostun azot oranı %2.0-2.2 arasında, amonyak 7.Kompostun azot oranı %2.0-2.2 arasında, amonyak 5-10ppm düzeyindedir. Başlangıçta 30:1 olan karbon- 5-10ppm düzeyindedir. Başlangıçta 30:1 olan karbon-

azot oranı pastörizasyon ve olgunlaştırma sonunda azot oranı pastörizasyon ve olgunlaştırma sonunda

17:1 e düşmüştür.

17:1 e düşmüştür.

 Bu özellikleri taşıyan Bu özellikleri taşıyan kompost ekime

kompost ekime hazırdır. Pastörize hazırdır. Pastörize

edilmiş ve içinde edilmiş ve içinde

bulunan hastalık ve bulunan hastalık ve

zararlıları öldürülmüş zararlıları öldürülmüş kompostun tekrar bu kompostun tekrar bu

zararlılarla zararlılarla

bulaşmaması için bulaşmaması için

temiz bir alanda ekimi temiz bir alanda ekimi

yapılmalıdır.

yapılmalıdır.

Kimyasal Yolla Dezenfeksiyon Kimyasal Yolla Dezenfeksiyon

 Buharla pastörizasyon işlemini gerçekleştirecek oda Buharla pastörizasyon işlemini gerçekleştirecek oda ve düzeneğe sahip olmayan küçük üreticiler ya da ve düzeneğe sahip olmayan küçük üreticiler ya da

geçici binalarda mantar üretimini sürdüren geçici binalarda mantar üretimini sürdüren

yetiştiriciler, ekimden önce kompost içindeki yetiştiriciler, ekimden önce kompost içindeki

hastalık ve zararlıları yok etmek için kimyasal yolla hastalık ve zararlıları yok etmek için kimyasal yolla

dezenfeksiyon yöntemini uygulamaktadır.

dezenfeksiyon yöntemini uygulamaktadır. Bu Bu

yöntemin etkinliği kullanılacak kimyasal maddenin yöntemin etkinliği kullanılacak kimyasal maddenin

hem hastalık hem de zararlıları yok edici etkiye hem hastalık hem de zararlıları yok edici etkiye

sahip olmasına bağlıdır. Bu amaçla en yaygın sahip olmasına bağlıdır. Bu amaçla en yaygın

kullanımı olan kimyasal

kullanımı olan kimyasal Metil Bromid’tir Metil Bromid’tir . .

Sıvılaştırılmış gaz niteliğinde olan metil bromidin, Sıvılaştırılmış gaz niteliğinde olan metil bromidin,

uygulamada buharlaşıp etkili olabilmesi için, ortam uygulamada buharlaşıp etkili olabilmesi için, ortam

sıcaklığının 20

sıcaklığının 20 ^{0 0} C civarında olması gerekir. C civarında olması gerekir.

 Çok zehirli olması nedeniyle açık havada ya da Çok zehirli olması nedeniyle açık havada ya da çok iyi havalandırılabilen bir alanda uygulanması çok iyi havalandırılabilen bir alanda uygulanması

zorunluluğu ve kapalı bir kutu içinde basınç zorunluluğu ve kapalı bir kutu içinde basınç

altında sıvılaştırıldığından uygulamada istenilen altında sıvılaştırıldığından uygulamada istenilen

dozun tam olarak ayarlanamaması gibi olumsuz dozun tam olarak ayarlanamaması gibi olumsuz

yanları vardır. Hollanda gibi bazı ülkelerde yanları vardır. Hollanda gibi bazı ülkelerde

mantar yetiştiriciliğinde kullanımı yasaklanmış mantar yetiştiriciliğinde kullanımı yasaklanmış

olmasına karşın, pek çok ülkede gerek olmasına karşın, pek çok ülkede gerek

kompostun gerekse örtü toprağının kompostun gerekse örtü toprağının

dezenfeksiyonunda Metil Bromid uygulamaları dezenfeksiyonunda Metil Bromid uygulamaları

sürmektedir.

sürmektedir.

 Kimyasal yolla dezenfeksiyonda kompost her Kimyasal yolla dezenfeksiyonda kompost her şeyden önce fermantasyonunu tamamlamış ve şeyden önce fermantasyonunu tamamlamış ve

ekim olgunluğuna gelmiş olmalıdır. Bu yöntemde ekim olgunluğuna gelmiş olmalıdır. Bu yöntemde

kompostun hazırlık süresi buharla yapılan kompostun hazırlık süresi buharla yapılan

pastörizasyon yöntemine göre daha uzundur.

pastörizasyon yöntemine göre daha uzundur.

Kompost 13. ya da 16. günden itibaren 2 günde Kompost 13. ya da 16. günden itibaren 2 günde

bir aktarılarak amonyak ve gübre kokusunun bir aktarılarak amonyak ve gübre kokusunun

ortamdan tamamen uzaklaşması sağlanır.

ortamdan tamamen uzaklaşması sağlanır. Bu Bu sürede kompost, mantar misellerinin kolaylıkla sürede kompost, mantar misellerinin kolaylıkla

beslenebileceği, ancak rakip mikroorganizmaların beslenebileceği, ancak rakip mikroorganizmaların

gelişemeyeceği bir yapıya kavuşmuş, yani gelişemeyeceği bir yapıya kavuşmuş, yani

olgunlaşmış olur.

olgunlaşmış olur.

 Genellikle kompost hazırlığının 22-24. günlerinde Genellikle kompost hazırlığının 22-24. günlerinde kompost kimyasal dezenfeksiyona hazır hale

kompost kimyasal dezenfeksiyona hazır hale gelir. Bu aşamada kompost, pastörizasyonu gelir. Bu aşamada kompost, pastörizasyonu

bitmiş bir kompost ile aynı özellikleri taşımalıdır.

bitmiş bir kompost ile aynı özellikleri taşımalıdır.

Kimyasal dezenfeksiyonda buhar Kimyasal dezenfeksiyonda buhar

pastörizasyonundaki gibi olgunlaştırma işlemi pastörizasyonundaki gibi olgunlaştırma işlemi

olmadığından kompostun olgunlaştırılması olmadığından kompostun olgunlaştırılması fermantasyon süresinin uzatılmasıyla elde fermantasyon süresinin uzatılmasıyla elde edilmekte kimyasal yolla yalnızca kompost edilmekte kimyasal yolla yalnızca kompost

içindeki hastalık ve zararlılar yok edilmektedir.

içindeki hastalık ve zararlılar yok edilmektedir.

 Kimyasal dezenfeksiyona hazır Kimyasal dezenfeksiyona hazır olan kompost daha önce

olan kompost daha önce yıkanmış ve temizlenmiş bir yıkanmış ve temizlenmiş bir beton zemin üzerine 40 cm beton zemin üzerine 40 cm yükseklik, 2-2.5 m genişlikte, yükseklik, 2-2.5 m genişlikte, sıkıştırılmadan yığılır. Yığının sıkıştırılmadan yığılır. Yığının uzunluğu, kompostun miktarına uzunluğu, kompostun miktarına bağlıdır. Daha sonra 20-25 cm’lik bağlıdır. Daha sonra 20-25 cm’lik bir yükseklik sağlayacak şekilde bir yükseklik sağlayacak şekilde yığın üzerine plastik kasalar yığın üzerine plastik kasalar yerleştirilir. 1m

yerleştirilir. 1m

komposta 60-80 komposta 60-80 g dozunda ilaç gelecek şekilde, g dozunda ilaç gelecek şekilde, metil bromid kutuları patlatma metil bromid kutuları patlatma düzenekleriyle birlikte yığın düzenekleriyle birlikte yığın

üzerine eşit aralıklarla yerleştirilir üzerine eşit aralıklarla yerleştirilir . . Bu işlemden sonra kompost,

Bu işlemden sonra kompost, yığının üzerini tek parça halinde yığının üzerini tek parça halinde örtebilecek büyüklükte ve

örtebilecek büyüklükte ve

üzerinde delik, yırtık vs. olmayan üzerinde delik, yırtık vs. olmayan bir naylon örtüyle tamamen

bir naylon örtüyle tamamen kapatılır. Hava ile temasın kapatılır. Hava ile temasın

önlenmesi için örtünün kenarları önlenmesi için örtünün kenarları kum ya da toprakla sıkıştırılır.

kum ya da toprakla sıkıştırılır.

 Daha sonra örtü altındaki metil bromid kutuları Daha sonra örtü altındaki metil bromid kutuları

üstten bastırılarak ya da özel aletleriyle patlatılır. Bu üstten bastırılarak ya da özel aletleriyle patlatılır. Bu şekilde kompost yaz aylarında 2 gün, kış aylarında 3 şekilde kompost yaz aylarında 2 gün, kış aylarında 3

gün örtü altında bekletilir. Bu süre sonunda gün örtü altında bekletilir. Bu süre sonunda

kompostun üzeri açılır ve aktarılarak havalandırılır.

kompostun üzeri açılır ve aktarılarak havalandırılır.

Metil bromid kokusu kompostan uzaklaşana kadar Metil bromid kokusu kompostan uzaklaşana kadar

günde 1-2 kez olacak şekilde aktarmalara devam günde 1-2 kez olacak şekilde aktarmalara devam

edilir. Metil bromid kokusunun tümüyle komposttan edilir. Metil bromid kokusunun tümüyle komposttan uzaklaştığından emin olunduktan sonra misel ekimi uzaklaştığından emin olunduktan sonra misel ekimi

yapılabilir. Bu koşula uyulmazsa, kompost içinde yapılabilir. Bu koşula uyulmazsa, kompost içinde kalan metil bromid, ekilen mantar misellerinin de kalan metil bromid, ekilen mantar misellerinin de

ölmesine neden olacaktır. Kış aylarında ilacın ölmesine neden olacaktır. Kış aylarında ilacın

ortamdan uzaklaşması daha geç olmaktadır. Yaz ortamdan uzaklaşması daha geç olmaktadır. Yaz

aylarında 2-3 günde metil bromid buharlaşarak aylarında 2-3 günde metil bromid buharlaşarak

kaybolurken, bu süre kış aylarında 4-5 güne kadar kaybolurken, bu süre kış aylarında 4-5 güne kadar

uzayabilir.

uzayabilir.

 Metil bromid ile kompostun dezenfeksiyonunda Metil bromid ile kompostun dezenfeksiyonunda ilacın buharlaşarak etkili olabilmesi için 20

ilacın buharlaşarak etkili olabilmesi için 20 ^{0 0} C C

civarında sıcaklığa gerek duyulması, özellikle kış civarında sıcaklığa gerek duyulması, özellikle kış

aylarında uygulamada zorluklar yaratabilir. Bu aylarında uygulamada zorluklar yaratabilir. Bu

zorlukları en aza indirebilmek için çok iyi zorlukları en aza indirebilmek için çok iyi havalandırılabilen kapalı sıcak bir alanda havalandırılabilen kapalı sıcak bir alanda

uygulama yapılması önerilir. Böyle bir olanak uygulama yapılması önerilir. Böyle bir olanak

yoksa ve uygulama dışarıda yapılacaksa, yoksa ve uygulama dışarıda yapılacaksa,

herşeyden önce kompostun yığın sıcaklığını herşeyden önce kompostun yığın sıcaklığını

kaybetmeden 40 cm yüksekliğinde yayılması ve kaybetmeden 40 cm yüksekliğinde yayılması ve

bu yapılırken bir taraftan da yığının üzerinin bu yapılırken bir taraftan da yığının üzerinin

örtülmesinde yarar vardır. Bu şekildeki bir örtülmesinde yarar vardır. Bu şekildeki bir

uygulama ile örtü altında 20

uygulama ile örtü altında 20 ^{0 0} C civarında sıcaklık C civarında sıcaklık elde edilebilir. Ayrıca kış aylarında yığın üzerine elde edilebilir. Ayrıca kış aylarında yığın üzerine

örtülecek naylon örtünün siyah olması, ısıyı örtülecek naylon örtünün siyah olması, ısıyı

absorbe etmesi açısından yararlı olacaktır.

absorbe etmesi açısından yararlı olacaktır.

 Fungusit ve insektisit niteliğindeki metil bromid, Fungusit ve insektisit niteliğindeki metil bromid, kompost içinde bulunan

kompost içinde bulunan fungal ve bakteriyel fungal ve bakteriyel

hastalıklar ile nematod, sinek, kırmızı örümcek ve hastalıklar ile nematod, sinek, kırmızı örümcek ve

solucan gibi zararlıları yok eder.

solucan gibi zararlıları yok eder. Ancak özellikle kış Ancak özellikle kış aylarındaki uygulama zorluğu ve kompostun

aylarındaki uygulama zorluğu ve kompostun

yayılması için geniş alanlara gereksinim duyulması yayılması için geniş alanlara gereksinim duyulması

nedeniyle bazı üreticilerce kullanılmamaktadır.

nedeniyle bazı üreticilerce kullanılmamaktadır.

Bunun yerine göztaşı (bakır sülfat) ile Bunun yerine göztaşı (bakır sülfat) ile

dezenfeksiyon, uygulama kolaylığı nedeniyle, az da dezenfeksiyon, uygulama kolaylığı nedeniyle, az da

olsa, bazı üreticilerce yeğlenmektedir.

olsa, bazı üreticilerce yeğlenmektedir. Göztaşı Göztaşı

kompost içindeki bazı hastalıkları yok etmede etkili kompost içindeki bazı hastalıkları yok etmede etkili

olmakla birlikte nematod, sinek ve kırmızı olmakla birlikte nematod, sinek ve kırmızı

örümcekler gibi zararlıları öldürmemektedir.

örümcekler gibi zararlıları öldürmemektedir. Bu Bu nedenle önerilen bir dezenfeksiyon yöntemi

nedenle önerilen bir dezenfeksiyon yöntemi

değildir. Zorunlu hallerde göztaşı uygulamasından değildir. Zorunlu hallerde göztaşı uygulamasından

sonra ekimden 1-2 gün önce kompost, kırmızı sonra ekimden 1-2 gün önce kompost, kırmızı

örümcekler ve sineklere karşı mutlaka bir insektisit örümcekler ve sineklere karşı mutlaka bir insektisit

ve akarisitle ilaçlanmalıdır.

ve akarisitle ilaçlanmalıdır.

 Göztaşı uygulamasında 1 ton kompost için 500 gr Göztaşı uygulamasında 1 ton kompost için 500 gr bakır sülfat, kompostun 21 ya da 24. günü

bakır sülfat, kompostun 21 ya da 24. günü yapılan son aktarmasında kompost aralarına yapılan son aktarmasında kompost aralarına

dağıtılır. Yığın işlemi bittikten sonra üzeri naylonla dağıtılır. Yığın işlemi bittikten sonra üzeri naylonla

örtülerek 3 gün bekletilir. Daha sonra yığın açılır, örtülerek 3 gün bekletilir. Daha sonra yığın açılır,

havalandırılır.

havalandırılır. Havalandırma için yapılan Havalandırma için yapılan

aktarmalarda ekimden 1-2 gün önce kompost aktarmalarda ekimden 1-2 gün önce kompost

sinek ve kırmızı örümceklere karşı ilaçlanır. Yığın sinek ve kırmızı örümceklere karşı ilaçlanır. Yığın

örtüsünün açılmasından 3-4 gün sonra komposta örtüsünün açılmasından 3-4 gün sonra komposta

ekim yapılabilir. Göztaşı uygulamasının özellikle ekim yapılabilir. Göztaşı uygulamasının özellikle

nematodlar yönünden oldukça sakıncalı bir nematodlar yönünden oldukça sakıncalı bir

yöntem olduğu unutulmamalıdır. Nematodla yöntem olduğu unutulmamalıdır. Nematodla

bulaşık alanlarda komposta metil bromid bulaşık alanlarda komposta metil bromid

uygulaması yapılmalıdır.

uygulaması yapılmalıdır.