/u Estetik Renklendirrne Dokuma

(1)

Dokuma ^ve Estetik

Renklendirrne

m.

^Dr.

Mimar Sinan Un. Giizel Sanatlar Fak. ISTANBUL

Dokuma kumag tasarrmrnda amaca yl(ne1ik dilgiinceler, mnlzeme ve teknoloji kapsamrndaki veriler, yiizey degerlendirmesinde kullanrlnn temel snnat knvramlarr ile zenginlegtirilir. Yilzey dejerlendirmesinde renk Ligesinin kullnnrmrnda temel renk degerlerinin snnatsal kullan~mr ynnrnda renklerin tekstil malzemesi ile iligkilerinin kurul- mnsr ve renklerin psikolojik etkilerinin de hesaba katrlmasr gerekir. Bu yazrda dokuma tasarrmrndn renklerin kullanrmt ile ilgili bazt temel bilgiler ve goraler aktanlmaktadrr.

WEAYING AND AESTHETIC COLOURING Toughts in line with the design aim, given data within the cover of the materials and technology are enhanced in woven fnbric design with the prin- cipal concepts of art in surface evaluation. The colour phenomenon comes first as a design component. Nevertheless, in the use of colour, component, it is necessay as well to establish the relations between the colours and the textile mnteri- a1 and to take into account the psychological ^effects of colours, as the artistic application of the basic colour values. In this article certain basic information and mews corcerning the use of colour rn woven fabric design are conveyed.

L-@

Dokuma tasanm~ siirdnde, dokuma yiizeyinin degerlendirilmesi yiiniin.de, neyin dokunaca&, han- gi malzemenin kullanrlacagr, gereksinime y8nelik iglev ve pazar somnlan drglnda, renk kapsamrnda bilinmesi gerekli estetik ozelliklerin tammlanrp, kullan~ma onelik sonuflann da netlegmesi gerek- lidir. Do

E

uma tasarlmmda amaca yonelik diigiinceler; malzeme ve teknoloji kapsamrndaki veriler, yiizey degerlendirilmesinde kullanrlan temel sanat kavramlan ile zenginlegtirilir. Dokusal yiizeylerde motif ve desen diizenlemelerinin, dokumaya ozgu teknik ve malzeme ogeleri ve iizellikle renk olgusu ile biitiinlegmesi sanatsal bir yaklapmla gerfeklgir.

Yazey de&rlendirilmesinde fizgi ve motif kavramlan, renkten once diigiiniilmiig saylsa da yiizey degerlendimeye yonelik Resim Sanatr tarihinde- renk oleusunun, cizd ve motif kavramlanna iistiin

oldu& pek qok sanat akum vardrr.

Duygu ve diigiincelerimizi sanat amacryla ses, hareket, fizgi ve renk temeline dayah, estetik diigiincelerle giirsellegtirme diirtiisii, insan olma gere@diu.

Dokusal yiizeylerin, gereksinimlere yonelik iglevleri d~glnda, sanatsal yaklagrmlarla degerlendirilmeleri, toplumda kiiltiire dayall bir diizey gerektirir. Bu kultiirel s i i q , toplum bireyle- rinde, do&mla baglar, zamanla geligir, fevreyle butunlegerek toplumun kiiltiir birikimine katllrr.

Olugtumlan ilk dokusal yiizeyler, dogal ornekler benzerinde yalm, gereksinimler dogrultusunda iglevsel ve malzeme kapsamrnda dogal degerlen- dirilirler. Zanlanla dokusal yiizeylerde siislemeye yijnelinmig, bu yonelig, insanm gplak derisini bo- yamasryla baglamlghr (Resim 1,2,3).

fnsan viicuduna @zip boy ad^& bifim ve renkleri once magara duvarlar~na daha sonra dokusal yiizeylere aktamgt~r. Hala insancd bir istek olarak tatoyaj (dijvme), makyaj ve if mekan suslemeleri yamnda dokusal yiizeyleri estetik amada siisleme ve renklendirme geligerek onemini kommaktadu.

Ggmigte insanlarln yagam fevresi, hif bir zaman, bugiinkii kadar renkli olmanugh. Ancak, renk ve boya alanlnda geligen teknik kolayhklar, geligmemig bir estetik ile kullanrldl&nda, insamn yaym wvresi zevksiz bir alacalrkla b u l a m g olur.

ZRENK OLGUSU

Guniimiize kadar devam eden surq idnde, renk olgusu ve renksel algllama insanlann ilgisini hep fekmigtir. Renk konusuna yaklnlagma dogay ince- lemekle baglar. Dogada saydamirk dlgrnda her madde renksel olarak algrlanlr. Cewesindeki dogal olaylan ve nesneleri mantrkla inceleyen insan, her e n renkli oldu&nu gormiig, hayret ettigi ve ah1 erdiremedigi renkli nesne ve olaylan, hayal giicii dofjrultusunda aqklamaya fahgnughr.

Tarihsel zaman ifinde iki, iif renk fegidi ile magara resimlerinin dzildiBne tamk oluyoruz. Buna bag11 olarak, Hint, Babil ve Mlsu'da dogal boyalann kullanrld~grn~ biliyomz. Zaman ifinde kullan~lan bu renkler sembollgtirilmigtir.

Gokkugagr gibi renkle ilgjli dogal olaylar hakkrnda oykiiler anlat~lmrgtrr. omegin; Batr Ana- dolu'da, yagmur damlalarrnda giineg qrgrnrn krrlhp yansrmaslyla kemer bifiminde olugan yedi renkli gokkuga&, hayreti sembolize eden kutsal Thaunos'un sevgili klzr aynca gok ile yen birbirine baglad@ ifin tannlann habercisi saylan Iris'in de sembolii sa dlrdl. Aydmnl~k-karanhk, giineg ve ay rgr&ndaki

r

arklr renk alglamalan, giinegin dogug ve batrgrnda, fe~itli atmosfer olaylarinda goriilen renklerle teorik diigiinceler baglamrgtr. Bu diigiincelerle birlikte @wk, meyve, hayvan ve ma- denlerin renkleri, g&, I$, havanbeyin iligkileri ku- rularak, renk konusundaki teorilerin geligtiril- mesini sag lad^.

Pek fok ilk fag diigiinurii gibi, Pytha oras, Empe dokles, Demokritus, Epikums, Zeno,

8

^hrysippus

...

renk, 8rme. grk ve alglamd konusunda diigiince-

Resim 2.

/u

lerini belirtmiglerdi. Bu ilk fag diigfiniirleri, goziin sudan olugtugunu, gonne olayrmn da suyun saydam ve rgrk gefirgenligi niteliginden kaynak- landrgm samyorlardr. Renk ve gorme olayn~, nesneler ile suratmuz arasmda lg~k oldu& zaman gerfeklegtigine ve rengi olugturan temel etkenin ise

~grk oldu&na inanrhrdl. Renklerin, cisimlerin be- lirli durumlannda, bize piire olugtuklann~, sabit bir renkte olmadrklann~, hava, rglk, kah, s w , srcak, so&k, hareket ve hareketsizliklerine ve bagka ne- denlere gore degigtigini iddia ediyorlard~. Purpur renginin, giinegte, ay ve kandil rpgtnda farklr oldu& aynca nesnelerin bidmlerine gore kiifiik- buytik, yalun-uzak, ytiksek-algk, Diiz-kmk ve hatta giivercin boynunda goriilen renkler gibi hareket durumlarma gore degigtigini savunuyorlardr.

E~yalann bize renk yansrttrgml, yansryan rengi alglayamadrgrmlzda ise, o egyalarl saydam gardiigiimiizii ileri siirerlerdi.

Renk konusunda ileri siiriilen ilk diigiinceler, Galileo Galilei, Johann Kepler, Descartes, Goethe, Franciscus Maria Grimaldi, Robert Boyle, Hooke,

ha&

Newton, Tyndall'm &gma ve teorileriyle d e vam etmigtir. Bu teorilerden biri renklerin psikolojik etkileri oldugunu ileri surer: (Iregin mor- sevinf, 1urmrz1-giic kuvvet, koyu mavi-sakin ve so&&, y e & e k i a ve canlr, sarr-giiliinf,... Buna bag11 olarak, renklerin cisimlerden yansryan ~grklarla olugtu&, her rengin farkl~ l$rk dalga boyunda renkli lg~nlardan bir krsrmnl yutup, bir kismrm renk olarak yans~ttr&nr, beyaz qtgm yaplsmda, san, kavunifi, kYrmz1, mar, lavicert, mavi, yegil renkle- TEKSTIL VE MAK~NA ~ n . : I s A n :

n

H ~ R A N isw

rin bulundugu kanltlamr.

Gtiniimuzde, "renk bilim" adr altinda &el falrgma alanl olugmasrna ragmen, renk; fiziksel, kimyasal, psikolojik, fiiolojik, teknik ve sanat gibi p k wgitli alanlarda incelenmekte ve ne oldu& da kesinlegmemig grsel bir alglama olarak kabul edil- mektedir.

(2)

lahl;hg Gbi qk koyu degererlyle olur. Hareketli objenin hut azahca,-~iirk~ede 'yegllimsl yegilimtml' giM adzdklale m k

ydna bellrtiur. Obpnin harekeli az veya d w y a s a rengi netlegir. Bu konuda aynnllya gidildiginde Lae rengin 'emen yeplll",

I

ekil 2.

Sekil 3. Bidndl, Ildndl, e c i i l renk diziled

Cisimler, uzerlerine gelen aydmnh@, farkll lg~k dalga boylannda yansrtarak, gorse1 olarak, farklr renklerde alglanlrlar. Tayfta goruldiigii gibi, aydmhk, gozumuzun duyarhh@na ve farkh rglk dalga boylanna gore k ~ m v ile mor araanda farkll renkler ve farkl~ renk degerlerinden olugmugtur (*kill).

hsanlar, yarahhgtan bu yam, aydmnhk-karanl~k, beyaz-siyah Zltllkhnlu ve aydlnlrkta beliren, renklilik kavramlanm, kan, tag, toprak, qegitli maden, bitki ve meyve ozleri gibi dogal boyar maddelerle gorsellegtirmiglerdir. Dogal yapntlda, lekelerle baglayan, bitki, hayvan ve toprak kokenli do&J bo- var maddeleri insanlar zamanla iiirrendiler. Bu bo-

tenilen hashkta karylar durumdadlr. Ancak dogal boyarmaddelerin, ozellikle dogal dokuma maddeler ile olan uyumu, dokumalarda hala aranllan bir niteliktir. Dogal boyalarla elde edilen renk uyumunun, kimyasal renk kullanim~ ile bozuldu&nu, ondokuzuncu aslrda fstanbul'a gelen Theophil Gauthier Sijyle belirtir: "$ark zevkini ok$amak iqin a a ve parlak renklerle dokunmug, smna kenarll ec- nebi quhalan her tarafta goze batlyor. 0 muhitin iPnde bunlar oyle bir falso tgkil ediyor kc, diglerimi gmrdatmaktan kendimi alarmyorum. Bu kadar acl k l m z ~ l a n , bagIran sanlan, kiistah mavileri ticaret kastlyla kullananlan, gelip buranln ahenktar zevkini bozdugu iqin mes'ul tutuyor ve onlardan nefret 'ar maddeler yiiz y11 oncesine kgdar, el dokuma-

krrnl renklendirmede kullantlmlgtl. Onsekizinci aslr sonunda, sentetik kinin aragtlrmalar~

yaplhrken, komur katranmdan, purpur kummsma benzer renk veren, sentetik boyar madde bulun- mustu. Bueiin kimva teknoloiisi butiin renkleri, is-

edivorum."

ZL- Renk Degerleri

Onceleri buvu. sihir. masal ^~ biitiinlesmis olai renklilik, zamanla - *

-

olqiitlerini olugturmugtur.

Her renk, teorik 01arak.u~ temel

ve inanqla kendi deger sisteme gore

I

wild. a-Lbyarmaddelerle olqan renlilillk, bRenkli upnlarla 01- renldilik, c-Optik renk k a q m l ile olugan r e n U

deggir ve deBrlendirilir.

1-Aqk-Koyu (Bir rengin, ayd~nlik-karanhk, beyaz-siyah ile karig~m degerleri) Ton

2-Renk niteligi (Bir rengin, oteki renkle karigim degerleri) Nuans

3-Safllk, doygunluk (Bir rengin, gri ile kar~g~m degerleri)

Teorik renk degerlendirme sistemleri,dokuma uygulamalar~nda qok kullanll~r. Dokusal yiizey iizerine yap~lan renkli motif ve kompozisyonlar dlgmda, qozgu ve atkl ipliklerinin ayni renkte, farkll renkte ve siyah, b az olmaslyla qok farkh renk degerleri olugur,

8

rnegin; belirli dokuma orgulerinde,mavi renk bir qozguye, siyah a t k ~ ahld~g~nda,dokuman~n rengi koyu mavi, beyaz a t k ~ at~ld~@nda ise aqlk mavi gorunur.

Goziimuz, onbin renk degerini iyi olarak ayuabilse de, renk degerlerini anlatan sijzcukler qok azd~r. Renk anlatan sijzcuklerin saylsl butun dil- lerde yirmi, yirmibeg arasmda deggir.

Renklerle ilgili qahgmalar yapmlg olan Chev- reul, gobbelins ha11 atolyeleri ion hazrrlad~g~ renk qemberinde, ondortbindortyuz adet farkll renk de&ri elde ehnigti (*kil 3).

Turkq.de renk anlatan sijqiikler gunlardlr: Al, Giivez, Klz~l, DON, Alaca, San, Yegil, Boz, Mor, Ela, Ku, Kula, Ak, Kara,

Renk ad1 olarak kullan~lan; K I ~ ~ I Z I , Pembe, Ef- latun, Mavi, Lacivert, Siyah, Beyaz, Haki, Taba, Bej, Gri, Fume gibi yabanc~ sijzcukler d y n d a , gozun

~ e b i l d i g , oteki renk degerlerini anlatan sijzcukler ise Yumurta sansl, Kahve rengi, Bayrak Kirmms~, Nar q i & i gibi

,

benzetmelerdir.

2.2. Renklilik Kaynaklan

Iglk, goz ve beyin ile algdanan renklilik, farkh iki temelden kaynaklanmr.

22.1. Boyarmaddelerle Olugan (Subtmktive) Renkli- lik

hsanlar, doga ve qevrelerini zamanla tanldikla- nnda renkli dogal olaylar dqmnda, b a z ~ toprak, maden ve organik maddelerin renk verme ozellikleri-

TEKST~L VE M A K ~ N A YIL : 4 SAYI : 21 HAZ~RAN 1990

"

Magara resimlerinde kullanmlan bu tiir renk qegidi fazla degildi. Mwr, Cin, Orta Dogu ve Asya'da maden, toprak ve bitkilerden boya elde edi- liyordu. Ortaqagdan giinumiize kadar suren geligme sonucu, dogal boyarmaddelere benzer qok qegitli kimyasal boya maddeleri de geligtirilmigtir.

Bu tur renklilik sistematigi pratikte, San, Mavi, Klrmlzl, temel renkler ile bunlarln karlglmlan olan, Turuncu, Yegil ve Mor ikincil renk grup lanndan olugturulur.

2.2.2. Renkli I~lnlarla Alg~lanan (additive) Renklilik

Bu tur renklilikte nesnelerin iizerine yansit~lan renkli ~ g ~ k l a r etkindir. Gerek beyaz i&n prizmada ayrmgmasm gerekse ayngan renklerin biraraya gelerek tekrar bevazlsli~ olusturmas~ temcline baEh olarak.

nesneler hzeriGine iollanan renkli ~ g ~ k l a ~ e t k i s i ~ l ~ farklm renklerde a l g ~ l a n ~ r l a r . Pratikte, Mavi,

K ~ r m m , Yegil renkli ~ g ~ k l a r ve bunlar~ birbiri iistune yans~tilmasiyla, olugan karipmda, Mor, San, Pembe ve Beyaz lg~klar gorsellegtirilir.

Aynca her iki renklilik sisteminin, birlikte kul- lanllmas~na benzer, optik kangimla olugan renklilik vardlr. (Sekil 5). Renkli bask1 ve Televizyon tek- nignde de kullanilan, raster-tram-Melange denilen bu sistemde renklilik; cisimler uzerindeki farkh renkteki noktalardan yanslyan lglnlann gozle olan mesafede, havada kangmaslyla olugur. b r n e ~ n , do- kumacalikta,mavi renk bir qozgii, sari renk bir atki ile bezayagm yahut 2/2 dimi gibi egit oranlarda kenet- lenme yapan bir dokuma orgusu ile dokunan kumag, mavi ve sarl rengin k a n p m ~ olan yegil renkte alg~lan~r.Dokumac~l~kta kullan~lan, farkh renkte ipliklerin birlikte bukiilmesiyle yap~lan Mu- line ve farkh renkte elyaflann kang~mi ile bukulen Melange ipliklerin renkleri, bu renklilik sistemi ile alglan~r.

fnsan, renklilik kavranun zamanla qewesinden ogrenmigtir. Karanhk, aydmnlik, gok, su, toprak, ateg kan, renkli tuy, kabuk ve taglar, bitki, qiqek ve

(3)

olgunlapn meyveler insanlann ilgisini qeken renkli nesnelerdir.

Dokusal yiizeyleri renklendirmeyi, yanllma ve deney birikimleri ile o&enen insan, renklendirdig dokumalann~, sembollegtirerek kullanm~ghr:

-Babil devlet orospulan beyaz giysi giyerlerdi.

-Purpur rengi, imparator ve katolik kardinalle- rine aitti.

-Ortaqagda, san lanetlilerin, yegil apklann ren- _- pi* Giinumiizde

,

koyu renk ciddiyeti ve namusu.

pembe hz, mavi ise erkek qocu& simgeler.

-Ege bolgesinde pek p k kiiyde, aile iqinde seks ve sevi~me diizenini, kadln, yatak iizerine koydu&, k ~ r m i z ~ renkli bir yastlkla-hassas konuyu kibarca- anlatlr.

3. DOKUMALARI RENKLEND~ME Y~NTEMLER~

Dokumalarda, malzeme ve dokuma teknolojisi temeline bag11 olarak. renklilik deger sistemleri, estetik diizenlemelerle, qok qeQtli yontemlerde uy- gulan~rlar.

-.

²

$-&-A

x

.

T E K S ~ L VE M A K ~ N A ML : 4 SAM :

n

H A ~ R A N 1990

kil5-b. Optik Renk Kangunlan (lplik) Muline

I-Elyaf renklendirme: Dokuma hammaddeleri, elyaf halinde boyamr. Bu yontemde, bo armadde elyaf derinliklerine kadar girer, renk, ipik ve kumag boyamaya oranla, daha canh, yogun ve taze goriiniimlii olur.

2-Farklt renkte elyaflar birlikte harmanlanarak, iplik biikuldii@inde renkli ~ g ~ n l a r sisternine dayalt, optik kanprnl~ Melange renklendirme yap~hr.

3-lplik renklendirme yonteminde, dokuma yanmamul maddeleri, iplik, qile, bobin halinde bo- y a m . Renkli ipliklerin el dokumac~llglnda kul- lanrm alanl pek qoktur.

4-Farkh renkte ipliklerin birlikte biikiilmesiyle, optik kar~g~mll Muline iplikler yanmda, renkli ipliklerle, qizgili, ekose, ikat ve renk efektli dokusal yiizeyler olugturulur.

Dokuma literatiiriinde ikat, Patola denilen, dokusal yiizeyi renklendirme yontemi, Dogu Asya kokenlidir. Bu yontem Anadolu'da, geleneksel qizgili dokumalarda, tarakh motif iqin kullan111r.

Cozgii iplikleri,dokundugunda motif olugturacak gekilde onceden renklendirilir. Dokuma yapdd~kqa, yiizeyde

,

0x1 ikat efektli motif olugur.Cift ikat denilen yontemde, qozgii motifine uygun gelecek

(4)

I

Sekil 6. Renk Gmplan

I

7-Farkh malzemelerin birlikte k u l l a n ~ m t ile y a p ~ l a n bir dokuma, tek rcnk boyama islemi sonucu, farkh degerlerde renklenir.

8-Dokunmu~ yiizeylerin renklendirilmesi, dokuma o l u g t u r u l d u k t a n sonra y a p ~ l ~ r . Dokusal yiizey diiz renk boyan~r, renkli motif ler, batik, bask1 gibi yontemlerle yahut renkli ipliklerle iglenerek renklendirilir.

Dokusal yiizeyleri renk- lendirmek iqin qok qegitli yontemler bulunsa da, renklilik deheri. kullan~lan - . renklerin, teorik bilgilere ve estetik diizenlemelere uyumlu olmas~na b a g l ~ d ~ r . Bu renk uyumunun olugmas~, top lum degerlerinin fark~nda, gelecege yonelik, kapsamh bir s a n a t egitimi ile miimkiindiir.

KAn'JAKCA

- DAVAZ, $; Algdama, Gorme v e Renk, Y.Dekor, Sanatlar Fak. Ders Notu, 1979.

- ^ERDEM M.; Resim TekniRi,

u

Renk ve Mekm

H e l v a c ~ o g l u Y a y ~ n e v i , -

ISTANBUL

.. - EUSEMAN, S.; Fabriklaenge im lnnenausbau

- COETHE. S.W. : Geschihte der

ekil 5-c. Optik Renk Ka-lan (Dokuma) R e d Efektleri

ma yiizeyinde farkl~ g o ~ n i i m d e motifler olugur.

A t k ~ goriiniimlii bir orgiide, farkh renkte cozgii kullan~lmas~ dokusal yiizeylerde, farkh renk deger- teri olugturan yontemlerdir.

5-Farkl~ yonde biikiilmiig iplikler ve f a r k l ~ orgiilerin, yan y a m kullan~lmas~, dokuma yiizeyine gelen I& farkh yonde yans~tarak, aynl renklerin farkh a l g l a n m a s ~ n ~ saglarlar.

6-Farkl~ kal~nllk ve s~khktaki ipliklerin birlikte k u l l a n ~ m ~ , dokusal yiizeylerde renk degerini

~egitlendirirler.

gekilde, A t k ~ iplikleri d e b o y a n ~ r , dokuma geqeklegtikfe ikat motifleri gorsellegir.

Renkli ipliklerle, dokusal yiizeyler, dokuma tek- nikleri paralelinde, kilim, cicim, sumak, zili, hall, Carpana, jaquard gibi teknik coziimlerle qegitli degerlerde renklendirilmi~lerdir.

Renk efekti: Renkli ipliklerle, dokuma ve orgu temeline dayall, dokumaya ozgii renkli motifler olugturma yontemidir. Dokuma orgiisiiniin kenet- lenme niteligne gore, cozgii ve atk~da, belirli bir- planla, farkh renkte ipliklerin s~ralanmas~yla, doku-

nik, V ~ B FAchbuchverlag, Leipzig, 1966

- HERPICH, H.; Niirnberg GzlzelSanaHar Akadwisi Ders Notlarnl 1975

~ a r b e n l e h r e , 1-2 Teil- Grundlagen Der Gewebetch- Renk ve Yiizey

TEKST~L VE MAKINA YlL : 4 SAM : 21 H A Z ~ R A N 1990

(5)

Sekil8. Tebtil Kapsamurda Uygulanan Farkh Renklendirme YSntemleri

I-Tasanm, 2-bssh, 3-Boyama, 4-Uyaf Renklendlrme, 5-Renkli lplilderle Dokuma, &Muline lplikle kDohuna;7-Melange 1 p W Dokuma

l 3 B TEKsT~L VE MAK~NA WL I 4 SAM : 21 HAZ~RAN 1990

- .

Tekstilde Birimler

Sistemi (SI)

bag11 oldugu gibi, kendi FPS sistemini de yiizyillardlr siirdiiren ingiltere'de bile, yeni yanlan kitaplarda SI birimleri kullanllmaktadlr.

Ulkemizde Osmanlr imparatorlugu zamanlnda pratik birimlcrimiz vardr. (Okka, argin..

.

gibi) 1875 ylllnda A.B.D.'de yapslan toplanhya katllan Os- man11 Devleti, metrik sistemi kullanacahn~ onavla- layan 17 iilkeden biri olmugtur. ~u:a ragken 1889'dan itibaren metrik sistem uv~ulamassndan vazgec$nigtir. 1.1.1933 tarihinden itiFaren T.C.'nde metrik sistem yeniden yawl olarak kabul edilmigtir (1782 Say111 Zjlciiler Kanunu). 1980 Ekiminde

~niversiteleraras; Kurul yapti& bir toplant~da SI- Yusuf

WANICI

Birim Sisteminin tiim universitelerde kul-

Y.-.Dr. lanslmas~m kararlagt~rmq ve duyunnugtur.

Marmara h i . Teknik Egitim Fak.Teks.B6l. ISTANBUL 11.1.1989'da kabul edilen 3516 Say111 Yeni 61qii ve Ayar Kanunu ile de resmen iilkemizde SI-birimine ger$lmi$tir.

5.51-sf 5-

Dfinyada hemen hemen b u f f i n Plkeler SI-Sistemini Birbirinden bag~ms~z 7 temel birim iqerir.

kullanmaua baslamrshr. Olkemiz de bu sistemi 1989 Tablo 1 .Ternel Birimler

yrltnda &men kadul etmi$tir. Bilimsel yayrnlarda bu sistemi kullanmamrz gerekmektedir. Aynca, ti- cari ve teknolojik alr$veri$ yaptr&mrz filkelerle bi- rim sistemimiz uyum i ~ i n d e olmalrdlr. Bu nedenle bu makalede SI-Birim sistemine tekstil alanr agsrndan genel bir bakq yaprlmasr m a ~ l a n m q h r . r n R N A T I O N A L UNITS SYSTEM IN TEXTILES Nearly all the countries in the-world have started to use SI-Unit system. Our country, on the other hand wns oA(ically adopted this system in 1989. It is neces- sary to use this system in scienti 'c works. Again, the Unit S tern should watch t e countries with

E 6

which we ve commercial and technological ties.

For this reason, in this article it is aimed at the SI- Unit sustem from the voint of mew of textile in general sence.'

1 C t R i C

Temel Bilvukluk Temel Birimin Ad1

Uzunluk Kiitle Zarnan Elektrik akm Termdinamik Slcakhk l s ~ k Siddeti Madde Miktan

Simge I m t I T Iv n

Metre m

Kilogram

Saniye kg

s

Amper A

Kelvin Kandela

Sl'da temel birimlerin tan~mr. valnsz kiitle dsglnda dogal gerqeklere dayandlnl&sitlr. b n e g i n uzunluk birimi metre tan~nu siivledir: Kriuton-86

' ^Ye-

- .

6lFrne, her denel birimin temelidir. 61me y a p atomunun uyarslmi$ 2 p'O ve 5 d5 enerji dikeyleri mak, 81filecek biiyiikliign, 4 l e n ve bir birim 0- araslndaki gqig slrasrnda yayllan klrmlzs s$s@

larak kabul edilmig aynl cinsten biiyiikliikleri k q bogluktaki dalga boyunun 1650763,63 kab bir metre- kez iqerdigni bulma iglemidir. Bir nicelign (mik- dir (11. Tarh ve Olqiiler Konferanss).

tar, kemiyet) 01qme ve kar$sla$hnlmassnda temel Diger birimlerin de kigilerce deggtirilmesi veya allnan kendi cinsinden standart biiyiikliige birim zamanla kendiliginden d@i$mesi imkanslzdlr.

ad1 verilir. Birimsiz bir saylnln hiqbir fiziksel an- SI birim sistemine dahil edilen ve boyutsal lanu yoktur. Temel birimlerden birim sistemleri degeri olmayan iki tamamlayla temel birim daha (CGS MKS gibi) olugur. Do&l geqek ve kavram- vardir. A ~ I ile ilgili olan birimler Tablo 2'de veril- larm az bilindig zamanlarda ortaya qkan bu sis- migtir.

temler, bilim ve teknolojinin geligimiyle yetersiz ~ a b l o 2. Tamamlaylo Temel Birimler

kalnugt~r. Aynca, farkll birim sistemlerinin stan- dartlagmasma ve basitlegtirilmesine ihtiyaq duyul-

mugtur. Zamamnuzda metrik ve pratik birimler y e _Simge

niden @zden gedrilerek temel birimler q i l m i g ve 1960 y h d a toplanan 11. Tarhlar ve ill~$iler Konfe- rans~nda SI-Birim Sistemi (Uluslararasl Birim Siste mi=Systeme International d' Unites) kabul edil- migtii

Gunumiizde SI birim sistemi yaklas~k 150 ulke

I

^I

^I I

tarafindan kullamlmaktad~r. Turn geleneklerine Ban birimler tekstil a l a ~ n d a s e ~ r e k o k a k kul- lanlhr. Ancak bu yazsda birimlerde eksiklik olma- mass icin birimlerin tiimiine genel bir baklg