GÜNEŞİN DOĞUŞ VE BATIŞ SAATİNİ HESAPLAMA

(1)

coğrafya kamp2019

TYT - AYT COĞRAFYA SON TEKRAR

İnsanın Doğaya Etkisine Örnekler Doğanın İnsana Etkisine Örnekler

Doğal unsurlar: Sıcaklık, rüzgar, akarsu, deniz, toprak vb.

Beşeri unsurlar: Köprü, tünel, baraj vb.

Doğayı oluşturan dört sistem;

Atmosfer (Hava küre) Hidrosfer (Su küre) Litosfer (Taş küre) Biyosfer (Canlı küre)

Doğal çevre, insan ve diğer canlıların yaşam alanını oluşturur.

İnsanlar beslenme, barınma, ulaşım ve iletişim gibi ihtiyaçlarını karşılamak için doğal çevreyi etkiler ve etkilenirler.

İklim şartlarından dolayı kutuplarda yaşayan kalın giysiler giyerken ekvatorda yaşayanlar daha ince giysi giyerler.

Kurak ve yarı kurak yerlerde kerpiç mesken tiplerine rastlanırken; ormanlık yerlerde ise ahşap meskenlere rastlanılmaktadır.

Soğuk iklim bölgelerinde insanlar genelde yağlı, protein değeri yüksek hayvansal ürünler tüketirken; sıcak iklim bölgelerinde daha çok meyve sebze ağırlıklı ürünler tüketilmektedir.

Gelişmiş ülkelerde insanlar ulaşım ihtiyaçlarını tünel, köprü, viyadük inşa ederek karşılamışlardır.

İNSAN VE DOĞA İLİŞKİSİ

İnsanın Doğaya Etkisine Örnekler Doğanın İnsana Etkisine Örnekler

Doğal unsurlar: Sıcaklık, rüzgar, akarsu, deniz, toprak vb.

Beşeri unsurlar: Köprü, tünel, baraj vb.

Doğayı oluşturan dört sistem;

Atmosfer (Hava küre) Hidrosfer (Su küre) Litosfer (Taş küre) Biyosfer (Canlı küre)

Doğal çevre, insan ve diğer canlıların yaşam alanını oluşturur.

İnsanlar beslenme, barınma, ulaşım ve iletişim gibi ihtiyaçlarını karşılamak için doğal çevreyi etkiler ve etkilenirler.

İklim şartlarından dolayı kutuplarda yaşayan kalın giysiler giyerken ekvatorda yaşayanlar daha ince giysi giyerler.

Kurak ve yarı kurak yerlerde kerpiç mesken tiplerine rastlanırken; ormanlık yerlerde ise ahşap meskenlere rastlanılmaktadır.

Soğuk iklim bölgelerinde insanlar genelde yağlı, protein değeri yüksek hayvansal ürünler tüketirken; sıcak iklim bölgelerinde daha çok meyve sebze ağırlıklı ürünler tüketilmektedir.

Gelişmiş ülkelerde insanlar ulaşım ihtiyaçlarını tünel, köprü, viyadük inşa ederek karşılamışlardır.

İNSAN VE DOĞA İLİŞKİSİ

(2)

DÜNYA'NIN ŞEKLİ VE SONUÇLARI

>Dünya’nın kutuplardan basık,ekvatordan şişkin olan kendine has şekline geoit denir.

>Dünya’nın geoit şekli kendi ekseni etrafında dön- mesi sonucunda oluşmuştur.

Yer'in şekli Dünya’nın Geoit (Küremsi) Olmasının Sonuçları:

> En büyük çember Ekvator’dur.

> Ekvator yarıçapı büyük, kutuplar yarıçapı küçüktür.

> Ekvator çevresi şişkinlikten dolayı meridyenlerden daha uzundur.

> Kutuplarda yer çekimi fazla, ekvatorda ise azdır.

> Yerçekimi ...

> Güneş ışınlarının geliş açısı ...

> Sıcaklık ...

> Gölge boyları ...

> Paralellerin çevre uzunlukları ...

> Boylamlar arasındaki mesafe ...

> Çizgisel hız ...

> Kutup yıldızının göründüğü açı ...

Dünya’nın Küresel Şeklinin Sonuçları Ekvatordan Kutuplara gidildikçe;

Dünya’nın Küresel Şeklinin Sonuçları DÜNYA'NIN ŞEKLİ VE SONUÇLARI

>Dünya’nın kutuplardan basık,ekvatordan şişkin olan kendine has şekline geoit denir.

>Dünya’nın geoit şekli kendi ekseni etrafında dön- mesi sonucunda oluşmuştur.

Yer'in şekli Dünya’nın Geoit (Küremsi) Olmasının Sonuçları:

> En büyük çember Ekvator’dur.

> Ekvator yarıçapı büyük, kutuplar yarıçapı küçüktür.

> Ekvator çevresi şişkinlikten dolayı meridyenlerden daha uzundur.

> Kutuplarda yer çekimi fazla, ekvatorda ise azdır.

> Yerçekimi ...

> Güneş ışınlarının geliş açısı ...

> Sıcaklık ...

> Gölge boyları ...

> Paralellerin çevre uzunlukları ...

> Boylamlar arasındaki mesafe ...

> Çizgisel hız ...

> Kutup yıldızının göründüğü açı ...

Dünya’nın Küresel Şeklinin Sonuçları Ekvatordan Kutuplara gidildikçe;

Dünya’nın Küresel Şeklinin Sonuçları

(3)

> Dünya’nın bir yarısında gündüz, diğer yarısında gece yaşanır.

> Açısal hız dünyanın her yerinde aynıdır.

> Harita çizimlerinde bozulma meydana gelir.

> Ekvator’da alçak basınç, kutuplarda yüksek basınç oluşur. Bu basınçlara termik kaynaklı (sıcaklığa bağlı) basınç denir.

> Yerden yükseklere çıkıldıkça görülebilen alan genişler.

Coğrafi Konum:Bir noktanın dünya üzerindeki konumuna denir.

Matematik Konum: Bir yerin başlangıç meridyeni ile Ekvator’a olan uzaklığıdır.

Özel (Göreceli) Konum: Bir ülkenin bulunduğu kıtaya, deniz ve okyanuslara, yer şekillerine, ticaret yollarına vs. konumudur.

COĞRAFİ KOORDİNAT SİSTEMİ

> Dünya’nın bir yarısında gündüz, diğer yarısında gece yaşanır.

> Açısal hız dünyanın her yerinde aynıdır.

> Harita çizimlerinde bozulma meydana gelir.

> Ekvator’da alçak basınç, kutuplarda yüksek basınç oluşur. Bu basınçlara termik kaynaklı (sıcaklığa bağlı) basınç denir.

> Yerden yükseklere çıkıldıkça görülebilen alan genişler.

Coğrafi Konum:Bir noktanın dünya üzerindeki konumuna denir.

Matematik Konum: Bir yerin başlangıç meridyeni ile Ekvator’a olan uzaklığıdır.

Özel (Göreceli) Konum: Bir ülkenin bulunduğu kıtaya, deniz ve okyanuslara, yer şekillerine, ticaret yollarına vs. konumudur.

COĞRAFİ KOORDİNAT SİSTEMİ

(4)

• Başlangıç paraleli Ekvator’dur.

• Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe çevre uzunlukları azalır.

• Paraleller birer derecelik aralıklarla çizilir.

• 180 tane paralel dairesi mevcuttur. 90 KYK-90 GYK

• İki paralel arasındaki kuşuçuşu uzaklık her yerde 111 km’dir.

• Her iki yarım kürede de paralellerin dereceleri kutuplara doğru gidildikçe artar

PARALEL VE MERİDYENLER Paralellerin Özellikleri:

• Paralelleri dik keser ve kutuplarda birleşirler.

• Başlangıç meridyeni Londra’daki Greenwich’ten geçer.

• 180 tane batı – 180 tane doğu olmak üzere toplam 360 tane meridyen yayı vardır.

• Ekvator’da iki meridyen arası uzaklık 111 km’dir. Dünya’nın şeklinden dolayı bu uzaklık kutuplara doğru gidildikçe azalır ve kutup noktalarında 0 km olur.

• İki meridyen arasında her yerde 4 dakikalık yerel saat farkı vardır.

• İki meridyen arası uzaklık değiştiği halde, zaman farkının her yerde 4 dakika olmasının nedeni, çizgisel hızın kutuplara doğru gidildikçe azalmasıdır.

• Bir meridyen yayını 180°’ye tamamlayan diğer meridyene anti meridyen denir. Örneğin, 40° Batı meridyeninin anti meridyeni 140° Doğudur.

MERİDYENLERİN ÖZELLİKLERİ

• Başlangıç paraleli Ekvator’dur.

• Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe çevre uzunlukları azalır.

• Paraleller birer derecelik aralıklarla çizilir.

• 180 tane paralel dairesi mevcuttur. 90 KYK-90 GYK

• İki paralel arasındaki kuşuçuşu uzaklık her yerde 111 km’dir.

• Her iki yarım kürede de paralellerin dereceleri kutuplara doğru gidildikçe artar

PARALEL VE MERİDYENLER Paralellerin Özellikleri:

• Paralelleri dik keser ve kutuplarda birleşirler.

• Başlangıç meridyeni Londra’daki Greenwich’ten geçer.

• 180 tane batı – 180 tane doğu olmak üzere toplam 360 tane meridyen yayı vardır.

• Ekvator’da iki meridyen arası uzaklık 111 km’dir. Dünya’nın şeklinden dolayı bu uzaklık kutuplara doğru gidildikçe azalır ve kutup noktalarında 0 km olur.

• İki meridyen arasında her yerde 4 dakikalık yerel saat farkı vardır.

• İki meridyen arası uzaklık değiştiği halde, zaman farkının her yerde 4 dakika olmasının nedeni, çizgisel hızın kutuplara doğru gidildikçe azalmasıdır.

• Bir meridyen yayını 180°’ye tamamlayan diğer meridyene anti meridyen denir. Örneğin, 40° Batı meridyeninin anti meridyeni 140° Doğudur.

MERİDYENLERİN ÖZELLİKLERİ

(5)

ENLEM: Bir noktanın Ekvator’a olan açı cinsinden değerine enlem denir.

Enlemin Ekileri

ENLEMİN VE BOYLAMIN ETKİLERİ

Azalanlar:

• Sıcaklık

• Çizgisel hız

• Kalıcı kar sınırı

• Atmosferin kalınlığı

• Işınların geliş açısı

• Paralellerin uzunluğu

• Ormanın üst sınırı

• Tarımın yükselti sınırı

• Yerleşmenin üst sınırı

• Denizlerin sıcaklık ve tuzluluğu

• Meridyenler arası uzaklık

Artanlar:

• Yer çekimi

• Gölge boyu

• Grup ve tan süresi

• Gece ile gündüz arasındaki süre farkı

• Işınların atmosferde aldığı yol

• Işınların atmosferde tutulma oranı

Ekvator’dan Kutuplara Doğru

Aynı olan özellikler

• Gölge boyunun en kısa olduğu an (12.00)

• Gün içinde güneşin ufuk üzerinde en yükseğe geldiği an (12.00)

• Yerel saat

• Saat dilimi

• Başlangıç meridyeni ile arasındaki zaman farkı

AYNI BOYLAM ÜZERİNDE

Farklı olan özellikler

• Güneş ışınlarının geliş açısı

• G ü n e ş ’ i n u f u k t a k i yükseltisi

• Güneş’in doğuş ve batış saatleri (Yalnızca 21 Mart ve 23 Eylül’de Güneş’in doğuş ve batış saatleri aynı olur.)

• Başlangıç meridyenine olan uzaklıkları

ENLEM: Bir noktanın Ekvator’a olan açı cinsinden değerine enlem denir.

Enlemin Ekileri

ENLEMİN VE BOYLAMIN ETKİLERİ

Azalanlar:

• Sıcaklık

• Çizgisel hız

• Kalıcı kar sınırı

• Atmosferin kalınlığı

• Işınların geliş açısı

• Paralellerin uzunluğu

• Ormanın üst sınırı

• Tarımın yükselti sınırı

• Yerleşmenin üst sınırı

• Denizlerin sıcaklık ve tuzluluğu

• Meridyenler arası uzaklık

Artanlar:

• Yer çekimi

• Gölge boyu

• Grup ve tan süresi

• Gece ile gündüz arasındaki süre farkı

• Işınların atmosferde aldığı yol

• Işınların atmosferde tutulma oranı

Ekvator’dan Kutuplara Doğru

• Gölge boyunun en kısa olduğu an (12.00)

• Gün içinde güneşin ufuk üzerinde en yükseğe geldiği an (12.00)

• Yerel saat

• Saat dilimi

• Başlangıç meridyeni ile arasındaki zaman farkı

AYNI BOYLAM ÜZERİNDE

• G ü n e ş ’ i n u f u k t a k i yükseltisi

• Güneş’in doğuş ve batış saatleri (Yalnızca 21 Mart ve 23 Eylül’de Güneş’in doğuş ve batış saatleri aynı olur.)

• Başlangıç meridyenine olan uzaklıkları

(6)

AYNI ENLEMİN ÜZERİNDE

• Güneş’in ufuktaki yükseltisi

• G e c e i l e g ü n d ü z arasındaki fark

• Gece ve gündüz süresi

• Gölge boyu

• Çizgisel hız

• Yer çekimi

• Sıcaklık

• İklim özellikleri

• Bitki örtüleri

• Yer şekillerinin, denize göre konumlarının farklı olmasından dolayı aynı e n l e m ü z e r i n d e k i merkezlerin yukarıdaki özellikleri de farklıdır.

ULUSLARARASI SAAT DİLİMLERİ

• Her 15 boylam = 1 saat = 1 saat dilimidir.

• Dünya’da 24 saat dilimi bulunmaktadır.

12 dilim doğuda, 12 dilim batıda yer alır.

• Doğudaki saat dilimleri +1, +2, +3,

batıdakiler ise -1, -2, -3, şeklinde yazılır.

• Ülkeler bulundukları dilimin en ortasındaki boylamın saatini ortak saat olarak kullanırlar.

• Türkiye 26°Doğu - 45°Doğu boylamları arasında olduğundan +2.

ve +3. Saat diliminde yer alır ve bir ortak saat kullanır.

• ABD, Çin, Hindistan, Rusya, Kanada gibi doğu batı yönünde geniş olan ülkeler birden fazla ortak saat kullanırlar.

AYNI ENLEMİN ÜZERİNDE

• Güneş’in ufuktaki yükseltisi

• G e c e i l e g ü n d ü z arasındaki fark

• Gece ve gündüz süresi

• Gölge boyu

• Çizgisel hız

• Yer çekimi

• Sıcaklık

• İklim özellikleri

• Bitki örtüleri

• Yer şekillerinin, denize göre konumlarının farklı olmasından dolayı aynı e n l e m ü z e r i n d e k i merkezlerin yukarıdaki özellikleri de farklıdır.

ULUSLARARASI SAAT DİLİMLERİ

• Her 15 boylam = 1 saat = 1 saat dilimidir.

• Dünya’da 24 saat dilimi bulunmaktadır.

12 dilim doğuda, 12 dilim batıda yer alır.

• Doğudaki saat dilimleri +1, +2, +3,

batıdakiler ise -1, -2, -3, şeklinde yazılır.

• Ülkeler bulundukları dilimin en ortasındaki boylamın saatini ortak saat olarak kullanırlar.

• Türkiye 26°Doğu - 45°Doğu boylamları arasında olduğundan +2.

ve +3. Saat diliminde yer alır ve bir ortak saat kullanır.

• ABD, Çin, Hindistan, Rusya, Kanada gibi doğu batı yönünde geniş olan ülkeler birden fazla ortak saat kullanırlar.

(7)

ULUSAL (ORTAK) SAAT

• Türkiye +2. ve +3. Saat diliminde yer alır.

• Aynı anda bir tane ortak saat kullanılır.

• Kış mevsiminde 30° Doğu meridyenindeki İzmit’in yerel saati ortak saat olarak kullanılır.

• Yaz mevsiminde ileri saat uygulamasına geçildiğinden 45° Doğu meridyenindeki Iğdır’ın yerel saati ortak saat olarak kullanılır.

• Yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark yaz mevsiminde Iğdır’da, kış mevsiminde İzmit’de en azdır.

7 Eylül 2016’da alınan karar gereğince yaz saati uygulaması her sene yıl boyu sürdürülecek ve kış saatine geçilmeyecektir. Yani yıl boyu Türkiye 45° Doğu meridyenindeki Iğdır’ın yerel saatini ortak saat olarak kullanacaktır.

ÖNEMLİ!

TARİH DEĞİŞTİRME ÇİZGİSİ

• 180° meridyeni tarihin değiştiği meridyendir.

• Bu meridyen aşıldığında tarih bir gün değişir.

• 180° meridyeni düz çizilmez.

Nedeni; tarih birliğini sağlamaktır.

• Tarih değiştirme çizgisi Büyük Okyanus’tan geçer.

• Bu çizginin batısına geçen tarihi bir gün ileri alırken, doğusuna geçen bir gün geri alır.

ULUSAL (ORTAK) SAAT

• Türkiye +2. ve +3. Saat diliminde yer alır.

• Aynı anda bir tane ortak saat kullanılır.

• Kış mevsiminde 30° Doğu meridyenindeki İzmit’in yerel saati ortak saat olarak kullanılır.

• Yaz mevsiminde ileri saat uygulamasına geçildiğinden 45° Doğu meridyenindeki Iğdır’ın yerel saati ortak saat olarak kullanılır.

• Yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark yaz mevsiminde Iğdır’da, kış mevsiminde İzmit’de en azdır.

7 Eylül 2016’da alınan karar gereğince yaz saati uygulaması her sene yıl boyu sürdürülecek ve kış saatine geçilmeyecektir. Yani yıl boyu Türkiye 45° Doğu meridyenindeki Iğdır’ın yerel saatini ortak saat olarak kullanacaktır.

ÖNEMLİ!

TARİH DEĞİŞTİRME ÇİZGİSİ

• 180° meridyeni tarihin değiştiği meridyendir.

• Bu meridyen aşıldığında tarih bir gün değişir.

• 180° meridyeni düz çizilmez.

Nedeni; tarih birliğini sağlamaktır.

• Tarih değiştirme çizgisi Büyük Okyanus’tan geçer.

• Bu çizginin batısına geçen tarihi bir gün ileri alırken, doğusuna geçen bir gün geri alır.

(8)

YEREL SAAT HESAPLAMALARI

Doğu – Doğu

Batı – Batı × 4 dakika = zaman farkı Batı + Doğu

KURAL: Doğuda yerel saat ileri, batıda ise geridir.

Doğuda yerel saat ileri

Batıda yerel saat geri Yerel saat – zaman farkı Boylam farkı

Yerel saat + zaman farkı

ÖZEL KONUM VE ETKİLERİ

Bir yerin kıtalara, denizlere, boğazlara, komşu ülkelere, yer şekillerine, ulaşım yollarına, yer altı ve yer üstü zenginliklerine, siyasi bloklara göre belirlenen konumudur.

Özel Konumun Etkileri:

• İklim Tiplerini • Tarım ürünlerini

• Nüfus ve yerleşmeyi • Bitki örtüsünü

• Ekonomik faaliyetlerini • Turizm faaliyetlerini

• Aynı anda farklı mevsim • Jeopolitik konumu özelliklerinin yaşanmasını

etkiler.

YEREL SAAT HESAPLAMALARI

Doğu – Doğu

Batı – Batı × 4 dakika = zaman farkı Batı + Doğu

KURAL: Doğuda yerel saat ileri, batıda ise geridir.

Doğuda yerel saat ileri

Batıda yerel saat geri Yerel saat – zaman farkı Boylam farkı

Yerel saat + zaman farkı

ÖZEL KONUM VE ETKİLERİ

Bir yerin kıtalara, denizlere, boğazlara, komşu ülkelere, yer şekillerine, ulaşım yollarına, yer altı ve yer üstü zenginliklerine, siyasi bloklara göre belirlenen konumudur.

Özel Konumun Etkileri:

• İklim Tiplerini • Tarım ürünlerini

• Nüfus ve yerleşmeyi • Bitki örtüsünü

• Ekonomik faaliyetlerini • Turizm faaliyetlerini

• Aynı anda farklı mevsim • Jeopolitik konumu özelliklerinin yaşanmasını

etkiler.

(9)

TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI Türkiye’nin DYK’de Olduğunun Kanıtları

1. TR’nin yerel saati başlangıç boylamına göre daha ileridir.

2. TR’de Güneş başlangıç boylamına göre daha erken doğar ve batar.

Türkiye’nin Orta Kuşak’ta Olduğunun Kanıtları

1. Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.

2. Ilımın iklimler görülür.

3. Cephe yağışları görülür.

TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI

Türkiye’nin Dönenceler Dışında Yer Aldığının Kanıtları 1. Güneş ışınları yıl içinde hiçbir zaman dik açıyla gelmez.

2. Gölge boyu yıl içinde hiçbir zaman 0° olmaz.

Türkiye’nin KYK’de Olduğunun Kanıtları

1. Güneş ışınlarını güneyden aldığı için gölge yönü her zaman kuzeyi gösterir.

2. TR’de dağların güney yamacı kuzey yamacına göre daha sıcaktır.

3. Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken güneyden esenler sıcaklığı arttırır.

4. Güney kıyılarımız kuzey kıyılarımıza göre daha sıcaktır.

5. Ülkemizin güneyinde tarım ürünleri daha erken olgunlaşır.

TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI Türkiye’nin DYK’de Olduğunun Kanıtları

1. TR’nin yerel saati başlangıç boylamına göre daha ileridir.

2. TR’de Güneş başlangıç boylamına göre daha erken doğar ve batar.

Türkiye’nin Orta Kuşak’ta Olduğunun Kanıtları

1. Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.

2. Ilımın iklimler görülür.

3. Cephe yağışları görülür.

TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI

Türkiye’nin Dönenceler Dışında Yer Aldığının Kanıtları 1. Güneş ışınları yıl içinde hiçbir zaman dik açıyla gelmez.

2. Gölge boyu yıl içinde hiçbir zaman 0° olmaz.

Türkiye’nin KYK’de Olduğunun Kanıtları

1. Güneş ışınlarını güneyden aldığı için gölge yönü her zaman kuzeyi gösterir.

2. TR’de dağların güney yamacı kuzey yamacına göre daha sıcaktır.

3. Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken güneyden esenler sıcaklığı arttırır.

4. Güney kıyılarımız kuzey kıyılarımıza göre daha sıcaktır.

5. Ülkemizin güneyinde tarım ürünleri daha erken olgunlaşır.

(10)

TÜRKİYE’NİN ÖZEL KONUMUNUN SONUÇLARI

1 . T R ü ç t a r a f ı d e n i z l e r l e ç e v r i l i b i r ülkedir.

Bu sebeple kıyılarda denizel iklim görülür.

2. TR yüksek bir ülkdir. (Ortalama 1132 m) 3. TR’de yükselti batıdan doğuya doğru

gidildikçe artmaktadır.

Bu sebeple sıcaklık da doğuya doğru gidildikçe azalmaktadır.

4. TR’de kısa mesafede yükselti değişmektedir.

Bu sebeple kısa mesafede sıcaklık koşulları da değişebilmektedir.

5. TR’de yer şekilleri çeşitlilik göstermektedir.

Bu sebeple aynı anda farklı yerlerde farklı mevsim özellikleri yaşanabilmektedir. Mikroklima bölgeleri ortaya çıkar. Iğdır’da pamuk, Rize’de turunçgil ve zeytin yetiştirilir.

6. Tr’de dağlar doğu-batı yönünde uzanış göstermektedir.

Bu sebeple ulaşım da doğu-batı yönlü gelişmiştir.

7. TR’de dağlar kuzey ve güney kıyılarımızda denize paralel, Ege kıyılarında ise dik uzanmaktadır.

Bu sebeple denizel etki Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında içeri sokulamazken, Ege kıyılarında denizel etki iç kesimlere sokulabilmektedir.

8. TR’nin gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki fark fazladır.

Türkiye engebeli bir arazi yapısına sahiptir.

9. Turizm potansiyeli yüksektir. (Tarihi, doğal güzellikler ve kültürel değerler)

10. İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir ve Asya-Avrupa arasındaki geçiş yolları üzerinde bulunur.

11. Kafkasya ve Ortadoğu petrol ve doğalgaz kaynaklarının taşınmasında stratejik bir öneme sahiptir.

1 . T R ü ç t a r a f ı d e n i z l e r l e ç e v r i l i b i r ülkedir.

Bu sebeple kıyılarda denizel iklim görülür.

2. TR yüksek bir ülkdir. (Ortalama 1132 m) 3. TR’de yükselti batıdan doğuya doğru

gidildikçe artmaktadır.

Bu sebeple sıcaklık da doğuya doğru gidildikçe azalmaktadır.

4. TR’de kısa mesafede yükselti değişmektedir.

Bu sebeple kısa mesafede sıcaklık koşulları da değişebilmektedir.

5. TR’de yer şekilleri çeşitlilik göstermektedir.

Bu sebeple aynı anda farklı yerlerde farklı mevsim özellikleri yaşanabilmektedir. Mikroklima bölgeleri ortaya çıkar. Iğdır’da pamuk, Rize’de turunçgil ve zeytin yetiştirilir.

6. Tr’de dağlar doğu-batı yönünde uzanış göstermektedir.

Bu sebeple ulaşım da doğu-batı yönlü gelişmiştir.

7. TR’de dağlar kuzey ve güney kıyılarımızda denize paralel, Ege kıyılarında ise dik uzanmaktadır.

Bu sebeple denizel etki Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında içeri sokulamazken, Ege kıyılarında denizel etki iç kesimlere sokulabilmektedir.

8. TR’nin gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki fark fazladır.

Türkiye engebeli bir arazi yapısına sahiptir.

9. Turizm potansiyeli yüksektir. (Tarihi, doğal güzellikler ve kültürel değerler)

10. İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir ve Asya-Avrupa arasındaki geçiş yolları üzerinde bulunur.

11. Kafkasya ve Ortadoğu petrol ve doğalgaz kaynaklarının taşınmasında stratejik bir öneme sahiptir.

(11)

GÜNEŞİN DOĞUŞ VE BATIŞ SAATİNİ HESAPLAMA

Örneğin, 21 Mart günü 44° D boylamında 04.20’de doğan Güneş, aynı gün İstanbul’da 17.20’de batar.

Güneş 44° D boylamında 04.20’de doğar ve 16.20’de batar.

İstanbul’da ise 1 saat sonra batar.

Dünya doğuya doğru döndüğü için batıda Güneş geç doğar, geç batar.

DÜNYA’NIN GÜNLÜK (EKSEN) HAREKETİ VE SONUÇLARI

> Gece ve gündüz oluşur.

> Gün içinde;

-Güneş ışınlarının düşme açısı -Sıcaklık

-Gölge boyu

> Çizgisel hız ve açısal hız oluşur.

ANAHTAR KELİME

"GÜN İÇİNDE"

Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü, batıdan doğuya doğru 24 saatte tamamlar.

Buna 1 gün denir.

Eksen: İki kutup noktasını birleştirdiği varsayılan çizgidir.

Dünya'nın Günlük Hareketi

GÜNEŞİN DOĞUŞ VE BATIŞ SAATİNİ HESAPLAMA

Örneğin, 21 Mart günü 44° D boylamında 04.20’de doğan Güneş, aynı gün İstanbul’da 17.20’de batar.

Güneş 44° D boylamında 04.20’de doğar ve 16.20’de batar.

İstanbul’da ise 1 saat sonra batar.

Dünya doğuya doğru döndüğü için batıda Güneş geç doğar, geç batar.

> Gece ve gündüz oluşur.

> Gün içinde;

-Güneş ışınlarının düşme açısı -Sıcaklık

-Gölge boyu

ANAHTAR KELİME

"GÜN İÇİNDE"

Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü, batıdan doğuya doğru 24 saatte tamamlar.

Buna 1 gün denir.

Eksen: İki kutup noktasını birleştirdiği varsayılan çizgidir.

Dünya'nın Günlük Hareketi

(12)

> Sürekli rüzgarların yönlerinde sapmalar olur.

> 30 ve 60 derece enlemlerinde dinamik kaynaklı basınç kuşakları oluşur.

> Meltem rüzgarları oluşur.

> Kayaçlarda fiziksel ufalanma meydana gelir.

> Yerel saat doğuda ileri, batıda geridir.

> Sürekli rüzgarlar Kuzey Yarım Küre’de sağa, Güney Yarım Küre’de sola sapar.

> Okyanus akıntıları Kuzey Yarım Küre’de saat ibresi yönünde halkalar oluşturur.

> Güneş doğudan doğar, batıdan batar.

Yörüngenin elips olmasının sonuçları;

> Dünya’nın Güneş etrafında dönerken izlediği yola yörünge denir. Dünya yörüngesindeki hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. Yörünge elips şeklindedir.

> Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı yıl içinde değişir.

> Dünya’nın yörüngedeki hızı değişir.

> Mevsim süreleri eşit değildir. KYK’de yaz mevsimi kış mevsiminden daha uzundur.

> Sonbahar ekinoksu 21 Eylül yerine 23 Eylül’de yani 2 gün geç girilir.

> Şubat ayı 28 gün çeker. (Artık yıllar hariç) DÜNYA’NIN GÜNEŞ ETRAFINDAKİ (YÖRÜNGE) HAREKETİ

> Sürekli rüzgarların yönlerinde sapmalar olur.

> 30 ve 60 derece enlemlerinde dinamik kaynaklı basınç kuşakları oluşur.

> Meltem rüzgarları oluşur.

> Kayaçlarda fiziksel ufalanma meydana gelir.

> Yerel saat doğuda ileri, batıda geridir.

> Sürekli rüzgarlar Kuzey Yarım Küre’de sağa, Güney Yarım Küre’de sola sapar.

> Okyanus akıntıları Kuzey Yarım Küre’de saat ibresi yönünde halkalar oluşturur.

> Güneş doğudan doğar, batıdan batar.

Yörüngenin elips olmasının sonuçları;

> Dünya’nın Güneş etrafında dönerken izlediği yola yörünge denir. Dünya yörüngesindeki hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. Yörünge elips şeklindedir.

> Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı yıl içinde değişir.

> Dünya’nın yörüngedeki hızı değişir.

> Mevsim süreleri eşit değildir. KYK’de yaz mevsimi kış mevsiminden daha uzundur.

> Sonbahar ekinoksu 21 Eylül yerine 23 Eylül’de yani 2 gün geç girilir.

> Şubat ayı 28 gün çeker. (Artık yıllar hariç) DÜNYA’NIN GÜNEŞ ETRAFINDAKİ (YÖRÜNGE) HAREKETİ

(13)

> Ekliptik (yörünge) düzlem; yörüngenin tam ortasından geçtiği varsayılan düzlemdir.

> Yer ekseni ekliptik düzleme dik değildir.

> Eksenle ekliptik arasındaki açı 66°33’dır.

> Ekliptikle Ekvator arasındaki açı 23°27’dır.

> Eksen eğikliği 23°27’dır.

>Eksen ile Ekvator arasındaki açı 90°dir.

Eksen Eğikliği ve Sonuçları

EKSEN EĞİKLİĞİ VE SONUÇLARI

> Yıl içinde;

-Güneş ışınlarının geliş açısı -Sıcaklık

-Gölge boyları

> Aynı anda KYK:

GYK:

> Aydınlanma çizgisi yıl içinde yer değiştirir.

> Yengeç ve Oğlak dönenceleri ortaya çıkar.

> Kutup dairelerinin yeri belirlenir.

> Mevsimler oluşur.

> Muson rüzgarları oluşur.

> Matematik iklim kuşakları (Tropikal, orta ve kutup kuşağı) oluşur.

ANAHTAR KELİME

"YIL İÇİNDE"

> Ekliptik (yörünge) düzlem; yörüngenin tam ortasından geçtiği varsayılan düzlemdir.

> Yer ekseni ekliptik düzleme dik değildir.

> Eksenle ekliptik arasındaki açı 66°33’dır.

> Ekliptikle Ekvator arasındaki açı 23°27’dır.

> Eksen eğikliği 23°27’dır.

>Eksen ile Ekvator arasındaki açı 90°dir.

Eksen Eğikliği ve Sonuçları

EKSEN EĞİKLİĞİ VE SONUÇLARI

> Yıl içinde;

-Güneş ışınlarının geliş açısı -Sıcaklık

-Gölge boyları

> Aynı anda KYK:

GYK:

> Aydınlanma çizgisi yıl içinde yer değiştirir.

> Yengeç ve Oğlak dönenceleri ortaya çıkar.

> Kutup dairelerinin yeri belirlenir.

> Mevsimler oluşur.

> Muson rüzgarları oluşur.

> Matematik iklim kuşakları (Tropikal, orta ve kutup kuşağı) oluşur.

ANAHTAR KELİME

"YIL İÇİNDE"

(14)

Eksen eğikliği ortadan kalkarsa eksen eğikliğinin sonuçları

da ortadan kalkar.

Eksen Eğikliği Varsayımları Eksen eğikliği 0° olsaydı;

> Güneş ışınlarının geliş açısı hep aynı olurdu.

> Mevsimler oluşmazdı.

> Her yerde yıl boyu gece ve gündüz eşit yaşanırdı.

> Güneşin doğuş ve batış saatleri değişmezdi.

> Matematik iklim kuşakları ortadan kalkardı.

> Güneş ışınları daima Ekvator’a saat 12.00’da 90° ile gelirdi.

Özel Tarihler 21 Mart - 23 Eylül

> Güneş ışınları Ekvator’a dik açı ile gelir.

> Gece gündüz eşitliği

> Aydınlanma dairesi Kutup Noktalarına teğet geçer.

> Bahar başlangıcı.

> 21 Mart KKN için 6 ay gündüz

> 23 Eylül KKN için 6 ay gece

> Aynı boylam üzerinde olan kentlerde Güneş aynı anda doğar Eksen eğikliği ortadan

kalkarsa eksen eğikliğinin sonuçları

da ortadan kalkar.

Eksen Eğikliği Varsayımları Eksen eğikliği 0° olsaydı;

> Güneş ışınlarının geliş açısı hep aynı olurdu.

> Mevsimler oluşmazdı.

> Her yerde yıl boyu gece ve gündüz eşit yaşanırdı.

> Güneşin doğuş ve batış saatleri değişmezdi.

> Matematik iklim kuşakları ortadan kalkardı.

> Güneş ışınları daima Ekvator’a saat 12.00’da 90° ile gelirdi.

Özel Tarihler 21 Mart - 23 Eylül

> Güneş ışınları Ekvator’a dik açı ile gelir.

> Gece gündüz eşitliği

> Aydınlanma dairesi Kutup Noktalarına teğet geçer.

> Bahar başlangıcı.

> 21 Mart KKN için 6 ay gündüz

> 23 Eylül KKN için 6 ay gece

> Aynı boylam üzerinde olan kentlerde Güneş aynı anda doğar ve aynı anda batar.

(15)

Özel Tarihler 21 Haziran

Özel Tarihler 21 Aralık

> Güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne 12.00’da dik açı ile gelir.

> Yaz başlangıcı (KYK)

> KYK’de kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri uzar.

> Aydınlanma dairesi Kutup Dairelerine teğet geçer.

> KYK’de en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.

> Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı Yengeç Dönencesi’nde en azdır.

> KKD’nde 24 saat gündüz, GKD’nde 24 saat gece yaşanır.

> Güneş ışınları Oğlak Dönencesi’ne 12.00’da dik açı ile gelir.

> Yaz başlangıcı (GYK)

> GYK’de güneye doğru gidildikçe gündüz süreleri uzar.

> GYK’de en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.

> Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı Oğlak Dönencesi’nde en azdır.

23°27’

66°33’

90°

21 Haziran

21 Haziran (Yengeç Dönencesi) 23°27’0°

21 Aralık (Oğlak Dönencesi) 21 Aralık

23°27’

66°33’

90°

23°27’

0°

Özel Tarihler 21 Haziran

Özel Tarihler 21 Aralık

> Güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne 12.00’da dik açı ile gelir.

> Yaz başlangıcı (KYK)

> KYK’de kuzeye doğru gidildikçe gündüz süreleri uzar.

> KYK’de en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.

> Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı Yengeç Dönencesi’nde en azdır.

> KKD’nde 24 saat gündüz, GKD’nde 24 saat gece yaşanır.

> Güneş ışınları Oğlak Dönencesi’ne 12.00’da dik açı ile gelir.

> Yaz başlangıcı (GYK)

> GYK’de güneye doğru gidildikçe gündüz süreleri uzar.

> GYK’de en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.

> Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı Oğlak Dönencesi’nde en azdır.

23°27’

66°33’

90°

21 Haziran

21 Haziran (Yengeç Dönencesi) 23°27’0°

21 Aralık (Oğlak Dönencesi) 21 Aralık

23°27’

66°33’

90°

23°27’

0°

(16)

Projeksiyon Sistemleri

Silindirik Projeksiyon Konik Projeksiyon Düzlem Projeksiyon

> Harita çizimlerinde meydana gelen bozulmayı en aza indirmek amacıyla kullanılan harita çizim yöntemleridir.

> Orta kuşak

> Ekvator ve çevresi > Kutup kuşağı ve dar alanlar

> Kuşbakışı görünüm

> Ölçek

> Düzleme aktarım

HARİTA NEDİR?

En ayrıntılı haritalardır.

Ölçeksiz kabataslak çizimlerdir.

Kroki çizimlerinde ölçek kullanılmaz; bu sebeple kroki bir harita değildir.

Plan Nedir?

Kroki Nedir?

Plan ve Kroki Arasında Ne Fark Var?

1. Dünya’nın şeklinin geoit olması

2. Gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark

Harita Çizimlerinde Neden Bozulma Olur?

Projeksiyon Sistemleri

Silindirik Projeksiyon Konik Projeksiyon Düzlem Projeksiyon

> Harita çizimlerinde meydana gelen bozulmayı en aza indirmek amacıyla kullanılan harita çizim yöntemleridir.

> Orta kuşak

> Ekvator ve çevresi > Kutup kuşağı ve dar alanlar

> Kuşbakışı görünüm

> Ölçek

> Düzleme aktarım

HARİTA NEDİR?

En ayrıntılı haritalardır.

Ölçeksiz kabataslak çizimlerdir.

Kroki çizimlerinde ölçek kullanılmaz; bu sebeple kroki bir harita değildir.

Plan Nedir?

Kroki Nedir?

Plan ve Kroki Arasında Ne Fark Var?

1. Dünya’nın şeklinin geoit olması

2. Gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark

Harita Çizimlerinde Neden Bozulma Olur?

(17)

> Yükselti, eğim ve profil çıkarma bilgilerine yalnızca fiziki haritadan ulaşılır.

> Tüm haritalardan yararlanılarak konum bulunabilir, yön tayini yapılabilir, uzunluk ve alan hesaplanabilir.

Bu Sorulur!!

> Ölçeğin paydası

> Harita boyutları

> Haritadaki alan

> Haritadaki uzunluk

> Ayrıntıyı gösterme gücü

> Hata oranı

> Çizimi yapılan gerçek alan

> İzohips aralığı

> Enlem ve boylam

> Gerçek alan

Özellikler

Küçüktür Büyüktür Büyüktür Fazladır Fazladır Azdır

Küçüktür (Ülkeler) Küçüktür

Değişmez Değişmez

Büyük Ölçekli Harita

Büyüktür Küçüktür Küçüktür Azdır Azdır Fazladır

Büyüktür (Kıtalar) Büyüktür

Küçük Ölçekli Harita

ÖLÇEK VE HESAPLAMALAR

> Yükselti, eğim ve profil çıkarma bilgilerine yalnızca fiziki haritadan ulaşılır.

> Tüm haritalardan yararlanılarak konum bulunabilir, yön tayini yapılabilir, uzunluk ve alan hesaplanabilir.

Bu Sorulur!!

> Ölçeğin paydası

> Harita boyutları

> Haritadaki alan

> Haritadaki uzunluk

> Ayrıntıyı gösterme gücü

> Hata oranı

> Çizimi yapılan gerçek alan

> İzohips aralığı

> Enlem ve boylam

> Gerçek alan

Özellikler

Küçüktür Büyüktür Büyüktür Fazladır Fazladır Azdır

Küçüktür (Ülkeler) Küçüktür

Büyük Ölçekli Harita

Büyüktür Küçüktür Küçüktür Azdır Azdır Fazladır

Büyüktür (Kıtalar) Büyüktür

Küçük Ölçekli Harita

ÖLÇEK VE HESAPLAMALAR

(18)

! DİKKAT ! ALTIN BİLGİ

GELİYOR...

Km ile Cm arasında 5 birim vardır.

1 km = 100.000 cm 500.000 cm = 5 km

Üçgen formül ile sorular cepte

Formüller

Harita Uzunluğu = Gerçek Uzunluk/Ölçek (Paydası) Gerçek Uzunluk = Harita Uzunluğu x Ölçek (Paydası Ölçek = Harita Uzunluğu/Gerçek Uzunluk

HARİTALARDA HESAPLAMALAR

(G. U) Gerçek Uzunluk (H. U)

Haritadaki Uzunluk

(Ö. P) Ölçeğin Paydası

! DİKKAT ! ALTIN BİLGİ

GELİYOR...

Km ile Cm arasında 5 birim vardır.

1 km = 100.000 cm 500.000 cm = 5 km

Üçgen formül ile sorular cepte

Formüller

Harita Uzunluğu = Gerçek Uzunluk/Ölçek (Paydası) Gerçek Uzunluk = Harita Uzunluğu x Ölçek (Paydası Ölçek = Harita Uzunluğu/Gerçek Uzunluk

HARİTALARDA HESAPLAMALAR

(G. U) Gerçek Uzunluk (H. U)

Haritadaki Uzunluk

(Ö. P) Ölçeğin Paydası

(19)

HARİTALARDA YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMİ

! DİKKAT ! ALTIN BİLGİ

GELİYOR...

Renkler sadece o yerin yüksekliği hakkında

bilgi verir.

1. RENKLENDİRME YÖNTEMİ

2. TARAMA YÖNTEMİ

3. KABARTMA YÖNTEMİ

> Üç boyutlu haritalardır.

> Yer şekillerini gerçeğe en uygun gösteren yöntemdir.

> Taşınması güç ve maliyeti yüksektir.

4.GÖLGELENDİRME YÖNTEMİ

HARİTALARDA YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMİ

! DİKKAT ! ALTIN BİLGİ

GELİYOR...

Renkler sadece o yerin yüksekliği hakkında

bilgi verir.

1. RENKLENDİRME YÖNTEMİ

2. TARAMA YÖNTEMİ

3. KABARTMA YÖNTEMİ

> Üç boyutlu haritalardır.

> Yer şekillerini gerçeğe en uygun gösteren yöntemdir.

> Taşınması güç ve maliyeti yüksektir.

(20)

5. İZOHİPSLER

Deniz seviyesinden eşit yükseltideki noktaların birleştirilmesi ile çizilen eğrilere izohips denir.

İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

1. Aynı izohips eğrisinde bulunan tüm noktaların yükseltileri ...

...

2. X izohips eğrisi üzerinde değildir. Buna göre ...

3. İzohips dairelerinin dışına doğru gidildikçe yükselti ...

...., merkeze doğru gidildikçe yükselti ...

4. İzohips haritasında sabit yükselti aralığı vardır.

5. İzohips eğri sayısını ölçek ve yükselti belirler.

5. İZOHİPSLER

Deniz seviyesinden eşit yükseltideki noktaların birleştirilmesi ile çizilen eğrilere izohips denir.

İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

1. Aynı izohips eğrisinde bulunan tüm noktaların yükseltileri ...

...

2. X izohips eğrisi üzerinde değildir. Buna göre ...

3. İzohips dairelerinin dışına doğru gidildikçe yükselti ...

..., merkeze doğru gidildikçe yükselti ...

4. İzohips haritasında sabit yükselti aralığı vardır.

5. İzohips eğri sayısını ölçek ve yükselti belirler.

(21)

İZOHİPLERDE YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GÖSTERİMİ

İZOHİPLERDE EĞİM YORUMU

> Eş yükselti eğrilerinin sık geçtiği veya birbirine çok yaklaştığı yerlerde eğim fazla, buna karşın izohips eğrilerinin seyrek geçtiği veya birbirinden uzaklaştığı yerlerde ise eğim azdır.

Buna göre A yolu için;

– Akarsuyun akış hızı ...

– Akarsuyun aşındırma gücü ...

– Akarsuyun hidroelektrik potansiyeli ...

– Yol yapım maliyetleri ...

– Tarıma uygun arazi ...

– Tarımda makine kullanımı ...

– Akarsuyun içinde taşıdığı materyal boyutu ...

SIRT VADİ

DELTA HALİÇ

KAPALI ÇUKUR

PLATO

İZOHİPLERDE YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GÖSTERİMİ

İZOHİPLERDE EĞİM YORUMU

> Eş yükselti eğrilerinin sık geçtiği veya birbirine çok yaklaştığı yerlerde eğim fazla, buna karşın izohips eğrilerinin seyrek geçtiği veya birbirinden uzaklaştığı yerlerde ise eğim azdır.

Buna göre A yolu için;

– Akarsuyun akış hızı ...

– Akarsuyun aşındırma gücü ...

– Akarsuyun hidroelektrik potansiyeli ...

– Yol yapım maliyetleri ...

– Tarıma uygun arazi ...

– Tarımda makine kullanımı ...

– Akarsuyun içinde taşıdığı materyal boyutu ...

SIRT VADİ

DELTA HALİÇ

KAPALI ÇUKUR

PLATO