Erankfurt - Römerstadt. Mimar E. May ve C. H. Rudloff Müşterek evler.
İ , İ t , t A 3 S 3İ-
M Ü Ş T E R E K İKAMETGÂHLAR
Şehirlere tehacüm ve bunun neticesi işçi sınıfının çoğalması ufak ikametgâh ihtiyacını doğurdu.
Birer (Bourgeoie) hayatının mahsulü olan evler ve ma- halleler artık asrî ihtiyaçları tatmin etmemektedir.
Günde sekiz saatinden maada vaktini geçirmeğe mecbur olduğu evinde işçi veya amele kendisini ona raptedecek her türlü ihtiyacı bulabilmelidir.
Avrupanın şimal memleketlerinde belediyeler işçiyi sanayi mahallâtı muhitinde gayri sıhhî ikametgâh- lardan ve kirlenmiş havadan kurtarmak, fikrile şehir- lerinin yanlarında (müştere . ikametgâhlar) dan mü- rekkep mahalleler vücude getirmektedirler.
Bu suretle sakinlerine evvelâ güneş ve havayı temin etmiş oluyorlar.
Saniyen mevcut şehirlerin ikamet mahallelerinde yeşil ve ağaçlı sahaların bulunmamasından bunu da temin için bu (satellite) namı verilen muavin mahal- l e r i yapmaktadırlar.
^er şehrin ve bilhassa sanayi şehirlerinin evlerinin
Zeki Selâh İs. Vilâyeti Mimarlarından
ekseriyetini ufak ikametgâhlar teşkil eder. Bu ika- metgâhlar plânsız bir çok şehirlerde sanayi mahal- lâtının muhitinde ihtiyaçtan kendi kendine teşekkül etmişlerdir.
Bir şehrin ufak ikametgâhları bir vücudün hüceyratı mesabesindedir. Şehrin kıymeti ikametgâhlarının derecesi ile ölçülür. Müşterek ikametgâhlar ide alize edilmiş pilânların mahsulü ufak apartmanların bir arada inşa edilmesinden ibarettir.
Mantıkî ve organize bir şekilde inşa edilecek olan bu nevi ikametgâhların bir takım faideleri vardır.
1 — sıhhî menfeatleri
Elyevm oturmakta bulunduğumuz şehirlerimiz hiçbir ilmî, sıhhî, esas ve kaideye nazaran yapılmış ola- madıklarından, birçok hastalıkların ve bilhassa vere-
min husule gelmesinde büyük bir amildirler. Bu gün şehirde oturan insanlar hasta kimselerdir. Müş- terek ikametgâhlar bütün sıhhî mahzurları bertaraf etmektedir.
Winterhude. İkametgâh mıntıkası.
2 — iktisadî menfaatları müşterek ikametgâhlar (seri) inşaattır. (Standardise) edilmiş malzeme ve teçhizat ile (mekanise) bir inşaat mahsulü oldukları için iktisadîdir. [*]
3 — İçtimaî menfaatleri fena ikametgâhların ahlâk ve terbiye üzerine olan fena tesirlerini nazarı dikkate almak icap eder.
4 — Mimarî ve teknik menfaatleri.
Bu günkü iktisadî vaziyet mimarları yeni taharriyata sevk etmektedir. Bu taharriyatın neticesi de ideal şekli bulmak olacaktır. Sokakların cepheleri muh- telif zamanlarda yapılan binalarla bin bir tarz ve zevkin enmuzeci olarak meydana geliyordu. Muasır mimarîde müşterek ikametgâhlar bir (reform) teş- kil edecektir ve daha bunlardan maada bir çok mütalealar sert olunabilir. Müşterek ikametgâh- lardan mürekkep Almanyada ve şimal memleketle- rinde bu sistemin fevkalâde inkişaf ettiğini görü- yoruz. Müşterek ikametgâhlar büyük sindikalar tarafından kendi ameleleri için mahaller vücude
[*] Saniyen sakinleri olan memur, işçi gibi bütçeli ailelerin oturmalarına imkân bahşettiğinden de iktisadîdir.
gerildiği gibi en ziyade belediyeler tarafından yapıl- maktadır. Frankfurt şehrinin muhitinde kartiyeler tamamile şehrin kenarında inşa edilmişlerdir. Mer- kezî şehirle muvasalaları tramvay otobüs seferleri, banliö hattı ile temin edilmektedir. Sakinleri iş sahasına, fabrikalara asgarî bir zamanda varmakta-
dır. Umumî binalar ve içtimaî harsamüteallik me- bani, mektepler, çocuk evleri, kütüphaneler ve iktisadî tesisattan olan merkezî teshin, su tesisatı, çamaşırhaneler ve sair mebanî şumullü bir suretle düşünülerek tanzim ve inşa edilmişlerdir.
Umumî bahçeler ve stad merkezi şehirle (Satellite) lerin arasında bulunmaktadır. Sebze ve meyva bah- çeleri müstehlik olan (Çite) nin yanında bulunmak- tadır. Ve civardaki vasi arazinin bir müddet sonra şehirde fena tarzda inşa edilmiş evlerde oturan diğer halka tahsis edilmesi ihtimali olduğundan ihtiyat bırakılmıştır. Bu suretle (Çite - jerdin) 1er tevessü edebilirler. 1925 te Frankfurtta ufak ikamet- gâhlar inşası hakkında bir program vücude getirilmiş- tir. Harpten sonra şehirde muhaceret dolayısıyle vuku bulan kesafet nufus ve daha doğrusu eski şehirde evlerde aile kesafeti şehirde gayri sıhhî bir hal hasıl ettiğinden ikametgâhları ıslah etmek çarelerine teves- sül edildi. 1926 senesinde 2200,1927 de 3000, 1928
Erlenbruch mahallesi. Smenajman pilânı.
M A Ğ A Z A L A R I N VİTRİN TENVİRATI
Tasarruf haftası münasebetile birçok mağazalarda vitrin tertibatı müsabakaları yapıldı. Vitrinlerdeki eşyanın pek mükemmel bir surette tanzimine rağ- men tenvirat pek mükemmel değildi.
Vitrinler yalnız teşhir ettikleri eşya ile değil bu eş- yanın en cazip ve en zarif bir surette müşteriye arzedilmesile muvaffak olurlar. Bir vitrinin başlıca vazifesi gelen geçen halkın nazarı dikkatini celbet- mektir, ve bu da vitrini mükemmel bir surette ter- tip etmek ve buna ilâveten artistik ve fennî bir ten- virat yapmak ile kabil olur.
Bir vitrin ziyanın her bir şekilde tevziine ve bu su- retle teşhir edilen eşya üzerine muhtelif tarzlarda tesirler verebilmesine pek müsait bir zemindir. Eş- ya hem bir ziya tufanına boğulur ve hem de muh- telif renklerle ve zarif gölgelerle söslenerek pek gü- zel bir surette müşterinin nazarı zevk ve dikkatine arzedilir. Bir vitrin tıpkı bir tiyatro sahnesine ben- zer. Bu müşabehet hakikaten o kadar barizdir ki bir tiyatroda artistlerin muhtelif rollerini iyi bir su-
Hasan Halet Elektrik Mühendisi
rette imtizaç ettirilmiş biy ziya tesirile daha bediî bir hale koymak ne kadar mümkün ise vitrinde de bütün bunları tatbik etmek kabildir.
Mimar, mağazanın vitrinini mükemmel bir surette vücude getirdikten sonra vitrini süslemek mağaza artistlerinin mahir ellerine bırakılmalı ve bu eşyayı da cazip tenviratla halka arzedebilmek vazifesi de elektrik mühendisine verilmelidir.
Bir vitrindeki ziyanın şiddeti bulunduğu caddenin tenviratından daha kuvvetli olmalıdır. Aksi takdirde nazarı dikkati celbetmek pek kolay olmaz. Eğer mağaza kuvvetli ziyalarla tenvir edilmiş diğer ma- ğazaların arasında bulunuyorsa vitrine nazarı dik- kati celbedebilmek için vitrindeki ziyanın şiddeti de daha yüksek olmalıdır.
Vitrinlerde yapılacak birinci iş ziya menbalarının yani ampullerin mükemmel bir surette gizlenmiş ol- masıdır. Ne kadar yazık ki Istanbulun ve Beyoğ- lunun en mükemmel mağazalarında bile ap açık bir surette lâmbalarla yapılan tenvirat mağazanın ö-
de 2500 müşterek ikametgâh inşa edilmiştir. Ve 1928 de belediye yeni bir programla 16.000 ufak ikametgâhın dört sene zarfında inşasına karar vermiş tor- 1924 ten 1927 ye kadar ikametgâhların inşasına
^8,5 milyon mark sarfedilmiştir. Bunun 48,5 milyonu
ipotek suretile kiralar üzerinden, 15 buçuk milyonu belediyenin kendi bütçesinden, 14,5 milyonu da istikraz suretile elde edilmiştir. Bu neticeden anla- şıldığına göre müşterek ikametgâhları tahakkuk ettirmek için malî imkanları hazıılamak icap eder.
