Belediyelerin tahakkuk edecek ya da etmiş bazı ala- caklarından vazgeçmesi mümkündür. Ancak bu durum çok sıkı kurallara bağlanmıştır. Bir alacağın terkin edilebilmesi için hem alacak türü, hem alacak miktarı ve hem de şekil ba- kımından tüm şartların gerçekleşmiş olması gerekmektedir.
Belediyelerin vergi, harç, katılma payı gibi vergi hu- kuku kurallarına göre (213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kullanılarak) tarh, tahakkuk ve tahsil edilen gelirleri ile ücret, kira vb. gibi özel hukuk hükümleri çerçevesinde tahakkuk ve tahsil edilen gelirleri vardır. Bunların terkin ko- şulları da birbirinden tamamen farklıdır. Bir alacağın terkin edilmesi gündeme geldiğinde alacağın türüne çok dikkat edilmesi gerekmektedir.
VERGİ GELİRLERİNİN TERKİNİ 2.
Bu başlık altında kullandığımız “vergi” terimi;
a. 1319 sayılı Kanun’a göre tahsil edilen bina ve arazi vergisini
b. 2464 Sayılı Kanun’a göre tahsil edilen vergileri c. 2464 Sayılı Kanun’a göre tahsil edilen harçları d. 2464 Sayılı Kanun’a göre tahsil edilen harcama- lara katılma paylarını
e. Ecrimisil gelirlerini
f. Yukarıdaki gelir kalemleriyle ilgili gecikme zammı ve gecikme faizi gibi fer’i alacakları
g. Pişmanlık zammı, tecil faizi, haksız çıkma zammı gibi alacakları
h. Vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezalarını ifade etmektedir.
1.1. Vergilerin Tahakkuktan Terkini 1.1.1. Olağan Terkin
VUK’un Mükerrer 115’inci maddesine göre; ikma- len, re’sen veya idarece tarh edilen vergi ve bunlara ilişkin cezaların toplam miktarı 01.01.2014’den itibaren 21.-TL’yi aşmaması ve tahakkukları için yapılacak giderlerin bu mik- tardan fazla olacağının tespiti halinde, Maliye Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar dâhilinde tahakkuklarından vaz- geçilebilir.
Tahakkukundan vazgeçilecek tutar, her yıl için yeni- den değerleme oranı kadar artırılarak Maliye Bakanlığı’nca ilan edilmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta tahakkuk yapılacak toplam tutarın göz önüne alınması ge-
Dr. Ahmet OZANSOY
GİRİŞ 1.
Terkini
MEVZUAT
rekliliğidir. Örneğin 20.-TL eğlence vergisinin re’sen tarhı- nın gerektiği durumda, 20.TL vergi ziyaı cezası ve 3.-TL’de gecikme faizi tahakkuk ettirilmesi gerekiyorsa toplam tutar 21.-TL’yi aştığı için söz 43.-TL’nin tamamının tahakkuk etti- rilmesi gerekmektedir.
1.1.2. Doğal Afet Sebebiyle Terkin
VUK’un 115’inci maddesinde tahakkuk edecek veya etmiş1 vergilerin doğal afetler sebebiyle terkini düzenlenmiş- tir.
Yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su basması, kuraklık, don, muzır hayvan ve haşarat istilası ve bunlara benzer afetler yüzünden:
a. Varlıklarının en az üçte birini kaybeden mükellef- lerin bu afetlerin zarar verdiği gelir kaynakları ile ilgili bulunan vergi borçları ve vergi cezaları;
b. Mahsullerinin en az üçte birini kaybeden mü- kelleflerin, afete maruz arazi için zararın tahakkuk ettiği hasat ve devşirme zamanına tesadüf eden yıla ait olarak tahakkuk ettirilen Arazi Vergisi borçları ve vergi cezaları;
Maliye Bakanlığınca zararla mütenasip olmak üzere, kısmen veya tamamen terkin olunur. Maliye Bakanlığı terkin yetkisini mahalline devredebilir. Zarar derecesini ve ilgili bu-
1Vergi Usul Kanunu esasında tahsilat aşamasından önceki usul hukukunu düzenlemekle birlikte, 6183 sayılı Kanun’un 105’inci maddesinde yapılan atıf nedeniyle doğal afet durumuna terkin hakkında tahakkuk etmiş alacaklar için de bu madde uygulanır.
lunduğu gelir kaynağını mahalli idare heyetleri yaptıracağı tahkikat üzerine tespit eder.
Doğal afetler sebebiyle terkin, her durumda kendili- ğinden işleyen bir süreç değildir. Bir doğal afet olduğunda ya Maliye Bakanlığı tarafından terkin konusunda bir karar alınması ya da bu konuda mahalli makamlara yetki devri yapılması gerekir.
Böyle bir durumda terkin, Maliye Bakanlığı’nca veya mahallince belirlenen ölçülere göre yapılacaktır. Maliye Bakanlığı örneğin varlıklarının üçte birini kaybedenlerin ver- gilerinin % 50’si, üçte ikisini kaybedenlerin % 75’i, tamamını kaybedenlerin % 100’ünün terkini gibi bir karar verebilir.
Dikkat edilmesi gereken konu maddede varlıkların üçte birinin kaybı ve mahsullerin üçte birinin kaybı şeklinde 2 ayrı durumun düzenlenmiş olmasıdır.
Afet sebebiyle, (afetle ilgili olsun ya da olmasın) sa- hip olduğu bütün mal varlığının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin, tüm vergileri değil sadece afetin zarar verdi- ği gelir kaynakları ile ilgili vergiler ve cezaları terkin edilir.
Örneğin evi yanan bir mükellefin o evden elde ettiği kira ge- liriyle ilgili verginin terkin edilmesi gibi.
İkinci durum, mükellefin mal varlığından bağımsız olarak, ürettiği mahsullerin en az üçte birini kaybeden mükel- leflerin, afete maruz arazi için zararın tahakkuk ettiği hasat ve devşirme zamanına tesadüf eden yıla ait olarak tahakkuk ettirilen Arazi Vergisi borçları ve vergi cezalarının terkin edil- mesidir. Örneğin 2013 yılında tarlayı sel basması dolayısıyla o tarladaki mahsullerin en az üçte biri yok olduysa, o arazinin 2013 yılı arazi vergisi (Maliye Bakanlığı veya yetki devri du- rumunda mahalli makamlarca karar alınması halinde) terkin edilebilir.
1.1.3. Ölüm Sebebiyle Terkin
Vergi Usul Kanunu’nun 372’inci maddesine göre;
ölüm halinde vergi cezası düşer. Burada dikkat edilmesi ge- reken husus, ölümün vergi aslını değil, cezaları düşürme- sidir. Vergi asılları ile gecikme faizi ve gecikme zammı gibi bu alacağa bağlı fer’i alacaklar, mirası reddetmemiş miras- çılarına geçer, ancak vergi cezası hiçbir şekilde geçmez ve ölümle birlikte düşer.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 605 ila 618’inci maddelerine göre mirasçılar, 3 ay içinde sulh mahkemesine sözlü veya yazılı başvuruda bulunarak kayıtsız ve şartsız şe- kilde mirası reddedebilirler. Mirasın reddi halinde, vergi asıl- ları da mirasçılardan istenemez. Ancak bu durumda mirasın reddine itiraz mekanizmasının sonuçlanmasının beklenmesi gerekir.
1.2.1. Tahsil İmkânsızlığı Nedeniyle Terkin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 106’ncı maddesine göre; yapılacak ta- kip sonunda tahsili imkânsız veya tahsili için yapılacak gi- derlerin alacaktan fazla bulunduğu anlaşılan
a. 213 sayılı VUK kapsamına giren amme alacak- larında 10.-TL,
b. 6183 sayılı Kanun kapsamına giren diğer amme alacaklarında 20.-TL kadar amme alacakları,
amme idarelerinde terkin yetkisini haiz olanlar ta- rafından tahsil zamanaşımı süresi beklenilmeksizin terkin olunabilir. Terkin yetkisine sahip olanlar bu yetkilerinin tama- mını veya bir kısmını mahalli makamlara bırakabilirler.
Yukarıda “b” fıkrasında belirtilen alacaklar, 6183 sa- yılı Kanun kapsamında tahsil edildiği halde 213 sayılı VUK kapsamına girmeyen alacaklardır. Bazı kurumların bazı alacaklarının, esasında vergi olmadığı (yani VUK kapsamı- na girmediği) halde özel kanunlarında 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edileceği belirtilmiştir. Bu nedenle 6183 sayılı Kanun’un kapsamı VUK’un kapsamından daha geniştir. Bu alacaklar için terkin sınırı 20.-TL’dir. Vergi ve benzeri alacak- lar için ise 10.-TL ve daha düşük alacaklar terkin edilebilir.
1.2.2. Doğal Afetler Sebebiyle Terkin
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 105’inci maddesine göre; yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su basması, kuraklık, don, zararlı hayvan ve haşarat istilası ve bunlara benzeyen afetler yü- zünden zarara maruz kalan varlıklarının ve mahsullerinin en az üçte birini kaybedenler adına tahakkuk ettirilmiş ve afet- lerin zarar verdiği gelir kaynakları ile ilgili amme alacak- ları Bakanlar Kurulu Kararı ile kısmen veya tamamen terkin olunur.
Görüldüğü üzere doğal afet durumunda, kendili- ğinden işleyen bir terkin mekanizması yoktur. Terkin için Bakanlar Kurulu Kararına ihtiyaç vardır. Bakanlar Kurulu za- rarın derecesine göre terkin miktarlarını farklılaştırabilir Bu nedenle, böyle durumlarda terkin için, ilgili Bakanlar Kurulu Kararı esaslarına dikkat edilmesi gerekir.
Bu madde hükmünden faydalanmak isteyenlerin, Bakanlar Kurulu Kararı çıkması için afetin vukuu tarihinden itibaren 6 ay içinde ilgili amme idaresine yazı ile müracaat etmesi şarttır.
Bu madde kapsamına giren bir zararın mevcut olup
olmadığı mahalli il veya ilçe idare kurullarınca, zararın dere- cesi ise Maliye Bakanlığı’nca genel olarak belirtilecek esas- lar dâhilinde ilgili amme idarelerince tespit olunur.
VUK mevzuuna giren amme alacakları hakkında VUK’un 105’inci maddesi hükümleri tatbik olunur. Yani, 6183 sayılı Kanun’un 105’inci maddesi kapsamında yapılacak ter- kin, VUK kapsamına girmeyip, 6183 sayılı Kanun kapsamı- na giren alacaklar için söz konusudur.
ÜCRET VE KİRA GELİRLERİN TERKİNİ 3.
Belediyelerin, su bedeli, taşınır ve taşınmaz kira ge- liri, otopark geliri, asma-takma ücreti, iş makinesi kiralama bedeli vb. gibi gelirlerine kısaca “ücret gelirleri” denilmekte- dir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 59’uncu maddesinin
“e” bendine göre Belediye Meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler, “h”
bendine göre her türlü girişim, iştirak ve faaliyetler karşılığı sağlanacak ücretler, “f” bendine göre de, faiz ve ceza gelirle- ri belediyenin gelir kaynakları arasında sayılmıştır.
MEVZUAT
Ücret gelirleri, Belediyelerin vergi, harç ve katılma payı geliri olmadığından ve akitten (sözleşmeden) doğ- duğundan 213 sayılı VUK ve 6183 sayılı Kanun hükümle- rinin uygulanması mümkün değildir. Belediye ücret gelirle- rinin, 6098 sayılı Borçlar Kanunu’na göre takibi gerekir ve bu nedenle de sözleşmede yer alan hükümler önem taşır.
Sözleşmelerde bazen “gecikme zammı” ifadesi kullanılmak- tadır ancak bu gecikme zammının, yani sözleşmeye konu ücret ya da kiranın zamanında ödenmemesi durumunda alınan faizin, 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesinde bah- sedilen “gecikme zammı” ile ilgisi yoktur, karıştırılmamalıdır.
Özetle ücretlerde, belediyenin aldığı bir ücret veya kira be- deli ve bunun vadesinde ödenmemesi durumunda abone ile belediye arasında imzalanan sözleşme gereği alınan bir faiz söz konusudur ve takip usulü bakımından da Borçlar Kanunu ve İcra-iflas Kanunu hükümleri geçerlidir.
Belediye Kanunu’nun 18/h ve 34/f maddeleri gere- ğince; belediyelerin vergi, resim ve harçlar dışında kalan dava konusu olan belediye uyuşmazlıklarının anlaşma ile tasfiyesine karar vermek konusunda 5.000.-TL’ye kadar belediye encümeni, bu tutarın üzerinde ise belediye meclisi yetkilidir.
Dava konusu yapılmayan alacaklar hakkında ise herhangi bir tasfiye yetkisi tanınmış değildir. Ücret ve kira gelirleri ile bunların faizlerinin, Belediyenin gelir kaynakları arasında sayılması nedeniyle kamu kaynağı oldukları husu- su açıktır. Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul Ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’te kamu zararı; mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıyla doğan zarar olarak tanımlandığından dava konusu edilmeksizin bu alacaklardan vazgeçilmesi kamu zararı doğurur.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri Hakkında Kanun’da “kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmeci- lik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulan- maz” denilmektedir. Burada her ne kadar, yapılacak indirimin herhangi bir kişi veya kuruma değil, aynı durumda bulunan herkese yapılacağından bahisle “ceza hukuku anlamında”
suç oluşmadığı yönünde mahkeme kararları bulunmakla bir- likte, bu durumda 5018 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelikler bakımından kamu zararının doğmadığı anlamına gelmez.
SONUÇ 4.
Belediyelerin vergi ve benzeri gelirleri ile vergi dışı gelirlerinden vazgeçme ve terkin etme koşulları birbirin- den tamamen farklıdır. Vergi dışı gelirler için vazgeçme ve terkin durumu ancak dava konusu yapılmış alacaklar için söz konusu olmakta, dava konusu olmamış alacaklardan hiçbir şekilde vazgeçilememektedir. Dava konusu olan vergi dışı alacakların tasfiyesine karar vermek konusunda 5.000.-TL’ye kadar belediye encümeni, bu tutarın üzerinde ise belediye meclisi yetkilidir.
Vergi gelirleri için ise gerek tahakkuk etmesi gere- ken ancak henüz tahakkuk etmemiş olan alacaklardan, gerekse tahakkuk etmiş ve kesinleşmiş alacaklardan belli şartlar altında vazgeçilmesi mümkün olabilmektedir.
İkmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergi ve bunlara ilişkin cezaların toplam miktarı yıllar itibariyle VUK’a göre belirlenen bedeli aşmaması şartıyla tahakkuklarından vazgeçilebilir. Ayrıca doğal afetler nedeniyle de gerek ta- hakkuk edecek gerekse etmiş kimi alacaklardan vazgeçi- lebilmektedir.
Öte yandan 6183 sayılı Kanun’a göre; yapılacak takip sonunda tahsili imkânsız veya tahsili için yapılacak giderlerin alacaktan fazla bulunduğu anlaşılan VUK kap- samına giren amme alacaklarında 10.-TL, 6183 sayılı Kanun kapsamına giren diğer amme alacaklarında 20.-TL kadar amme alacakları amme idarelerinde terkin yetkisini haiz olanlar tarafından tahsil zamanaşımı süresi beklenil- meksizin terkin edilebilmektedir.
ALACAKLARIN TERKİN EDİLMESİ
İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergi ve bunlara ilişkin cezaların toplam miktarının 21.-TL'yi aşmaması ve tahakkukları için yapılacak giderlerin bu miktardan fazla olacağının tespiti halinde, Maliye Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar dâhilinde tahakkuklarından vazgeçilebilir. (VUK, Mükerrer Madde Yapılacak takip sonunda tahsili imkansız veya tahsili için yapılacak giderlerin alacaktan fazla bulunduğu anlaşılan 10.-TL'ye (10.-TL dahil) kadar amme alacakları, amme idarelerinde terkin yetkisini haiz olanlar tarafından tahsil zamanaşımı süresi beklenilmeksizin terkin olunabilir. (6183 sayılı Kanunun, Madde 106) Yapılacak takip sonunda tahsili imkansız veya tahsili için yapılacak giderlerin alacaktan fazla bulunduğu anlaşılan 20.-TL'ye (20.-TL dahil) kadar amme alacakları, amme idarelerinde terkin yetkisini haiz olanlar tarafından tahsil zamanaşımı süresi beklenilmeksizin terkin olunabilir. (6183 sayılı Kanun, Madde 106) Belediye meclisi yetkilidir. (5393 sayılı Kanun, Madde 18/h) Merkezî Yönetim Bütçe Kanununun "İ Cetveli"nde gösterilen tutarlara kadar (2014 yılı için 15.-TL) olanların kayıtlardan çıkarılmasına üst yö- neticiler (Belediye Başkanı) yetkilidir. (5018 sayılı Kanun, Madde 79/a)Merkezî Yönetim Bütçe Kanununun "İ Cetveli"nde gösterilen tutarlara kadar (2014 yılı için 15.000.-TL) olanların kayıtlardan çıkarılmasına üst yöneticiler (Belediye Başkanı) yetkiliir.(5018 sayılı Kanun, Madde 79/a)
Vazgeçilecek Alacakların Tespiti Belediye encümeni yetkilidir (5393 sayılı Kanun, Madde 34/f) Terkin Yapılamaz.Tahsili için yapılacak takibat giderleri asıl alacak tutarından fazla mı olacak?
Zarurî veya mücbir sebeplerle takip ve tahsili imkânı kalmadı mı?
Alacak tutarı 5.000.-TL'yi aşıyor mu?
Dava konusu edilmiş mi?
Alacak 6183 Sayılı Kanun Kapsamında mı?
Alacak VUK Kapsamında mı?
Alacak tahakkuk etmiş mi? E
E H
H
H H H
E
E E
E Hayır, tahsil imkanı var. Evet kalmadı.
MEVZUAT
DOĞAL AFETLERDE ALACAKLARIN TERKİN EDİLMESİ
Bu afetlerin zarar verdiği gelir kaynakları ile ilgili bulunan vergi borçları ve vergi cezaları zararla mütenasip olmak üzere, kısmen veya tamamen terkin olunur. Afete maruz arazi için zararın tahakkuk ettiği hasat ve devşirme zamanına tesadüf eden yıla ait olarak tahakkuk ettirilen Arazi Vergisi borçları ve vergi cezaları; zararla mü- tenasip olmak üzere, kısmen veya tamamen terkin olunur. 5393 sayılı Kanun'un 18/h ve 34/f maddelerine göre veya 5018 sayılı Kanun'un 79/a maddesine göre durum değerlendirilir.Borçlu adına tahakkuk ettirilmiş ve afetlerin zarar verdiği gelir kaynakları ile ilgili amme alacakları zararın derece- sine göre kısmen veya tamamen terkin olunur.
Mahalli il veya ilçe idare kurulları tarafından zararın dercesinin ve ilgili bulun
- duğu gelir kaynağının incelenerek tespit edilmesi
Yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su
basması, kuraklık, don, muzir hayvan ve haşarat istilası ve bunlara benzer afetler olması
Mahalli idare heyetleri tarafından zararın dercesinin ve ilgili bulunduğu gelir kaynağının incelenerek tespit edilmesi
Maliye Bakanlığınca genel olarak belirtilecek esaslar dahilinde ilgili amme adresince zararın dercesinin tespit edilmesi
Terkin Yapılamaz.
Terkin Yapılamaz.
Mahaliye Bakanlığı (veya yet- ki devretti ise mahalli yetkili) terkin kararı verdi mi? Afetin vukuu tarihinden itibaren 6 ay içinde ilgili amme idaresine yazı ile müracaat edildi mi? Borçlu, zarara maruz kalan varlık- larının ve mahsullerinin en az üçte birini kaybetti mi?
Mükellef varlıklarının üçte birini kaybetmiş mi? Mükellef mahsullerinin en az üçte birini kaybetmiş mi? Alacak 6183 Sayılı Kanun Kapsamında mı?
Alacak VUK Kapsamında mı? Bakanlar Kurulu terkin kararı verdi mi?
H
H
H H
HH E
H
E
E E EE
E E
