EKONOMİNİN SORUNLARI
MİKRO İKTİSAT
EKONOMİNİN SORUNLARI
EKONOMİNİN SORUNLARI
İÇİNDEKİLER
Ekonominin Sorunları
Her Ekonominin Ana Sorunları
Tam Kullanım Sorunu
Etkin Kullanım Sorunu
Üretim Kapasitesinin Arttırılması
Ana Ekonomik Sorunlar, Ekonomik Düzen ve Teorik Çerçeve
Kapitalist Sistem
Sosyalist Sistem
Karma Ekonomik Sistem
EKONOMİNİN SORUNLARI
EKONOMİNİN SORUNLARI
1. Her Ekonominin Ana Sorunları
Ekonomi bilimi, sonsuz ihtiyaçları karşılayabilen kaynakların kıt olmasından dolayı ortaya çıkmıştır. Doğada kaynakların kıt olması, beraberinde üç temel sorunu getirmektedir:
I. Kıt kaynakların tümünden yararlanmak (tam kullanım sorunu)
II. Kıt kaynakları, gereksinimleri en iyi karşılayacak şekilde kullanmak (etkin kullanım sorunu) III. Eldeki kaynaklarla üretilen mal ve hizmetlerin miktarını artırmak (üretim kapasitesinin artırılması)
EKONOMİNİN SORUNLARI
Bu bölümde her ekonominin karşı karşıya olduğu bu üç ana sorun ve bu sorunların çözüm mekanizmaları, alternatif ekonomik sistemler göz önüne alınarak
açıklanacaktır.
EKONOMİNİN SORUNLARI
I. Tam Kullanım Sorunu
Tam kullanım (tam istihdam), ekonomideki tüm üretim faktörlerinin üretime koşulması demektir. Eğer bir ekonomideki tüm üretim faktörlerinin bir kısmı, üretime katılmıyorsa, atılsa, buna eksik kullanım ya da eksik istihdam denilmektedir.
Tam istihdam konusu üretim olanakları eğrisi ile gösterilir. Üretim olanakları eğrisi, mevcut üretim faktörleri ve teknoloji veri iken, belirli bir dönemde ekonominin maksimum
düzeyde üretebileceği çeşitli çıktı (ürün) bileşimlerini gösteren eğridir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Üretim imkanları Eğrisi
Yandaki şekilde CH eğrisi üretim olanakları eğrisini göstermektedir.
Sadece A malı üretilmesi durumunda OH kadar tank, sadece B malı üretilmesi durumunda OC kadar otomobil üretilirken her iki mallardan da farklı miktarlarda üretilmesi durumunda CH üretim olanakları eğrisi üzerindeki sonsuz sayıdaki mal bileşimlerinden herhangi birinde üretim yapmak mümkündür.
Üretim olanakları eğrisi üzerindeki her nokta (C, D, E, F, G, H,), söz konusu ekonomide, tam istihdam halinde, üretilmesi mümkün olan farklı mal birleşimlerini vermektedir.
Üretim olanakları eğrisi üzerinde olmayan her bir nokta (K ve L) ise
sırasıyla kaynakların tümünün üretime koşulmadığı üretim bileşimini (K) ve ekonomideki mevcut üretim faktörleri ile erişilmesi mümkün
olmayan bir üretim bileşimini (L) göstermektedir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Üretim imkanları eğrisinin altındaki her noktadaki üretim bileşimi (K) kaynakların tümünün üretime koşulmaması halindeki üretim düzeyini ifade etmektedir.
Bu gibi durumlarda, ekonomide tam istihdam
sağlanamamış, kaynakların bir kısmı atıl kaldığı için üretim de düşmüştür.
Bu nedenle bir ekonomide öncelikle arzu edilmeyen bu durumu, eksik istihdamı, ortadan kaldırmak için
mücadele edilmelidir.
Tüm kaynakların üretime koşulması ile yandaki şekilde yer alan K noktasından tam istihdamın söz konusu olduğu D, E, F noktalarından birine geçilerek bu üç bileşim
düzeylerinin birinde üretim yapılabilir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Üretim olanakları eğrisi orijine göre içbükeydir. Bunun sebebi “artan alternatif
maliyettir”. Bir ekonomide sadece otomobil ve tank üretildiğini düşündüğümüzde, üretilen otomobil miktarı arttıkça, her ilave makine üretimi için vazgeçilmesi
gereken tank miktarı artmaktadır.
Yani otomobilin alternatif maliyeti yükselmektedir. Otomobil için üretilen miktar artıkça, otomobilin üretimi için, daha az uygun olan üretim faktörleri
kullanılmaktadır. Bu da her otomobilin üretimi için giderek daha fazla gıda üretiminden vazgeçmeyi gerektirecektir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Üretim imkanları eğrisinin eğimine Marjinal Dönüşüm Oranı (MRT) denir ve şu şekilde formüle edilir:
𝑀𝑅𝑇 = 𝑉𝑎𝑧𝑔𝑒ç𝑖𝑙𝑒𝑛 ü𝑟𝑒𝑡𝑖𝑚 𝑚𝑖𝑘𝑡𝑎𝑟𝚤 (𝐵 𝑚𝑎𝑙𝚤/𝑂𝑡𝑜𝑚𝑜𝑏𝑖𝑙)
𝑌𝑒𝑟𝑖𝑛𝑒 ü𝑟𝑒𝑡𝑖𝑙𝑒𝑛 ü𝑟𝑒𝑡𝑖𝑚 𝑚𝑖𝑘𝑡𝑎𝑟𝚤 (𝐴 𝑚𝑎𝑙𝚤/𝑇𝑎𝑛𝑘) = ∆𝐵
∆𝐴 = 𝐵
2−𝐵
1𝐴
2−𝐴
1EKONOMİNİN SORUNLARI
SORU: Yandaki şekilde AB arasında MRT kaçtır?
ÇÖZÜM:
𝑀𝑅𝑇 = 𝑉𝑎𝑧𝑔𝑒ç𝑖𝑙𝑒𝑛 ü𝑟𝑒𝑡𝑖𝑚 𝑚𝑖𝑘𝑡𝑎𝑟𝚤 (𝑂𝑡𝑜𝑚𝑜𝑏𝑖𝑙) 𝑌𝑒𝑟𝑖𝑛𝑒 ü𝑟𝑒𝑡𝑖𝑙𝑒𝑛 ü𝑟𝑒𝑡𝑖𝑚 𝑚𝑖𝑘𝑡𝑎𝑟𝚤 (𝑇𝑎𝑛𝑘)
= − 10
1 = −10
YORUM: 1 birim tank üretebilmek için 10 birim
otomobilden vazgeçilmiştir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
II. Etkin Kullanım Sorunu
Etkin kullanım sorunu mevcut kaynakların toplum gereksinmelerini en iyi karşılayacak şekilde üretime koşulamama sorunudur. Kıt kaynakların etkin kullanımıyla ilgili üç temel sorun
bulunmaktadır:
1. Hangi mal ve hizmetler, ne kadar üretilecektir?
2. Üretim, hangi üretim faktörleri kullanılarak yapılacaktır?
3. Mal ve hizmetler kimler için üretilecektir?
EKONOMİNİN SORUNLARI
Hangi mal ve hizmetlerin, ne kadar üretileceği tüketicinin beklentileri doğrultusunda belirlenmelidir.
Üretimin hangi yöntemlerle yapılacağı, mal ve hizmetlerin hangi teknolojik yöntemler yardımıyla üretileceği ile ilgilidir.
Yani üretim emek yoğun teknoloji kullanılarak mı yoksa sermaye yoğun teknoloji kullanılarak mı yapılacaktır. Seçilecek üretim yönteminin, mevcut kıt kaynaklar kullanıldığında, en yüksek üretim düzeyini sağlaması gerekmektedir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Üretimin kimler için yapılacağı, üretilmiş olan mal ve hizmetlerin kimlerin
yararlanmasına sunulacağının saptanmasına ilişkindir. Bu sorun, üretim olanakları eğrisi üzerinde, hangi üretim bileşiminin seçimine karar verileceği ile ilgilidir.
Toplumdaki bireyler arasında, mal ve hizmetlerin bölüşüm kararının kimler tarafından verileceği sorunu, ekonomik sistem tartışmalarının çıkış noktasını oluşturmaktadır.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Ekonomik etkinliğin sağlanabilmesi için; kaynak kullanımında (üretimde etkinlik) ve gelir dağılımında (bölüşümde etkinlik) etkinliğin sağlanması gerekir.
Bir ekonomide var olan kaynaklarla en yüksek üretim düzeyine erişilmiş ise üretimde etkinlik sağlanmıştır. Yine bir ekonomide, üretilmiş malların, üretime katılanlar arasında, en iyi dağılımı yapılmışsa bölüşümde etkinlik sağlanmış demektir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
III. Üretim Kapasitesinin Arttırılması
Bir ekonomide zaman içerisinde üretim teknolojileri değişirse, üretim faktörlerinin miktarı artarsa, yeni hammaddeler ve yeni buluşlar bulunursa, sermaye malları ve nüfus artarsa o
ekonomide daha fazla mal ve hizmet üretilir.
Bu durumda, CH üretim olanakları eğrisi, daha sağa kayacaktır.
Örneğin CH konumundaki 2008 yılı üretim olanakları eğrisi,
üretim kapasitenin artması sonucu, 2010 yılında CH’ konumunu alır.
EKONOMİNİN SORUNLARI
2. Ana Ekonomik Sorunlar, Ekonomik Düzen ve Teorik Çerçeve
Bir toplumun ekonomik, sosyal ve hukuki bakımdan örgütlenme şekline ekonomik sistem adı verilir. Ekonomik sistem her şeyden önce bir üretim ve gelirin dağılımı yönetimidir. Bütün sistemler hangi mal ve hizmetlerin, hangi yöntemlerle, kimin için üretileceği sorularına en iyi yanıtı bulmaya çalışır.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Ekonomilerde görülen temel sorunlara ekonomik sistemler farklı şekillerde
çözüm üretmektedirler. Bu sorunlara yanıt arayan temel iki düşünce sistemi ve bu iki sistemin bazı özelliklerini taşıyan karma ekonomik sistem bulunmaktadır:
a. Kapitalist sistem, b. Sosyalist sistem ve
c. Karma ekonomik sistemdir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
a. Kapitalist Sistem (Serbest Piyasa Ekonomisi)
Kapitalist ekonomik sistem içinde üretim malları genel olarak özel mülkiyetin elindedir ve üretim kar sağlamak için yapılır.
Kapitalist sistemde temel ekonomik sorunları düzgün işleyen piyasa mekanizması çözümleyecektir.
Kapitalist sistemde kaynakların tam kullanımı sorununu düzgün işleyen fiyat mekanizması çözecektir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Üretim faktörlerinin kullanımı ile ilgili sorunların çözümü, yani hangi malların ne kadar, nasıl ve kimler için üretileceği de, yine düzgün işleyen fiyat mekanizması tarafından çözülecektir.
Son olarak üretim kapasitesinin artırılması sorununa da, kapitalist sistemde kâr peşinde koşan girişimciler çözüm üretirler.
Girişimciler, daha fazla kâr elde etmek amacıyla, yeni üretim teknolojileri geliştirip, yeni yatırımlar yapacaklardır.
Böylece, ekonomide üretim kapasitesi yükselecek, üretilen mal ve hizmet miktarı da artacaktır.
EKONOMİNİN SORUNLARI
b. Sosyalist Sistem (Merkezi Planlama)
Sosyalizm üretim malları ve bizzat üretim üzerine merkezi otoritenin kontrolü bulunduğu bir modelidir ve toplumun ekonomik işlerinin özel kesime değil kamuya ait olmasını
ifade eder.
Sosyalist sistemde ana ekonomik sorunların çözümünü merkezi otorite
gerçekleştirmektedir. Merkezi otorite, kararları merkezi planlama aracılığıyla alır.
Sosyalist sistemde tam istihdam sorununu, kamu otoritesi çözer.
Etkin kullanım sorununda ise, hangi mal ve hizmetlerin ne miktarda ve hangi üretim teknolojisi ile üretileceğini, yine merkezi otorite, kaynakları ve gereksinmeleri göz önüne alarak belirleyecektir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
c. Karma Ekonomi ve Demokratik Planlama
Karma ekonomi sistemi de diğer sistemlerde olduğu gibi toplumun refahını sağlamak amacıyla ortaya atılmış bir ekonomik sistemdir.
Karma ekonomik düzende, özel girişim ve yatırımların yanında kamu girişim ve
yatırımları da önemli bir yer tutmakta, ayrıca devlet ekonomik etkinliklere düzeltici ve yön verici olarak çeşitli müdahalelerde bulunmaktır.
Bu sistemde kamu yatırımları, istenen hızda bir ekonomik büyüme sağlamak amacı ile, sosyal ve verimli alt yapı alanları ve üst yapı alanlarına da yönelir.
EKONOMİNİN SORUNLARI
Kaynakça
DİNLER, Zeynel. (2013). Mikro Ekonomi. Bursa: Ekin Yayınevi.
ŞENER, Sefer. Mikro İktisat. İstanbul Üniversitesi Açık Ve Uzaktan Eğitim Fakültesi. Ortak Dersler.
TAYYAR, A. E. (2017). İktisadın El Kitabı. Ankara: Pelikan Yayınevi.
ÜNSAL, E. M. (2007). Mikro İktisat. Ankara: İmaj Yayınevi.
YILDIRIM, Kemal ve Diğ. (2018). Mikro İktisat. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
EKONOMİNİN SORUNLARI
