1. BÖLÜM
EĞİTİMİN TEMEL KAVRAMLARI Öğrenci bu bölümü Öğrendiğinde;
1. Eğitimin temel kavramlarını açıklar.
2. Yaşam boyu öğrenme anlayışının gelişimini kavrar,
3. Öğrenme sürecini kavrar,
4. Eğitim ve öğrenme sürecininin
nedenlerini kavrar.
İçindekiler Giriş
Eğitimde Temel Kavramlar Öğretme Nedir?
Öğrenme Nedir?
Öğretim Nedir?
Eğitim Nedir?
Amaç Nedir?
Hedef Nedir?
Plan Nedir?
Program Nedir?
İçindekiler
Program Nedir?
Eğitim Programı
Müfredat Programı Ders Programı
Teknik Nedir?
Eğitim Teknolojisi Nedir?
Kültür
Öğretim Programı
Giriş
Eğitiminin Genel Amacı, Türk Milletinin beden,
zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından
dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe
ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne,
geniş bir dünya görüşüne sahip, insan
haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer
veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı,
yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek
olarak belirtilmektedir. Bu amaçları
gerçekleştirebilmek için ortak bir anlayış ile
birliktelik en büyük zaruriyetlerden bir
tanesidir.
Eğitim çabalarının genel amacı nedir?
a.bilgi kazandırma
b.toplumsal uyum sağlama c.belli beceriler kazandırma d.yetenek geliştirme
e.gereksinimleri karşılama
Eğitimde Temel Kavramlar
Eğitim ve eğitim faaliyetlerinin yürütülmesinde
bilinmesi ve uyulması gereken bazı temel kavramlar
vardır. Bu kavramlar eğitim ve öğretimin zeminini
oluşturur. İyi bir eğitim ve öğretimin oluşması için de,
temel kavramların bir sıra dâhilinde ele alınıp, aşama
aşama yürütülmesi gerekir. Eğer temel kavramlar, yerli
yerine oturtulmazsa veya bazı kavramlar göz ardı
edilirse, eğitim ve öğretim amacına ulaşmaz.
Öğretme Nedir?
Herhangi bir öğretmen için günlük hayatta bile
“Öğretemiyor, belletemiyor, anlatamıyor” gibi eleştiriler sık sık duyulur. Bunun için hiçbir öğretmen böylesi eleştirilere hedef olmak istemez. Her öğretmenin amacı “iyi öğreten” bir öğretmen olmaktır.
Eğitimciler genelde öğretmeyi “herhangi bir öğrenmeyi sağlama faaliyeti” olarak tanımlamaktadırlar. Bir faaliyetin öğretme olarak kabul edilebilmesi için, öğrenmenin gerçekleşmiş olması gerekir.
Öğretme, bir öğretmenin en temel faaliyetlerinden biridir. Öğretmenin başarılarından en önemlisi, öğretmeyi gerçekleştirebilmesidir.
7
Aşağıdakilerden hangisi öğretme için söylenemez?
a. öğretme herhangi bir öğrenmeyi kılavuzlama ve sağlama faaliyeti olarak tanımlanabilir.
b. öğretme sürecinde öğrenen ,öğreten ve öğrenilen diyebileceğimiz üç öğenin etkileşimi söz konusudur.
c. öğretme etkinlikleri her zaman eğitim kurumlarında düzenlenir.
d. öğretme ve öğrenme kimi zaman birbirinden bağımsız olarak da gerçekleşebilmektedir.
e. öğretme, öğrenmenin kolaylaştırılması süreci olarak ele
alınabilir.
Öğrenme Nedir?
Öğrenme, genel anlamda (bireyin olgunlaşma
düzeyine göre) çevresiyle etkileşimi sonucu bireyin
davranışlarında oluşan değişmelerdir. Bir başka
ifadeyle, taklit ya da yaşantı sonucu bireyin
davranışlarında kalıcı davranış değişikliğidir.
Büyüme ve vücutta değişik etkilerle oluşan geçici değişmelerle atfedilmeyecek,yaşantı ürünü olarak meydana gelen davranışta nispeten kalıcı izli değişme hangisidir?
a.öğretim
b.eğitim
c.öğrenme
d.öğretme
e.hedef
Aşağıdakilerin hangisi öğrenmenin davranış değişikliği üzerindeki etkisi için söylenemez?
a.öğrenme,davranışta geçici değişiklikler yaratan etkendir.
b.öğrenme sonucunda davranışta gözlenebilir bir değişme meydana gelir .
c.birey o güne o kadar hiç göstermediği bir davranışı göstermeye başlar.
d.var olan davranışı geliştirebilir.
e.daha önce öğrendiği yanlış davranışı düzeltebilir.
Öğrenmenin oluşması ve pekişmesi için bazı temel kurallar vardır:
1. Öğrenme, öğrenmeye hazır olmakla oluşur.
2. Öğrenme, motivasyonla oluşur.
3. Öğrenme, alıştırma tekrarla oluşur.
4. Öğrenme, öğrenenin aktif katılımıyla oluşur.
5. Öğrenme, öğrenme materyallerinin kullanımıyla
oluşur.
Öğrenme süreci dört şekilde gerçekleşmektedir.
Bunlar:
1. Hissederek öğrenme,
2. Gözlemleyerek öğrenme, 3. Düşünerek öğrenme,
4. Yaparak öğrenmedir.
Öğretim Nedir ?
Öğretim, okullarda gerçekleştirilen öğretme ve öğrenme faaliyetlerinin bütünüdür. Yani öğretim;
öğretme ve öğrenmeyi birlikte kapsamaktadır. Başka
bir ifadeyle öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde
istenilen davranışların gelişmesi için, uygulanan
süreçlerin tümüdür.
Öğretimin gerçekleşebilmesi için, öğretmenin şu noktalara dikkat etmesi lazımdır:
1. Öğretim için gerekli hazırlığı yapmalıdır. Öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına göre konuların nasıl ele alınacağını, metot ve tekniklerin neler olduğunu tespit etmelidir.
2. Öğrencilerde çalışma istek ve heyecanını uyandırmalıdır.
3. Öğrenme ortamını hazırlamalıdır.
4.Öğrencilere neyi, nasıl yapacakları konusunda önerilerde bulunmalıdır.
5. Öğrencilerin derse katılımlarını sağlamalıdır.
Öğretimin gerçekleşebilmesi için, öğretmenin şu noktalara dikkat etmesi lazımdır:
6. Öğrenilenlerin pekişmesi için, uygulama ve alıştırma yapmalıdır.
7. Öğrencilerin çalışmalarını değerlendirmelidir.
8. Öğrencilere her zaman rehberlikte bulunmalıdır.
Aşağıdaki anlatımlardan hangisi doğrudur?
a.tüm eğitim etkinlikleri öğretim kapsamındadır.
b.eğitim yaşam boyu süren kapsamlı bir süreçtir.
c.öğretim her zaman bir plan doğrultusunda gerçekleşmez.
d.eğitim sürecinde öğrenmeden çok söz edilemez.
e.öğretme işi uygun bir yer ve zaman ister.
Eğitim Nedir?
Eğitim, bedene ve ruha, yetenekli olduğu (yetkinliği) mükemmelliği vermektir ( Platon)
Eğitim, Çocuğu insan haline getirmek sanatıdır (Çiçeron).
Eğitim, doğaya göre insan yetiştirmektir (J.J. Rousseu).
Eğitim, yetileri, hep birden ve uyumlu olarak
geliştirmektir (Stein).
Farklı Felsefelere Göre Farklı Eğitim Tanımları
İdealizme göre, yaratıcıya ulaştırma süreci için yapılan etkinliklerdir.
Realizme göre, bireyin topluma uyum sağlama ve kültürel mirasın aktarılması sürecidir.
Pragmatizme göre, yaşantılar sonucunda bireyin davranış ve özelliklerini değiştirebilme sürecidir.
Varoluşçuluğa göre, insanı en üst düzeye getirme sürecidir.
Marksizm'e göre, bireyi üretime katma işidir.
Eğitim Nedir?
Genelde eğitim bireyin davranışlarında, kendi
yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak, istenilen yönde
değişme meydana getirme süreci olarak
tanımlanmaktadır.
Eğitim; bireyin davranışlarında, kendi yaşantısı yoluyla, kasıtlı olarak, istendik yönde değişiklik meydana getirme
sürecidir.
Planlı, programlı, eğitim yoluyla Kasıtlı kültürleme
Türk Milli Eğitiminin Genel Amaçları ve Temel İlkeleri
Eğitim programlarınca belirlenmiş olan hedef davranışlar (öğrenci kazanımları)
Süreç: Olgu ya da olayların belli bir taslağa uygun, belli bir sonuca varacak biçimde düzenlenmesi
Bu tanıma göre eğitimin kavramını şu ayrıntılara göre ele almak mümkündür:
1. Eğitim bir süreçtir.
2. Bu süreç içinde bireyin davranışlarının istenilen yönde değiştirilmesi amaçlanmaktadır.
3. Davranışlarındaki değişme kasıtlı olarak gerçekleştirilmektedir.
4. Eğitim sürecinde bireyin kendi yaşantısı esastır.
5. Özet olarak eğitim bir kişide istenilen davranışları
değiştirme veya oluşturma sürecidir.
1. Davranış Değişikliği:
Organizmanın gözlenebilen ya da gözlenemeyen örtük ya da açık etkinliklerinin tümüne davranış denilmektedir.
Eğitim bir davranış değiştirme sürecidir.
Üç tür davranıştan söz edilebilir:
-Doğuştan Getirilen (refleks , içgüdü) -Geçici (Hastalık, Bağımlılık)
-Sonradan Kazanılan (öğrenme ürünü)
*İstendik (Planlı Eğitim, Gelişigüzel Kültürlenme)
*İstenmedik (Eğitimin Hatalı Yan Ürünleri)
2. Kasıtlılık:
Davranışların bir hedefe-amaca yönelik bicimde değişmesidir.
Kültürleme kendi içinde üç dala ayrılmıştır
Zoraki Kültürleme: Bireye hür iradesi dışında kültürel değerlerin zoraki olarak kabul ettirilmesidir. Örnek:
Asimilasyon, beyin yıkama
Gelişi güzel Kültürleme: Bireylere plansız, sistemsiz ve gelişigüzel bir biçimde kültürel değerlerin benimsettirilmesi.
Örnek: Örf ve adetler, inançların öğrenilmesi
Kasıtlı Kültürleme: Kültürel değerlerin belli amaçlar dahilinde ve belirli bir plan çerçevesinde bireylere aktarımı. Örnek:
Eğitim (“Eğitim bir kasıtlı kültürleme sürecidir” ifadesinde
kastedilen eğitim, formal eğitimdir.)
3. İstendiklik:
Önceden belirlenmiş, istenilen hedeflere ulaşma yolunda bulunulması demektir.
Türk Eğitim Sisteminde ‘‘istendik yön’’ iki kaynağa dayanır:
a.1973 tarihli Türk Milli Eğitimi Temel Kanunu ile belirlenmiş olan ‘Türk Milli Eğitiminin Genel Amaçları ve Temel İlkeleri’
b.Talim Terbiye Kurulunca hazırlanan, eğitim
programlarınca belirlenmiş olan hedef davranışlar (öğrenci
kazanımları)
4. Deneyim (Kendi Yaşantısı Yoluyla):
Öğrenenin, öğrenmeye bizzat katılmasıdır.
Bireylerin birbirleriyle ve çevresiyle etkileşimi
sonucu bireylerde davranış değişikliği oluşmasına
yaşantı denir.
5) Süreç:
Süreç; olguların ya da olayların, belli bir taslağa uygun ve belli bir sonuca varacak bicimde düzenlenmesi olarak ifade edilir.
•Öğrenenin aktif olduğu dinamik süreçtir.
•Bu yönüyle bakıldığında eğitim bir süreçtir.
•Yaşam boyu devam eder.
•Kapsamlı ve çok boyutludur.
•Öğrenenin bu sürece etkin katılımı
gerekmektedir.
Amaç Nedir?
Amaç, eğitim ve eğitimi oluşturan unsurlardan birisidir. Çünkü öğretim amaçlı bir çalışmadır ve her çalışmanın da amacı vardır. Amaç kelime olarak erişilmek istenen sonuçtur.
Eğitimde amaç da, öğretimin amaçlarını gerçekleştirmek ve istenilen hedefe kavuşmaktır.
Öğretimde amaç ise öğrenci davranışlarında meydana gelmesi beklenen değişikliği gerçekleştirmektir.
Öğretimin amacı daha kısa ve sınırlıdır. Eğitimin
amacı uzun süreli ve kapsamlıdır. Eğitimin amacı içinde
birçok öğretim amacı bulunabilir. Eğitimin ve öğretimin
amaçları birbirlerini tamamlayan faaliyetlerdir.
Hedef Nedir?
Kavram olarak hedef ulaşılmak istenilen yerdir.
Eğitimde hedef ise kişide bulunmasını istediğiniz ve
eğitim yoluyla kazandırılabilir özelliklerdir. Başka bir
ifadeyle, öğrenciye kazandırılması uygun bulunan bilgi,
beceri, yetenek, ilgi, tutum gibi bazı alışkanlıklardır.
öğretim sürecinde öğrencilere kazandırılacak bilgi beceri ve tutumları kapsayan aşama hangisidir?
a. hedefler b.içerik
c.eğitim durumları
d.öğrenim durumları
e.değerlendirme
1.Uzak Hedefler:
Politik hedeflerdir. Ülkenin istikrarı, büyük ölçüde uzak hedeflerin doğru tayin edilmesiyle ilgilidir.
2.Genel Hedefler:
Uzak hedeflerin yorumu ve dökümü gibidir. Eğitim ve okulun genel hedefleri, politik ve uzak hedeflerin lokalleşmiş şeklidir.
3.Özel Hedefler:
Kişiye kazandırılması istenen özelliklerdir. Eğitim ve
okulun hedeflerinin iyi belirlenmesi de, verimli,
çalışkan ve saygılı bireyler yetişmesini sağlar.
Plan Nedir?
Plan; neyin, niçin, ne zaman ve nasıl yapılacağını gösteren bir çalışmadır. Her işin üstesinden gelinmesinin ilk şartı planlı çalışmadır. Planlı çalışma başarının anahtarıdır.
Eğitim ve öğretimde plan ise belirli eğitim
amaçlarına ulaşmak için, öğretim konusu olan
etkinliklerden hangisinin seçileceğini, bunların
öğrencilere niçin ve nasıl yaptırılacağını, ne gibi
tamamlayıcı ve yardımcı kaynak ve araçların
kullanılacağını, elde edilen başarının nasıl
değerlendirileceğini önceden tasarlayıp, kâğıt üzerinde
tespit edilmesidir. (Bu konuya ileride yer verilecektir. )
Program Nedir?
Program; yapılması gereken bir işin bölümlerini, her
bölümün yapılış sırasını, zamanını ve nasıl yapılacağını
gösteren bir çalışmadır. Eğitim alanındaki program
kavramı; eğitim programı, öğretim programı, okul
programı, müfredat programı ve ders programı gibi
isimler altında incelenmektedir.
Eğitim Programı (yetişek)
Eğitim programı, tüm programları kapsayacak nitelikte geniş ve kapsamlıdır.
Eğitim programı bireyin okul içi ve okul dışı okul ile ilgili yapılan planlı tüm eğitim etkinliklerini içine alan programdır. Okulla ilgili her şeydir. Literatürde eğitim programının çeşitli tanımları ile karşılaşmaktayız.
Oliver’e göre temelde program, öğretmenin çalışmaları
sonucu öğrencilerin karşı karşıya geldikleri
durumlardır.
Eğitim Programı (yetişek)
Saylor ve Alexander, programı “okulun, okul içi ve dışındaki bütün durumlarda beklenen sonuçlara ulaşmak için giriştiği bütün çabalar” olarak tanımlamaktadır.
Posner, eğitim programlarını; resmi, uygulanan, ihmal
edilen, örtük ve ekstra olmak üzere beş farklı düzeyde
ifade eder.
Bir eğitim programında bulunması gereken ilkeler:
1. Eğitim programı, milli ve mahalli olmalıdır.
2. Milli birlik duygusu ve milli kültür anlayışı vermeli ve öğrenciye ideal kazandırmalıdır.
3. Toplumun inancına, örf ve âdetlerine ters
düşmemelidir.
Bir eğitim programında bulunması gereken ilkeler:
4. Dil, tarih, bayrak ve vatan birliğinin teminine yönelik olmalıdır.
5. Teknolojik gelişmelere açık, bilimsel verilere sahip olmalıdır.
6. Esnek ve uygulama kolaylığı olmalıdır.
Öğretim Programı
Öğretim programı, derslerde okutulacak konuları, bunların amaçlarını, kaç saat okutulacaklarını, öğretim metot ve tekniklerini gösteren bir belgedir. İlköğretim ve lise programlarını, öğretim programı olarak
anlamamız mümkündür. Öğretim programı dersin işlenişi ile ilgili her şeydir. Bireye kazandırılması
düşünülen davranışların ne olduğu, bu davranışların nasıl kazandırılacağının, kazandırılıp
kazandırılmadığının nasıl anlaşılacağının gösterildiği dokümana denir.
Eğitim programını, bir okulda yapılacak eğitim ve öğretim etkinliklerini düzenleyen bir belge olarak da
düşünmek mümkündür.
65Ders Programı
Ders programı; bir dersin amacı, muhtevası,
öğretme öğrenme süreçleri ve değerlendirmesinden
oluşmaktadır. Matematik, Fen Bilgisi, Tarih ve Türkçe
gibi tüm dersler için, ders programı yapılır.
Ders Programı: Ünite veya konuların organizasyonu
Öğretim Programı: Derslerin organizasyonu
Eğitim Programı: Ders içi-dışı etkinliklerin organizasyonu Programlar planlardan daha kapsamlıdır. En
kapsamlıdan en dara doğru bir sıralama yapılacak olursa; Eğitim Programı -Öğretim Programı -Ders
Programı -Yıllık Plan –Ünitelendirilmiş Yıllık Plan-Ders
Planı
Metot Nedir?
Metot; bir amaca varmak için, doğruluğu ve başarısı denenmiş en kısa, en emin yol, hareket ve iş tutma tarzı olarak bilinmektedir.
Öğretimde metot ise; kısa zamanda daha çok amacın
gerçekleşmesini sağlayacak bir çalışma tarzıdır. Başka
bir ifadeyle metot; öğrenciyi, eğitimin amaçlarına en
çabuk ve en güvenilir olarak ulaştıracak bir yol
demektir.
Teknik Nedir?
Öğretimde teknik; öğretim metotlarının uygulama biçimlerini ifade etmektedir. Her öğretmenin, öğretme metodunu uygulamaya koyma biçimi vardır. Bu onun
“öğretim tekniklerini” ortaya koymaktadır. Başka bir
ifadeyle öğretim tekniği, bir metodu ustalıkla kişiye
özgü olarak uygulamaya koyma şeklidir.
Eğitim Teknolojisi Nedir?
Eğitim teknolojisi; teknolojinin ürünü olarak ortaya
çıkan yeni araç ve gereçlerin (radyo, televizyon,
internet, bilgisayar, projeksiyon makinesi, film şeritleri,
slâyt, kaset vs... ) eğitim kurumlarına sokulması ve
bunların öğretmenler tarafından, eğitim ve öğretimde
kullanılmasını ifade etmektedir.
Kültür
Eğitimin tek amacı kültürün devamlılığını sağlamaktır.
Kültürleme çeşitleri:
1-Zoraki kültür: Kültürel süreçlerin zorla bireye
kazandırılması demektir. Propaganda buna en güzel örnektir.
2-Gelişigüzel kültür. Değerler bireye farkında olmadan kazandırılır. Sokakta yolda işte.
3-Kasıtlı kültürleme: Okullarda planlı programlı olarak yapılır. İnsanla ilgilidir ve kültürün devamlılığı
amaçlanır.
Anahtar Kavramlar Tablosu KÜLTÜR Ürün
KÜLTÜRLEME Süreç
KÜLTÜRLENME Sentezleme
KÜLTÜRLEŞME Karşılıklı etkileşme ve
değişme
EĞİTİM TÜRLERİ
EĞİTİM TÜRLERİ
İNFORMAL EĞİTİM
( Plansız programsız, rastgele )
İNFORMAL EĞİTİM
( Plansız programsız, rastgele )
FORMAL EĞİTİM
( Planlı programlı ) FORMAL
EĞİTİM
( Planlı programlı )
YAYGIN EĞİTİM YAYGIN EĞİTİM ÖRGÜN
EĞİTİM ÖRGÜN EĞİTİM