_ 72 — "BUAS^. s-/*/*, UE /«SGArujO ®o/_oej-SB?
Bursa
m e t r o p o l i t e n
alan
tesbit
planlaması
ö n r a p o r u
Ertuğrul M E N T E Ş E mimar D.P.L.G.(Baştarafı geçen sayıda) Diğer imalâtçılar, apre veya baskı işle-ya baskı işlemi safhalarını ikmal edip işin tamamlanması için büyük Fabrikatörlerle iş-birliği yaparlar. Konserve ve meşrubat en-düstrisi alanında en büyük Müessese «Ta-mektir» ve Koç'un «TAT» konserve Fab. sı M. Kemalpaşa'da, «VATAN» konserve Fab. sı Karacabeydedir.
D E R İ VE PLASTİK EŞYA SANA-Yİİ : Bu sanayi kolunun bir yılda sağladığı gelir: 22.214.929.— TL. dır.
S A B U N S A N A Y İ İ : Bir yılda BURSA ekonomisine sağladığı gelir 26 milyon TL. dır. » | «M M A K İ N E V E M A D E N İ EŞYA SA-N A Y l t : D o k u m a ve hazırlama makineleri, Elektrik kaynak makineleri, Sanayi makine-leri, Soğutma makinemakine-leri, Soğutma cihazla-rı, Su dolaplacihazla-rı, Çamaşır makineleri, çeşit-li madenî eşyalar imâçeşit-li BURSAda bir ihti-sas dahilindedir. Bu sanayi dalında 1000 iş-çi çalışmakta, bugün dokuma sanayiinde bu-lunan 7205 tezgâhın 6800 zü BURSAda imâl edilmiş bulunmaktadır.
K A R O S E R İ S A N A Y İ İ : BURSA'daki Atölyelerde yılda 1000 Otobüs Karoseri imâl edilir. Yılda 40 - 50 milyon gelir sağ-lar. 1966 da kurulmuş olan 5.250,000 TL. sermayeli Oto M o n t a j ve Karoseri Sanayii Anonim Şirketi vardır.
Karoseri sanayiinde kapasite 2240, Fir-m a adedi 52, Yatırılan ser Fir-maye 7.500.00, Çalışan işçiler 1000.
BURSA'nın O R G A N İ Z E S A N A Y İ BÖLGESİ : M U D A N Y A yolu üzerinde Şeh-rin 10 Km. batısında kurulmuştur.
Faal Fabrikalar 11 adettir, İnşaa halin-de 5 ahalin-dettir, Satılmış Fabrika yeri 25 ahalin-det- adet-tir. Bütün Fabrikalar uygulandıkta, takri-ben 1. Milyar 500.000 liralık inşa masrafı yapılmış olacaktır.
İ L E R İ D E
Bugün 11 Fabrikada 225 işçi yerine 6500 işçi çalışabilecektir. Organize sanayi civarında kurulacak «RENAULT» Otomo-mobil Fabrikasında takriben 10000 işçi çalışacak. İkmal edilmek üzere olan T Ü R K -F I A T Otomobil -Fabrikası G E M L İ K yolu üzerinde şehirden 8 Km. kuzeydedir. Başlan-gıçta 4000 işçi 15 sene sonra 15000 işçi ça-lışabilecek kapasitede olacaktır.
Yukarıda muhtelif kaynaklardan alı-nan rakamlara istinat ettirilen bilgilere
gö-re, sanayi dalında İSTANBUL'dan sonra başta gelen bir belde BURSAdır. Azot sa-nayinin Gemlik yakınında kurulması kararı Bursa Tarım ve Sanayinde yeni bir hamle yaratacaktır. \ J e
2 — T A R I M :
BURSA Ekonomisinde en fazla gelir sağlayan kaynak Tarımdır. Gerek istihsal ve gerekse çalıştırdığı işçi sayısı bakımından bu sektör diğer sektörlere nazaran ağır ba-sar. BURSA - İSTANBUL'U EGE'ye bağlı-yan yolun üzerinde, aynı zamanda büyük Metropolis istanbul'a çok yakın olması do-layısiyle toprak ürünlerini kolayca satabile-cek bir İldir. Diğer taraftan BURSA'da Zi-rai Mahsûlleri değerlendirmekte olan gıda sanayii günden güne gelişmektedir. 1966 yı-lında BURSA ekonomisinde Tarım geliri 869.557.160— TL. dır.
1966 da her cins ürünün sağladığı gelir Tablosu : H u b u b a t 219.674.520 Bakliyat 17.265.670 Y e m Bitkisi 24.447.370 Sinai Bitkisi 232.421.600 Sebzeler 127.537.500 Meyvalar 248.210.500 O R M A N Ü R Ü N L E R İ :
BURSA ve BİLECİK İlleri sınırları içerisini alan BURSA O R M A N B A Ş M Ü D Ü R -L Ü Ğ Ü ' n ü n idaresinde BURSA İline isabet eden Ormanlık alan: 463.626 Hektardır.
BURSA'nın % 52 si O r m a n alanıdır. 187077 Hektarı Koruluk O r m a n 265746 « Baltalık Orman.
416 « Yanık O r m a n vasfında dır.
Çam, Göknar, Ardıç, Meşe, Kayın, Gür-gen, Kızılağaç, Kestane, Kavak, Dişbudak, Akçaağaç, Ihlamur başlıca rastlanan türler-dir.
11 dahilinde 5. O r m a n İşletrrje Müdür-lüğü, Bir Millî Park Bölge Şefliği, Bir Or-m a n Fidanlık Müdürlüğü, AğaçlaOr-ma G r u p Müdürü, Yol Plânlama G r u p M ü d ü r ü , Ame n a j m a n Heyet Reisliği ve Tahdit Reisliği vardır.
YILLIK Ü R E T İ M :
(İşlenebilir) Yapacak olarak 11.156 M3. Yakacak olarak 553.319 ster. Tali Mahsûl 166.00 kg. YILLIK T Ü K E T İ M :
Sarf yeri Yapacak M 3 . Yakacak ster. 1. Piyasaya 86728 169091 2. Resmi müesseselere 12640 152 3. Köylüye, zati ihtiyaç. 11788 266568 4. Köylü pazar satışına yok 119535 Yekûn 111156 553319 ster.
M A D E N L E R :
BURSA İli sınırları içinde işletilmekte olan madenlerin başında Krom, Maden kö-mürü (LİNYİT), Kurşun ve Bakır gelmek-tedir. Henüz istihsale geçemiyen ruhsatna-meli işletmeciler: Demir, Çinko, Manganez, Prit, Mobilden, Zımpara taşı ve Tungsten'-dir. Büyük işletmelerden bilhassa K R O M H A R M A N C I K Bucağında ve M I R A N D A -ĞI ÇÖRELER, K O Z L U C A ve T O P U K Mevkilerindedir. L İ N Y İ T K Ö M Ü R Ü ise, yine O R H A N E L İ 'nin G Ü M Ü Ş P I N A R (BURNU) da, M. K E M A L P A Ş A ilçesinin D E V E C I K O N A Ğ I Nahiyesi ile BÜKKÖY'-dedir. BORASİT. M . KEMALPAŞA'nın K E S T E L E K ve Ç A L T I B Ü K köylerinde. Ba-kır ve Kurşun K A R A C A B E Y İlçesinde bol-dur.
Etibankın U L U D A Ğ V O L F R A M ma-deni faaliyettedir. 11 Milyon rezerve tahmin edilmiştir. Harice K r o m ve Brosit ihraç edi-lir. H A R M A N C I K Nahiyesinde, MİRAN-D A Ğ ve O R H A N E L l ' n d e ve ÇÖRELER Mevkilerinde mevcut büyük tesisler sayesin-de K r o m masayesin-denleri konsantre edilerek sayesin- de-receleri yükseltilmekte ve harice satılmak-tadır.
3 — H İ Z M E T L E R :
H İ Z M E T L E R S E K T Ö R Ü BÖLÜMÜN-D E : Ticaret, Sosyal alt yapıda Eğitim, Sağ lık, İdarî Müesseseler, T U R İ Z M , FİZİKİ A L T Yapıda; Su, Enerji ile kara, Demir, Deniz, Hava yolu bahisleri bu bölümde yeı alır.
Ekonomik ağırlığın Turizm ve sanayie yönelen BURSA İlinde Ticaret sektörü
di-gerleri kadar gelişmemiştir. 5000 Toptancı ve perakendeci ürünlerin değerlendirilmesin-de aracılık edeğerlendirilmesin-derler. Ticaret Sektöründeğerlendirilmesin-de çalı-şan nüfus 15000'in üstündedir.
Tacirlerin ser maye toplamı beyanlara göre, (istinaden) 109.673.142 TL. civarında-dır. Tacirlerin çoğu perakende ve toplam ticaret yanında Komisyonculuk ve imalatçı-lıkla iştigal ederler. 1965 senesinde serbest döviz sahasına 17285 Ton ve 5.697.476 TL. lık anlaşmalı memleketlere ise, 13419 Ton ve 19.174.370 TL. lık mal ihraç edilmiştir. Umumi ihracat 30407 Ton olup, değer 24.871.846 TL. sidir. İhraç kıymeti kıymet sırasına göre İpek kozası, yaprak Tütün, Krom, Yaş üzüm ve havlu'dur.
1966 senesinde umumi ihracat, 53.968 Ton, değer 47.471.804 TL. 1966 da yapılan ihracatta mal çeşidi miktar ve kıymet ola-rak önemli artış vardır.
E Ğ İ T İ M :
İLKOKULLAR : ll'de 763 İlkokulu vardır.
Toplam öğrenci sayısı 108.684 dür. 2820 öğretmen vardır. 81 köyde okul yok-tur. 49 köye okul yapılacaktır. Diğer köy-ler 150 kişiliktir.
ORTAOKUL ve LİSELER : BURSA Merkezi ile ilçelerinde 8 Lise, 15 Ortaokul mevcuttur. 405 öğretmen, 11364 öğrenci bulunmaktadır.
MESLEKİ ve T E K N İ K ÖĞRETİM OKULLARI : BURSA Merkezinde Ticaret Lisesi, Erkek ve Kız Sanat Enstitüleri, Ak-şam Ticaret Lisesi, Kız öğretmen Okulu, İmam Hatip Okulu ve Ziraat Okulu bulu-nur. İlçelerde: inegöl Sanat Enstitüsü, İne-göl Kız Sanat Enstitüsü Gemlik Kız Sanat Okulu, M. Kemalpaşa Sanat Okulu (Ensti-tüsü), M. Kemalpaşa Kız Sanat Enstitüsü, Karacabey Kız Sanat Okulu, Mudanya Kız Sanat Okulu.
Toplam: 6372 öğrenci, 321 öğretmen. özel Okullar : Bursa Merkezde bir özel İlkokul (İNAL), bir ORTAOKUL (ÖR-NEK) ...Bir Kılej (ÇIZAKÇA) Uç özel Okul vardır.
YÜKSEK OKULLAR : Merkezde üç Yüksek Okul vardır. Eğitim Enstitüsü, Ak-şam Tekniker Okulu, Sekreterlik Okulu, 790 öğrenci - 28 öğretmen.
N O T : BURSA'da Görükle İlçesinin kuzeyinde müstakil bir ÜNİVERSİTE sa-hası ayrılmış bulunmaktadır. Bu yönde bir karnın tasarısı sevk edilmiştir. Üniversite-nin pıoğramı ve öğrenci adedi kanun tek-lifi ve Proğramdan alınarak ikinci Metro-politen raporumuzda zikredilecektir. Askerî olmakla beraber BURSA PERSONEL OKU-LU Eğitim sahasında önemli yer tutar, öğ-renci adedi 150 civarındadır.
TİYATROLAR : Eğitim sahasında A H M E T VEFİK PAŞA Devlet Tiyatrosu ile Amatör Temsiller veren ODA TİYAT-ROLARI zikre değer.
Sinemalar, yeterli adettedir ve kaliteli olanlarda daha büyük Şehirlerden gelen
Trupİar temsiİ vermektedir. Ayrıca Mer-kezde ve İlçelerde on adet kütüphane, Or-han Camiindeki, Eski Eserler kütüpOr-hanesi (İNEBEY Medresesine taşınacaktır) Kültür Sahasında faydalı kuruluşlardır.
Merkezde ve İlçelerde basılan lokal sü-reli günlük Gazete ve Haftalık mecmuaların bolluğundan anlaşılacağı gibi Halk'ın oku-ma sevgisi yüksek orandadır. BURSA Mü-zesi de Kültür Yapıları arasında yer alır.
SAĞLIK : fl \ 1 II ' I
Sağlık Tesisleri arasında Memleket ve Askeri Hastahaneler İşçi Sigortaları Hasta-hanesi, Ahmet Vefik Paşa Pavyonu Zikre-dilebilir. Sağlık yönünden irili ufaklı kap-lıca otelleri BURSA'da sayısızdır. BURSA'-nın Ülke çapında değerini arttıran Şifa Su-larıdır. İlçelerde de bu tipte Ilıca ve sıcak su oteller mevcuttur. Ancak, BURSA'daki bazı tesisler çok iptidaidir. Bu arada özel Kükürtlü kaplıca tesisleri Turizm Tanıtma ve Sağlık Bakanlıklarının müştereken yatı-rım yaparak değerlendirecekleri önemli bir konudur. BURSA ehri Nazım Plân Rapor'-muzda bu konu ayrıca incelenecektir.
Resmi örgütler : Y.S.E., D.Î.S., Devlet Karayolları, Orman Başmüdürlüğü, Teknik Ziraat Müdürlüğü ile, Şubeleri, Sanayi Böl-ge Müdürlüğü, Etibank BölBöl-ge Müdürlüğü, Toprak iskân Müdürlüğü, Topraksu Bölge Müdürü, Dağ Keşifleri Kalkınma Müdürlü-ğü, II İmar MüdürlüMüdürlü-ğü, Tapu - Kadastro Müdürlüğü gibi yatırımcı veya yönetici Resmi Teşekküller 3. ncü sektör SERVİS kolunda geniş bir personele kadrosunda iş ver me durumundadır.
Vilâyet, Belediye ve özel İdareler geniş bir kadroyu istihdam eder durumdalar. İle-ride bu örgütlerle Büromuz temasa geçe-rek, her sektörün plânlama hedefleri yönün-de birlikte çalışmalarını sağlayıp, bilgilerin-den Plân çalışmalarında faydalanacaktır.
T u r i z m : M A R M A R A Bölge Etü-dünde Turizm yönünden BURSA, İSTAN-BUL ve ŞİLE, YALOVA, EDİRNE, GÖ-NEN, BURHANİYE, EDREMİT, E R D E K ve M A R M A R A Adaları gelişmiş yerler ara-sında gösterilmiş ise de gerçekte BURSA ve İlindeki mevcut çok yüksek potansiyele rağ-men Turizmin bu ilde emeklemekte olduğu-nu söyleyebiliriz. Esasen Türkiye'de yeni başlayan Iç ve Dış Turizmin daha hızla ge-lişebilmesi için çok yönlü pratik çarelere baş vurmak, konaklama tesisleri ile alt yapı tesisleri ile işletmeciliğine önem vermek icap eder. Bazı uygulamaların başlamış ol-masına rağmen BURSA ve İlçelerinde me-todlu, proğramlı Turizm yatırımlarına ihti-yaç barizdir. M A R A M A R A BÖLGESİ Ra-porunda 10 ilinde turizm imkânları; tari-hi imkânlar, Tabii, imkânlar, Kaplıca im-kânları ve Avcılık imim-kânları olarak Dörde ayrılır. BURSA'da bunlar hep bir arada mevcuttur. Üstelik Dağ sporları için ideal ULUDAĞ vardır. ULUDAĞ yaz ve kış ay-larında Turizme hizmet eden bir Tabiat anı-tıdır. 27.300 Hektarlık U L U D A Ğ Millî parkı, 34 Km. karayolu ile BURSA'ya
bağ-lıdır. Bandırma'nın 20 Km. güneyinde MAN YAS KUŞ C E N N E T İ parkı BURSA Met-ropoliten alan içine dahil edilmesi gereken önemli bir Turizm faktörüdür. YALOVA, İNEGÖL, GEMLİK, ORHANGAZİ, M. KEMALPAŞA, ARMUTLU, KELEŞ, OR-HANELİ Kaplıca, Ilıca ve Tabiat özellikle-rinden ötürü BURSA Metropoliten alan için de mütalâa edilmesi gereken İlçelerdir.
a — SU : Merkez BURSA şehri 1908 de eskimiş isale şebekesiyle SU ihtiyacını karşılamağa çalışmaktadır. PINARBAŞI, ÇINKOLUKAHVE, ÇEKİRGE, BAYRAM-PINAR kaynaklarından şehre saniyede 300 litre SU 280 Km. lik isale hattından veril-mektedir. Bu miktar ihtiyacın yarısını dahil karşılıyamamaktadır. Artan Nüfus oranla artacak su ihtiyacını karşılamak için muh-telif sondajlara teşebbüs edilmiştir. DOĞAN CI barajının 1971 de ikmali sonunda BUR-SA ihtiyacının belki karşılanabileceği söy-lenebilir. Köy içme sulan Y. S. E. Müdür-lüğünce programlanmıştır. Gereken meblâğ Köy işleri Bakanlığı 11 özel idare ve Köy Bütçelerinden sağlanacaktır.
İÇME SU OLAN KÖYLER 356 DEVLET ELİYLE YAPILAN 139 KİFAYETSİZ SU 120 Köy SUYU YETERLİ 336 H İ Ç SUYU OLMAYAN 267 b — İlçe yolları : BURSA 10 İlçeye karayolu ile bağlıdır. 7. si asfalt kaplamalı, Devlet yolu üzerindedir. Her ilçe merkezi-ne, merkezden 1. saat azamî 2 saatte ula-şılır.
KÖY YOLLARI : BURSA'nm 749 köyü arasındaki yolların uzunluğu 2200 Km. dir. 1000 Km. si köy yolu standardına uygun 505 köye servis yapar. 1000 Km. si uygun değildir. 170 köy yolu zayıf stan-darttadır. Turistik sahil bandı bağlantısı programı tatbikatı başlamıştır. KARAMÜR-SEL - Y A L O V A - ÇINARCIK -
ARMUT-L U - GEMARMUT-LİK - M U D A N Y A - BANDIR-MA.
c — D e n i z y o l u : Ekonomik ba-kımdan gelişmişliği ve coğrafî durumu dola-yısiyle, M A R M A R A BÖLGESİ Ülkenin en önemli Deniz trafiğine ve Limanlarına sa-hiptir. BANDIRMA - İZMİT - TEKİR-DAĞ - İSTANBUL limanına, Marmara hav-zasında, yardımcı durumda limanlardır. BURSA'nın yolcu limanı YALOVA'dır. Ti-caret limanı başta, BANDIRMA, ikinci de-rece GEMLİK olma durumundadır. MU-DANYA'nm liman olma vasfını (GEM-LİK LİMANI bitince) gittikçe kaybedecek-tir.
d — E n e r j i : D O Ğ U MARMARA ve İSTANBUL Ülkede en fazla sistem ener-jisi kullanan bölgedir.
D O Ğ U MARMARA Ülke ortalaması-nın üstünde bir sarfiyat gösterir. (564 Kwt yıl) BURSA'da enerjinin nüfustan ziyade endüstri ile ilgili olduğu ve enerjinin yay-gın olmayıp, lokal olarak kullanıldığı
görü-lür. Ülkede nüfusun elektriklendirilebilmiş oranı % 40 dır. Bölge dışından gelecek enerjinin ilerisi için en büyük kaynağı KE-BAN Projesi olmaktadır. Jeotermal enerji için şist olarak BURSA İNEGÖL tabii re-zerveler vardır. Merkez BURSA'nın elektrik hizmeti: ÜRETİM 53.668.548 Kwh.
TÜKETtM. 44.964.984
e — U l a ş ı m : Giriş kısmında kara-yolu irtibat derecesini sıralamıştık.
a) KARAYOLU 34502 Km. lik TÜR-KİYE Devlet yollarının 4200 Km. si DO-ĞU MARMARA'nın 5 İlinden geçer. BUR-SA Hinde 691 Km. Devlet yolu vardır. BURSA'da Motorize araç sayısı 5260 dır. Km. yola düşen nüfus. 1088 dir. (1968) -1970 de bu rakam 14741 olmuştur.
Bir taşıta düşen nüfus. 144 (1968 ra-kamıdır.)
Trafik kaza sayısı 634.
Bursa'da 11 yollarının uzunluğu 411 Km. dir 344 Km. si Stabilize 77 Km. si Top-raktır.
DOĞU MARMARA'nın 5 ilinden ge-çer. BURSA ilinde 691 km. Devlet yolu vardır. BURSA'da motorize araç sayısı: 5260 dır. Km. yola düşen nüfus. 1088 dir. (1968) - 1970 de bu rakam 14742 olmuştur. Bir taşıta düşen nüfus. 144 (1968 rakamıdır) Trafik kaza sayısı. 634
Bursa'da il yollarının uzunluğu 411 Km.dir. 344 Km.si Stabilize 77 Km.si topraktır.
H A V A Y O L U : Hava alanı şehre 10 Km. yakındır.
İlerde turizm geliştikçe AVRUPA'dan direkt seferler temin etmek bakımından tev-si imkânları araştırılmalıdır. Bursa, ilçeleri ile bir bütün olarak metropoliten ölçüsün-de bölgesinölçüsün-de büyük görevler alabilir. İl-çeler merkeze 1 saat mesafededir.
Bu bakımdan merkezle beraber müş-tereken fonksiyonları koordine edilebilir. Ve fiziki plân kararları sonunda uygulana-cak alt yapı yatırımlar sayesinde Bursa kuv-vetli bir Metropol hale gelir.
Yalova ilçesi Bandırma limanı ve Man-yas gölü bu metropoliten alana dahil edil-mekle, ekli metropoliten alan sınır haritası geçici olarak tesbit edilmiştir.
BURSA MERKEZİ İLE İLÇELERİ ARASI YAKINLIK Aşağıdaki listede Bursa illeri ile Kır-sal ve Kentsel (şehirsel) 1965 istatikleri ve BURSA merkezinin mesafeleri işaret edil-miştir.
BURSA ili Merkez . . .
1965 1970 Toplam nüfus : 305.753 379.336
Şehirsel nüfus : 211.664 275.917 Kırsal nüfus : 95.109 103.419
BUASA ILI (GÖLLER HARIÇ): 10609 km.
Gemlik ilçesi . . . 619 Km: 30 Km. BURSA'dan Rakım: 10 Mt. Toplam Nüfus : 33823 34826 Merkez » : 15652 17118 Kırsal » : 18171 17708 956 Km1 45 Km. BURSA'dan Rakım: 335 Mt. Toplam Nüfus : 76968 80765 Merkez » : 27777 31898 Kırsal » : 49131 48867 iznik ilçesi . . . 588 Km2 82 Km. BURSA'dan Rakım: 80 Mt. Toplam Nüfus : 31105 34101 Şehirsel » : 8213 10056 Kırsal » : 22892 24045 Karacabey ilçesi . . . 1235 Km2 65 Km. BURSA'dan Rakım: 50 Mt. Toplam Nüfus : 57445 58878 Şehirsel » : 18368 19873 Kırsal » i 39087 39005 1965 1970 Keleş ilçesi . . . 640 Km2 64 Km. BURSA'dan Rakım: 1060 Mt. Toplam Nüfus i 20218 21110 Şehirsel » : 1643 1765 Kırsal » : 18575 19345 Mudanya ilçesi . 346 Km2 32 Km. BURSA'dan Rakım: 10 Mt. Toplam Nüfus : 20218 25744 7-hirsel » : 6849 7814 Kırsal » : 18398 17930 M. Kemalpaşa ilçesi . . . 1663 Km2. 87 Km. BURSA'dan Rakım: 45 Mt. Toplam Nüfus : 81268 84370 Şehirsel » : 23179 25686 Kırsal » : 58080 58684 Orhaneli ilçesi . 1731 Km2. 65 Km. BURSA'dan Rakım: 525 Mt. Toplam Nüfus : Şehirsel » : Kırsal » : Orhangazi ilçesi . . < 325 Km2 48 Km. Rakım: 98 Mt. Toplam Nüfus : Şehirsel » : Kırsal » : Yenişehir ilçesi . . . 772 Km2 55 Km. BURSA'dan Rakım: 250 Mt. Toplam Nüfus : 44408 45317 Şehirsel » : 11352 13407 Kırsal » : 33056 31910 47681 51706 2377 2803 45304 48903 BURSA'dan 30575 31476 7930 9011 22645 22465
