1990 Yılı Yaş çay.kampanyamızın Değerlendirmesi

1990 Yılı Yaş çay

.Kampanyamızın Değerlendirmesi

Nejat URAL Genel Müdür

1990 Yılı Yaş çay ürünü alımlarına, bölgeselolarak sa- hil kesiminde 4 Mayıs 1990 tarihinde başlanmış, kampan- yanın açılışı 12 Mayıs 1990 tarihinde Maliye ve Gümrük Bakammız, Sayın Adnan KAHVECİ tarafından yapıl- mıştır.

45 Yaş çay fabrikasına bağlı 2681 alım yerinde 1138 alım ekibi ile sürdürülen kam- panya 173 gün boyunca de- vam etmiş ve kampanya süre- since 895 dekar alanda üreticilerimizden 472.203 ton yaş çay ürünü satın alınarak kampanya 23 Ekim 1990 tari- hinde sona ermiştir.

Ülkemizde çay tarımı ve sanayii; ekonomik, sosyal ve kültürel yönden önemli bir ye- re sahiptir. Bu düşünce ile kampanya öncesinden başlatı- larak kampanya süresince;

hem çay üreticisinin, hemde ülke ekonomisinin lehine so- nuçlar alabilmemiz için üreti- cisiyle, çalışanlarıyla, yöneti-

cisiyle kaliteli üretim ve başa- rılı işletmecilik temel hedefine yönelik olarak bir program da- hilinde çeşitli etkinliklerde bulunulmuştur. Bu amaç doğ- rultusunda:

• Tüm yaş çay işletmeleri kampanya öncesinden gerekli teknik bakım ve onarımdan geçirilmiş, gelişen teknolojiler yakından izlenerek fabrikala- rımızın daha rantabl ve kalite- li çay imalatı yapacak şekilde yenileme ve modernizasyon çalışmaları tamamlanmı ştı r.

• Üreticilerin eğitilmesine önem verilmiş; yetiştiricilik, hasat ve alımevinde satma es- nasında dikkat edilecek hu- suslar üzerinde durulmuştur.

çaycılığımızın geleceği açısın- dan açıklanmasında fayda gö- rülen hususlar bildiriler halin- de dağıtılmış ayrıca zaman zaman düzenlenen toplantı- larla üreticiler aydınlatılmış- tır.

arası uygulama birliğinin sağlanması amacıyla fabrika müdürleri ve alım yerlerinde çalışan çay eksperleriyle za- man zaman toplantılar yapıl- mıştır.

• Satınalınan yaş çayın kali- tesi ve kuru çayın üretimi her gün Genel Müdür, Genel Mü- dürYardımcıları ve Deire Baş- kanları tarafından izlenmiş- tir.

• Tüm Yaş çay fabrikaları ve~ Paketlerne fabrikaları ile çay Araştırma Enstitüsünde mev- cut olan Laboratuvarlarımız- da , TSE ve Uluslararası kali- teli çay normuna uygun kuru çay üretimini sağlamak ama- cıyla gerekli analizlerin yapı- labilmesi için gereken araç - gereç ve personel ihtiyaçları karşılanmıştır.

• Laboratuvarlarda, günlük üretilen çay nevilerinden alı- nan numuneler üzerinde kali- teye yönelik analizler yapıl- mıştır. Tadım çalışmalarının

yanısıra rutubet, kafein, eks- trakt, selüloz, tanen, kül gi- . bi kaliteye doğrudan tesir eden kimyasal analizler ya- pılarak sonuçları ilgili birim- lere günlük olarak iletiImiş- tir ve böylece üretimle kalite kontrol birarada. yürü- tülmüştür.

1990 kampanyası süresin- ceüreticilerden alınan yaş çay ürünleri bekletilmeden fabri- kalara ulaştırılmış ve günlük

işlenerek kalite standardına uygun kuru çay üretimine özen gösterilmiştir. Yaş çay alımları, günlük 6070 ton'luk kapasiteye ulaşıncaya kadar dekar başına 20 kg, izdiham dönemlerinde ise 10 kg üze- rinden yapılmıştır.

Üreticilere, bir önceki yıla göre verilen yaş çay taban fi- yatında ^% 58 oranında artış yapılarak sürgün dönemleri itibariyle, üreticinin lehine ar~

tan oranlı farklı fiyat uygula- masıyapılmıştır. Yine ilk defa bukampanya döneminde baş- latılarak, yaş çay alımyerle- rinde kamyonlara yükleme için kg başına 10 TL.ücretin üreticiye ödenmesi esası ka- bul edilmiştir

Üreticiye 1989ve 1990yıl- larında ödenmesi kabul edilen taban fiyatlar sürgün dönem- leri itibariyle şöyledir.

Sürgün Dönemi 1989 Yılı 1990Yılı Artış

(TL.) (TL.) %

Mayıs. - Haziran 550 850 %55

(1. Sürgün)

Temmuz -Ağustos 570 900 %58

(2.Sürgün) .

Eylül- Ekim 600 975 %63

(3. Sürgün)

Üreticilere, satmış oldukla- n çayın bedeli olarak ödene- cek toplam 428.3 milyar TL'nin 18 Mart 1991 tarihi iti- bariyle 314.3 milyar TL.siyani

% 73'ünün ödenmesi tamam- lanmış olup, geriye kalan kıs- mın ödenmesine devam edil- mektedir.Yaş çay bedellerinin ödenmesi, mümkün olan en kı- sa zamanda tamamlanarak ür.eticiler alınterinin ve emeği- nin karşılığını zamanında al- mış olacaklardır.

1990 Yılı' kampanyası dö- neminde gerçekleşen toplam 622.000 ton yaş çay rekoltesi- nin 472.215tonu Çaykur tara- fından satın alınmış ve gün- lük 6070 ton'luk yaş çay işleme kapasitesi tam kulla- nılmıştır. Bunun sonucunda 95.595 ton kuru çayimal edil- miştir.

1985 yılında 3092 sayılıka- nunla Kuruluşumuz eliyleyü- rütülen çayda devlet tekelinin kalkması sonucu Çaykur'un

yanında özelsektör de 1990 yılında irili ufaklı toplam

123 adet yaş çay işletmesin- de günlük 3600 tonluk işle- me kapasitesiyle yaş çay kampanyasına iştirak etmiş ve özelsektörce satın alınan yaş çay miktan 150.000 ton veüretilen kuru çay miktarı ise 30.000 ton olarak gerçek- leştiği tabmin edilmektedir.

Son beş yılda Çaykur ve özel sektörce yaş çay, üreti- len kuru çay ve pazar payla- rı şu şekildedir.

YAŞÇAYREKOLTESİ ÜRE'!'İLEN KURU ÇAY(TON) YILLAR

ÇAYKUR ÖZELSEKTÖR ÇAYKUR ÖZELSEKTÖR

1985 602.474 27.500 132.978 5.500

1986 669.771 55.000 140.261 11.000

1987 566.609 115.700 119.775 23.140

1988 581.339 218.661 121.486 43.732

1989 530.510 200.000 108.406 40.000

1990 472.203 150.000 95.595 30.000

1990yılında toplamyaş çay rekoltesinde biröncekiyılagöre

%14düşüş olmuş,buna paralel olarak kuru çayüretim miktar

ları da azalmıştır. Rekoltedeki düşüş %14 olmasına rağmen Çaykur'un satın aldığıyaş çay miktarında ki azalış %10 düze-

yindekalmış,bunakarşılık özel sektörün satın aldığıyaş çay ve ürettiği kuru çaymiktarında ki kaybı%25'eulaşmıştır.

TOPLAM TOPLAM PAZAR PAYI(% )

YILLAR REKOLTE KURUÇAY

(TO ) (TO ) ÇAYKUR ÖZELSEKTÖR

1985 629.974 138.478 96 4

1986 724.771 151.261 92 8

1987 682.309 142.915 83 17

1988 800.000 165.218 73 27

1989 730.510 148.406 73 27

1990 622.203 125.595 76 24

Son 5yıllık rekolte dikkate alınarak Çaykur ve Özel Sek- törün satın aldıkları yaş çay miktarları birlikte incelendi- ğinde, % 73'e kadarine Çay- kur pazar payının 1990yılın- da % 14 olan toplam rekol- tedeki düşüşe rağmen Çay- kur'un sektör payının artma eğilimi gösterdiği ve % 76'ya ulaştığı anlaşılmaktadır.

1986 Yılında Arhavi Çay Fabrikasında üretime geçilen veDünya'da üretilen çayın % 25'ini teşkil eden YEŞİL ÇAYın üretimine 1990 yılın- da da devam edilmiş, ve top- lam 321 ton Yeşil Çay üretimi gerçekleştirilmiştir. Siyah ça- ya oranla 10 kat daha fazla C Vitamini ve ayrıca Bl, B2 ve Tanen'ce zengin olan Yeşil Çay'ın halkımızın tüketimine sun ulması kararlaştırılmış olup Eylül ayından itibaren piyasada YeşilÇaysatışlarına başlanılmıştır.

1990yılı,öncekiyılbaşlatı- lan ihracat hamlesinin doruğa ulaştığı bir yılolmuştur. 1989 yılında bağlantısı yapılan 34.193 ton ihraçlık çay'ın 1990 yılında bakiye kalan

9111 tonluk kısmının ihracatı tamamlanmış ve 1990yılında başta SSCB'ne 30.000 ton ol- mak üzere çeşitli ülkelere ih- ra cı taahhüt .edilen toplam 41.976 ton dökme ve paketli çaydan şimdiye kadar 28.183 tonunun ihracı gerçekleştiriI- miş ve bunun karşılığında 99.316 milyar TL. döviz ülke ekonomisine kazandırılmıştır.

Paketli çay ihracatının ya- nında 1990yılında Dökme çay ihracatında da önemli artışlar kaydedilmiş, başta ABD,Hol- landa Polonya ve Almanya ol- mak üzere toplam 14 ülkeye 6.751 ton dökme çay ihraç bağlantısı yapılmış, yıl içeri-

sinde bunun tamamının ihra- catı tamamlanmıştır.

1990 yılında gerçekleştiri- len ihracat taahhüdleri bir ön- cekiyıla göre%64,elde edile- cek döviz karşılığı ihracat gelirlerinde de % 142 oranın- da artış sağlanmıştır.

Çaykur'un ihracat göster- gelerindeki bu başarıya ulaş- mada. en büyük pay şüphesiz ki istenen evsafta ve şekilde yaş çayürünü velienüreticile- rimizin ve tam bir üretim se- ferberliğine katılan, üretimin her kademesinde çalışan gö- revli personelimizindir.

YILLAR DÖKME PAKETLİ TOPLAM BEDEL

(TON) (TON) (TON) (BİNTL.)

1985 - 807 807 990.182

1986 488 488 707.205

1987 - - - -

1988 189 189 692.428

1989 4500 20.582 25.082 76.368.600

1990 6751 21.432 28.183 99.316.700

1990YIU SATlŞL~Rı DEGERLEND'RIlMESi

1990ylU iç SATıŞLARı

L990 ;'IU söc.Ga.eR iTiBARiUKRfOO Vf PE5IH çAY SATIş MiKTARLAAl

PEŞiN:51948 kın

• KREOO.2988O ten

6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000

O

el~ ..•

~ ^::>

..•

i

'"' '" '" ^::>

••

'" ^::> '"'

..•

=

.,

~

..•

1!

..•

'"

••

65.000 00.000 55.000

50.000 45.000 40.000 35.000

30.000 25.000 2ll.000 15.000 W.OOO 5.000

O IıtU ÇAY[

L990 YU iç SAT$.AANlIf fWER iTiBARı iLE O~

ÇAY ıılu: UJlI!LYA FiLtz D!W çtçııal 1lIIIU."T LiLICS ÇAYlAII

1990 YILIMl

ıcı

lBIllERı

ıcı

.tLYAII nJIL

n..

100 98 _W.OOO

tıtl

90 ii.ooo

90 11.000

70 7.000

/LO /i.OOO

50 5.000

40 4,000

30 3.000

20 21 24 _2.000

LO 1.000

o o

.. i i

i ⁱ ! ^~i

ⁱ

^! i !

ğ i ^{... i}

i

i

^{i i} i

a

• 00<ıre Cay

21.432 Tııı

6.751 Tııı ^{MilYAR Tl.}

30

1990 YILI GENEL 5ATI5LAR

TOO

1990 YILI HPlJ+t CAY SATIŞlNU _2.000 ^l.PEYl

1;'/00 2.PEYl

TON ^1.800 5.PEYl

O ^{İç Satış 1.}_1.600⁷⁰⁰

o ^6.PEYl

İhracat ^ı.600

•

10.000 1.400

ı.:ıoo

1.200

8.000

1.LOO

ı.ooo 6.000 900

800 700

".000 600

600 400

;>.()()O :ıoo

200 100

o

;ı: VJ :i

i

~ ^{N o}

,.

g

~ ~

~ ^tl .,

.... _{;ı: VJ}

i

^•

i

" ^{< E-< < ..., VJ}

•

< ^{<il o:: VJ >- N} ~ ~ ^...., ~ ~

! E .•

U ~ ;! ^'H ;; < ^<ol ""

,.

•• ^;/

o v> ;ı: :ı: E-< < ^{<ol <ol} < ^<il

YURTİÇİ İHRACAT TOPLAM AYLAR

AYLAR BEDEL AYLAR BEDEL AYLAR BEDEL

OCAK 5.187.9 27.1727 4.672.6 16.791.2 9.860.5 43.963.9

ŞUBAT 6.060.8 32.267.5 1.639.8 2.495.3 7.700.6 34.762.9

MART 9.016.1 49.542.3 1.535.8 2.298.9 10.551.9 51.841.3

NİSAN 3.737.3 24.126.2 757.8 1.296.4 4.495.1 25.422.6

MAYIS 8.682.7 56.410.0 229.0 320.3 8.911.7 56.730.4

HAZİRAN 8.107.7 56.579.9 1.667.8 3.174.2 9.775.5 59.754.2

TEMMUZ 8.311.1 67.625.5 3.090.8 10.860.5 11.402.0 78.486.0

AGUSTOS 7.493.1 73.254.5 2.673.9 9.303.1 10.167.0 82.557.6

EYLÜL 7.553.6 79.503.8 3.793.9 17.005.9 11.347.5 96.509.7

EKİM 6.772.8 71.709.0 6.189.4 27.749.5 12.962.1 99.458.5

KASIM 7.587.0 80.832.8 1.772.5 6.954.1 9.359.5 87.786.9

ARALIK 9.318.7 98.483.8 159.9 1.066.9 9.478.6 99.550.7

TOPLAM 87.828.7 717.508.1 28.183.4 99.316.7 116.012.1 816.824.8

Gerek içpiyasada, gerekse dış piyasada tüketicilere da- ha kaliteli ve modern maki- nalarda imal edilen paketli çay sunabilmek amacıyla 1990yılında paketli çay üreti- minde makina kapasitesini artırıcı çalışmalar yapılmış ve bunun sonucunda Alman- ya'dan 4 adet 1000 gr'lık Oto- matik dolum yapan makina ithal edilerek montaj işlemle- rine geçilmiş kısa zamanda montaj ve deneme üretimleri tamamlanarak normal üreti- me başlanılmıştır. Böylece Kuruluşumuzda makinede paketli çay üretim kapasitesi 72.000 tonlyıl'dan 92.000 tonl yıl'a çıkarılmıştır.

1989 yılında çay'a alter- natif ürünler olarak; Kivi, İpekböceği, Narenciye yetiş- tiriciliği için Kuruluşumuz Merkez ve Hayrat fidanlıkla

rında tesis edilen bahçelerde başlatılan çalışmalar 1990yı- lında da sürdürülmüş, özel- likle Dünya'da yetişen tüm Kivİ türlerinin bölgede dene- meye alınması ve bunun için ilgili uzmanların bölgeye geti- rilmesi hususunda Sayın Ba- kanımızın talimatları doğrul- tusunda FAS'tan uzman kişiler davet edilmiştir. Araş- tırma istasyonunda inceleme yapan uzmanlar denemeye alınan fidanların yetiştirilme- sini çok iyi bulmuşlar ve tek- nik işbirliği konusunda yar- dımcı olacaklarını ifade etmişlerdir.

Ülkemiz çay sektörünün başarıya ulaşabilmesi için;ge-. lişe.n teknolojilerin izlenerek kaliteli çayimal edilmesi, üre- tim-tüketim dengesini kura- rak ve koruyarak uluslararası kalite normlarına uygun kuru

çayüretilmesi, 1989'da başla- tılan ve 1990 da doruğa ula- şan ihracat hamlesinin kesin- tisiz sürdürülmesi çalışmala- rımızın temeli olmuştur.

Serbest Piyasa Ekonomisi içinde, karşılıklı rekabete da- yalı olarak; üreticinin alınte- rinin karşılığı verildiği, tüke- ticinin maximum faydayı sağladığı ve gündelik yaşamı- mızın ayrılmaz bir parçasını oluşturan insan sağlığına pek çok yönden yararlı ÇAY gibi bir ürünü üreten ÇAYKURgi- bi büyük bir kuruluşun yetki- li~;iolarak, geride bıraktığı- mız 1990 yılı kampanyasının ardından gelecekte de aynı hedefleri daha da geliştirerek sürdürmek ve başarıya ulaş- mak dileğiyle bu çetin uğraşı- da her kademede emeği ge- çenlere teşekkürlerimi suna- rım.