• Sonuç bulunamadı

Alanlar kuramı

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Alanlar kuramı"

Copied!
25
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

Domains

(2)

Alanlar kuramı

• Langacker, 1987

• Sözlüksel kavramların sunduğu bilgi yapıları

• Alanlar

(3)

Alan ne demektir?

• Langacker, 1987

• Bilişsel varlıklar/olgular

• Kavram

• Zihinsel sunumun temel birimi

• Zihinde izole edilmiş birimler olarak yer almaz

Zihinde artalan bilgisiyle birlikte depolanır

Alan

Her bir dilsel birim deneyimin belli bir özelliğini betimler

• Her kavram bir anlam alanına bağlı olarak betimlenir

• Bir kavramın anlam değeri ALAN bağlamında betimlenir

(4)

Alanların üç temel özelliği

Daha temel kavramsal yapılar

• Boyutluluk

• Konumsal/kurulumsal (Locational vs configurational)

• Çerçeve anlambilimine benzer ama dört özellik daha ekler

(5)

1. Alan matrisi

• Bir sözlüksel kavramı yapılandıran alanlar o kavramın alan matrisini oluşturur

• Kuş

UZAM

FİZİKSEL NESNE

YAŞAM

ZAMAN

• Isı derecesi

DERECE

SICAK

SOĞUK

• Somut nesne

UZAM

KESME

ÇATAL-BIÇAK TAKIMI

(6)

2. TEMEL – SOYUT ALANLAR

• Deneyimsel temel ve beden deneyimine dayalı bir ayrım

• Temel alan

• UZAM, ZAMAN

• Soyut alan

• EVLİLİK, AŞK, MÜZİK

(7)

3. Alanlar hiyerarşiktir

PARÇA-BÜTÜN ilişkisini gösterir. Belli bir sözlüksel kavram, bu hiyerarşik yapının daha alt ya da üst bölümünde yer alabilir.

PARMAK BOĞUMU  EL  KOL  BEDEN  UZAM

(8)

4. Fillmore çerçeveleri birleşim değeriyle (valence), Langacker kavramsal varoluşla açıklar

• bilginin yapısı ve düzenini kavramların birbiriyle ilişkisi açıklar

(9)

Temel alanlar

• Başka alanlara bağlı olmadan anlamlandırılan alanlar

• Doğrudan beden deneyimine dayalı

• Duyusal-algısal deneyim gibi önkavramsal deneyimden kaynaklanır.

• Bu da daha karmaşık bilgi alanlarını biçimlendirir

• Parmak boğumu ….. Uzam ilişkisi

(10)

• Ne türde duyusal algı?

• Görme

• RENK ve UZAM (hareketin rolü de var)

• İşitme

• PERDE

• Dokunma

• ISI, BASINÇ, ACI

• Ne türde öznel algı?

• DUYGU ve ZAMAN

(11)

İmge şematik alanlar

• Önkavramsal deneyime dayalı

• Temel alanlardan daha karmaşık

• KAP

• UZAM, NESNE temel alanlarına dayanır

• Daha geniş alan matrisi sunar

Somut nesne

Tüm nesnelere ilişkin deneyim

Parça-bütün, merkez-çevre, sayı-yoğunluk, yüzey… gibi şemaları gruplar

Isı derecesi

Derece, sıcak, soğuk

(12)

Temel Alanlar İmge Şemaları Karmaşıklık hiyerarşisinde en düşük düzey

UZAM, ZAMAN, ISI, PERDE

Karmaşıklık hiyerarşisinde en düşük düzeyi kapsaması şart değil

YUKARI-AŞAĞI, YOL, KAP Alan matrisinde geniş bir aralığa sahip olması

gerekmez ISI, KOKU

Alan matrisinde en geniş yeri tutar ÖLÇEK, NESNE, KAP

Öznel ve duyusal deneyimden kaynaklanır UZAM, ZAMAN

Sadece duyusal-algısal deneyimden kaynaklanır KAP, YÜZEY

(13)

Boyutluluk

• Kimi alanlar bir ya da daha fazla boyut içerebilir

• ZAMAN, ISI DERECESİ, PERDE

• Tek boyut

• UZAM

• İki ya da daha fazla boyut

Üçgen, insan

• RENK

• Üç boyutlu

PARLAKLIK, TON, CANLILIK

Farklı algısal mekanizmalarla ilişkili

• DUYGU

• Boyutlulukla açıklanamaz

(14)

Sınırlılık

• Alfabe

• A-Z

• Sınırlı

• Akrabalık

• Sınırsız

(15)

Konumsal ve kurulumsal alanlar

• Bir alanın belli bir boyuta göre düzenlenip düzenlenmediği

• UZAM

• Kurulumsal; konumundan bağımsız olarak uzamdaki boyutuna göre belirlenir

• ÜÇGEN

3 kenarlı, kareden farklı

Kavramsal kimliği konumuna bağlı değildir

(16)

Konumsal ve kurulumsal alanlar

• Diğer uzamsal konum kavramları da buna bağlı

• “burada” (gönderim noktası)

• “orada”

• Bu konumlar, başka konuma (gönderim noktasına) 0dayalı olarak belirlenir

• Bu akşam evde olacağım.

(17)

Profile/Base ayrımı

• Sözlüksel kavramlar alan matrisleriyle anlaşılır

• Sözlüksel kavramlar bir dizi alanla çağrıştırılır

• Bu alanların tümü aynı ağda yer alır

• Bunun bir sonucu; bir sözcüğün belirli bir sözlüksel kavramla çağrışan bilgi bütününü içermesi

• Ancak bir kavramı anlatmada farklı ansiklopedik bilgi görünümlerinin de rolü

var

(18)

Profile/Base ayrımı

(19)

Profile/Base ayrımı

• Hipotenüs

• DİK ÜÇGENLER

• ÜÇGENLER

• GEOMETRİK ŞEKİLLER

• GEOMETRİK HESAPLAR

• UZAM

(20)

• Profile: sözcüğün işaret ettiği varlık ya da ilişki

• Önvarsayılan bilgi temelinde ele alınan kavramsal bilgi

• Base: alan matrisinin profili anlamak için önemli olan bölümü

• Art alan bilgisinin kavramı nasıl desteklediği

• Profil alanın varlığının önemini öne çıkarır

• Kavramın anlam değeri  ALAN

önvarsayılan bilgi art alan bilgisi

(21)

• Örnekte hipotenüs uzun kenarı profiller

• Base olmazsa profile anlamsız kalır

• Aynı base farklı profiller sunar

• ÇEMBER –BASE

ARC - YAY

RADIUS - YARIÇAP

DIAMETER - ÇAP

CIRCUMFERENCE - ÇEVRE

(22)
(23)

• DAYI - PROFILE

• KİŞİ

• CİNS

• İLİŞKİ

• YAŞAM DÖNGÜSÜ

• ANNE-BABA-ÇOCUK İLİŞKİSİ

• KARDEŞ İLİŞKİSİ

• BASE?

(24)

ACTIVE ZONES

• Anlamın ansiklopedik sunumu, bir sözlüksel öğeyle çağrışan anlam kullanıldığı bağlamın bir sonucu olarak değişir.

• Bir sözcede belli bir varlığın sadece bir bölümü etkindir

• Futbolcu topa kafa attı

• Futbolcu topa vurdu

• Futbolcu hekeme kaşını çattı

• Futbolcu taraftara el salladı

(25)

ACTIVE ZONES

• Bu kırmızı kalem kırmızı değil.

• Bu adam adam değil.

Referanslar

Benzer Belgeler

Radiofrequency catheter ablation had a comparable success rate for septal AT and free-wall AT (96% vs 95%) without impairment of AV conduction. CONCLUSION: Septal AT

As a matter of fact, MAO-B inhibitors are used in early stage of PD as first-line medications, however, COMT inhibitors are generally used in advanced stage of PD clinically.. And,

Şiddetli Selfitis: Gün içerisinde en az 3 tane Selfie çeken ve bunların hepsinin sosyal medyada paylaşan kişi.. Kronik Selfitis: Kendi fotoğrafını çekmekten zevk alan

Paris 6 Ağustos 90S Muhterem Sezai Beyimiz, Ferit Beyden Ahmet Rıza Beye gelen bir mektupta «Şûrayı Üm­ met» in bir iki güne kadar tabe- dileceğini ve 15

Örgütlerin içinde faaliyet gösterdikleri değişken çevreye ve koşullara uyum sağlaya­ bilmesi için planlı örgütsel değişim yoluna gidilebileceği gibi çevrede

The aim of this research is to highlight the impact of use social sites on the academic performance for undergraduate students in Jordanian universities, in addition to explain

Tez çalışmasında dünyada ve Türkiye‟de film gösterimi yapılan mekânların tarihi gelişimi, kent kültürü içinde sinema olgusu, seyircinin filmi sinemada

Konjuge amid ve imin bileşiklerinin metal katalizör varlığında diazo bileşikleri ile reaksiyonları, azot içeren heterosiklik bileşiklerin sentezine olanak