• Sonuç bulunamadı

Öğrenmeyi Öğrenme ve Travma II

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Öğrenmeyi Öğrenme ve Travma II"

Copied!
33
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

Öğrenmeyi Öğrenme ve

Travma II

(2)

Öğrenme söz konusu olduğunda…

• Kişisel deneyimler ve akademik yaşantılar aracılığıyla edinilen yeni bilgi ve beceriler beynin kendini yeniden düzenlemesine,

örgütlemesine yol açmaktadır. Bu değişim

yaşam boyu devam etmektedir.

(3)

Beynin yeniden düzenlenmesinde çevre ve

duygu

(4)

Çevre

• Beyin hücreleri arasında kurulan bağlantı ve çevre

• Rahat ve öğrenmeyi kolaylaştırıcı çevre ve dopamin

• Dopamin belleğin güçlenmesini sağlar

• Düşünmede esneklik, yaratıcı problem çözme,

sosyal etkileşimde artış

(5)

Duygular

• Limbik sistemde bulunan amigdala duygusal cevapları belirlemesi nedeniyle ayrı bir öneme sahiptir.

• Bir öğrenme ortamında kişinin olumlu ya da olumsuz duygulara sahip olması beyinde buna bağlı olarak

farklı değişikliklerin meydana gelmesine ve vücutta

farklı kimyasalların salgılanmasına neden olmaktadır.

(6)

• Memnuniyet verici öğrenme koşulları beyinde endorfin

salgılanmasına neden olmaktadır. Doğal bir uyuşturucu olan endorfin vücutta doğal bir rahatlık oluşmasına ve öğrenmenin

eğlenceli bir deneyime dönüşmesine yol açmakta, bu da nöronlar arasında daha fazla bağ kurulmasına neden olmaktadır

• Üst düzeyde stres içeren öğrenme koşullarında ise buna bağlı

olarak korku ortaya çıkmaktadır. Stres ve korkunun beyinde

yarattığı etki “çöküş ya da çökme” olarak adlandırılmaktadır.

(7)

• Bu durumda kendini güvende hissetmeyen kişinin beynine ulaşan veriler duyguların işlendiği limbik sistemdeki

talamus ve amigdala vasıtasıyla neokortekse aktarmak

yerine daha otomatik hareketlerin meydana geldiği beyin

sapına (beyinciğe) gönderilir.

(8)

• Böyle bir durumla karşı karşıya kalan kişi üst düzeyde düşünce üretmek yerine, kendini güvenlik altına almayı sağlayacak davranışlar sergilemeye yönelmektedir.

• Çöküş yaşayan beyin tekrar tekrar ezber yapmaya yönelir. Sürekli ezber kişinin kendi kendine güven duygusu telkin etmesini sağlamaktadır. Çöküş anında kişi kendini çaresiz görür, risk alamaz, olasılıkları fark edemez, kendine davranış için sınırlı sayıda seçenek üretebilir.

• Daha önce denenmiş ve doğru olarak kabul edilen davranışlar tekrarlanır.

Bu durumdaki kişilerde beceriksizlik ve bitkinlik ortaya çıkmaktadır.

(9)

Öğrenmenin Amaçları:

• Bilimsel düşünmeyi öğretmek,

• Bilgi kaynaklarına ulaşmayı öğretmek,

• Neden sonuç ilişkisini kurmayı öğretmek,

• İletişim becerilerini kazandırmak,

• Yaratıcı düşünmeyi kazandırmak,

• Yönetici ve girişimci insan olmayı öğretmek,

• Sosyal becerileri geliştirmek,

• Davranışsal beceri kazandırmak ve

• Problem çözme becerilerini kazandırmak

(10)

Hedef: Problem çözmeyi öğrenme

(11)

Ne oldu??

(12)
(13)

Göç ve travma ile çalışmak

Bir ülkeden başka bir ülkeye kalıcı bir biçimde yerleşmek amacıyla

yasal veya yasal olmayan yollardan yapılan yolculuk …

(14)

• Göç

• Göç Stresi: Göç süreci ve öncesinde yüz yüze gelinen doğrudan veya dolaylı kriz

deneyimleri ile bunların sonucunda ortaya çıkan duygusal deneyimler göç stresi olarak ele alınmaktadır. Organ kaybı, yakınların kaybı, yakınların geride bırakılması, temel yaşamsal ihtiyaçların karşılanamaması, ekonomik zorluk yaşama, doğrudan terör, çatışma ve/veya saldırıya maruz kalma, temel becerilerin kaybedilmesi, ayrımcılığa uğrama gibi geniş bir yelpazede travmatik stres faktörlerini doğrudan deneyimleme, tanık olma veya bunların deneyimlendiğini biliyor olmak göç stresi olarak ele alınacaktır.

• Göç Sonrası Yaşam Güçlükleri: Belli başlı göç sonrası stres faktörleri iletişim, ayrımcılık, geride kalanlar için endişe, iş bulma, göç süreci zorlukları, sağlık ve sosyal hizmetlere erişim, kültürlenme alanlarında deneyimlenen güçlükler olarak ele alınmıştır.

(15)

Travmatik bir olaya maruz kalmanın psikolojik

etkileri çok çeşitlidir ve kişilerin travmaya karşı

geliştirdikleri tepkiler de çeşitli faktörlere bağlı

olarak belirlenmektedir

(16)

Travmatik olaya verilen 3 evrimsel tepki

KAÇ

DON

SAVAŞ

(17)

 

Bireysel Faktörler

GÜNCEL BİREYSE

L FAKTÖR

LER

- Cinsiyet (kadınlar risklere daha açık olabilmektedirler) - Travmatik Yaşantı Sırasında Yaşın Küçük Olması

- Medeni Durum (Bekar ya da boşanmış olmak riski artırmaktadır) - Düşük Eğitim Düzeyi

- Düşük Zeka Düzeyi

- Hatalı Başa Çıkma Stratejiler

- Kronik Tıbbi Rahatsızlıklara Sahip Olma - Kronik Psikolojik Bozukluklara Sahip Olma.

- Kronikleşmiş Yoksulluk, Evsizlik, İşsizlik Durumlarında Yaşamak

GEÇMİŞ E DAYALI BİREYSE

L FAKTÖR

LER

- Azınlık Statüsü Nedeni ile Ayrımcılığa Maruz Kalmış Olmak - Ailede ve/veya Bireyde Psikolojik Bozukluk Tarihçesi

- Başka Travmalara Maruz Kalmış Olma (Büyük Kazalar, Taciz, Savaş, Kurtarma Çalışmalarına Katılmış Olma, Vb.).

- Önemli ve Zorlayıcı Yaşam Olaylarına Maruz Kalmış Olmak (Ör.

Çocuklukta istismara maruz kalmış olmak).

- Ebeveynlerin boşanması, ölümü ya da tek ebeveyn ile yaşamak - Ergenlik döneminde anne olmak

(18)

Fiziksel Tepkiler Davranışsal Tepkiler Duygusal Tepkiler Bilişsel Tepkiler

• Baş ağrıları ve baş dönmesi • Uyku düzeninde bozulma ve kâbus görme

• Şoka girme ve hissizlik hali • Dikkat ve konsantrasyon sorunları

• Üşüme veya yanma hissi • Asabi ve gergin hissetme • Güvensizlik hissi • Unutkanlık

• Göğüste daralma hissi • Sürekli tetikte olma, kötü bir şey olacak beklentisi

• Derin üzüntü • Düşünce bozuklukları

• Heyecanlı, gergin ve aşırı uyarılmışlık hissi

• Görünür bir neden yokken ağlama veya ağlamaklı olma

• Ölen kişilere duyulan yoğun özlem

• Karar verememe

• Halsizlik ve yorgunluk • Aile veya çalışma arkadaşlarıyla çatışmalar

• Çaresiz ve güçsüz hissetme • Tam veya kısmi amnezi (hafıza kaybı) yaşama

• Mide bulantısı ve bağırsak rahatsızlığı

• Travmatik olayı hatırlatıcı unsurlardan kaçma

• Aşırı alınganlık • Rahatsızlık veren anılar ve imgelerle meşgul olma

• İştah azalması veya artması • Duyguları ifade edememe • Öfke ve öç alma isteği • Katı özeleştiri yapma

• Genel olarak sağlık durumunun kötüleşmesi

• Sosyal ortamlardan uzaklaşma ve içe kapanma

• Hırçınlık, toleransın az olması • Sürekli tehlikelerden korunma planları yapma

  • Alkol ve ilaç kullanımında artış • Umutsuzluk ve karamsarlık • Manevi inançları sorgulama

    • Suçluluk hissi  

    • Ani duygu değişimi  

(19)

Uzun Dönemli Travmatik Stres Tepkileri

• Bireylerin fiziksel ve psikolojik bütünlüğünü, mal varlığını ve diğer kendine ait varlıklarını, tanışıklık/ aşinalık ve kontrol edebilirlik duygusunu, önemli değerlerini, düşüncelerini, yorumlarını, tutumlarını ve varsayımlarını tehdit etmekte olan doğrudan ve dolaylı tehditler travmatik bireyler ve toplumlar yaratmaktadır. Ayrıca, krizlere maruz kalmak kişilerin rutin faaliyetlerinin durmasına da neden olabilmektedir (Zeidner, 2006).

• Tüm bunların yanı sıra kızgınlık, reddetme, odaklanma bozukluğu ve uyku bozukluğu hatta depresyon gibi sorunlar da görülebilmektedir. Bunlara, uyku bozuklukları, kendini üzgün hissetme, endişe, kaygı, artan alkol ve sigara tüketimi de eklenebilir (Nandi, Galea, Ahern ve Vlahov, 2005).

(20)

Okul çağındaki çocuklarda TSS tepkileri

• Okula gitmek istememe ve okul başarısının düşmesi

• Tekrarlanan oyunlar, saldırganlık, gevezelik

• Erkek çocuklarda özellikle silahlara, savaş oyunlarına vb.’ye ilgi gösterme.

• Kabuslar, uyku sorunları, ayrılık kaygısı ve doğal olaylardan (yağmur ve rüzgar gibi) korkma

• Dikkat ve konuşma sorunları, isyankar davranışlar, vücutta ağrılar

Okul öncesi dönemdeki davranışlara

gerileme; bu durum, akranları tarafından

reddedilmeye yol açabilir ve yeni gelişmeye başlayan yeterlik ve özerklik

duygularının ortaya çıkmasını

engelleyebilir.

(21)

Çocukların Travmatik Olaya Verdikleri Tepkileri Etkileyen Etmenler

Ailenin tepkisi/yaklaşımı Daha önceki yaşantılar

Travmatik Durumlara Tanık Olma

Stres yaratan durumlara maruz kalma süresi Yaşamın tehlikede olduğunu düşünme

Stresle başa çıkma gücü

Sosyal Destek

(22)

• Ergenlik, riskli ve dengesiz bir dönem olmasına rağmen, Tatar ve Amram (2007) ergenlerin, kriz yaşantılarının ardından daha işe yarar baş etme mekanizmaları geliştirdiklerini vurgulamaktadır.

Ancak, bulgular, ardı ardına gelen kriz dönemlerine yoğun biçimde maruz kalınması durumunda ergenlerin şiddet gibi işe yaramayan baş etme mekanizmalarına yönelmesinde artış olduğunu ve bu artışın da hissedilen tehdit duygusu, yaşanılan yerdeki risk ve

şiddetin devamlılığıyla bağlantılı olduğunu göstermektedir (Even-

Chen ve Itzhaky, 2007).

(23)

OKUL VE GÖÇ

Okul neden göçmenler için en

önemli sığınak?

(24)

• Travma yaşamış, istismara uğramış ihmal edilmiş çocuklar için en büyük umut görüldükleri, tanındıkları, kendilerini düzene sokabildikleri ve benlik algılarını geliştirebildikleri okullarda eğitim almalarıdır.

• En iyi ihtimalle okullar bu karmaşık dünya içerisinde bir güvenlik adası olarak işlev gösterebilir

(25)

ÜÇ temel İhtiyaç

Kabul ve Empati Rutin

Güven

(26)

FARKLI KÜLTÜRLERDEN ÖĞRENCİ VE AİLELERİ İLE AŞAĞIDAKİ SORULARI DİKKATE ALIN

Kıyafet » Saygılı olabilmek için belli bir biçimde giyinmeye ihtiyacım var mı?

» Krizden etkilenen kişilerin itibarları ve gelenekleri gereği belli biçimde giyinmeye ihtiyaçları var mı?

Dil » Bu kültürdeki insanların geleneksel selamlaşma yolları nedir?

» Hangi dilde konuşuluyor?

Cinsiyet, Yas ve Güç » Krizden etkilenmiş kadınlarla yalnızca kadınlar mı iletişime geçmelidir?

» Kiminle iletişime geçmeliyim? (Diğer bir deyişle ailenin reisi mi topluluğun lideri mi?)

Dokunma ve Davranış » İnsanlara dokunmakla ilgili genel gelenekler nelerdir?

» Kişinin elini tutmak ya da omzuna dokunmak uygun mudur?

» Yaşlılar, kadınlar, çocuklar ve diğerleriyle ili ki kurarken davranışlarda dikkat edilmesi gereken noktalar var mıdır?

İnançlar ve Din » Krizden etkilenenler arasındaki farklı etnik ve dini gruplar kimlerdir?

» Krizden etkilenenler için hangi inanç ve ibadetler önemlidir?

» Olay nasıl anlamlandırılıyor ve açıklanıyor?

(27)

Rutin

(28)

• Ruh sağlığı diğer insanların yanında güvende hissedebilmektir.

Güvenli bağlar anlamlı ve tatminkar bir hayatın temelini oluşturmaktadır.

• Sınıf ortamındaki en önemli zorluk karşılıklılık:

Gerçekten duyma ve duyulma Gerçekten görmek ve

başkaları tarafından görülmek

(29)

Kolay mı??

Bakalım

(30)

• Ne oldu??

(31)

Güven için

• Aynalama

• Topu havada tutma

• Deve cüce

• Takım sporları

(32)

«….. Çabuk iyileşme gücü benliğin bir ürünüdür. yaptığınız şeyin bir değişim yaratabileceğini bilmek. Pek çoğumuz takım sporları yapmanın, koroda şarkı

söylemenin nasıl hissettirdiğini biliriz, özellikle de bize inanan, başarmamız için bizi zorlayan ve düşündüğümüzden daha iyisini yapabileceğimizi söyleyen koçlarımız ya da direktörlerimiz olduysa. Ulaştığımız çocukların böyle bir deneyime ihtiyacı vardır»

Van Der Kolk, 2018 (Beden Kayıt Tutar: Travmanın iyileşmesinde beyin, zihin ve beden)

(33)

Referanslar

Benzer Belgeler

Araştırma, dahiliye servislerinde kanser tanısı dışında nedenlerle yatan hastalarda kanser risk faktörleri ve erken tanı belirtilerini saptanmak amacıyla

Avustralya ve Yeni Zellanda’da 16 yoğun bakımda yapılan bir çalışmada 18 yaş üzeri, Kasım 2001-Haziran 2003 arası yoğun bakıma alınan olgular, %4 albumin (n=3497) ve salin

HPDÖ’nün faktör yapısını incelemek amacıyla yapılan faktör analizi sonucunda Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayı- sı 0.96 bulundu. Barlett küresellik testi sonucu p<0.001

Sağlıksız diyet ile kilo kaybetmek, olasılıkla yağ ve kas miktarında azalmaya neden olan kilo kaybına neden olur.. Hızlı kilo verme sırasında hareket

günde gelişmesi üzerine yapılan kan ve idrar örnek analizinde plazma Na + değeri 120 mEq/L, Posm 250 mOsm/kg, idrar Na + konsantrasyonu 180 mEq/L, idrar osmolalitesi 1200

Sonuç olarak, 2.5 ve 5.0 mg/L gibi yüksek TFe konsantrasyonlarında yük kaybının 0.5 ve 1.0 mg/L’ye göre çok daha hızlı meydana geldiği ve tıkanmanın tüm filtre

• Ülkemizde son aylarda yaşanan patlamalar toplumda korku , kaygı, güvensizlik ve gelecek endişesi toplumsal. regresyona

Tamamen dejenere bir çekirdek için maksimum kütle limiti olan 1.4M  Chandrasekhar limiti olarak bilinir.. Peki