HDL kolesterol düzeyi düflük olan bireylerde statin tedavisine
farkl› antioksidan vitaminlerin eklenmesinin
serum lipid profili üzerine etkisi
The effects of simvastatin combined with different antioxidant vitamin regimens on
serum lipid profile in patients with low HDL cholesterol levels
A
Ammaaçç:: Bu çal›flmada serum yüksek yo¤unluklu lipoprotein-kolesterol (HDL-K) düzeyi düflük bireylerde simvastatin tedavisine, farkl› antioksidan vitaminlerin eklenmesinin serum lipid profili, özellikle de HDL-K üzerine olan etkilerinin saptanmas› amaçland›.
Y
Yöönntteemmlleerr:: Bilinen koroner arter hastal›¤› (KAH) veya KAH için en az bir risk faktörü olan HDL-K düzeyi 40 mg/dl veya alt›nda, 59’u kad›n, 49’u erkek 108 hasta çal›flmaya al›nd›. Hastalar simvastatin 20 mg/gün (Grup S, n=39), simvastatin 20 mg/gün+vitamin C 500 mg/gün (Grup S+C, n=33), simvas-tatin 20 mg/gün+vitamin E 400 IU/gün (Grup S+C, n=36) gruplar›na randomize edildi. Bafllang›ç, 3. ve 6. aylarda lipid profilleri de¤erlendirildi. B
Buullgguullaarr:: Bafllang›ç ortalama total-K, trigliserid, düflük yo¤unluklu lipoprotein kolesterol (LDL-K) ve HDL-K de¤erleri s›ras›yla 217 mg/dl, 199 mg/dl, 135 mg/dl ve 35 mg/dl idi. Tedavi sonras›, bafllang›ç de¤erlerine göre tüm gruplarda total ve LDL-K düzeylerinde anlaml› azalma (p<0.001), HDL-K düzeylerinde anlaml› art›fl (Grup S-33.9 ± 3.9 mg/dl’den 39.8 ± 6.9 mg/dl’ye, Grup S+C-34.2 ± 3.5 mg/dl’den 38.1 ± 6.1 mg/dl’ye, Grup S+E-33.1 ± 3.6 mg/dl’den 34.8 ± 5.9 mg/dl’ye p<0.001) saptan›rken, bu parametreler yönünden gruplar aras› fark saptanmad›. HDL-K düzeyinde art›fl S, S+C, S+E gruplar›nda s›ras›yla % 14.0, 11.7 ve 10.2 olarak bulundu (p>0.05).
S
Soonnuuçç:: Statin tedavisine antioksidan vitaminlerin eklenmesinin serum lipid profili üzerine olumlu bir etkisi saptanmam›flt›r. ‹statistiksel olarak an-laml› fark olmasa da tedaviye vitamin C veya E eklemek HDL-K art›fl›n› azaltmaktad›r; HDL-K art›fl›ndaki azalma vitamin E alanlarda daha belirgin-dir. (Anadolu Kardiyol Derg 2004; 4: 318-22)
A
Annaahhttaarr kkeelliimmeelleerr:: Simvastatin, antioksidan vitaminler, HDL-kolesterol
Ö
ZETDr. Bahar Pirat, Dr. Mehmet Emin Korkmaz, Dr. Serpil Ero¤lu, Dr. Egemen Tayfun,
Dr. Aylin Y›ld›r›r, Dr. Melek Uluçam, Dr. Bülent Özin, Dr. Haldun Müderriso¤lu
Baflkent Üniversitesi T›p Fakültesi, Kardiyoloji Anabilim Dal›, Ankara
O
Obbjjeeccttiivvee:: This study was designed to compare the effects of simvastatin versus a combination of simvastatin with vitamin C or E on serum lipid profile, particularly, high density lipoprotein (HDL)-cholesterol (C) level, in patients with a low HDL-C level.
M
Meetthhooddss:: Fifty-nine women and 49 men, who had a baseline HDL-C level equal to or lower than 40 mg/dl were randomized to one of the fol-lowing study treatment groups: Group S (n=39) simvastatin 20 mg/day, Group S+C (n=33) simvastatin 20 mg/day + vitamin C 500 mg/day, and Group S+E (n=36) simvastatin 20 mg/day + vitamin E 400 IU/day. The groups’ lipid profiles were obtained at baseline, 3rd and 6th months. R
Reessuullttss:: Comparing with baseline values, total-C and low density cholesterol (LDL-C) values significantly reduced (p<0.001) and HDL-C values significantly increased (Group S-33.9 ± 3.9 mg/dl vs. 39.8 ± 6.9 mg/dl, Group S+C-34.2 ± 3.5 mg/dl vs. 38.1 ± 6.1 mg/dl, Group S+E-33.1 ± 3.6 mg/dl vs. 34.8 ± 5.9 mg/dl, p<0.001) on therapy within the groups; however, there were no significant differences among the groups with regards to these parameters. The HDL-C levels increased from baseline by 14.0 %, 11.7 % and 10.2% in Group S, S+C, and S+E, respectively (p>0.05). C
Coonncclluussiioonn:: A combination of simvastatin with antioxidant vitamins does not offer any beneficial effect over simvastatin alone. Particularly vit-amin E seems to blunt the simvastatin induced HDL-C increase. (Anadolu Kardiyol Derg 2004; 4: 318-22)
K
Keeyywwoorrddss:: Simvastatin, antioxidant vitamins, HDL-cholesterol
Girifl
Serum yüksek yo¤unluklu lipoprotein (HDL) kolesterol düze-yinin koroner arter hastal›¤›n›n ba¤›ms›z bir belirleyicisi oldu¤u
bilinmekte (1-4), son y›llarda koroner arter hastal›¤›ndan (KAH) birincil ve ikincil korunmada HDL kolesterol düzeyini yükseltici yaklafl›mlar üzerinde önemle durulmaktad›r. Bunlar esas olarak egzersiz, diyet, sigaran›n b›rak›lmas› gibi yaflam tarz›
de¤ifliklik-Yaz›flma adresi: Dr. Bahar Pirat, Baflkent Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Anabilim Dal›, 10. sok No:45, 06490 Bahçelievler/Ankara
e-mail: [email protected], Fax: 0312 2127649, Tel: 0312 2134306, GSM: 0532 7634467
Not: Bu araflt›rma 11-14 Ekim 2003 tarihlerinde Antalya’da yap›lan 19. Ulusal Kardiyoloji kongresinde sözlü bildiri olarak sunulmufltur.
leri ve HMG-CoA redüktaz inhibitörleri (statinler), niasin gibi lipid düflürücü ilaçlar›n kullan›lmas›n› içerir. Düflük HDL kolesterol düzeyinin artm›fl in vivo düflük yo¤unluklu lipoprotein (LDL) oksi-dasyonuyla birlikteli¤i gösterilmifltir (5). Ateroskleroz patogene-zinde LDL oksidasyonunun kilit bir rol oynad›¤› bilindi¤inden (6), serum HDL kolesterol düzeyi düflük olan hastalar›n tedavisinde antioksidan vitaminlerin kullan›m› gündeme gelmifltir. Antioksi-danlar, LDL oksidasyonunu s›n›rlayarak, aterosklerotik pla¤›n li-pidden zengin nekrotik merkezinde kolesterol ester birikimini ön-lerler. Koroner arter hastal›¤› varl›¤›nda antioksidan vitamin kul-lan›m›n›n (özellikle E vitamini) olumlu etkileri, birçok gözlemsel epidemiyolojik (7-9) ve kontrollü randomize çal›flmada (10,11) bil-dirilmifltir. Antioksidan vitaminlerin, karotis arter intima-media kal›nl›¤› veya brakiyal arter ak›m arac›l› vazodilatasyon üzerine etkileri incelenerek, aterosklerozun ilerlemesini önledi¤ine dair veriler de vard›r (12-14). Bununla beraber lipid düflürücü teda-viyle birlikte antioksidan vitamin kokteyllerinin verilmesinin HDL kolesterol düzeyindeki art›fl› bask›lad›¤›na ve böylece KAH’da korunmada olumsuz etkilerinin oldu¤una dair güçlü kan›tlar bu-lunmaktad›r (15,16). Bu araflt›rmalarda vitamin E, vitamin C, be-ta-karoten ve selenyum gibi antioksidanlar birlikte verildi¤i için, olumsuz etkinin hangi antioksidan vitamine veya vitaminlere ba¤l› oldu¤u anlafl›lamam›flt›r. Birincil amac› vitaminlerin HDL kolesterol üzerine etkisini araflt›rmak olmayan baz› çal›flmalar-da, E ve C vitaminlerinin HDL kolesterol düzeyini de¤ifltirmedi¤i, C vitamininin erkeklerde HDL kolesterolü art›rd›¤› gibi farkl› so-nuçlar elde edilmifltir (12,13). Biz bu çal›flmada serum HDL koles-terol düzeyi düflük bireylere simvastatin tedavisiyle birlikte fark-l› antioksidan ajanlar›n verilmesinin lipid profili üzerine etkilerini inceledik.
Yöntemler
Hastalar: Bu çal›flma üniversite etik komitesi taraf›ndan
onayland›ktan sonra çal›flmaya dahil edilen hastalar›n onay› al›-narak gerçeklefltirildi. Çal›flmaya bilinen KAH veya KAH için en az bir risk faktörü olan ve serum HDL kolesterol düzeyi 40 mg/dl ve alt›nda olan hastalar dahil edildi. Total kolesterol düzeyi 160 mg/dl’nin alt›nda, trigliserid düzeyi 400 mg/dl’nin üzerinde olan-lar, kronik karaci¤er veya böbrek hastal›¤›, hipotiroidi, malignan-si, kontrolsüz diyabetes mellitus’u (DM) olan hastalar ve önce-den statin tedavisi kullanmakta olan hastalar çal›flma d›fl› b›ra-k›ld›. Çal›flma ölçütlerine uyan 152 hastan›n 112’si düzenli ilaç te-davisi kullanarak, takiplerine devam etti.
Tedavi protokolü: Çal›flmaya al›nan hastalar 3 gruba
rando-mize edildi. Birinci gruba simvastatin 20 mg/gün (Grup S), ikinci gruba simvastatin 20 mg/gün ve vitamin C 500 mg/gün (Grup S+C), üçüncü gruba simvastatin 20 mg/gün ve vitamin E 400 IU/gün (Grup S+E) baflland›. Tedaviye alt› ay boyunca devam edildi. Hastalar 3. ve 6. aylarda klinik vizitelerde kontrol edildi, ilaç tedavisini düzenli olarak almalar› sa¤land›.
Laboratuvar tetkikleri: Hastalar›n bafllang›çta, 3. ve 6.
aylar-da kan örnekleri al›nd›. Plazma açl›k total kolesterol, HDL koles-terol, LDL koleskoles-terol, trigliserid, lipoprotein (Lp) (a), apolipopro-tein A1 ve B düzeyleri ölçüldü. Ayr›ca ayn› aral›klarla hemoglo-bin, açl›k kan flekeri, kreatinin, aspartat transaminaz (AST), ala-nin transaminaz (ALT), kreatin kinaz, ürik asit, homosistein ve C-reaktif protein (CRP) düzeyleri saptand›. Plazma total kolesterol düzeyleri CHOD-PAP, trigliserid düzeyleri GPO-PAP enzimatik kolorimetrik testleri ile ölçüldü; HDL ve LDL kolesterol düzeyleri
homojen enzimatik kolorimetrik testler, apolipoprotein A1 ve B düzeyleri ise immunoturbidimetrik metod ile saptand›.
‹statistiksel analiz: Gruplara ait ölçülebilen de¤iflkenler
arit-metik ortalama ± standart sapma olarak verildi. Gruplar aras›n-da oranlar›n karfl›laflt›r›lmas› için Ki kare testi kullan›ld›. Grup içi ba¤›ml› de¤iflkenlerin ortalamalar› t-testi ve gruplar aras› ba¤›m-s›z de¤iflkenlerin ortalamalar› tek yönlü varyans analizi yard›m›y-la karfl›yard›m›y-laflt›r›ld›. Testlerin tümünde p<0.05 anyard›m›y-laml› oyard›m›y-larak kabul edildi. ‹statistiksel çal›flma için SPSS 11.0 bilgisayar program› kullan›ld›.
Bulgular
Düzenli ilaç kullanan ve takiplerine devam eden 112 hasta-n›n üçü, trigliserid düzeylerinin 400 mg/dl’nin üzerine ç›kmas› ve bir hasta da akci¤er karsinomu tan›s› almas› nedeniyle çal›flma d›fl› b›rak›ld›. Yafllar› 38 ile 77 aras›nda (ortalama 57 ± 10 y›l), 59’u kad›n 49’u erkek 108 hastan›n sonuçlar› de¤erlendirildi. Hastala-r›n 63’ü hipertansif (% 58.3), 15’i diyabetik (% 13.8), 48’i sigara içi-cisiydi (% 44.4). Bilinen KAH olan hasta say›s› 34’tü (% 31.5) (Tab-lo 1). Gruplar aras›nda yafl, vücut kitle indeksi ve bafllang›ç labo-ratuvar de¤erleri aç›s›ndan fark yoktu (p >0.05). Ortalama bafl-lang›ç total kolesterol düzeyi 218 ± 38 mg/dl, LDL kolesterol dü-zeyi 136 ± 34 mg/dl, HDL kolesterol düdü-zeyi 35 ± 4 mg/dl ve trigli-serid düzeyi 199 ± 87 mg/dl idi.
Her 3 tedavi grubunda da alt›nc› ay sonunda total kolesterol ve LDL kolesterolde anlaml› azalma (p < 0.001), HDL kolesterolde anlaml› art›fl saptand› (Grup S-33.9 ± 3.9’dan 39.8 ± 6.9 mg/dl’ye, Grup S+C-34.2 ± 3.5 mg/dl’den 38.1 ± 6.1 mg/dl’ye, Grup S+E-33.1 ± 3.6 mg/dl’den 34.8 ± 5.9 mg/dl’ye p<0.001) (Tablo 2). Grup S’de total kolesterol ve LDL kolesterolde s›ras›yla %13.9 ve %22.1, Grup S+C’de %15.5 ve %22.9, Grup S+E’de %12.5 ve %29.1 azal-ma gözlendi. ‹ncelenen gruplarda HDL kolesteroldeki art›fl yüz-deleri ise s›ras›yla %14.0, %11.7 ve %10.2 idi. Gruplar aras›nda total kolesterol ve LDL kolesterol düflüflü ve HDL kolesterol art›-fl› yönünden anlaml› fark saptanmad› (p>0.05).
Simvastatin ve S+C gruplar›nda apolipoprotein B düzeylerin-de anlaml› düflüfl izlenirken (p< 0.05), S+E grubunda fark saptan-mad› (Grup S’de 96.2 ± 23.4 mg/dl’den 74.7 ± 20.0 mg/dl’ye, Grup S+C’de 91.2 ± 22.9 mg/dl’den 73.0 ± 25.8 mg/dl’ye, Grup S+E’de 93.6 ± 27.3 mg/dl’den 84.4 ± 29.7 mg/dl’ye). Apolipoprotein A1 se-viyeleri tüm gruplarda artarken (p<0.05), lipoprotein (a) düzeyle-ri de¤iflmedi (p>0.05) (Tablo 2).
Koroner arter hastal›¤›n›n yeni risk faktörlerinden olan ho-mosistein, Grup S ve S+C’de 6. ay sonunda bafllang›ca göre an-laml› olarak azald› (p< 0.05). Ancak S+E grubunda benzer etki iz-lenmedi (Grup S’de 16.3 ± 7.8 umol/L’den 12.3 ± 3.3 umol/L’ye, Grup S+C’de 13.0 ± 3.7 umol/L’den 10.8 ± 3.5 umol/L’ye, Grup S+E’de 12.4 ± 3.2 umol/L’den 12.5 ± 4.7 umol/L’ye). Hastalar›n 3. ve 6. ay CRP düzeylerinde bafllang›ç de¤erlerine göre fark yok-tu. (Tablo 2).
Hiçbir tedavi grubunda serum AST, ALT ve kreatin kinaz dü-zeylerinde de¤ifliklik saptanmad› (Tablo 3).
Tart›flma
vitamin C alan grupta bu art›fl %11.7, vitamin E alan grupta %10.2 idi. Antioksidan vitaminlerin her ikisi de HDL-K art›fl›n› bask›lama e¤iliminde olmakla beraber bu bask›lama vitamin E alanlarda daha belirgindi.
Bu sonuçlar›m›z simvastatinle birlikte vitamin E, vitamin C ve beta-karotenin kullan›ld›¤› “Heart Protection Study” ile uyumlu-dur (17). Vitaminlerin kullan›ld›¤› en büyük çal›flma olan bu çal›fl-mada antioksidan vitamin tedavisi, statinlerin lipid profili üzerine olan etkilerini de¤ifltirmemifltir (17). Ayr›ca vitaminler statinlerin kardiyovasküler hastal›klar veya inme gibi vasküler olaylar üze-rine olan faydal› etkilerini de de¤ifltirmemifltir. Antioksidan vita-minler aras›nda karfl›laflt›rma yap›lmayan bu çal›flmada statinle-rin etkilestatinle-rinin birlikte kullan›lan ilaçtan ba¤›ms›z oldu¤u görüflü savunulmaktad›r. Bizim çal›flmam›zda da 6. ay sonunda sadece statin alanlarla statinle birlikte bir antioksidan vitamin alan
has-talar aras›nda total kolesterol, LDL kolesterol, trigliserid ve HDL kolesterol yönünden anlaml› fark saptanmad›.
Cheung ve ark. (15) düflük HDL kolesterol düzeyi olan 153 ko-roner arter hastas›nda yapt›klar› çal›flmada simvastatin ve ni-asin tedavisine antioksidan vitamin kar›fl›m›n›n (vitamin E, vita-min C, beta-karoten ve selenyum) eklenmesi HDL kolesterol ar-t›fl›n› maskelemifltir. Ancak istatistiksel anlaml› etki HDL koleste-rolün bir alt grubu olan HDL-2 üzerinedir. Simvastatin ve niasin tedavisiyle birlikte antioksidan alan ve almayan gruplarda, total kolesterol ve apolipoprotein B düzeylerindeki düflme benzerdir. Ancak antioksidan alan grupta HDL kolesterol ve apolipoprotein A1’deki art›fl plasebo grubuyla anlaml› fark kalmayacak kadar bask›lanm›flt›r. Çal›flman›n tasar›m›, antioksidan kokteyl içindeki hangi vitaminin bu etkiden sorumlu oldu¤unu saptamaya izin vermemektedir.
S
Siimmvvaassttaattiinn SSiimmvvaassttaattiinn++CC SSiimmvvaassttaattiinn++EE P
Paarraammeettrreelleerr ((nn==3399)) ((nn==3333)) ((nn==3366)) PP ddee¤¤eerrii
Yafl (y›l) 55 ± 9 57 ± 10 58 ± 10 AD VK‹ (kg/m2) 26.9 ± 2.8 28.3 ± 3.6 27.7 ± 3.8 AD Erkek 21 11 17 AD Kad›n 18 22 19 AD DM 4 6 5 AD HT 23 22 18 AD Sigara 18 14 16 AD KAH 15 10 9 AD Ailede KAH 20 15 19 AD
AD: Anlaml› de¤il, DM: Diabetes mellitus, HT: Hipertansiyon , KAH: Koroner arter hastal›¤›, VK‹: Vücut kitle indeksi
T
Taabblloo 11.. GGrruuppllaarraa ggöörree hhaassttaa öözzeelllliikklleerriinniinn ddaa¤¤››ll››mm››
S
Siimmvvaassttaattiinn SSiimmvvaassttaattiinn++vviittaammiinn CC SSiimmvvaassttaattiinn++vviittaammiinn EE
((nn==3399)) ((nn==3333)) ((nn==3366))
P
Paarraammeettrreelleerr BBaaflflllaanngg››çç 66.. aayy BaBaflflllaanngg››çç 66.. AAyy BBaaflflllaanngg››çç 66.. aayy
Total kolesterol (mg/dl) 220 ± 35 187 ± 41* 213 ± 37 182 ± 40* 219 ± 43 190 ± 41* LDL kolesterol (mg/dl) 144 ± 31 111 ± 35* 141 ± 34 111 ± 39* 142 ± 38 110 ± 56* HDL kolesterol (mg/dl) 34 ± 4 40 ± 7* 34 ± 4 38 ± 6* 33 ± 4 35 ± 6* Trigliserid (mg/dl) 203 ± 81 185 ± 91 185 ± 77 157 ± 70 209 ± 101 208 ± 162 Apolipoprotein B (mg/dl) 96 ± 23 75 ± 20* 91 ± 23 73 ± 26* 94 ± 27 84 ± 30 Apolipoprotein A1 (mg/dl) 110 ± 18 121 ± 26* 111 ± 17 118 ± 15* 111 ± 16 121 ± 16* Lp (a) (mg/dl) 29 ± 32 50 ± 83 29 ± 23 34 ± 30 30 ± 39 40 ± 44 Homosistein (umol/L) 16 ± 8 12 ± 3* 13 ± 4 11 ± 3* 12 ± 3 13 ± 5 CRP (mg/L) 11 ± 11 8 ± 6 9 ± 5 9 ± 4 13 ± 12 10 ± 15 * p<0.05
CRP: C reaktif protein, HDL: Yüksek yo¤unluklu lipoprotein, LDL: Düflük yo¤unluklu lipoprotein, Lp: Lipoprotein
T
Taabblloo 22.. BBaaflflllaanngg››çç vvee tteeddaavvii ssoonnrraass›› 66.. aayy ppllaazzmmaa lliippiidd,, aappoolliippoopprrootteeiinn,, hhoommoossiisstteeiinn vvee CCRRPP ddüüzzeeyylleerrii
S
Siimmvvaassttaattiinn SSiimmvvaassttaattiinn++vviittaammiinn CC SSiimmvvaassttaattiinn++vviittaammiinn EE
((nn==3399)) ((nn==3333)) ((nn==3366))
P
Paarraammeettrreelleerr BBaaflflllaanngg››çç 66.. aayy BaBaflflllaanngg››çç 66.. AAyy BBaaflflllaanngg››çç 66.. aayy
AST (u/L) 23 ± 6 22 ± 7 21 ± 5 22 ± 8 23 ± 6 23 ± 9
ALT (u/L) 26 ± 12 25 ± 11 23 ± 10 26 ± 13 28 ± 16 28 ±1 4
CK (u/L) 86 ± 36 94 ± 51 74 ± 25 79 ± 36 100 ± 44 98 ± 27
ALT: Alanin transaminaz , AST: Aspartat transaminaz CK: Kreatin kinaz
T
Brown ve ark. (16) yapt›klar› çal›flmada antioksidanlar tek bafllar›na HDL-2’yi %15 azaltm›fl (p=0.05), simvastatin-niasin te-davisi HDL kolesterolü %26, simvastatin-niasin ve antioksidan kombinasyonu ise % 18 art›rm›flt›r (p=0.05). Bu çal›flmada da esas anlaml› etki HDL-2 art›fl›ndaki bask›lanmad›r.
Gerek Cheung ve ark.n›n gerekse Brown ve ark.n›n çal›flma-lar›nda (15,16) hastalar›n çok küçük bir bölümü kad›nlardan olufl-maktayd› (s›ras›yla % 12 ve % 13). Bizim çal›flmam›zda ise hasta-lar›n % 54’ü kad›nd›. Bu çal›flma göstermifltir ki, kad›nlarda da antioksidan kullan›m›n›n lipid profili üzerine faydal› etkisi yoktur ve HDL kolesterol üzerine olan etki erkeklerdeki ile ayn› yönde-dir. Alt› y›ll›k sonuçlar› 2003’de yay›nlanan ‘Antioxidant Supple-mantation in Atherosclerosis Prevention’ (ASAP) çal›flmas›nda antioksidanlar›n karotis arter intima media kal›nl›¤›ndaki art›fl› geriletti¤i saptanm›flt›r (12). Bunun yan›nda, C vitamini ile erkek-lerde HDL kolesterolde art›fl izlenirken, E vitamininin etkisi görül-memifltir. Kad›nlarda ise her iki vitamin de HDL kolesterol düze-yini de¤ifltirmemifltir. Bu çal›flmada vitaminler statinlerle birlikte de¤il, tek bafllar›na kullan›lm›fllard›r.
‹statistiksel olarak anlaml› fark olmasa da HDL kolesterol ar-t›fl›n›n en az oldu¤u grup simvastatinle birlikte vitamin E’nin kul-lan›ld›¤› gruptur. Vitamin E, kolesterol ester transfer proteinin aktivitesini art›rmaktad›r. Arrol ve ark.n›n (18) yapt›klar› bir çal›fl-mada 200 mg/gün vitamin E alan grupta kolesterol ester transfer protein aktivitesinde anlaml› art›fl izlenirken (p<0.05), 400 mg/gün vitamin E alan grupta bu art›fl daha da belirgindir (p<0.005). Ko-lesterol ester transfer protein aktivitesindeki art›fl koKo-lesterol es-terlerinin HDL kolesterolden, trigliseridden zengin lipoproteinle-re tafl›nmas›na ve böylece HDL kolesterol düzeyinde düflmeye yol açar. Ayr›ca vitamin E’nin lipoproteinler ile tafl›nd›¤› da gös-terilmifltir (19). Vitamin E, HDL kolesterol yap›s›na ba¤lanarak bu lipoproteinin daha fazla kolesterol ester içermesine engel oluyor olabilir. Ayr›ca HDL kolesterol yap›s›nda de¤iflikli¤e yol açarak, plazma yar›lanma ömrünü k›saltabilir. Bu konudaki veriler henüz yetersizdir ve ileri araflt›rmalara gereksinim vard›r.
Antioksidan vitaminlerin serum homosistein düzeyini etkile-medi¤ini, art›rd›¤›n› veya azaltt›¤›n› gösteren çeflitli çal›flmalar yap›lm›flt›r. Bu çal›flmalar›n bir k›sm›nda birçok vitamin bir arada verilmifltir. Bunout ve ark.n›n (20) yapt›¤› çal›flmada folik asit, vi-tamin E ve C, beta-karoten ve vivi-tamin B12’nin birlikte verildi¤i hastalarda serum homosistein düzeylerinde anlaml› azalma sap-tanm›flt›r. Baydafl ve ark.n›n (21) s›çanlarda yapt›¤› çal›flmada serum homosistein düzeyi üzerine vitamin E ve C ile herhangi bir etki gözlenmezken; Can ve ark.n›n (22) artrit oluflturulan s›çanlar üzerinde yapt›klar› çal›flmada vitamin E ile homosistein düzeyin-de anlaml› azalma izlenmifltir. Ancak bu çal›flmada vitamin E alan s›çanlarda, asetilkoline ba¤l› gevfleme cevab›nda bozulma olmufltur. Bayes ve ark.n›n (23) hemodiyaliz hastalar›nda yapt›k-lar› çal›flmada vitamin E tedavisi serum homosistein düzeyinde de¤iflikli¤e sebep olmam›flt›r. Çal›flmam›zda simvastatin ve sim-vastatin + vitamin C gruplar›nda homosistein düzeylerinde azal-ma görülürken, simvastatin + vitamin E grubunda bu azalazal-ma iz-lenmemifltir. Homosisteinin damar endoteli üzerine oksidan etki-si vard›r ve endotel ba¤›ml› vazomotor düzenlenmeyi bozar (24). Palmer ve ark. (25) yüksek konsantrasyonda vitamin E’nin homo-sistein gibi prooksidan etkisi oldu¤unu, nitrik oksit y›k›m›na yol açarak serbest radikal oluflumuna yol açt›¤›n› öne sürmüfllerdir. Ancak vitamin E’nin homosistein düzeyi üzerine olan etkilerinin mekanizmas› bilinmemektedir.
Vitaminlerin HDL kolesterol ve homosistein üzerine olan net
etkilerinin saptanmas› için daha büyük hasta gruplar›nda benzer çal›flmalara gereksinim vard›r. Bu çal›flman›n en önemli k›s›tl›l›-¤› hasta say›s›n›n az olmas›d›r. HDL kolesterol alt gruplar›n›n ve serum vitamin düzeylerinin ölçülememifl olmas› çal›flman›n di¤er k›s›tl›l›klar›d›r.
Sonuç
Bu çal›flmada düflük HDL kolesterol düzeyine sahip bireyler-de statinlerle birlikte antioksidan vitaminlerin kullan›m›n›n lipid profili üzerine olumlu etkisinin olmad›¤›, özellikle vitamin E ile HDL kolesterol art›fl›n›n bask›lanma e¤iliminde oldu¤u gösteril-mifltir. Ço¤unlu¤u kad›nlardan oluflan bir hasta grubunda da an-tioksidan vitaminlerin etkisi erkeklerdekine benzerdir. Çal›flma-m›z›n sonuçlar› son y›llarda antioksidan vitaminlerin popülarite-sinin kayb›na yol açan verileri destekler niteliktedir.
Kaynaklar
1. Gordon DJ, Probstfield JL, Garrison RJ, et al. High-density lipopro-tein cholesterol and cardiovascular disease: four prospective American studies. Circulation 1989; 79: 8-15.
2. Gordon DJ, Rifkind BM. High-density lipoprotein-the clinical impli-cations of recent studies. N Engl J Med 1989; 321: 1311-6. 3. Saku K, Zhang B, Ohta T, Arakawa K. Quantity and function of high
density lipoprotein as an indicator of coronary atherosclerosis. J Am Coll Cardiol 1999; 33: 436-43.
4. Foody JM, Ferdinand FD, Pearce GL, Lytle BW, Cosgrove DM, Sprecher DL. HDL cholesterol level predicts survival in men after coronary artery bypass graft surgery. Circulation 2000; 102(suppl III): III-90-4.
5. Parthasarathy S, Barnett J, Fong LG. High-density lipoprotein inhi-bits the oxidative modification of low-density lipoprotein. Biochim Biophys Acta 1990; 1044: 275-83.
6. Heinecke JW. Oxidative stress: new approaches to diagnosis and prognosis in atherosclerosis. Am J Cardiol 2003; 91(Suppl 3A): 12-6. 7. Riemersma RA, Oliver M, Elton RA, Alfthan G, Vartiainen E, Salo M. Plasma antioxidants and coronary heart disease: Vitamins C, and E, and selenium. Eur J Clin Nutr 1990; 44: 143-50.
8. Stampfer MJ, Hennekens CH, Manson JE, Colditz GA, Rosner B, Willett WC. Vitamin E consumption and the risk of coronary dise-ase in women. N Engl J Med 1993; 328: 1444-9.
9. Rimm EB, Stampfer MJ, Ascherio A, Giovannucci E, Colditz GA, Willett WC. Vitamin E consumption and the risk of coronary heart disease in men. N Engl J Med 1993; 328: 1450-6.
10. Stephens NG, Parsons A, Schofield PM, Kelly F, Cheeseman K, Mitchinson MJ. Randomized controlled trial of vitamin E in pati-ents with coronary disease: Cambridge Heart Antioxidant Study (CHAOS). Lancet 1996; 347: 781-6.
11. Jialal I, Traber M, Devaraj S. Is there a vitamin E paradox? Curr Opin Lipidol 2001; 12: 49-53.
12. Salonen RM, Nyyssönen K, Kaikkonen J, et al. Six-year effect of combined vitamin C and E supplementation on atherosclerotic progression The antioxidant supplementation in atherosclerosis prevention (ASAP) study. Circulation 2003; 107: 947-53.
13. Stein JH, Carlsson CM, Papcke-Benson K, et al. The effects of li-pid-lowering and antioxidant vitamin therapies on flow-mediated vasodilation of the brachial artery in older adults with hypercho-lesterolemia. J Am Coll Cardiol 2001; 38: 1806-13.
antioxi-dant vitamin intake on carotid arterial wall intima-media thickness in a controlled clinical trial of cholesterol lowering. Circulation 1996; 94: 2369-72.
15. Cheung MC, Zhao XQ, Chait A, Albers JJ, Brown BG. Antioxidant supplements block the response of HDL to simvastatin-niacin the-rapy in patients with coronary artery disease and low HDL. Arteri-oscler Thromb Vasc Biol 2001; 21: 1320-6.
16. Brown BG, Zhao XQ, Chait A, et al. Simvastatin and niacin, antioxi-dant vitamins, or the combination for the prevention of coronary disease. N Eng J Med 2001; 345: 1583-92.
17. Collins R, Armitage J, Parish S, Sleight P, Peto R. MRC/BHF Heart Protection Study of cholesterol lowering with simvastatin in 20536 high-risk individuals: a randomised placebo-controlled trial. Lan-cet 2002; 360: 7-22.
18. Arrol S, Mackness MI, Durrington PN. Vitamin E supplementation increases the resistance of both LDL and HDL to oxidation and inc-reases cholesteryl ester transfer activity. Atherosclerosis 2000; 150: 129-34.
19. Evans RW, Shaten BJ, Day BW, Kuller LH. Prospective associati-on between lipid soluble antioxidants and corassociati-onary heart disease in men. Am J Epidemiol 1998; 147: 180-6.
20. Bunout D, Garrido A, Suazo M, et al. Effects of supplementation with folic acid and antioxidant vitamins on homocysteine levels and LDL oxidation in coronary patients. Nutrition 2000; 16: 107-10. 21. Baydas G, Y›lmaz O, Celik S, Gursu MF. Effects of certain
micronut-rients and melatonin on plasma lipid and homocysteine levels in rats. Arch Med Res 2002; 33: 515-9.
22. Can C, Ç›nar MG, Koflay S, Akgün E. Vascular endothelial dysfunc-tion associated with elevated serum homocysteine levels in rats adjuvant arthritis: effect of vitamin E administration. Life Sci 2002; 71: 401-10.
23. Bayes B, Pastor MC, Bonal J, Junca J, Romero R. Homocysteine and lipid peroxidation in haemodialysis: role of folic acid and vita-min E. Nephrol Dial Transplant 2001; 16: 2172-5.
24. Maxwell SR. Coronary artery disease-free radical damage, anti-oxidant protection and the role of homocysteine. Basic Res Cardi-ol 2000; 95 (Suppl 1): I65-71.
