Yetiştiricilik Yapılan Bahçenin Özellikleri
Öğr. Gör. Ozan ZAMBİ
• Bahçe ürünlerinde gelişmeyi etkileyen faktörler, verim, kalite ve hasat sonrası muhafazayı da etkiler. Yetiştiricilik yapılan bahçenin özelliklerini incelerken ürünün gelişimini etkileyen faktörleri ele almakta yarar vardır.
• Bahçe Bitkilerinin yetiştiriciliğinin yapıldığı bahçenin özelliklerini 2 ana grupta inceleyebiliriz.
1. Bahçe Kurulan Yerin Ekolojik Faktörleri 2. Bahçe Kuruluşu ve Bakımı
1. Bahçe Kurulan Yerin Ekolojik Özellikleri
Bahçe kurulan yerin ekolojik faktörleri sonradan değiştirilemeyeceği için bölgenin ekolojik koşulları iyi değerlendirilmelidir. Ekolojik faktörlerin etkisine örnekleri şu şekilde verebiliriz;
• Yüksek yerlerde ve yaylalarda yetişen ürünler geç olgunlaşır. Ancak daha sıkı yapılı ve dayanıklı olur ve iyi renklenir. Çünkü bu bölgelerde atmosfer temiz ve ışık yoğunluğu fazladır.
• Gelişme hızı ile tür ve çeşidin istediği optimum sıcaklık arasında doğru orantılı bir ilişki vardır. Bitkinin istediği optimum sıcaklık sağlanması durumunda gelişim de hızlanmaktadır. Olgunlaşma süresi de kısalmaktadır.
• Çiçeklenme sonrasındaki donlar epidermise zarar verir ve meyve yüzeyinde paslanma görülür. Bazı embriyo ve tohumlar zararlanır meyvenin şekli bozulur.
• Işık şiddeti ve süresi meyve kalitesini etkiler. Işık azlığı meyve kalitesini şeker, asit ve aroma maddelerinin oluşumunu azaltır, olgunlaşmayı geciktirir. Fazla ışık güneş yanıklığına neden olur.
• Toprakta nem azlığı fotosentezi azalmasına neden olacağından meyve dökümü ve meyve gelişimi kötüleşir. Su azlığından olgunluk erkenleşir ancak kalite düşer.
Yüksek nemde tat, şeker birikimi ve aroma maddelerinin oluşumu azalır. Hücreler iri ve şişkin olur ancak depoda dayanımı düşer.
Toprak yapısı, toprak havası, su geçirgenliği ve besin maddesi birikimi bitki gelişimini doğrudan etkiler.
İnce yapılı, killi, su tutan ve drenajı kötü topraklar, soğuk topraklar verim, kaliteyi bozar, olgunluğu geciktirir. Killi toprakta yetiştirilen elmada iç karaması görülür. Hafif topraklarda düzensiz sulama yapılırsa acı benek görülür.
2. Bahçe Kuruluşu ve Bakım İşleri
Bahçe kurulan bölgenin ekolojik faktörlerinin aksine kontrol edilebilen faktörlerdir. Bu etkiler bahçe tesis edilen bölgenin ekolojik faktörlerine göre belirlenir. Örneğin bölgeye uygun tür ve çeşit seçilmelidir.
• Tür ve çeşit
• Anaç
• Budama ve seyreltme
• Bilezik ve uç alma
• Ağaç yaşı
• Bitki koruma önlemleri
• Hormonlar
• Hava kirliliği
• Toprak işleme
• Gübreleme
• Sulama
Ürünün kalıtsal özelliklerini belirlediği için yetiştiricilik yapılan bölgeye uygun tür ve çeşit seçildiğinde verim ve kalite artacaktır.
Tür ve çeşit
Anaç
Bodur anaçlarda küçük taç yapar, ağaç başına verim azalır ancak birim alana fazla bitki dikileceğinden dekardan alınan ürün artar.
Meyveler daha iri, sert dokulu ve yüksek kaliteli olur. Olgunluk erkenleşir.
Budama ve meyve seyreltme
Budama ile meyve yaprak ilişkisi kurulur. Yaprak sayısı fazla iken yapraklar besini gelişimi için harcarken, yaprak sayısı azaldığında azalan besini önce meyve gelişimi için sonra kendisi için harcar.
Budama ile vegetatif gelişim kontrol altına alınarak generatif gelişim teşvik edilir.
Meyve seyreltmesi, meyve iriliği, kalitesi ve renklenmeyi artırır.
Bilezik ve uç alma
Bilezik ve uç alma budamaları ile besin maddelerinin meyvede depolanması teşvik edilir. Meyve tutumu, kalitesi, iriliği ve besin maddesi artar. Meyvede şeker, asit, vitamin, renklenme artar. Olgulaşma süresi kısalır.
Ağaç yaşı
Genç ağaçta sürgün gelişimi kuvvetlidir az miktarda meyve tutar. Meyveler iri ve kalitelidir. Erken olgunlaşır. Depoda dayanımı kısadır.
Doğru ve zamanında ilaçlama yapıldığında meye verim ve kalitesi artar ancak ilacın kalıntısı etkisi de unutulmamalıdır.
Bitki Koruma Önlemleri
Hormonlar
Meyve tutumu ve iriliğini artırmak için kullanılabilir.
Hava Kirliliği
Havadan gelen tozlar ve kimyasal artıklar meyve verim ve kalitesini önemli ölçüde azaltır.
Toprak işleme
Toprak işlem şekli, verim ve kaliteyi etkiler. Otlu bırakılan bahçelerde sürgün gelişimi yoktur. Böyle bahçelerde sulamaya özen gösterilmesi gerekir. Ayrıca meyvede azot birikimi azalır. Buda depoda dayanımın artmasına neden olur
Gübreleme
Gübreleme verim ve kaliteyi önemli ölçüde etkiler. Azlığı veya çokluğu verim ve kaliteyi olumsuz etkiler.
Azot : Azlığında meyve küçülür, renk solar, turunçgillerde kabuk incelir. Fazlalığında meyve irileşir, yeşil renk artarken kırmızı renk maddesi oluşumu geriler, et setliği, tat ve aroma bozulur.
Olgunluk gecikir.
• Fosfor : Azlığında çiçek dökümü artar, meyve küçük bozuk renkli olur.
Yeterli fosfor bulunduğunda asit miktarı azalır. Meyve ve sebzenin depoda dayanımı artar. Aroma ve uçucu madde sentezi artar. Hücre zarının düzeni korunur. Solunum hızı yavaşlar.
Potasyum: Potasyum patojenlere direnci artırır solunum hızını yavaşlatır. Azlığında verim düşer ve meyve küçük kalır.
Dengeli alındığında meyvenin şeker, asit, aroma miktarı artar, sertlik kazanır ve renklenme iyileşir.
Kalsiyum: Kalsiyum yeterli miktarda verilmesi verim, kaliteyi yükseltir, olgunluk erkenleşir, kabuk rengi ve doku sertliği artar, aroma maddesi kuvvetlenir. Fazlalığında iz maddelerin alımı olumsuz etkilenir.
Magnezyum: Azlığında periyosite belirir. Fotosentez azalır. Kuru madde miktarı C vitamini miktarı azalır.
• Demir, Çinko ve Mangenez: aşırı azlığında meyve tutumu, verim ve gelişim azalır.
• Çinko eksikliğinde meyve küçülür ve şekli bozulur. Çinko eksikliğinde askorbik asit azalır.
• Mangan eksikliğinde meyve rengi açılır, solar ve meyve yumuşar.
• Demir ve çinko eksikliğinde turunçgiller kabuk düzleşir, zayıflar ve sararır.
• Demir eksikliğinde suda erir kuru madde azalır, asit artar.
Bakır: Eksikliği verim ve kaliteyi önemli ölçüde düşürür.
Bor: Birçok meyvede tutumu etkiler.
Sulama
Bitki gelişimi, verim ve kaliteli meyve üretimi için düzenli sulama yapılmalıdır. Düzensiz sulamalar meyve dökümüne, meyve verim ve kalitesinin düşmesine neden olur. Hasatta yakın fazla sulamalar ise meyve çatlamalarına neden olabilir.
